CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH TREKKING 1. Khái niệm về du lịch mạo hiểm Surya Poudel & Gyan P. Nyaupane (2016) có diễn tả trekking là chuyến đi kéo dài nhiều ngày trên những con đường mòn ở những khu vực thiên nhiên còn tương đối hoang sơ với mục đích khám phá và thưởng thức cảnh sắc thiên nhiên. Trường đại học Thompson Rivers (Canada) đưa ra cách hiểu như sau: “Du lịch mạo hiểm có thể được định nghĩa như là một hoạt động giải trí diễn ra ở những điểm đến kỳ lạ, hoang dã hay khác thường.
Hầu hết các hoạt động diễn ra ở ngoài trời. Đó thường là các hoạt động thám hiểm và khám phá thế giới bên ngoài. Đặc biệt là các bộ phận kỳ lạ hoang sơ của hành tinh chúng ta và một thế giới nội tâm của thách thức cá nhân, tự nhận thức và tự chủ”. Có rất nhiều loại hoạt động được coi là các hình thức khác nhau của du lịch mạo hiểm, có thể phân được vào hai nhóm là nhóm dễ (Soft Adventure) và nhóm khó (Hard Adventure) theo ATTA.
Du lịch mạo hiểm là một loại hình du lịch mà người tham gia thường đối mặt với những thách thức về môi trường tự nhiên hoặc văn hóa, đòi hỏi sự gan dạ và sự sẵn lòng chấp nhận rủi ro. Khác với du lịch truyền thống, du lịch mạo hiểm thường mang tính phi truyền thống, mạo hiểm và đòi hỏi sự khéo léo, kỹ năng và chuẩn bị tốt trước khi tham gia. Các hoạt động du lịch mạo hiểm thường bao gồm các hoạt động như trekking, leo núi, đi bộ đường dài, thám hiểm hang động, dạo chơi trên đất đai hoang sơ, du lịch trên thác nước, tham quan các khu rừng nguyên sinh hoặc sa 19 mạc, cũng như các hoạt động như câu cá, lặn biển, hay thậm chí là du lịch vũ trụ. Tính đặc thù của du lịch mạo hiểm thường là sự khám phá, thách thức bản thân và khám phá những vùng đất hoang sơ, hẻo lánh mà ít người đến, đồng thời tạo ra những kí ức và trải nghiệm khó quên.
Tuy nhiên, vì tính chất mạo hiểm và rủi ro cao, việc chuẩn bị kỹ lưỡng, có kỹ năng và sự kiên nhẫn là rất quan trọng. Du lịch mạo hiểm không chỉ mang lại trải nghiệm thú vị mà còn giúp phát triển kỹ năng sống, sự tự tin và ý thức bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý về việc đảm bảo an toàn cho bản thân và môi trường, đồng thời tôn trọng văn hóa và cộng đồng địa phương. Khái niệm về trekking Hiện nay trên thế giới có khá nhiều định nghĩa về “trekking”, tuy nhiên tác giả vẫn chưa tìm thấy một văn bản hay giấy tờ nào có thể nói chính xác hay cụ thể về định nghĩa, khái niệm về môn thể thao này.
Trong quá trình tiềm tài liệu, nghiên cứu và sưu tầm thì đề tài cũng tổng hợp một số cách giải thích từ tài liệu trên internet và tổng hợp từ các ý kiến của chuyên gia. Theo cách giải nghĩa của Từ điển Cambridge thì “Trekking là một hoạt động đi bộ đường dài để giải trí”. Tuy nhiên, cách giải thích này chưa đủ và chưa đúng tính chất của trekking khi vận dụng vào thực tế. Việc đi trekking không chỉ cần thuần chỉ để giải trí mà còn là một bộ môn thể thao có tính mạo hiểm; việc về với thiên nhiên còn có tác dụng chữa lành.
