chương I định nghĩa: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”. Các khái niệm được hình thành dựa vào chính sách quốc gia, hoạt động tổ chức du lịch, nơi lưu trú, loại hình du lịch và lượng du khách. Những định nghĩa liên quan đến du lịch của một số học giả, tổ chức, khu vực du lịch hoặc các quốc gia chủ nhà trên thế giới vừa có nét tương đồng nhưng vẫn tồn tại sự khác biệt. Theo thời gian, định nghĩa du lịch dần hoàn thiện hơn và không chỉ tồn tại theo nghĩa thuần túy là một hoạt động giải trí, thư giãn mà hướng đến chi tiêu của du khách lưu trú tại các địa điểm tham quan.
Không thể phủ nhận sự tồn tại của du lịch có ý nghĩa rất khác biệt đối với hai nhóm nước phát triển và đang phát triển. Một vài trường hợp đặc biệt, quốc gia có diện tích nhỏ hoặc thiếu hụt nguồn TNTN phát triển nông, công nghiệp thì du lịch trở thành nhân tố quan trọng, giữ vai trò ngành kinh tế mũi nhọn nhằm gia tăng thu nhập quốc gia. Hội nghị của Tổ chức du lịch thế giới (1980) diễn ra tại Manila (Philppines) công nhận du lịch là một nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống bởi những tác động trực 14 tiếp đến các lĩnh vực kinh tế - xã hội, văn hóa, giáo dục đồng thời trở thành ngành kinh tế mũi nhọn và giữ mối quan hệ hợp tác quốc tế giữa các quốc gia. Dưới góc nhìn kinh tế học, Picara- Edmod đã đưa ra định nghĩa: “Du lịch là việc tổng hoà việc tổ chức và chức năng của nó không chỉ về phương diện khách vãng lai mà chính về phương diện giá trị do khách chỉ ra và của những khách vãng lai mang đến với một túi tiền đầy, tiêu dùng trực tiếp hoặc gián tiếp cho các chi phí của họ nhằm thoả mãn nhu cầu hiểu biết và giải trí”.
Nguồn gốc thuật ngữ “tourism” (du lịch) Theo quan điểm từ nguyên học, "tourism" (du lịch) có nguồn gốc từ là tour và ism, trong khi “tourist” (khách du lịch) là tour và ist (William Theobald, 1998). Tour (tiếng Pháp) có nghĩa đi vòng quanh hay cuộc dạo chơi. Mô tả “tourism” như một hành trình tạm thời hoặc hành động rời đi sau đó quay trở lại điểm xuất phát ban đầu. Thuật ngữ tour có nguồn gốc từ trong tiếng Hy Lạp tornos mang ý nghĩa đi một vòng và tiếng Latinh tornare.
Xoay tròn được hiểu là sự chuyển động xung quanh một điểm hoặc trục trung tâm. Hậu tố -ism thể hiện một hành động hoặc quá trình, ngược lại hậu tố -ist chỉ người thực hiện một hành động cụ thể. Sự kết hợp giữa tour và -ism biểu thị sự chuyển động vòng tròn. Trong tiếng Việt, thuật ngữ du lịch được giải nghĩa theo âm Hán – Việt: du có nghĩa đi chơi, lịch là sự từng trải.
Dưới góc nhìn cá nhân, du lịch là tập hợp của các mối quan hệ được phát sinh từ sự tương tác của khách du lịch, doanh nghiệp lữ hành, chính phủ du lịch, chính phủ sở tại và cộng đồng địa phương. Hơn nữa, du lịch không chỉ là một hiện tượng xã hội đơn thuần mà phải gắn chặt nó với sự tăng trưởng kinh tế, hoàn toàn phù hợp xu hướng phát triển hiện nay. Đặc điểm Theo Burkart và Medlik (1997), du lịch có 5 đặc điểm: 1. Du lịch là tổng hợp các hiện tượng, mối quan hệ vì có tính phức tạp.
