Chương 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH DỊCH VỤ NHẬP KHẨU ỦY THÁC 1. Lý thuyết về kinh doanh và kinh doanh dịch vụ nhập khẩu ủy thác 1. Một số khái niệm cơ bản Nhập khẩu Về mặt lý thuyết thì xuất nhập khẩu được hiểu là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế, là sự trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia trên nguyên tắc trao đổi ngang giá lấy tiền tệ là môi giới và thường tính trong một khoảng thời gian nhất định. Nhập khẩu không phải là hành vi buôn bán riêng lẻ mà nó là hệ thống các quan hệ buôn bán trong một nền kinh tế có cả tổ chức bên trong và bên ngoài.
Nhập khẩu của mỗi quốc gia còn phụ thuộc vào thu nhập của người cư trú trong nước và tỷ giá hối đoái tại đây. Nếu thu nhập bình quân của người dân nước đó càng cao thì nhu cầu sử dụng hàng nhập khẩu cũng theo đó mà tăng hơn. Ngược lại, nếu tỷ giá hối đoái tăng, thì giá hàng nhập khẩu tính bằng nội tệ trở nên cao hơn, điều này có thể tác động đến nhập khẩu và khiến nhu cầu nhập khẩu giảm. Theo Luật Thương mại 2005, Điều 28 Khoản 1 định nghĩa như sau: “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.” Nhập khẩu ủy thác Uỷ thác mua bán hàng hóa là là hoạt động được hình thành từ rất lâu, khởi nguồn từ thương mại hàng hải, giữa thương nhân của các nước thông qua đường biển.
Thay vì thương nhân tự giao hàng hóa tại cảng người mua, họ ủy thác cho các thương nhân khác thay mặt mình thực hiện và trả thù lao cho họ. Khi một người hay một tổ chức muốn nhập khẩu hàng hóa nhưng không hội tụ đủ các yếu tố cần thiết như năng lực pháp lý, khả năng tài chính nhân sự, … thì họ cần một thương nhân có năng lực thực tế và kinh nghiệm để ủy thác thực hiện, giúp họ hạn chế rủi do trong quá trình nhập khẩu. Chính vì vậy, dịch vụ ủy thác mua bán hàng hóa đã ra đời. Trong lĩnh vực mua bán hàng hóa đặc biệt là trong thương mại quốc tế, việc ủy thác mua bán hàng hóa đã ngày một trở nên phổ biến và được ưa chuộng trên toàn thế giới, cũng như tại Việt Nam.
Điều này giúp các bên tham gia giao dịch quốc tế dễ dàng hơn trong việc thực hiện các thỏa thuận, tuân thủ quy định pháp luật và đảm bảo tính chuyên nghiệp trong quá trình giao dịch. 1 Thư viện ĐH Thăng Long Nhập khẩu ủy thác (hoặc ủy thác nhập khẩu) là hoạt động kinh doanh hình thành giữa một doanh nghiệp trong nước có vốn ngoại tệ, có nhu cầu nhập khẩu một số hàng hóa nhưng không có kinh nghiệm tham gia thị trường nhập khẩu trực tiếp nên ủy thác cho một doanh nghiệp có chức năng nhập khẩu trực tiếp, có kinh nghiệm và uy tín trong giao dịch ngoại thương để nhập hàng hóa theo nhu cầu của mình. Với hình thức này, bên nhận ủy thác phải tiến hành đàm phán với nước ngoài để làm thủ tục nhập khẩu hàng hóa theo yêu cầu của bên ủy thác và nhận phí ủy thác Ủy thác nhập khẩu đã được bộ thương mại quy định cụ thể trong thông tư số 18/TT- BTM ban hành ngày 28/08/1998 có nội dung như sau: Xuất (nhập) khẩu ủy thác là hoạt động dịch vụ thương mại, cơ sở để thực hiện là hợp đồng ủy thác xuất hoặc nhập khẩu, và phải phù hợp với các quy định của pháp lệnh hợp đồng kinh tế. Cụ thể hơn, khi một doanh nghiệp có hàng hóa muốn xuất (nhập) khẩu nhưng không thể trực tiếp tham gia xuất (nhập) khẩu.
