phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn gồm ba chƣơng nhƣ sau: C ƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch cộng đồng C ƣơng 2: Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng huyện KonPlông, tỉnh Kon Tum C ƣơng 3: Một số giải pháp phát triển du lịch cộng đồng huyện KonPlông, tỉnh Kon Tum 7. Tổng quan các tài liệu nghiên cứu Các nghiên cứu trên th giới Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến du lịch cộng đồng. Trong số các nghiên cứu đó, có nhiều nghiên cứu đã quan tâm đến 6 vai trò và quyền lợi của cộng đồng trong phát triển du lịch, thậm chí ngay trong quá trình quy hoạch. Tiêu biểu là công trình nghiên cứu của G.
Với nghiên cứu này, tác giả đã cung cấp những kiến thức cơ bản và khái quát về quy hoạch du lịch và những khái niệm này đã sử dụng rộng rãi ở Việt Nam từ những năm 2000. Bên cạnh đó, trên thế giới xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu về du lịch cộng đồng với góc nhìn du lịch từ nhiều khía cạnh khác nhau. Emerald Group Publishing, Peter E. Murphy (1986) nghiên cứu về du lịch với phƣơng pháp tiếp cận từ cộng đồng.
Trong nghiên cứu này, tác giả đã cung cấp một góc nhìn mới hơn về du lịch với phƣơng pháp tiếp cận về sinh thái và cộng đồng, khuyến khích những sáng kiến nhằm gia tăng lợi ích trên nhiều lĩnh vực cho ngƣời dân với việc xây dựng sản phẩm du lịch đặc trƣng dựa trên nguồn tài nguyên vốn có của địa phƣơng.Pearce (1997) nghiên cứu về các mối quan hệ du lịch cộng đồng. Tác giả đã kết hợp nhiều phƣơng pháp trong lĩnh vực kinh tế, xã hội, tâm lý nhằm nghiên cứu những khía cạnh mới của du lịch với mục đích giúp cộng đồng địa phƣơng hiểu và hành động về du lịch. Bên cạnh đó, với nghiên cứu “Du lịch nông thôn và giải trí: Các nguyên tắc để triển khai trong thực tiễn”, L. Roberts, Derek Hall (2001) đã xây dựng một số nguyên tắc để triển khai thành công loại hình du lịch nông thôn; Derek Hall (2003) với nghiên cứu “Du lịch và sự phát triển bền vững của cộng đồng” đã nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trƣờng và phát triển bền vững kinh tế và văn hóa, Routledge; Sue Beeton (2006) với nghiên cứu “Phát triển cộng đồng thông qua du lịch”.
Tác giả cho rằng để phát triển du lịch cộng đồng cần phải lập một kế hoạch đúng đắn cho lĩnh vực kinh doanh du lịch và cộng đồng địa phƣơng; thực hiện việc trao quyền trong hoạt động du lịch cho ngƣời dân. Bên cạnh đó, thông qua nghiên cứu “Xây dựng năng lực phát triển du lịch cộng đồng”, Gianna Moscardo (2008) đề xuất một số chính sách đến 7 du lịch và phát triển nông thôn. Trên cơ sở phân tích những nguyên nhân thất bại trong phát triển du lịch ở nhiều nơi do thiếu năng lực kinh doanh, và đặc biệt do nhận thức và năng lực của cộng đồng địa phƣơng về du lịch còn rất hạn chế, Gianna Moscardo chỉ ra những vấn đề còn tồn tại và đề xuất một số giải pháp thiết thực trong việc lập kế hoạch phát triển du lịch thông qua những mô hình du lịch cộng đồng thành công ở nhiều nơi trên thế giới. Nghiên cứu này đã trở thành một tài liệu vô cùng hữu ích cho các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách quan tâm đến du lịch và phát triển nông thôn.