Định nghĩa về “trekking” hiện nay cũng chưa thật sự thống nhất, mỗi nơi sẽ có những giải thích khác nhau về loại hình này. Theo cách xếp loại các loại hình du lịch mạo hiểm theo ATTA thì loại hình trekking thuộc mức độ khó. Nó đòi hỏi phải có sự khảo sát kỹ lưỡng lịch trình các chuyến đi và khu chọn làm địa điểm dễ thực hiện chuyến đi cho tour. Bởi trên nguyên tắc, địa điểm được chọn phải mang đầy đủ tính chất của một địa điểm phục vụ cho du lịch mạo hiểm 20 cũng như tạo được sự thử thách cho du khách, phải gần gũi với thiên nhiên, gắn liền với văn hóa và phong tục của địa phương.
Trong Quyết định số 1804/QĐ-UBND ngày 15 tháng 8 năm 2018 của UBND tỉnh Lâm Đồng về việc “Ban hành quy định tạm thời về quản lý hoạt động tổ chức và khai thác kinh doanh du lịch mạo hiểm trên địa bàn Tỉnh Lâm Đồng” thì trekking được dịch là đi bộ băng rừng. Hiện nay, ở Việt Nam, người ta vẫn còn nhầm lẫn rất nhiều về các khái niệm có tính chất tương tự như trekking là hiking (đi bộ đường dài ngoài thiên nhiên), camping (cắm trại), climbing (leo núi),… và khái niệm dễ bị nhầm lẫn của trekking hiện nay là “Phượt”. Khi được hỏi cách hiểu về trekking, các du khách tham gia trekking (trekkers) được khảo sát cũng có những câu trả lời khác nhau. Trong đó, 46/90 câu trả lời (chiếm 51,1%) trả lời “là loại hình đi bộ dài ngày ” và 42/90 (chiếm 46,7%) trả lời là “loại hình đi bộ dài ngày trên đường mòn được thiết kế chuyên cho việc đi bộ”.
Đối với những trải nghiệm của bản thân tác giả trong quá trình tham gia, nghiên cứu thì tác giả đưa ra khái niệm về Trekking như sau: “Trekking một hình thức du lịch mạo hiểm gắn liền với thiên nhiên. Phương tiện để tham gia trekking tập trung chủ yếu ở đôi chân của mình. Người tham gia phải tự trang bị những vật dụng, kĩ năng sinh tồn cần thiết cho chuyến đi. Tính chất của trekking thường từ 2 ngày trở lên, vất vả, thậm chí là nguy hiểm.
Khái niệm về văn hóa bản địa Văn hóa bản địa được hiểu là văn hóa của một cộng đồng, một dân tộc trong một địa phương, khu vực, vùng, miền nhất định. Đặc trưng của văn hóa bản địa là các bản sắc văn hóa của địa phương ấy. Bản sắc văn hóa là cái chung nhất, cơ bản nhất của một nền văn hóa, mọi yếu tố nằm trong bản sắc của 21 một nền văn hóa đều thuộc về chính nền văn hóa đó, nhưng không phải mọi yếu tố của nền văn hóa đều nằm trong bản sắc của nó. Khái niệm về "văn hóa bản địa" (indigenous culture) thường được sử dụng để chỉ các phong tục, truyền thống, và giá trị văn hóa của các dân tộc, bộ tộc, hoặc cộng đồng địa phương mà đã tồn tại và phát triển trên một vùng đất cụ thể từ thời gian lâu đời.
Dưới đây là một số đặc điểm cơ bản của văn hóa bản địa: Liên quan chặt chẽ với địa lý và môi trường: Văn hóa bản địa thường phản ánh mối quan hệ sâu sắc giữa con người và môi trường sống của họ. Các nghi lễ, truyền thống, và phong tục thường được hình thành và phát triển dựa trên điều kiện tự nhiên và nguồn lực địa phương. Tính đa dạng và phong phú: Mỗi văn hóa bản địa đều có những đặc điểm riêng biệt và đa dạng, phản ánh sự đa dạng của con người và cộng đồng trên một khu vực cụ thể. Bền vững và linh hoạt: Văn hóa bản địa thường có khả năng thích ứng và tồn tại trong môi trường biến đổi, do đó thường mang tính bền vững và linh hoạt.
