Luận văn: Định hướng Phát triển Các Điểm Tuyến Du lịch Sinh thái của Tỉnh Nghệ An

Khám phá luận văn về định hướng phát triển các điểm tuyến du lịch sinh thái tại tỉnh Nghệ An, góp phần nâng cao giá trị du lịch bền vững.

• Chuyên ngành: Du lịch
• Đề tài: Phát triển Du lịch Sinh thái Nghệ An: Tiềm năng và Định hướng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ ĐIỂM, TUYẾN DU LỊCH SINH THÁI
• 1.1. Tổng quan các vần đề cơ bản liên quan
• 1.2. Khái niệm du lịch
• 1.3. Điểm, tuyến du lịch
• 1.4. Du lịch sinh thái
• 1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển các điểm, tuyến du lịch sinh thái
• 1.6. Phương pháp đánh giá các điểm, tuyến DLST
• 1.7. Đánh giá điểm DLST
• 1.8. Đánh giá tuyến DLST
• 1.9. Tình hình và xu hướng phát triển DLST trên thế giới và Việt Nam
• 1.9.1. Tình hình và xu hướng phát triển DLST trên thế giới
• 1.9.2. Tình hình và xu hướng phát triển DLST ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN CÁC ĐIỂM, TUYẾN DU LỊCH SINH THÁI TỈNH NGHỆ AN
• 2.1. Khái quát đặc điểm địa lý tỉnh Nghệ An có liên quan đến phát triển các điểm, tuyến du lịch sinh thái
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.3. Đặc điểm kinh tế - văn hóa – xã hội
• 2.2. Tiềm năng phát triển các điểm, tuyến DLST ở Nghệ An
• 2.2.1. Các loại tài nguyên DLST ở Nghệ An
• 2.2.2. Các điểm du lịch sinh thái chủ yếu ở Nghệ An
• 2.2.3. Các tuyến DLST chủ yếu ở Nghệ An
• 2.3. Đánh giá các điểm, tuyến DLST ở Nghệ An
• 2.3.1. Đánh giá điểm DLST
• 2.3.2. Đánh giá các tuyến DLST tỉnh Nghệ An
• 2.4. Nhận định chung về tiềm năng phát triển các điểm, tuyến DLST ở Nghệ An
• 2.5. Hiện trạng phát triển DLST của tỉnh Nghệ An
• 2.5.1. Khách du lịch và doanh thu từ du lịch
• 2.5.2. Tổ chức các loại hình DLST ở Nghệ An
• 2.5.3. Tổ chức, kinh doanh, khai thác các điểm, tuyến DLST
• 2.5.4. Hiện trạng CSHT và CSVCKT phục vụ DLST
• 2.5.5. Đánh giá chung về hiện trạng phát triển DLST tỉnh Nghệ An
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CÁC ĐIỂM, TUYẾN DU LỊCH SINH THÁI Ở NGHỆ AN ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Căn cứ xây dựng định hướng phát triển các điểm, tuyến DLST ở Nghệ An đến năm 2020
• 3.2. Quan điểm và mục tiêu phát triển du lịch tỉnh Nghệ An đến năm 2020
• 3.3. Quan điểm và mục tiêu phát triển DLST ở Nghệ An đến năm 2020
• 3.4. Các dự án đầu tư phát triển du lịch sinh thái ở Nghệ An
• 3.5. Định hướng phát triển các điểm, tuyến DLST tỉnh Nghệ An đến năm 2020
• 3.5.1. Định hướng bảo tồn tài nguyên DLST
• 3.5.2. Định hướng phát triển các điểm DLST
• 3.5.3. Định hướng phát triển các tuyến DLST
• 3.6. Giải pháp thực hiện
• 3.6.1. Nhóm giải pháp về chính sách và quản lý
• 3.6.2. Nhóm giải pháp về đầu tư
• 3.6.3. Nhóm giải pháp về đào tạo nguồn nhân lực
• 3.6.4. Nhóm giải pháp về môi trường
• 3.6.5. Nhóm giải pháp về xã hội
• 3.6.6. Nhóm giải pháp về tuyên truyền, quảng bá DLST
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về du lịch sinh thái Nghệ An

