Luận án tiến sĩ sử dụng trò chơi dân gian dân tộc thái phát triển hứng thú nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi

Luận án tiến sĩ phân tích sử dụng trò chơi dân gian dân tộc thái phát triển hứng thú nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp

• Tác giả: Lường Thị Định
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Như Mai
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Giáo Dục Mầm Non
• Đề tài: Sử Dụng Trò Chơi Dân Gian Dân Tộc Thái Phát Triển Hứng Thú Nhận Thức Cho Trẻ Mẫu Giáo 5 – 6 Tuổi
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Hứng Thú Nhận Thức Cho Trẻ Mẫu Giáo

Phát triển hứng thú nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục mầm non. Hứng thú nhận thức không chỉ giúp trẻ tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển toàn diện về nhân cách. Việc sử dụng các trò chơi dân gian dân tộc Thái trong giáo dục là một phương pháp hiệu quả để khơi dậy và phát triển hứng thú này. Trò chơi không chỉ mang tính giải trí mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa, giáo dục, giúp trẻ khám phá thế giới xung quanh một cách sinh động.

1.1. Khái Niệm Hứng Thú Nhận Thức Ở Trẻ Mẫu Giáo

Hứng thú nhận thức là trạng thái tâm lý của trẻ khi tham gia vào các hoạt động học tập. Đối với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, hứng thú này thường được thể hiện qua sự tò mò, ham học hỏi và mong muốn khám phá. Việc phát triển hứng thú nhận thức không chỉ giúp trẻ tiếp thu kiến thức mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển tư duy và khả năng sáng tạo sau này.

1.2. Vai Trò Của Trò Chơi Dân Gian Trong Giáo Dục

Trò chơi dân gian dân tộc Thái không chỉ là một hình thức giải trí mà còn là một công cụ giáo dục hiệu quả. Những trò chơi này giúp trẻ phát triển kỹ năng xã hội, khả năng giao tiếp và tư duy phản biện. Hơn nữa, chúng còn giúp trẻ hiểu biết về văn hóa dân tộc, từ đó hình thành lòng tự hào về bản sắc văn hóa của mình.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Hứng Thú Nhận Thức Cho Trẻ

Mặc dù việc phát triển hứng thú nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua trò chơi dân gian dân tộc Thái mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt tài liệu và nguồn lực để tổ chức các hoạt động giáo dục hiệu quả. Ngoài ra, không phải giáo viên nào cũng có đủ kiến thức và kỹ năng để sử dụng trò chơi dân gian một cách hiệu quả trong giảng dạy.

2.1. Thiếu Tài Liệu Giáo Dục Phù Hợp

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu hướng dẫn sử dụng trò chơi dân gian dân tộc Thái. Điều này dẫn đến việc họ không thể tổ chức các hoạt động giáo dục một cách hiệu quả, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển hứng thú nhận thức của trẻ.

2.2. Kỹ Năng Giảng Dạy Của Giáo Viên

Không phải tất cả giáo viên đều được đào tạo bài bản về việc sử dụng trò chơi dân gian trong giáo dục. Sự thiếu hụt này có thể dẫn đến việc tổ chức hoạt động không hiệu quả, làm giảm hứng thú của trẻ trong việc tham gia các trò chơi.

III. Phương Pháp Sử Dụng Trò Chơi Dân Gian Để Phát Triển Hứng Thú Nhận Thức

Để phát triển hứng thú nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, việc sử dụng trò chơi dân gian dân tộc Thái cần được thực hiện một cách có hệ thống và khoa học. Các phương pháp này không chỉ giúp trẻ học hỏi mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực và thú vị.

3.1. Tạo Lập Hệ Thống Trò Chơi Dân Gian

Việc xây dựng một hệ thống trò chơi dân gian phong phú và đa dạng là rất cần thiết. Các trò chơi này cần được lựa chọn dựa trên độ tuổi, sở thích và khả năng của trẻ, từ đó giúp trẻ dễ dàng tiếp cận và tham gia.

3.2. Tổ Chức Hoạt Động Theo Định Hướng Lấy Trẻ Làm Trung Tâm

Hoạt động giáo dục cần được tổ chức theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, khuyến khích trẻ tham gia tích cực vào các trò chơi. Điều này không chỉ giúp trẻ phát triển hứng thú nhận thức mà còn nâng cao khả năng tự tin và kỹ năng xã hội.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Trò Chơi Dân Gian Trong Giáo Dục

Việc áp dụng trò chơi dân gian dân tộc Thái trong giáo dục mầm non đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Nghiên cứu cho thấy trẻ tham gia vào các hoạt động này có mức độ hứng thú nhận thức cao hơn so với trẻ không tham gia. Điều này chứng tỏ rằng trò chơi dân gian có thể trở thành một công cụ hữu hiệu trong việc phát triển nhận thức cho trẻ.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hứng Thú Nhận Thức

Nghiên cứu cho thấy trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tham gia vào các trò chơi dân gian có sự cải thiện rõ rệt về hứng thú nhận thức. Trẻ không chỉ học hỏi mà còn phát triển kỹ năng xã hội và tư duy phản biện.