Tự hào và định danh: Văn hóa bản địa thường là nguồn gốc của sự tự hào và định danh của một dân tộc, bộ tộc, hoặc cộng đồng, giúp họ duy trì và phát triển nhận thức về bản thân và văn hóa của mình. Sự bảo tồn và tái sản xuất: Các phương thức truyền thống, kiến thức và kỹ năng của văn hóa bản địa thường được bảo tồn và truyền đạt từ thế hệ này sang thế hệ khác, đóng vai trò quan trọng trong sự tái sản xuất và duy trì của văn hóa. Thực tiễn khai thác văn hoá trong du lịch mạo hiểm 1. Trên thế giới Khai thác văn hóa bản địa trong du lịch đã trở thành xu hướng toàn cầu, nhằm thu hút du khách thông qua trải nghiệm văn hóa đặc sắc và độc đáo của mỗi quốc gia.
Các nước trên thế giới đang tận dụng tối đa các đặc trưng văn hóa 22 của mình, bao gồm di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, để phát triển du lịch. Điều này không chỉ góp phần vào sự phát triển kinh tế mà còn giúp bảo tồn và quảng bá giá trị văn hóa. Trong du lịch mạo hiểm, việc vận dụng văn hóa bản địa đang ngày càng trở nên phổ biến và quan trọng. Khám phá văn hóa địa phương đặc sắc trở thành một phần không thể thiếu của trải nghiệm du lịch, giúp du khách hiểu rõ hơn về văn hóa, lối sống và di sản văn hóa của một đất nước.
Tại Mỹ, tháng 1/1969 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử du lịch mạo hiểm và khám phá, với sự thành lập của Mountain Travel U. Sự kiện này mở đầu cho các tour trekking chinh phục Nepal và nhiều địa điểm khác, với 6 tuyến trekking ban đầu ở Nepal, một ở Kashmir, cùng các tour trekking và leo núi ở Kenya, Newzealand, Corsica và Thụy Sĩ. Những năm 1970 chứng kiến sự ra đời của hai tập đoàn du lịch lớn ở Mỹ là Oversea Adventure Travel 2 và Wilderness Travel3. Ở châu Âu và Úc, hoạt động này cũng rầm rộ với sự tham gia của các công ty như World Expeditions, Exodus Adventure, Peregrine Adventure và nhiều hơn nữa.
Với kinh nghiệm nhiều năm tổ chức, du lịch trekking đã đạt được một cấp độ mới, tạo tiền đề cho sự phát triển không ngừng của loại hình du lịch này, hỗ trợ bởi lượng khách tiềm năng và chi tiêu cao. Ở Nepal, cùng thời điểm đó đã trở thành điểm đến phổ biến với lượng khách đông đảo, từ khách du hành lang thang, hippy, đến khách ba lô. Điều này dẫn đến sự phát triển mạnh mẽ của dịch vụ trekking tại Kathmandu, cũng như sự ra đời của các Tea-Houses do người dân ở vùng núi Everest và Annapurna mở cửa, phục vụ thức ăn và lưu trú cơ bản cho du khách.com/about-us/ 2 https://www.com/about/about-us/history?icid=value:/about/about-us/history 3 https://www.com/our-story/ 23 Hiện tại, các công ty du lịch tổ chức trekking tours đã sử dụng những ngôi nhà của đồng bào dân tộc thiểu số và người dân bản xứ làm nơi cư trú cho khách du lịch. Hơn thế nữa, nhiều công ty cung cấp túi ngủ cho du khách khi qua đêm ở những nơi xa dân cư.
Du khách thường mang theo lều và các vật dụng cần thiết cho hoạt động trekking, cũng như qua đêm ở những nơi xa xôi, hẻo lánh. Sự phát triển này không chỉ phản ánh sự thích ứng của ngành du lịch với nhu cầu của khách du lịch mạo hiểm, mà còn là minh chứng cho sự phát triển của loại hình du lịch này trên toàn cầu.