Du lịch có hai yếu tố cần thiết: thứ nhất, yếu tố động - hành trình; thứ hai, yếu tố tĩnh - lưu trú. Chuyến đi và chỗ lưu trú là các điểm địa cách xa nơi cư trú và làm việc. Sự di chuyển đến các địa điểm du lịch tạm thời và ngắn hạn với việc quay trở về sau thời gian vài ngày, vài tuần hoặc vài tháng. Mục đích đến các điểm tham quan không có thù lao, nghĩa là không nhằm tìm việc làm hoặc vì lý do kinh doanh hoặc nghề nghiệp.
Ngoài ra, phân biệt du lịch với các ngành khác bởi một số đặc trưng sau: Trong du lịch, để có được sản phẩm thì người tiêu dùng phải đi du lịch và đến địa điểm tham quan. SPDL đa dạng nên không làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên. Du lịch là một ngành sử dụng nhiều lao động. Du lịch chỉ hướng đến con người.
Du lịch là một hiện tượng đa chiều. Du lịch có tính thời vụ. Du lịch chứa đựng sự năng động. Trong quá trình phát triển, ngành du lịch thể hiện rõ tính cạnh tranh gay gắt về mặt kinh tế giữa các doanh nghiệp, đại lý lữ hành.
Bên cạnh đó, du lịch là ngành dịch vụ nên cần phải có khả năng thích ứng liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Một khía cạnh khác, muốn nâng cao khả năng chi tiêu tại các điểm đến thì phải giành được sự hài lòng, thích thú và đảm bảo an toàn của du khách. Phân loại Ngày 27/9/1970 có ý nghĩa quan trọng khi điều lệ của “Tổ chức Du lịch Thế giới” được chấp thuận. Năm 1980, UNWTO (The World Tourism Organization) cũng chọn ngày này hàng năm là “Ngày Du lịch thế giới”.
Mục đích tuyên truyền nâng cao nhận thức về vai trò của du lịch trong cộng đồng quốc tế và sự ảnh hưởng của ngành dịch vụ này đến các giá trị văn hóa – xã hội, chính trị và nền kinh tế toàn cầu. Về cơ bản, du lịch có thể phân thành hai nhóm lớn: Một là, du lịch đại chúng - một phong trào tổ chức của một số lượng lớn người đến các địa điểm chuyên biệt; Hai là, du lịch thay thế - các nhóm nhỏ người hoặc cá nhân đi đến các địa điểm không phải là điểm đến du lịch phổ biến. Bên cạnh đó, du lịch được phân loại thành các loại hình khác nhau dựa trên yêu cầu và mục đích tham quan. Theo các tác giả 16 Kozak và Bahçe (2006), du lịch được chia thành 4 nhóm dựa trên tự nhiên, văn hóa, giáo dục và sở thích.
(Phụ lục 1) Du lịch nông nghiệp Từ những năm 90 của thế kỉ XX, loại hình DLNN bắt đầu được thế giới quan tâm và nghiên cứu, đặc biệt nó phát triển mạnh mẽ ở các nước châu Âu và Bắc Mỹ. Riêng với các quốc gia châu Á, điển hình Việt Nam thì loại hình này khá mới và đang phát triển trong vài năm gần đây. Đặc trưng của SPDLNN là hoạt động thăm viếng nông trại nông nghiệp hoặc hoạt động làm vườn, canh tác hay kinh doanh nông nghiệp nhằm thưởng lãm, học hỏi và tham gia vào các hoạt động đó. Theo Ducan Hilchey nghiên cứu về nông nghiệp du lịch ở New York: Cơ hội và thách thức trong Farm-Based Giải Trí và Khách sạn – Lựa chọn thay thế Chương trình nuôi, Sở nông thôn Xã hội học, Đại học Cornell, 1993.