Họ (bên ủy thác) sẽ tìm đến một doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa xuất nhập khẩu (bên nhận ủy thác) làm dịch vụ cho mình. Bên ủy thác sẽ trả phí ủy thác theo thỏa thuận trên hợp đồng ủy thác. Hay hiểu theo một góc độ khác ủy thác nhập khẩu chính là ủy thác mua bán hàng hóa quốc tế, theo Điều 155 Luật Thương mại 2005, uỷ thác mua bán hàng hoá là hoạt động thương mại, theo đó bên nhận uỷ thác thực hiện việc mua bán hàng hoá với danh nghĩa của mình theo những điều kiện đã thoả thuận với bên uỷ thác và được nhận thù lao uỷ thác. Bên nhận uỷ thác mua bán hàng hoá là thương nhân kinh doanh mặt hàng phù hợp với hàng hoá được uỷ thác và thực hiện mua bán hàng hoá theo những điều kiện đã thoả thuận với bên uỷ thác.
Bên uỷ thác mua bán hàng hoá là thương nhân hoặc không phải là thương nhân giao cho bên nhận uỷ thác thực hiện mua bán hàng hoá theo yêu cầu của mình và phải trả thù lao uỷ thác. Hợp đồng uỷ thác mua bán hàng hoá phải được xác lập trên cơ sở thỏa thuận của các bên được gọi là hợp đồng ủy thác mua bán hàng hóa và phải được lập thành văn bản hoặc bằng hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương như điện báo, telex, fax, thông điệp dữ liệu hoặc các hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương. Các cá nhân được tự do đăng ký kinh doanh, nhiều hình thức mua bán, nhiều loại hàng hóa dịch vụ, thì nhập khẩu ủy thác lại càng thể hiện được sự quan trọng. Bởi vì đây là một loại hình dịch vụ đòi hỏi tính chuyên sâu, do đó những người tham gia phải dày dạn kinh nghiệm, am hiểu thị trường, họ sẽ giúp cho chủ hàng nhập khẩu hàng hóa đúng chất lượng và giá cả.
Kinh doanh dịch vụ nhập khẩu ủy thác Có rất nhiều cách hiểu và diễn đạt khác nhau về kinh doanh. Kinh doanh là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi. 2 Kinh doanh thương mại là một lĩnh vực hoạt động kinh doanh. Theo nghĩa rộng, kinh doanh thương mại là sự đầu tư tiền của, công sức của một cá nhân hay tổ chức kinh tế vào lĩnh vực mua bán hàng hoá nhằm tìm kiếm lợi nhuận.
Theo nghĩa hẹp, kinh doanh thương mại là quá trình mua bán hàng hoá, dịch vụ trên thị trường, là lĩnh vực phân phối và lưu thông hàng hoá. Theo Luật thương mại 2005 thì các hành vi thương mại bao gồm: mua bán hàng hoá, đại diện cho các thương nhân, môi giới thương mại, uỷ thác mua bán hàng hoá, đại lý mua bán hàng hoá, gia công thương mại, đấu giá hàng hoá, đấu thầu hàng hoá, dịch vụ giám định hàng hoá, khuyến mại, quảng cáo thương mại, trưng bày giới thiệu hàng hoá và hội chợ triển lãm thương mại. Tại Điều 2 Thông tư số 04/TM-ĐT ngày 30/7/1993 của Bộ Thương mại định nghĩa: “Kinh doanh dịch vụ nhập khẩu thiết bị là toàn bộ quá trình giao dịch, ký kết và thực hiện hợp đồng mua bán thiết bị và dịch vụ có liên quan đến thiết bị trong quan hệ bạn hàng với nước ngoài”. Vậy thực chất kinh doanh dịch vụ nhập khẩu ủy thác ở đây là hỗ trợ những khách hàng có nhu cầu nhập khẩu từ các tổ chức kinh tế, các công ty nước ngoài, tiến hành tiêu thụ hàng hoá, vật tư ở thị trường nội địa hoặc tái xuất với mục tiêu lợi nhuận và nối liền sản xuất giữa các quốc gia với nhau.