4.2. Phản Hồi Từ Giáo Viên Về Trò Chơi Dân Gian

Giáo viên nhận thấy rằng việc sử dụng trò chơi dân gian không chỉ giúp trẻ hứng thú hơn trong học tập mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự sáng tạo và khám phá của trẻ.

V. Kết Luận Về Phát Triển Hứng Thú Nhận Thức Qua Trò Chơi Dân Gian

Phát triển hứng thú nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua trò chơi dân gian dân tộc Thái là một phương pháp giáo dục hiệu quả. Việc áp dụng các trò chơi này không chỉ giúp trẻ phát triển nhận thức mà còn góp phần bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc. Tương lai của giáo dục mầm non cần tiếp tục khai thác và phát triển các phương pháp này để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Tương Lai Của Việc Sử Dụng Trò Chơi Dân Gian

Việc sử dụng trò chơi dân gian trong giáo dục mầm non cần được mở rộng và phát triển hơn nữa. Các chương trình đào tạo giáo viên cần chú trọng đến việc trang bị kiến thức và kỹ năng sử dụng trò chơi dân gian trong giảng dạy.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện việc sử dụng trò chơi dân gian trong giáo dục, bao gồm việc xây dựng tài liệu hướng dẫn, tổ chức các khóa đào tạo cho giáo viên và tạo điều kiện cho trẻ tiếp cận với các trò chơi này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan và cơ sở lý luận của biện pháp sử dụng trò chơi dân gian dân tộc Thái phát triển hứng thú nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi. Chương 2: Cơ sở thực tiễn của biện pháp sử dụng trò chơi dân gian dân tộc Thái phát triển HTNT cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi. Chương 3: Biện pháp sử dụng trò chơi dân gian dân tộc Thái phát triển hứng thú nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi. Chương 4: Thực nghiệm sư phạm biện pháp sử dụng trò chơi dân gian dân tộc Thái phát triển hứng thú nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi.

9 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TRÒ CHƠI DÂN GIAN DÂN TỘC THÁI PHÁT TRIỂN HỨNG THÚ NHẬN THỨC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về hứng thú và phát triển hứng thú nhận thức cho trẻ em Hứng thú là một thuộc tính tâm lý cá nhân có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong hoạt động của con người. Đó là một vấn đề hấp dẫn, phong phú và khá phức tạp.

Nhà tâm lý học L.Vygotsky đã nhận định: ―Đối với việc nghiên cứu, hầu như không có vấn đề nào rắc rối hơn vấn đề tìm hiểu HT thực sự của một con người‖ (dẫn theo [42,10]). Chính vì vậy, HT đã và đang được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu với nhiều góc độ và khuynh hướng khác nhau. Trong lịch sử nghiên cứu HT, người ta không thể không nhắc đến các học giả phương Tây như: J.Buler,… Từ những năm 50 của thế kỉ XX, ở Nga xuất hiện nhiều tên tuổi như: A.Morozova, …Các nhà nghiên cứu trên đã nghiên cứu và đưa ra những quan điểm về HT, khái niệm về HT, các loại HT và sự hình thành về HT [13], [23]. Hứng thú có vai trò quan trọng trong hoạt động của con người nói chung và đối với hoạt động nhận thức của trẻ nói riêng, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu lý luận có giá trị, đặc biệt là các nhà tâm lý học Liên Xô.