Du lịch sinh thái (du lịch sinh thái) tại Nghệ An đang nổi lên như một lĩnh vực tiềm năng trong phát triển kinh tế địa phương. Tỉnh Nghệ An, với vị trí địa lý thuận lợi và tài nguyên thiên nhiên phong phú, có khả năng phát triển mạnh mẽ các điểm du lịch sinh thái. Theo thống kê, Nghệ An sở hữu hơn 1.000 di tích lịch sử và nhiều khu vực tự nhiên như Vườn Quốc gia Pù Mát, khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống. Những điểm đến này không chỉ thu hút khách du lịch mà còn góp phần bảo tồn thiên nhiên và văn hóa địa phương. Việc phát triển du lịch sinh thái không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

1.1. Tầm quan trọng của du lịch sinh thái

Du lịch sinh thái đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và phát triển bền vững. Nghệ An có nhiều loại tài nguyên du lịch phong phú, từ bờ biển đẹp đến rừng núi nguyên sinh. Việc khai thác hợp lý các tài nguyên này sẽ giúp phát triển kinh tế địa phương, tạo việc làm cho người dân và nâng cao chất lượng cuộc sống. Hơn nữa, du lịch sinh thái còn giúp bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc bản địa, từ đó tạo ra sự hấp dẫn cho du khách. "Du lịch sinh thái không chỉ là một ngành kinh tế mà còn là một phương thức giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường".

II. Tiềm năng phát triển du lịch sinh thái ở Nghệ An

Nghệ An có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch sinh thái. Các điểm du lịch như bãi biển Cửa Lò, khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt và Vườn Quốc gia Pù Mát đều có sức hấp dẫn lớn đối với du khách. Tỉnh có điều kiện tự nhiên đa dạng, từ biển đến núi, tạo cơ hội cho nhiều loại hình du lịch khác nhau. Bên cạnh đó, sự phong phú về văn hóa và lịch sử cũng là một yếu tố quan trọng. Các hoạt động du lịch sinh thái có thể bao gồm khám phá thiên nhiên, tham gia vào các hoạt động bảo tồn và trải nghiệm văn hóa địa phương. "Tiềm năng du lịch sinh thái ở Nghệ An là rất lớn, nhưng cần có chiến lược phát triển hợp lý để khai thác hiệu quả".

2.1. Các loại tài nguyên du lịch

Tài nguyên du lịch ở Nghệ An rất phong phú, bao gồm tài nguyên tự nhiên và tài nguyên văn hóa. Các khu vực như Vườn Quốc gia Pù Mát không chỉ có cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm. Ngoài ra, Nghệ An còn có nhiều di tích lịch sử, văn hóa đặc sắc, từ các ngôi chùa cổ đến các làng nghề truyền thống. Việc phát triển các điểm du lịch sinh thái cần phải dựa trên việc bảo tồn và phát huy các tài nguyên này. "Bảo tồn thiên nhiên và phát triển du lịch cần phải đi đôi với nhau để đảm bảo sự bền vững".

III. Định hướng phát triển du lịch sinh thái Nghệ An

Định hướng phát triển du lịch sinh thái ở Nghệ An cần phải được xây dựng trên cơ sở bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và phát huy giá trị văn hóa. Các chính sách phát triển cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ, cải thiện cơ sở hạ tầng và tăng cường quảng bá hình ảnh du lịch Nghệ An. Hợp tác giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương là rất quan trọng để tạo ra một môi trường du lịch bền vững. "Định hướng phát triển du lịch sinh thái không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn cần sự tham gia tích cực của cộng đồng".

