Tổng quan nghiên cứu

Thị trường du lịch bằng xe đạp toàn cầu đã đạt quy mô 345,1 triệu USD vào năm 2020 và được dự báo sẽ tăng trưởng vượt bậc lên mức 14.291,3 triệu USD vào năm 2030, tương đương mức tăng hơn 41 lần trong vòng một thập kỷ. Báo cáo của nền tảng du lịch trực tuyến hàng đầu thế giới Booking.com cũng ghi nhận khoảng 18% du khách quốc tế bày tỏ mong muốn thực hiện các chuyến hành trình khám phá nông thôn và trải nghiệm thiên nhiên bằng xe đạp. Sau biến cố đại dịch Covid-19, nhận thức cộng đồng về rèn luyện sức khỏe, bảo vệ môi trường và du lịch bền vững đã hình thành nên xu hướng đáp ứng trọn vẹn tiêu chuẩn 4T bao gồm: di chuyển an toàn (travel), phương tiện vận chuyển truyền cảm hứng (transport), tìm về không gian yên bình (tranquility) và môi trường sinh thái trong lành (transparence).

Trong bối cảnh ngành kinh doanh lữ hành cần tái cấu trúc mạnh mẽ, Công ty TNHH MTV Du lịch TST (TST Tourist) đối mặt với yêu cầu cấp bách phải đa dạng hóa danh mục sản phẩm, chuyển dịch từ thế mạnh truyền thống là tour du lịch nước ngoài (outbound) sang khai thác sâu thị trường nội địa (domestic) và đón đầu luồng khách quốc tế (inbound). Luận văn tập trung nghiên cứu tiềm năng thực tế, đánh giá nguồn lực doanh nghiệp và xây dựng chiến lược phát triển sản phẩm du lịch bằng hình thức đi xe đạp tại tỉnh Bình Dương giai đoạn 2023 - 2025.

Phạm vi nghiên cứu không gian tập trung vào các địa bàn trọng điểm như thành phố Thủ Dầu Một, thành phố Thuận An, thành phố Dĩ An, thị xã Tân Uyên và huyện Dầu Tiếng, với chuỗi dữ liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2015 - 2022 kết hợp khảo sát thực địa cuối năm 2022. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp hiện thực hóa Kế hoạch số 33-KH/TU của Ủy ban Nhân dân tỉnh Bình Dương về liên kết phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng, đồng thời tạo ra động lực tăng trưởng doanh thu mới cho doanh nghiệp lữ hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết hệ thống du lịch toàn diện của Leiper (1979, 2008) nhằm xác định rõ mối quan hệ tương tác giữa ba phân vùng không gian cốt lõi: khu vực phát sinh khách du lịch, tuyến hành trình di chuyển và vùng điểm đến du lịch. Bên cạnh đó, khung lý thuyết du lịch bằng xe đạp độc lập của Lamont (2009) cùng mô hình ba trụ cột phát triển xe đạp quốc gia của Đức được tích hợp để phân tích toàn diện ba yếu tố cấu thành: hạ tầng kỹ thuật phần cứng, mạng lưới dịch vụ hỗ trợ ngoại vi và các hoạt động truyền thông quảng bá phần mềm.

Hệ thống khái niệm học thuật chính trong đề tài bao gồm:

  • Khách du lịch và sản phẩm du lịch theo quy định của Luật Du lịch Việt Nam 2017 và Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO).
  • Du lịch bằng xe đạp (Cycling Tourism) theo định nghĩa chuẩn hóa của Lumsdon (1999) và Sustrans (1999), xác định rõ hành trình đạp xe ngoài nơi cư trú với cự ly tối thiểu 40 km cho chuyến đi qua đêm hoặc kéo dài từ 3 giờ trở lên trong ngày nhằm mục đích giải trí, trải nghiệm văn hóa và nâng cao thể chất.
  • Quy trình quản trị kinh doanh chương trình du lịch trọn gói 5 giai đoạn của Nguyễn Văn Mạnh và Phạm Hồng Chương (2009).
  • Bộ tiêu chuẩn đánh giá tuyến du lịch xe đạp gồm 9 tiêu chí định lượng: độ dài lộ trình (chia 3 cấp độ từ 25 km đến trên 75 km), độ dốc địa hình (từ dưới 450 m đến trên 1.350 m), cảnh quan, tính bền vững, vị trí tiếp cận khẩn cấp trong 30 phút, chất lượng mặt đường, cơ sở vật chất kỹ thuật dọc tuyến, chất lượng phương tiện xe và năng lực điều hành tour.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng thông qua việc thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp đa nguồn:

  • Cỡ mẫu điều tra xã hội học đạt 350 mẫu hợp lệ, bao gồm 200 bảng hỏi dành cho khách du lịch đại chúng tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và 150 bảng hỏi dành riêng cho các thành viên Câu lạc bộ Xe Đạp Bình Dương (cộng đồng với hơn 2.000 thành viên do tác giả sáng lập và điều hành từ tháng 5/2021). Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho cả nhóm khách du lịch phổ thông lẫn nhóm khách hàng có thói quen thể thao thường xuyên.
  • Phương pháp phỏng vấn sâu chuyên gia được thực hiện với cán bộ quản lý thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Dương, Trung tâm Xúc tiến Du lịch và Ban Lãnh đạo Công ty TST Tourist. Tác giả cũng trực tiếp tham gia và tổ chức hơn 100 chuyến khảo sát thực địa bằng xe đạp trong 2 năm 2021 - 2022.
  • Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo kinh tế xã hội tỉnh Bình Dương giai đoạn 2015 - 2022, kết hợp phân tích đối sánh quốc tế từ mạng lưới 35.000 km đường xe đạp tại Hà Lan, 20.000 km tại Pháp và 525 km tại Singapore. Phương pháp thống kê mô tả và phân tích tương quan được sử dụng để xử lý dữ liệu nhằm đưa ra các quyết định lữ hành chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra xã hội học và khảo sát thực địa mang lại 4 phát hiện quan trọng:

  • Nhu cầu thị trường vô cùng tiềm năng: Có đến 85% thành viên câu lạc bộ xe đạp và 72% du khách đại chúng bày tỏ sự quan tâm đặc biệt đối với sản phẩm tour xe đạp khám phá Bình Dương. Phân khúc cự ly được ưa chuộng nhất là lộ trình trung bình từ 25 km đến 45 km (chiếm 64% lựa chọn), phù hợp cho các nhóm khách gia đình và người mới bắt đầu, trong khi 28% lựa chọn cự ly thử thách trên 70 km.
  • Tài nguyên du lịch dồi dào nhưng chưa được kết nối đồng bộ: Bình Dương sở hữu 12 di tích lịch sử văn hóa tiêu biểu cấp quốc gia và cấp tỉnh (như Chùa Hội Khánh sở hữu tượng Phật nằm dài 52 m, Di tích Nhà tù Phú Lợi, Chùa Tây Tạng), cùng các làng nghề truyền thống lâu đời như gốm sứ Tân Phước Khánh, sơn mài Tương Bình Hiệp và hệ thống vườn cây ăn trái Lái Thiêu trải dài ven sông Sài Gòn.
  • Năng lực thích ứng của doanh nghiệp lữ hành: Cơ cấu kinh doanh của TST Tourist giai đoạn 2017 - 2022 phụ thuộc hơn 80% vào thị trường outbound. Với quy mô 150 nhân sự và mạng lưới đối tác rộng khắp, doanh nghiệp đã chủ động tăng thêm 30% định biên nhân sự cho khối nội địa và inbound từ giữa năm 2022 để sẵn sàng triển khai các dòng sản phẩm xanh.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phát triển du lịch xe đạp tại Bình Dương được giải thích bởi vị trí địa lý đắc địa giáp ranh Thành phố Hồ Chí Minh với khoảng cách di chuyển lý tưởng dưới 30 km, địa hình tương đối bằng phẳng và mạng lưới đường giao thông nông thôn rợp bóng mát ven sông. So sánh với bài học quốc tế từ Singapore (quốc gia sở hữu 525 km đường xe đạp và đang nâng lên 750 km vào năm 2025) hay mô hình tour xe đạp nội đô tại Amsterdam và Paris có mức giá từ 42 EUR đến 85 USD, Bình Dương hoàn toàn có đủ điều kiện tự nhiên và nhân văn để phát triển các sản phẩm tương đương.

Dữ liệu nghiên cứu được lượng hóa rõ nét qua các biểu đồ khảo sát mức độ hấp dẫn của điểm đến và bảng đánh giá 9 tiêu chí tuyến đường. Việc trực quan hóa dữ liệu qua biểu đồ cột phân bố cự ly và bảng xếp hạng tài nguyên du lịch cho thấy du khách đánh giá cao nhất trải nghiệm văn hóa bản địa kết hợp thưởng thức ẩm thực vườn trái cây (đạt 87% tỷ lệ đồng thuận). Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là sự thiếu hụt các trạm dừng chân kỹ thuật chuyên dụng và dịch vụ hỗ trợ sửa chữa khẩn cấp dọc các tuyến đê bao ven sông, đòi hỏi doanh nghiệp lữ hành phải chủ động thiết lập phương án hậu cần chuyên nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược và kiến nghị thực thi cụ thể:

  • Hoàn thiện mô hình sản phẩm tour xe đạp đặc thù: Thiết kế và thương mại hóa bộ 3 chương trình du lịch chuyên biệt của TST Tourist gồm: Tour nửa ngày Khám phá di sản Thủ Dầu Một (cự ly 25 km), Tour 1 ngày Trải nghiệm làng nghề gốm sứ và sinh thái vườn cây (cự ly 45 km), và Tour liên tuyến 2 ngày 1 đêm Dầu Tiếng - Ven sông Sài Gòn (cự ly 80 km). Mục tiêu đạt 5.000 lượt khách trải nghiệm trong giai đoạn 2023 - 2025. Chủ thể thực hiện: Khối Phát triển Sản phẩm và Khối Điều hành TST Tourist.
  • Đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật và phương tiện chuyên dụng: Mua sắm đồng bộ đội xe đạp thể thao cao cấp từ 30 đến 50 chiếc có gắn bộ truyền động đa tốc độ, trang bị xe bán tải hậu cần chuyên dụng phục vụ cứu hộ kỹ thuật, vận chuyển hành lý và tiếp tế dinh dưỡng trong năm 2023. Đồng thời, ký kết hợp tác với 10 cơ sở lưu trú và nhà hàng sinh thái đạt chuẩn 3 đến 4 sao tại địa phương để thiết lập trạm dừng chân an toàn. Chủ thể thực hiện: Ban Lãnh đạo TST Tourist và Khối Hậu cần.
  • Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chuyên biệt: Tổ chức 4 khóa đào tạo định kỳ trong năm 2024 nhằm trang bị kiến thức chuyên sâu về an toàn lộ trình, kỹ năng dẫn đoàn xe đạp, sơ cấp cứu y tế và xử lý sự cố kỹ thuật xe cho 100% đội ngũ hướng dẫn viên chuyên trách tour thể thao. Chủ thể thực hiện: Khối Hướng dẫn viên phối hợp Trung tâm Đào tạo TST Tourist.
  • Đẩy mạnh chiến dịch Marketing hỗn hợp và liên kết cộng đồng: Triển khai chiến dịch truyền thông đa kênh tập trung vào phân khúc khách gia đình, học sinh sinh viên và các đoàn doanh nghiệp tổ chức hoạt động gắn kết (Teambuilding/Incentive). Tận dụng sức lan tỏa từ cộng đồng hơn 2.000 thành viên Câu lạc bộ Xe Đạp Bình Dương nhằm thúc đẩy tỷ lệ chuyển đổi đơn hàng tăng trưởng 25% mỗi năm. Chủ thể thực hiện: Khối Truyền thông và Marketing TST Tourist.
  • Kiến nghị với cơ quan quản lý: Đề xuất Ủy ban Nhân dân tỉnh Bình Dương và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch sớm ban hành đề án quy hoạch làn đường ưu tiên cho xe đạp tại các trục đường du lịch trọng điểm, đồng thời số hóa bản đồ 15 điểm đến văn hóa ven sông phục vụ du khách giai đoạn 2024 - 2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  • Ban lãnh đạo và chuyên viên phát triển sản phẩm tại các công ty lữ hành: Cung cấp khung quy trình 5 bước kinh doanh chương trình du lịch trọn gói và bảng tiêu chuẩn 9 tiêu chí định lượng để thiết kế, định giá và vận hành các tour du lịch thể thao sinh thái đạt chuẩn an toàn cao cấp.
  • Cơ quan quản lý nhà nước về du lịch và giao thông tại các địa phương: Tham khảo các bài học kinh nghiệm quốc tế từ Pháp, Hà Lan, Singapore và mô hình liên kết công - tư để xây dựng quy hoạch hạ tầng giao thông xanh, trạm xe đạp công cộng thông minh cho hơn 10 tỉnh thành đang trong quá trình đô thị hóa.
  • Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Du lịch - Khách sạn: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu tiên phong trong nước về mảng du lịch bằng xe đạp, cung cấp hệ thống 15 trích dẫn lý thuyết quốc tế chuẩn mực và phương pháp khảo sát thực địa mẫu mực.
  • Nhà đầu tư và ban quản trị các câu lạc bộ thể thao ngoài trời: Khai thác bộ dữ liệu khảo sát 350 mẫu thực tế để đánh giá chính xác hành vi tiêu dùng, nhu cầu trang thiết bị và tiềm năng thương mại hóa các dịch vụ phụ trợ như trạm dừng chân, cửa hàng sửa chữa chuyên nghiệp hoặc giải đạp xe phong trào quy mô trên 500 vận động viên.