Các tác giả khai thác nhiều khía cạnh khác nhau của HT, có thể khái quát thành 3 xu hướng nghiên cứu sau: 1. Xu hướng thứ nhất: Giải thích bản chất tâm lý của hứng thú Ở xu hướng này có thể kể đến một số nhà nghiên cứu tiêu biểu như: Herbart (1776 - 1841), người sáng lập ra trường phái giáo dục hiện đại ở Đức thế kỷ XIX đưa ra 4 mức độ dạy học: tính sáng rõ, tính liên tưởng, tính hệ thống, tính phong phú… và trong công trình nghiên cứu của mình, ông đánh giá cao vai trò của HT, HT là yếu tố quyết định kết quả học tập của người học; Ovide Decroly (1871 - 1932), khi nghiên cứu về tập đọc và tập làm tính của trẻ ông đã xây dựng học thuyết về trung tâm HT và về lao động tích cực [23]. Từ những năm 1940 của thế kỷ XX, các tác giả tiếp tục nghiên cứu với những nôi dung cơ bản là những vấn đề lý luận tổng quát về HT trong khoa học tâm lý; S.Morozova… đã quan tâm nghiên cứu làm rõ khái niệm HT, con đường hình thành HT và cho rằng HT là biểu hiện của ý chí, tình cảm.Claparede đã đưa ra khái niệm HT dựa trên bản chất sinh học, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của HT trong hoạt động của con người và cho rằng quy luật của HT là 10 cái trục duy nhất mà cả hệ thống phải xoay quanh nó [23], [40], [47], [48], [101]. Đến những năm 70 của thế kỉ XIX, các tác giả Bogoslovsky, A.Xolovaytrich với tác phẩm ―Từ HT đến tài năng‖ [42], nhà tâm lý học người Pháp J.Dupont có tác phẩm ―Tâm lý học HT‖….

Các tác giả này đã nghiên cứu và giải thích HT là sự biểu lộ cảm xúc thể hiện những nhu cầu nhận thức của con người. Xu hướng thứ hai: Xem xét hứng thú trong mối quan hệ với phát triển nhân cách nói chung và vốn tri thức của cá nhân nói riêng Đây là một xu hướng có nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu với có thể kể đến các tác giả tiêu biểu như: L.Bazhovich; Maylak; Xlavia; G.Mione xem xét ―HT trong mối quan hệ với hoạt động‖. Các tác giả này đã coi HT là động cơ có ý nghĩa trong hoạt động và giải thích mối quan hệ của HT với sự phát triển của nhân cách và vốn tri thức cá nhân. Cùng hướng nghiên cứu này còn có các tác giả L.Rubinstein; Bogoxlowsky đã đưa ra vấn đề HT là sự biểu lộ cảm xúc của những nhu cầu nhận thức của con người, cùng với quan điểm này có A.

Kết quả cho thấy tri thức của học viên có mối quan hệ khăng khít với HT học tập. Trong đó sự hiểu biết nhất định về môn học được xem là tiền đề cho sự hình thành HT đối với môn học. Cùng xu hướng này tác giả Tomkins đã mô tả mối quan hệ giữa HT với sự phát triển các chức năng tư duy và trí nhớ; V.Macsimova nghiên cứu vấn đề tác dụng của giảng dạy nêu vấn đề đến HTNT của học sinh.Krutesky thể hiện quan niệm HT là khuynh hướng nhận thức tích cực của con người; R.Leevina cho rằng trong quá trình phát triển tâm lý, HT nâng cao độ bền và chiều sâu của tri thức; Và tác giả Caroll.Izard khi tìm hiểu về ―Những cảm xúc người‖ cho rằng HT là một loại cảm xúc tích cực được thể nghiệm thường xuyên tạo động cơ học tập, phát triển các kĩ năng, kĩ xảo và khát vọng sáng tạo [3]; [13], [23], [117]. Như vậy, có thể thấy rằng giữa HT, xúc cảm, tình cảm, nhân cách và vốn tri thức của cá nhân có mối quan hệ mật thiết với nhau.

Đây là vấn đề lí luận cốt lõi cho việc nghiên cứu HT ở mức độ sâu hơn trong các lĩnh vực hoạt động. Xu hướng thứ ba: Nghiên cứu sự hình thành và phát triển hứng thú theo các giai đoạn lứa tuổi Trong xu hướng này có đại điện là G.Sukina với ―Nghiên cứu HT trẻ em ở các lứa tuổi‖; D.Xalonhisu theo hướng nghiên cứu sự phát triển HTNT của trẻ mẫu giáo với công trình ―Sự phát triển HTNT ở các em lớn của lớp mẫu giáo‖; V.Ivannop (1956) đã phân tích sự phát triển và giáo dục HT của học sinh lớn trong trường trung học; Levin A. (1969) với luận án ―Quá trình giáo dục HTNT cho học sinh lớp trên‖; M.Marozova nghiên cứu ―Sự hình thành HT của trẻ em trong điều kiện bình thường 11 và điều kiện không bình thường‖ [23]. Những công trình nghiên cứu này đã phân tích đặc điểm HT của từng lứa tuổi, những điều kiện và khả năng giáo dục HT của từng lứa tuổi của trẻ.