3.1. Giải pháp phát triển bền vững

Để phát triển du lịch sinh thái bền vững, Nghệ An cần xây dựng các giải pháp cụ thể như phát triển các sản phẩm du lịch độc đáo, tổ chức các hoạt động giáo dục về bảo vệ môi trường cho du khách và cộng đồng. Cần có các chương trình đào tạo cho người dân địa phương để họ có thể tham gia vào hoạt động du lịch một cách hiệu quả. Hơn nữa, việc xây dựng các chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp du lịch nhỏ và vừa cũng rất cần thiết. "Phát triển du lịch sinh thái bền vững là chìa khóa để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao đời sống người dân".

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Du lịch sinh thái (DLST) đã trở thành một ngành kinh tế quan trọng, được ví như "ngành công nghiệp không khói" và đang hướng tới phát triển bền vững. Trên thế giới, DLST chiếm khoảng 7-10% tổng lượng khách du lịch, thể hiện xu hướng phát triển mạnh mẽ và được nhiều quốc gia ưu tiên đầu tư. Tại Việt Nam, đặc biệt là tỉnh Nghệ An, với hơn 1.000 di tích lịch sử, 82 km bờ biển và diện tích rừng núi rộng lớn, tiềm năng phát triển DLST rất lớn. Tuy nhiên, các điểm, tuyến DLST hiện nay còn phát triển tự phát, chưa khai thác hết tiềm năng và thiếu sức cạnh tranh.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá tiềm năng phát triển các điểm, tuyến DLST tỉnh Nghệ An giai đoạn 2000-2011 và xây dựng định hướng phát triển đến năm 2020 nhằm góp phần thúc đẩy du lịch tỉnh đạt hiệu quả kinh tế - xã hội cao. Nghiên cứu tập trung trên địa bàn tỉnh Nghệ An, xem xét mối quan hệ với các tỉnh lân cận, nhằm phát triển DLST bền vững, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa bản địa.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, nhà đầu tư và cộng đồng địa phương trong việc phát triển DLST, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường và phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của tỉnh Nghệ An.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

- **Lý thuyết hệ thống du lịch**: Du lịch được xem là một hệ thống bao gồm các phân hệ như du khách, tài nguyên du lịch, cán bộ phục vụ và cơ sở hạ tầng kỹ thuật. Quan điểm này giúp hiểu và điều khiển hoạt động của từng phân hệ cũng như toàn bộ hệ thống du lịch.

- **Lý thuyết lãnh thổ và phát triển bền vững**: Đặt nghiên cứu trong bối cảnh không gian cụ thể của tỉnh Nghệ An và vùng Bắc Trung Bộ, xem xét mối quan hệ lãnh thổ giữa các huyện, tỉnh để xác lập các tuyến du lịch liên huyện, liên tỉnh. Phát triển bền vững nhấn mạnh cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo tồn môi trường và văn hóa.

- **Khái niệm du lịch sinh thái (Ecotourism)**: DLST là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hóa bản địa, có trách nhiệm bảo tồn môi trường, giáo dục khách du lịch và mang lại lợi ích cho cộng đồng địa phương. Các nguyên tắc cơ bản gồm bảo vệ môi trường, phát triển cộng đồng, giáo dục môi trường và tạo việc làm.

- **Khái niệm điểm và tuyến du lịch**: Điểm du lịch là nơi có tài nguyên hấp dẫn phục vụ khách tham quan, phân thành điểm du lịch địa phương và quốc gia. Tuyến du lịch là lộ trình liên kết các điểm du lịch với hệ thống giao thông thuận tiện, tạo thành sản phẩm du lịch hấp dẫn.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu**: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo ngành, tài liệu khoa học, số liệu thống kê về khách du lịch, doanh thu, tài nguyên thiên nhiên và văn hóa tỉnh Nghệ An giai đoạn 2000-2011. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát thực địa tại các điểm, tuyến DLST như biển Cửa Lò, Vườn quốc gia Pù Mát, suối khoáng Giang Sơn, các làng nghề truyền thống.