thì: “Du lịch nông nghiệp là loại hình du lịch người chủ hoặc người điều hành nông trại triển khai kinh doanh nhằm nâng cao kiến thức và thư giãn giải trí đối với công chúng, quảng bá các sản phẩm của nông trại và từ đó làm tăng thêm thu nhập cho nông trại”. Theo tác giả Ramio E. Lobo nghiên cứu về lợi ích của du lịch nông nghiệp ở San Diego – nông nghiệp California (tháng 10 – 12/1999): “Du lịch nông nghiệp là khái niệm chỉ hoạt động đến tham quan một nông trại hoặc bất kỳ một cơ sở nào hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp nhằm mục đích thư giãn giải trí, nâng cao nhận thức, có thể chủ động tham gia vào hoạt động của nông trại hoặc cơ sở đó”. Theo Cục bảo tồn tài nguyên thiên nhiên thuộc Bộ nông nghiệp Hoa Kỳ (2004) đã định nghĩa du lịch nông nghiệp: “ Là hoạt động mời công chúng vào một trang trại để tham gia vào những hoạt động khác nhau và trải nghiệm những hoạt động nông nghiệp.
Những hoạt động du lịch nông nghiệp bao gồm ăn ở, câu cá, săn bắn, tự hái hoa quả, trồng ngô, trồng lúa,. Theo ThS Bùi Thị Lan Hương (tháng 1/2010) về du lịch nông nghiệp và du lịch nông thôn trong Nội san nghiên cứu khoa học đã phân biệt khái niệm du lịch nông nghiệp và du lịch nông thôn: “ Du lịch nông nghiệp là một loại hình du lịch đơn lẻ dựa trên việc khai thác nguồn tài nguyên sản xuất nông nghiệp, chủ yếu tham 17 gia du lịch là người nông dân, không gian du lịch là trang trại, đồng ruộng, có thể gây xung đột lợi ích với cộng đồng”. Phạm Thị Thanh Bình (2016) – Viện Kinh tế và Chính trị Thế giới: “ Phát triển bền vững là một phương thức phát triển tổng hợp đa ngành, liên ngành, thành chương trình hành động với nhiều tiêu chí ngày càng được cụ thể và rõ nét. Phát triển bền vững, mang tính tất yếu và là mục tiêu cao đẹp của quá trình phát triển”.
Theo ADB (Asian Development Bank): “Phát triển bền vững là một loại hình phát triển mới, lồng ghép quá trình sản xuất với bảo tồn tài nguyên và nâng cao chất lượng môi trường. Phát triển bền vững cần phải đáp ứng các nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không phương hại đến khả năng của chúng ta đáp ứng các nhu cầu của thế hệ trong tương lai”. Theo định nghĩa của các chuyên gia về kinh tế thì: “Du lịch nông nghiệp gồm bốn thành tố chính là kết hợp giữa du lịch và nông nghiệp, thu hút du khách tham quan các hoạt động nông nghiệp, tăng thu nhập cho nông dân, và giúp du khách trải nghiệm cuộc sống nhà nông”. Tổng hợp những khái niệm cơ bản của các tác giả, nhà nghiên cứu loại hình DLNN thì “Du lịch nông nghiệp là loại hình kết hợp giữa du lịch và nông nghiệp, nhằm thu hút du khách tham gia các hoạt động nông nghiệp với mục đích cải thiện kinh tế của nông hộ”.
o Một số khái niệm liên quan * Tài nguyên du lịch (Tourism resources) Du lịch phát triển dựa trên cơ sở tài nguyên du lịch với tất cả các nhân tố có thể thu hút sự quan tâm của du khách. Raynouard (Đào Đình Bắc dịch) (2005), tài nguyên du lịch có thể phân ra thành 3 loại: + Tài nguyên thiên nhiên. + Tài nguyên văn hóa – xã hội. + Tài nguyên thuộc nhóm kinh tế.
Do cách tiếp cận khác nhau, các nhà nghiên cứu sẽ đưa ra nhiều quan điểm về tài nguyên du lịch nhưng điểm thống nhất cơ bản đều quan tâm đến các yếu tố tự 18 nhiên và các giá trị nhân văn.