Phân loại kinh doanh dịch vụ nhập khẩu ủy thác Tùy thuộc vào các yếu tố như điều kiện cơ sở vật chất, yêu cầu khách hàng, hình thức kinh doanh, mức độ kinh nghiệm,…mà doanh nghiệp có thể lựa chọn một trong số những hình thức nhập khẩu thường thấy dưới đây: Nhập khẩu trực tiếp (hay nhập khẩu tự doanh) Nhập khẩu trực tiếp được giải thích đơn giản là một doanh nghiệp trong nước trực tiếp đứng ra ký kết hợp đồng thương mại nhập khẩu hàng hóa với doanhnghiệp nước ngoài. Quá trình giao dịch được hai bên tự thỏa thuận trong hợp đồng kinh doanh mà không bị ràng buộc từ bên thứ ba trung gian nào. Bên mua hàng tự nghiên cứu thị trường, tìm đối tác, ký hợp đồng, trả phí và toàn quyền kinh doanh, bán hàng của mình cho các đơn vị khác trong nước. Loại hình nhập khẩu này giúp doanh nghiệp mua hàng tiết kiệm được nhiều chi phí, nắm rõ tình hình giao dịch để có cách xử lý kịp thời.
Doanh nghiệp tiếp cận thị trường một cách chân thực, nhanh chóng thích ứng nên dễ dàng định hướng kinh doanh trong tương lai, chủ động được nguồn hàng hơn. Uy tín của họ trên thị trường quốc tế vì thế cũng sẽ được khẳng định, tuy nhiên đòi hỏi doanh nghiệp phải có tiềm lực tài chính tốt. Các cán bộ 3 Thư viện ĐH Thăng Long nhân viên tham gia giao dịch cần vững về nghiệp vụ, có kinh nghiệm và hiểu rõ thị trường để hạn chế tối đa các rủi ro. Nếu doanh nghiệp của bạn mới thành lập chưa thực hiện giao dịch trực tiếp lần nào, hoặc sản phẩm nhập khẩu là một mặt hàng mới, thì cần cân nhắc kỹ.
Tốt nhất trường hợp này nên lựa chọn phương thức nhập khẩu ủy thác. Nhập khẩu uỷ thác (Nhập khẩu gián tiếp) Hình thức nhập khẩu này phù hợp với các đơn vị mới thành lập, mới thực hiện nhập khẩu những lần đầu còn ít kinh nghiệm, tiềm lực kinh tế hạn hẹp, khôngcó nhân sự đủ kinh nghiệm, có vốn nhưng lại không có chức năng nhập khẩu hoặc mặt hàng nhập khẩu mới. Nhập khẩu ủy thác tiếng anh là Entrusted import. Nhập khẩu ủy thác sẽ do một đơn vị trung gian làm cầu nối giữa đơn vị mua hàng với đối tác nước ngoài.
Họ sẽ đứng ra đại diện cho bên mua hàng trong nước để ký hợp đồng kinh doanh dịch vụ nhập khẩu với danh nghĩa của mình (đơn vị được ủy thác nhập khẩu). Mọi chi phí là do chính bên mua hàng chi trả (bên ủy thác). Lúc này đơn vị nhập khẩu uỷ thác sẽ chịu trách nhiệm tìm hiểu thị trường, giá cả, lựa chọn phương thức giao nhận vận tải phù hợp, hoàn thiện các thủ tục,. để cuối cùng nhập hàng về đúng thời hạn và đúng yêu cầu hợp đồng đã ký với bên uỷ thác nhập khẩu.
Thông thường thì bên nhận ủy thác sẽ được trả phí ủy thác khoảng 1% giá trị của tổng hợp đồng nhập khẩu. Con số này có thể cao hơn hoặc thấp hơn tùy thuộc vào mối quan hệ của hai bên và sự thỏa thuận giá.