- **Phương pháp phân tích**: Sử dụng phương pháp đánh giá tổng hợp dựa trên các chỉ tiêu tiềm năng thu hút và tiềm năng khai thác điểm, tuyến DLST. Các chỉ tiêu được phân cấp và cho điểm theo thang 4 bậc, trọng số được xác định dựa trên mức độ ảnh hưởng. Phân tích mối tương quan giữa tiềm năng thu hút và khai thác để xác định mức độ ưu tiên đầu tư.

- **Timeline nghiên cứu**: Nghiên cứu tập trung phân tích hiện trạng giai đoạn 2000-2011, xây dựng định hướng phát triển đến năm 2020, phù hợp với chiến lược phát triển du lịch tỉnh Nghệ An và xu hướng phát triển DLST toàn cầu.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Tiềm năng thu hút khách của các điểm DLST**: Đa số điểm DLST ở Nghệ An có tiềm năng thu hút từ trung bình đến cao, với điểm tổng hợp từ 15 đến 24 trên thang điểm 24. Ví dụ, Vườn quốc gia Pù Mát có hệ sinh thái đa dạng, được bảo tồn tốt, thu hút trên 100.000 lượt khách mỗi năm.

- **Tiềm năng khai thác điểm DLST**: Các điểm có sức chứa khách du lịch lớn, độ bền vững cao và cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch tương đối tốt. Tuy nhiên, một số điểm còn thiếu đồng bộ về cơ sở vật chất kỹ thuật, ảnh hưởng đến khả năng khai thác tối ưu.

- **Mức độ ưu tiên đầu tư**: Qua phân tích mối tương quan giữa tiềm năng thu hút và khai thác, các điểm như biển Cửa Lò, Vườn quốc gia Pù Mát được xếp vào nhóm ưu tiên phát triển nhất. Các điểm có tiềm năng thu hút cao nhưng khai thác chưa thuận lợi cần được đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng.

- **Tuyến du lịch sinh thái**: Các tuyến DLST nội tỉnh và liên tỉnh được đánh giá hấp dẫn với điểm tổng hợp từ 16 đến 24 trên thang điểm 24, nhờ sự kết hợp đa dạng các điểm du lịch và phương tiện vận chuyển thuận tiện. Tuy nhiên, một số tuyến còn hạn chế về phương tiện vận chuyển và sự kết nối giữa các điểm.

### Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy Nghệ An có tiềm năng lớn để phát triển DLST dựa trên tài nguyên thiên nhiên phong phú và đa dạng sinh học cao. Tuy nhiên, sự phát triển còn manh mún, tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ và cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng đủ nhu cầu. So sánh với các quốc gia như Nhật Bản và Costa Rica, việc xây dựng các hội đồng xúc tiến DLST địa phương, phát triển nguồn nhân lực và quy định bảo vệ môi trường là những bài học quan trọng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố điểm DLST theo mức độ thu hút và khai thác, bảng xếp hạng các tuyến DLST theo chỉ tiêu hấp dẫn, và bản đồ phân bố các điểm, tuyến DLST ưu tiên đầu tư. Việc này giúp minh bạch hóa thông tin, hỗ trợ ra quyết định đầu tư và quản lý phát triển bền vững.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Xây dựng quy hoạch phát triển DLST đồng bộ**: Thiết lập kế hoạch phát triển các điểm, tuyến DLST dựa trên đánh giá tiềm năng, ưu tiên các điểm có tiềm năng thu hút và khai thác cao. Thời gian thực hiện: 2019-2025. Chủ thể: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An.

- **Đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật**: Cải thiện hệ thống giao thông, lưu trú, dịch vụ tại các điểm DLST trọng điểm như Vườn quốc gia Pù Mát, biển Cửa Lò. Mục tiêu tăng sức chứa và nâng cao trải nghiệm khách du lịch. Thời gian: 2020-2023. Chủ thể: UBND tỉnh, các nhà đầu tư.