Câu hỏi thường gặp

Du lịch bằng xe đạp có thực sự phù hợp với điều kiện khí hậu và địa hình của tỉnh Bình Dương không?
Hoàn toàn phù hợp vì địa hình Bình Dương có độ dốc thấp dưới 5%, hạ tầng giao thông kết nối hoàn chỉnh với cự ly cách trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh chỉ khoảng 30 km. Hệ thống đường đê bao rợp bóng cây ven sông Sài Gòn và các vườn cây ăn trái tại Thuận An giúp giảm nhiệt độ môi trường từ 2 đến 3 độ C, mang lại trải nghiệm đạp xe thoáng mát, an toàn và dễ chịu quanh năm.

Cỡ mẫu khảo sát 350 người trong luận văn có đảm bảo tính đại diện khoa học cho thị trường không?
Cỡ mẫu bao gồm 200 khách du lịch đại chúng và 150 thành viên câu lạc bộ xe đạp phong trào được chọn theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên. Cấu trúc mẫu này đảm bảo phản ánh khách quan góc nhìn của cả người chưa có kinh nghiệm lẫn người có chuyên môn thể thao, đạt độ tin cậy thống kê trên 95% theo tiêu chuẩn nghiên cứu khoa học xã hội.

Chi phí và mức giá của một tour du lịch bằng xe đạp do TST Tourist tổ chức được định vị ra sao?
Dòng tour được định vị ở phân khúc trung và cao cấp chuẩn dịch vụ 4 sao, tương đương mức 42 EUR tại châu Âu hoặc 85 USD tại Singapore. Mức giá tour trọn gói dao động từ 650.000 VNĐ đối với tour nửa ngày đến 2.800.000 VNĐ đối với tour liên tuyến 2 ngày 1 đêm, đã bao gồm xe đạp thể thao cao cấp, bảo hiểm du lịch, hướng dẫn viên dẫn đoàn và xe bán tải tiếp tế y tế.

Sự khác biệt cốt lõi giữa tour du lịch xe đạp chuyên nghiệp và hoạt động đạp xe tự túc là gì?
Tour lữ hành chuyên nghiệp cung cấp chuỗi giá trị trọn gói bao gồm thuyết minh chuyên sâu tại hơn 10 di tích lịch sử, bảo hiểm rủi ro, xe hậu cần cứu hộ kỹ thuật, trạm dừng chân tiêu chuẩn và bữa ăn dinh dưỡng thể thao. Điều này giúp loại bỏ hoàn toàn các rủi ro về hỏng hóc dọc đường, lạc hướng hay mất an toàn giao thông mà người tự đạp hay gặp phải.

Doanh nghiệp lữ hành cần chuẩn bị những nguồn lực quan trọng nhất nào để vận hành tour xe đạp thành công?
Doanh nghiệp cần tối thiểu 3 nguồn lực cốt lõi: sở hữu đội xe đạp thể thao có hệ thống truyền động an toàn đạt chuẩn kỹ thuật, đội ngũ hướng dẫn viên được cấp chứng chỉ sơ cấp cứu chuyên sâu, và mạng lưới liên kết chặt chẽ với ít nhất 5 đối tác trạm dừng chân dọc tuyến hành trình để hỗ trợ bảo dưỡng và tiếp tế.

Kết luận

  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về phát triển du lịch bằng xe đạp gắn với kinh doanh lữ hành bền vững.
  • Đánh giá toàn diện tiềm năng du lịch Bình Dương với 12 di tích lịch sử văn hóa tiêu biểu và lợi thế cự ly vàng dưới 30 km kết nối trực tiếp với thị trường tiêu dùng Thành phố Hồ Chí Minh.
  • Xử lý dữ liệu thực chứng tin cậy từ 350 mẫu khảo sát xã hội học và kinh nghiệm tổ chức hơn 100 chuyến đi thực tế trong 2 năm 2021 - 2022 của tác giả.
  • Xây dựng thành công bộ 3 sản phẩm tour xe đạp đặc sắc từ nửa ngày đến 2 ngày 1 đêm, giúp TST Tourist đón đầu thị trường du lịch xanh hậu đại dịch.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp thực thi đồng bộ và các khuyến nghị chính sách thiết thực gửi tới Ủy ban Nhân dân tỉnh Bình Dương nhằm hoàn thiện hạ tầng du lịch thể thao giai đoạn 2023 - 2025.

Luận văn là công trình nghiên cứu ứng dụng mang tính tiên phong, mở ra hướng đi chiến lược cho các doanh nghiệp lữ hành trong việc phát triển các sản phẩm du lịch chăm sóc sức khỏe và thể thao sinh thái đến năm 2025, định hướng tầm nhìn 2030. Các đơn vị lữ hành, nhà nghiên cứu và cơ quan xúc tiến du lịch có thể ứng dụng ngay mô hình và hệ thống tiêu chí trong công trình này để triển khai các tuyến du lịch xanh hiệu quả và bền vững.