Rhonda Phillips (2012) thực hiện nghiên cứu “Du lịch, quy hoạch và phát triển cộng đồng” đã chỉ ra rằng ngoài các lợi ích về kinh tế, phát triển du lịch cộng đồng còn góp phần nâng cao năng lực cộng đồng, vƣợt qua các rào cản về văn hoá và giúp bảo tồn tốt hơn các tài nguyên du lịch. Nhƣ vậy, với các nghiên cứu khác nhau từ các góc nhìn khác nhau về du lịch cộng đồng, các tác giả đã đề cập đến các vấn đề liên quan đến cộng đồng, du lịch cộng đồng, du lịch dựa vào cộng đồng. Cụ thể, các tác giả đã chỉ ra các lợi ích của du lịch cộng đồng cũng đề xuất các giải pháp nhằm phát triển du lịch cộng đồng một cách bền vững. Các nghiên cứu ở Việt Nam Ngành du lịch Việt Nam phát triển mạnh mẽ từ những năm 1990.
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ này là sự phát triển sâu rộng của các công trình nghiên cứu về du lịch. Tuy nhiên, vào cuối thập kỷ 90, khái niệm về du lịch cộng đồng mới bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam. Về sau, xuất hiện những nghiên cứu có đóng góp trực tiếp về mặt lý luận và thực tiễn về du lịch cộng đồng và trở thành các tài liệu giảng dạy trong các trƣờng cao đẳng, đại học chuyên ngành du lịch, chẳng hạn nhƣ TS. Võ Quế (2006), Du lịch cộng đồng – Lý thuyết và vận dụng, Nxb Khoa học Kỹ thuật; Ths.
Bùi Thị Hải Yến (chủ biên, 2012), Du lịch cộng đồng, Nxb Giáo dục Việt Nam… Bên cạnh đó, còn có 8 nhiều đề tài nghiên cứu về du lịch cộng đồng nhƣ đề tài cấp Bộ: “Nghiên cứu xây dựng mô hình phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại Chùa Hƣơng - Hà Tây” của tiến sĩ Võ Quế (Viện nghiên cứu và phát triển du lịch). Trong nghiên cứu này, tác giả đã đánh giá thực trạng phát triển kinh tế-xã hội của địa phƣơng có liên quan đến phát triển du lịch tại chùa Hƣơng, đánh giá tiềm năng du lịch, thực trạng phát triển du lịch tại chùa Hƣơng và đánh giá vai trò của cộng đồng dân cƣ tại chùa Hƣơng đối với phát triển du lịch. Đồng thời, tác giả đã đã xây dựng mô hình mẫu về phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại chùa Hƣơng với tiêu chí, cơ chế vận hành và các giải pháp thực hiện. Nguyễn Xuân Trƣờng (2014) thực hiện đề tài “Đánh giá tiềm năng và đề xuất giải pháp phát triển du lịch dựa vào cộng đồng ở tỉnh Hà Giang trên quan điểm phát triển bền vững”, tác giả đã xác lập cơ sở khoa học (lý luận và thực tiễn) cho việc xây dựng phát triển bền vững du lịch cộng đồng tại tỉnh Hà Giang.
Bên cạnh đó, tác giả cũng đƣa ra một số đề xuất giải pháp phát triển du lịch cộng đồng theo định hƣớng phát triển bền vững ở tỉnh Hà Giang. Đề tài “Nghiên cứu xây dựng mô hình bảo vệ môi trƣờng du lịch với sự tham gia của cộng đồng, góp phần phát triển du lịch bền vững trên đảo Cát Bà - Hải Phòng” của PGS. Phạm Trung Lƣơng (Viện nghiên cứu và phát triển du lịch). Tác giả đã hệ thống hóa một cách có chọn lọc các khái niệm liên quan giữa du lịch, môi trƣờng và phát triển cộng đồng.