- **Phát triển nguồn nhân lực chuyên môn về DLST**: Tổ chức đào tạo hướng dẫn viên am hiểu sinh thái và văn hóa bản địa, nâng cao năng lực quản lý du lịch bền vững. Thời gian: 2019-2022. Chủ thể: Trường Đại học, các trung tâm đào tạo du lịch.

- **Tăng cường công tác bảo tồn và giáo dục môi trường**: Xây dựng các chương trình giáo dục môi trường cho cộng đồng và du khách, áp dụng các quy định về sức chứa và bảo vệ tài nguyên. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Ban quản lý các khu bảo tồn, tổ chức phi chính phủ.

- **Quảng bá và xúc tiến du lịch sinh thái**: Tổ chức các chiến dịch truyền thông, hợp tác với các công ty lữ hành để phát triển các tour DLST hấp dẫn, đa dạng sản phẩm. Thời gian: 2020-2025. Chủ thể: Sở Du lịch, các doanh nghiệp du lịch.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Nhà quản lý và hoạch định chính sách du lịch**: Nhận diện tiềm năng và thách thức trong phát triển DLST, xây dựng kế hoạch phát triển bền vững.

- **Các nhà đầu tư và doanh nghiệp du lịch**: Đánh giá cơ hội đầu tư, lựa chọn điểm, tuyến DLST có tiềm năng khai thác cao để phát triển sản phẩm du lịch.

- **Nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực du lịch và môi trường**: Tham khảo phương pháp đánh giá tiềm năng, cơ sở lý thuyết và thực tiễn phát triển DLST tại Nghệ An.

- **Cộng đồng địa phương và các tổ chức phi chính phủ**: Hiểu rõ vai trò trong bảo tồn tài nguyên, phát triển du lịch cộng đồng và giáo dục môi trường.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Du lịch sinh thái là gì và khác gì với du lịch thông thường?**  
Du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hóa bản địa, có trách nhiệm bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng, khác với du lịch thông thường chỉ tập trung vào giải trí và tham quan.

2. **Tại sao Nghệ An được xem là địa phương có tiềm năng phát triển DLST?**  
Nghệ An có diện tích rừng nguyên sinh lớn, đa dạng sinh học phong phú, nhiều di tích lịch sử và bờ biển đẹp, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển các điểm, tuyến DLST hấp dẫn.

3. **Các yếu tố nào ảnh hưởng đến sự phát triển các điểm, tuyến DLST?**  
Bao gồm vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên và văn hóa, cơ sở hạ tầng kỹ thuật, nguồn nhân lực và chính sách quản lý phát triển bền vững.

4. **Làm thế nào để đánh giá tiềm năng của một điểm du lịch sinh thái?**  
Đánh giá dựa trên các chỉ tiêu như độ hấp dẫn, tính an toàn, tính liên kết, sức chứa, độ bền vững, cơ sở hạ tầng và hiệu quả kinh tế.

5. **Các giải pháp chính để phát triển DLST bền vững ở Nghệ An là gì?**  
Bao gồm quy hoạch đồng bộ, đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực, bảo tồn môi trường và tăng cường quảng bá du lịch.

## Kết luận

- Nghệ An sở hữu tiềm năng lớn về tài nguyên thiên nhiên và văn hóa để phát triển du lịch sinh thái bền vững.  
- Các điểm, tuyến DLST hiện nay có tiềm năng thu hút và khai thác đa dạng, nhưng cần được quy hoạch và đầu tư đồng bộ.  
- Phương pháp đánh giá tổng hợp giúp xác định mức độ ưu tiên đầu tư phát triển các điểm, tuyến DLST hiệu quả.  
- Đề xuất các giải pháp về quy hoạch, đầu tư, đào tạo và bảo tồn nhằm thúc đẩy phát triển DLST tỉnh Nghệ An đến năm 2020 và xa hơn.  
- Khuyến khích các nhà quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương phối hợp thực hiện để phát huy tối đa lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường.