Năm 1886, John Dewey (1858 - 1952), nhà giáo dục, tâm lý học người Mỹ đã sáng lập ra một trường thực nghiệm. Trong quan điểm giáo dục của nhà trường, ông luôn ưu tiên HT của học sinh và nhu cầu của học sinh trong từng lứa tuổi. HT xuất phát từ việc đáp ứng nhu cầu của người học, HT mang lại kết quả học tập tốt và làm nảy nở những ý tưởng sáng tạo của người học (dẫn theo [48, 11-17]). Bên cạnh đó việc nghiên cứu HT theo các giai đoạn lứa tuổi thu hút được sự quan tâm, nghiên cứu của nhiều tác giả.

Có thể kể đến các tác giả như V.Ivanop; Jean Piaget, nhà tâm lý học nổi tiếng người Thụy Sĩ. Ông có nhiều công trình nghiên cứu về giáo dục trí tuệ cho trẻ em và quan tâm đến HT của người học. Jean Piaget cho rằng: Nhà trường kiểu mới đòi hỏi phải hoạt động thật sự, phải làm việc một cách chủ động dựa trên nhu cầu và HT cá nhân. Ông đã nhấn mạnh, cũng giống người lớn, trẻ em là một thực thể mà hoạt động bị chi phối bởi quy luật HT hoặc nhu cầu.

Nó sẽ không đem lại hiệu suất đầy đủ nếu người ta không khơi gợi những động cơ nội tại của hoạt động đó và mọi việc làm của trí thông minh đều dựa trên một HT [1]; [2]; [18]; [24]; [41]. Trong hoạt động thực tiễn của con người, HT luôn đóng vai trò vô cùng quan trọng, quyết định đến hiệu của hoạt động. Nhiều tác giả đã đi sâu nghiên cứu HT trong các lĩnh lực hoạt động khác nhau như: HTNT, HT nghề nghiệp, HT học tập các bộ môn.Trong bài viết của tác giả Nguyễn Đức Nhân đã nghiên cứu lý thuyết và thực trạng giai đoạn 2000 - 2016 về vấn đề HT của phương Tây ghi nhận được một số kết quả sau về HT: - Các tác giả phương Tây đã phản ánh chính xác các nội hàm của hiện tượng tâm lí. Đặc biệt trong phương pháp đo lường HT, các tác giả dùng phổ biến phương pháp sử dụng bảng hỏi.

- HT chủ yếu được phân loại thành hai dạng chính: HT tình huống và HT cá nhân và thấy được HT có mối liên hệ nhất định với thái độ. Ngày nay, HT được tập trung nghiên cứu trong 5 lĩnh vực chính ở phương Tây (Toán, Tiếng Anh, Vật lí, Hóa học, Sinh học). - Các thành phần của HT được xác định chủ yếu qua các mặt nhận thức, xúc cảm và giá trị, đặc biệt là mặt xúc cảm [61]. Mối liên hệ giữa HT và khoa học giáo dục cũng là vấn đề gợi mở cho nhiều công trình nghiên cứu.

Hầu hết các tác giả đều quan tâm đến HTNT của học sinh. Có thể kể đến các tác giả tiêu biểu: A.Lep-Kop với; G.Sukina đã phân tích ―Vấn đề HTNT trong khoa học giáo dục‖; Năm 1974 V. Macsimova nghiên cứu ―Tác dụng của giảng dạy nêu vấn đề đến HT của học sinh‖. 12 Tiếp đó còn một số tác giả: V.Liublinskaya… đã nghiên cứu các góc độ khác nhau về thực tiễn HT và đều cùng quan điểm coi HT là thái độ nhận thức tích cực của cá nhân với hiện thực.

Như vậy, chúng ta thấy rằng các nhà nghiên cứu đều chú trọng nghiên cứu HTNT - một trong những động cơ học tập có ý nghĩa nhất, giữ vai trò hết sức quan trọng trong việc mang lại kết quả học tập cao hay thấp cho trẻ. Qua phân tích các tài liệu khoa học chúng tôi nhận thấy, một số lượng đáng kể các nghiên cứu đã được dành cho các vấn đề về HTNT của trẻ mẫu giáo và học sinh, các vấn đề về sự hình thành và phát triển của nó. Vì vậy, các nhà khoa học xem xét phạm trù này ở khía cạnh hoạt động trí óc tích cực (L. Tkacheva và những người khác).

Trong nhiều nghiên cứu, sự phát triển của HTNT gắn liền với quan sát, trí nhớ, chú ý, tò mò,… tức là HT xuất hiện như một tổng hợp các quá trình phức tạp của cá nhân (L.