Qua các kết quả nghiên cứu tƣ liệu, khảo sát đề tài đã đánh giá hệ thống các tiềm lực phát triển kinh tế xã hội nói chung và du lịch nói riêng tại đảo Cát Bà cũng nhƣ các tính chất của tổ chức cộng đồng dân cƣ sinh sống trên đảo. Dựa trên các phân tích hiện trạng, đề tài phân tích sức ép tới môi trƣờng du lịch tại đảo và dự báo tình trạng môi trƣờng theo sự gia tăng phát triển du lịch trong những năm tới để thấy rõ các yếu tố ảnh hƣởng tới quá trình phát triển du lịch bền vững trên đảo. Trên cơ sở tính chất của cộng đồng và khả năng đáp ứng của môi trƣờng 9 du lịch tại đảo, đề tài đã đề xuất mô hình bảo vệ môi trƣờng với sự tham gia của các thành phần trong cộng đồng với các nghĩa vụ và quyền lợi cụ thể. Đồng thời để đảm bảo tính ứng dụng, đề tài đã đề xuất các giải pháp để áp dụng mô hình đề xuất trên tại đảo Cát Bà cũng nhƣ các khuyến nghị khi áp dụng đối với các khu du lịch khác nhằm đảm bảo cho quá trình phát triển du lịch đƣợc bền vững.
Trên địa bàn tỉnh Kon Tum, nghiên cứu về phát triển du lịch cộng đồng còn rất hạn chế. Gần đây nhất là nghiên cứu của Đặng Thanh Nam (2014) về “Đánh giá tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tại huyện KonPlông tỉnh Kon Tum”. Tuy nhiên, đề tài mới dừng lại ở việc phân tích, đánh giá thực trạng về ngành du lịch nói chung và tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện KonPlông trên cơ sở tìm hiểu về các nguồn tài nguyên thiên nhiên, văn hóa, các di tích lịch sử, các làng nghề truyền thống, danh lam thắng cảnh.để phát triển du lịch cộng đồng. Đề tài chƣa đánh giá đƣợc thực trạng phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện KonPlông.
Chính vì vậy, trên cơ sở tiếp thu và vận dụng những nghiên cứu của các công trình, đề tài luận văn đi sâu vào phân tích điều kiện và thực trạng phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện KonPlông, từ đó đƣa ra những giải pháp khả thi, phù hợp với những đặc điểm lãnh thổ nghiên cứu nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trƣờng tự nhiên, bảo vệ các giá trị văn hoá của cộng đồng góp phần phát triển du lịch, đóng vào sự ổn định và nâng cao kinh tế - xã hội tại địa phƣơng. 10 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 1. K á n ệm về u lị ộng đồng Thuật ngữ “Du lịch cộng đồng” (Community-based tourism) bắt nguồn từ loại hình du lịch làng bản, xuất hiện vào những năm 1970, khi một số khách du lịch muốn tham quan các làng bản và tìm hiểu văn hóa kết hợp với khám phá tự nhiên.
Thông thƣờng các hoạt động du lịch này thƣờng đƣợc tổ chức ở những khu vực rừng núi còn mang tính tự nhiên hoang dã, có hệ sinh thái đa dạng… nhƣng còn hẻo lánh, thƣa thớt dân cƣ. Điều này dẫn đến việc khách du lịch gặp khó khăn rất nhiều về vấn đề giao thông, điều kiện sinh hoạt, thông tin hay các điều kiện hỗ trợ cho hoạt động du lịch khác. Khi đó, khách du lịch cần sự hỗ trợ của ngƣời dân bản xứ: dẫn đƣờng, cung cấp đồ ăn, chỗ ngủ… Khách du lịch đã đƣa ra cách gọi đầu tiên đó là “những chuyến du lịch có sự hỗ trợ của ngƣời dân bản xứ”. Đó chính là tiền đề cho khái niệm du lịch cộng đồng sau này.
Khi nghiên cứu về du lịch cộng đồng, do có những quan điểm, góc nhìn khác nhau về vị trí của du lịch cộng đồng cho đến nay còn tồn tại khá nhiều ý kiến, khái niệm về hoạt động du lịch này.