Hành động ngay hôm nay để góp phần phát triển du lịch sinh thái Nghệ An bền vững và hiệu quả!

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề về DLST và sự tìm kiếm để đi đến sự thống nhất về bản chất của loại hình du 12 lịch này vẫn đang được tiếp tục trên nhiều diễn đàn quốc tế và trong nước. Ở góc nhìn hẹp, có thể thấy DLST là sự kết hợp ý nghĩa của hai từ ghép "du lịch" và "sinh thái" hay có thể hiểu là du lịch gắn với tự nhiên. Tuy nhiên không nên coi DLST là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên vì thuật ngữ này có thể sử dụng trong tất cả các hoạt động du lịch được thực hiện ngoài thiên nhiên (ví dụ trượt tuyết, đi xe đạp leo núi, và bám vách đá leo núi). Những hoạt động du lịch này có thể có mà cũng có thể không thuộc loại hoạt động thân thiện với môi trường.

Đến năm 1993, Lindberg và Hawkins đã đưa ra định nghĩa phản ánh khá đầy đủ về nội dung và chức năng của DLST. Theo đó, "DLST là du lịch có trách nhiệm với các khu thiên nhiên, là công cụ để bảo tồn môi trường và cải thiện phúc lợi cho nhân dân địa phương" [1]. Một định nghĩa đang thịnh hành khác đã liên kết các yếu tố văn hoá và môi trường một cách cụ thể hơn là định nghĩa do Tổ chức bảo vệ thiên nhiên thế giới (IUCN) đưa ra. Định nghĩa này cho rằng “DLST là tham quan và du lịch có trách nhiệm với môi trường tại các điểm tự nhiên không bị tàn phá để thưởng thức thiên nhiên và các đặc điểm văn hoá đã tồn tại trong quá khứ hoặc đang hiện hành, qua đó khuyến khích hoạt động bảo vệ, hạn chế những tác động tiêu cực do khách tham quan gây ra, và tạo ra ích lợi cho những người dân địa phương tham gia tích cực" (Ceballos-Lascurain, 1996) [1].

Trong hội thảo về Xây dựng chiến lược phát triển DLST ở Việt Nam (9/1999) đã đưa ra định nghĩa về DLST như sau: “DLST là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hóa bản địa, gắn với giáo dục môi trường, có đóng góp cho nỗ lực bảo tồn và phát triển bền vững, với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương” [11]. Năm 2000, GS – TSKH Lê Huy Bá cũng đưa ra định nghĩa về DLST như sau: “DLST là loại hình du lịch lấy các hệ sinh thái đặc thù, tự nhiên làm đối tượng để phục vụ cho những khách du lịch yêu thiên nhiên, du ngoạn, thưởng thức những cảnh quan hay nghiên cứu về các hệ sinh thái. Đó cũng là hình thức kết hợp chặt 13 chẽ, hài hóa giữa phát triển kinh tế du lịch với giới thiệu về những cảnh đẹp của quốc gia cũng như giáo dục tuyên truyền và bảo vệ, phát triển môi trường và tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững” [1]. Theo Hiệp hội Du lịch sinh thái quốc tế: “DLST là việc đi lại có trách nhiệm tới các khu vực thiên nhiên mà bảo tồn được môi trường và cải thiện phúc lợi cho người dân địa phương” [11].

Thực tế, đã có rất nhiều các định nghĩa khác về DLST, trong đó, Buckley (1994) đã tổng quát như sau: “Chỉ có du lịch dựa vào thiên nhiên, được quản lý bền vững, hỗ trợ bảo tồn và có giáo dục môi trường thì mới được xem là DLST”. Trong đó yếu tố quản lý bền vững bao hàm cả nội dung phát triển cộng đồng [11]. Và trong hội thảo về DLST với phát triển bền vững ở Việt Nam do Viện Nghiên cứu phát triển du lịch kết hợp với Tổ chức bảo tồn thiên nhiên quốc tế tổ chức tại Hà Nội vào tháng 4/1998 cũng đã đưa ra quan điểm về DLST và xác định vị trí của DLST trong hệ thống các loại hình du lịch như sau: “DLST là hình thức du lịch thiên nhiên có mức độ giáo dục cao về sinh thái và môi trường có tác động tích cực đến việc bảo vệ môi trường và văn hóa, đảm bảo mang lại lợi ích về tài chính cho cộng đồng địa phương và có đóng góp cho các nỗ lực bảo tồn”[19].1: Khái niệm và vị trí của loại hình DLST Nguồn gốc Các loại hình du lịch - Nghỉ dưỡng - Tham quan - Giáo dục Du lịch dựa vào - Mạo hiểm nâng cao thiên nhiên - Thể thao nhận thức Sinh (nature – based - Có trách thái - Thắng cảnh tourism) nhiệm bảo - Vui chơi giải trí tồn -….vvv Du lịch dựa vào - Tham quan nghiên cứu văn hóa - Hành hương lễ hội (culture – based -……vvvv tourism) - Hội nghị hội thảo - Hội chợ Công vụ - Quá cảnh - Tìm cơ hội đầu tư -……vvv 1. Các đặc trưng cơ bản của DLST Từ các định nghĩa trên có thể rút ra các đặc trưng cơ bản của DLST để phân biệt với các loại hình du lịch khác như sau: - DLST là loại hình du lịch dựa vào sự hấp dẫn của tự nhiên và văn hóa bản địa.

Đối tượng của DLST là những khu vực hấp dẫn với các đặc điểm phong phú về tự nhiên, đa dạng sinh học và những nét văn hóa bản địa đặc sắc. Đặc biệt những khu tự nhiên còn tương đối hoang sơ, ít bị tác động bởi các hoạt động của con người. Chính vì vậy hoạt động DLST thường được diễn ra và thích hợp với các vườn quốc gia và các khu bảo tồn thiên nhiên. 15 - Hỗ trợ bảo tồn và quản lý bền vững về sinh thái: Đây là đặc trưng khác biệt của DLST so với các loại hình du lịch khác.

Trong DLST, hình thức, địa điểm và mức độ sử dụng cho các hoạt động du lịch phải được quán lý cho sự bền vững của cả hệ sinh thái và bản thân ngành du lịch. Đó là lí do tại sao các nhà quản lý vườn quốc gia nên đặt ưu tiên cao nhất cho việc quản lý các hoạt động du lịch trong vườn quốc gia của họ. - Có hoạt động giáo dục và diễn giải môi trường. Đặc điểm giáo dục môi trường trong DLST là đặc trưng cơ bản phân biệt DLST với loại hình du lịch thiên nhiên khác.

Nhờ có hoạt động giáo dục môi trường mà bản thân khách du lịch trở thành người đi đầu trong công tác bảo vệ môi trường. Vì vậy, giáo dục môi trường trong DLST có thể được coi là công cụ quản lý hữu hiệu cho các khu tự nhiên. - Hỗ trợ phát triển cộng đồng địa phương. DLST phải đảm bảo cải thiện đời sống, tăng thêm lợi ích cho cộng đồng địa phương và môi trường của khu vực.

Cộng đồng địa phương có thể tham gia vào những công việc vận hành DLST trên phương diện cung cấp kiến thức, kinh nghiệm thực tế, các dịch vụ và các sản phẩm phục vụ khách. Những lợi ích này nhất thiết phải lớn hơn sự trả giá về môi trường và văn hóa – xã hội nảy sinh từ hoạt động du lịch mà cộng đồng địa phương phải gánh chịu. - Thỏa mãn nhu cầu về kinh nghiệm du lịch cho du khách. Khách DLST thường có mong muốn được trải nghiệm trong thiên nhiên và mức độ đáp ứng nhu cầu này sẽ thể hiện chất lượng của hoạt động DLST.

Vì vậy, các dịch vụ du lịch làm hài lòng du khách, về mặt trải nghiệm thiên nhiên chỉ nên đứng sau công tác bảo tồn. Các nguyên tắc của DLST DLST được phát triển trên cơ sở những nguyên tắc hướng tới sự phát triển bền vững. Các nguyên tắc được đảm bảo trong DLST là các nguyên tắc không chỉ cho các nhà quy hoạch, quản lý, điều hành mà còn có cả những hướng dẫn viên DLST. 16 Viện nghiên cứu và phát triển du lịch thuộc Tổng cục du lịch đã tổng kết thành 4 nguyên tắc cơ bản cho hoạt động DLST như sau : - Có hoạt động giáo dục và diễn giải nhằm nâng cao hiểu biết về môi trường, qua đó tạo ý thức tham gia vào các nỗ lực bảo tồn - Bảo vệ môi trường và duy trì hệ sinh thái - Bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa cộng đồng - Tạo cơ hội có việc làm và mang lại lợi ích cho cộng đồng địa phương 1.

Những yêu cầu cơ bản để phát triển DLST a. Có sự tồn tại các hệ sinh thái tự nhiên điển hình với tính đa dạng sinh học cao Sinh thái tự nhiên được hiểu là sự cộng sinh của các điều kiện địa lý, khí hậu và động thực vật, bao gồm: sinh thái tự nhiên (natural ecology), sinh thái động vật (animal ecology), sinh thái thực vật (plant ecology), sinh thái nông nghiệp ( agri-cultural ecology), sinh thái khí hậu ( ecoclimate) và sinh thái nhân văn (human ecology). Đa dạng sinh thái là một bộ phận và là một dạng thứ cấp của đa dạng sinh học, ngoài thứ cấp của đa dạng di truyền và đa dạng loài. Đa dạng sinh thái thể hiện ở sự khác nhau của các kiểu cộng sinh tạo nên các cơ thể sống, mối liên hệ giữa chúng với nhau và với các yếu tố vô sinh có ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp lên sự sống như : đất, nước, địa hình, khí hậu.

đó là các hệ sinh thái (eco- systems) và các nơi trú ngụ, sinh sống của một hoặc nhiều loài sinh vật (habitats) (Theo công ước đa dạng sinh học được thông qua tại Hội nghị thượng đỉnh Rio de Jannero về môi trường). Như vậy có thể nói DLST là một loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên (natural - based tourism) (gọi tắt là du lịch thiên nhiên), chỉ có thể tồn tại và phát triển ở những nơi có các hệ sinh thái điển hình với tính đa dạng sinh thái cao nói riêng và tính đa dạng sinh học cao nói chung. Điều này giải thích tại sao hoạt động DLST thường chỉ phát triển ở các khu bảo tồn thiên nhiên (natural reserve), đặc biệt ở các VQG (national park), nơi còn tồn tại những khu rừng với tính đa dạng sinh học cao và cuộc sống hoang dã. Tuy nhiên điều này không phủ nhận sự tồn 17 tại của một số loại hình DLST phát triển ở những vùng nông thôn (rural tourism ) hoặc các trang trại (farm tuorism) điển hình.

Hướng dẫn viên phải am hiểu các đặc điểm sinh thái tự nhiên và văn hóa cộng đồng địa phương - Để đảm bảo tính giáo dục, nâng cao được sự hiểu biết cho khách DLST, người hướng dẫn ngoài kiến thức ngoại ngữ tốt còn phải là người am hiểu các đặc điểm sinh thái tự nhiên và văn hoá cộng đồng địa phương. Điều này rất quan trọng và có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả của hoạt động DLST, khác với những loại hình du lịch tự nhiên khác khi du khách có thể tự mình tìm hiểu hoặc yêu cầu không cao về sự hiểu biết này ở người hướng dẫn viên.