Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Làng Cổ Đường Lâm, Thị Xã Sơn Tây, Thành Phố Hà Nội

Khám phá tiềm năng du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội. Giải pháp phát triển bền vững, bảo tồn văn hóa, thu hút du khách.

• Tác giả: Đoàn Thị Ngọc Bích
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thu Hương
• Trường học: Học Viện Hành Chính Quốc Gia
• Chuyên ngành: Văn hoá du lịch
• Đề tài: Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Làng Cổ Đường Lâm, Thị Xã Sơn Tây, Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Tính mới của khóa luận
• 1.7. Đóng góp của đề tài
• 1.8. Giả thuyết khoa học
• 1.9. Cấu trúc khóa luận
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH CỘNG ĐỒNG
• 2.1. Một số khái niệm có liên quan
• 2.1.1. Du lịch
• 2.1.2. Cộng đồng
• 2.1.3. Du lịch cộng đồng
• 2.2. Đặc điểm, nguyên tắc phát triển du lịch cộng đồng
• 2.3. Điều kiện cần và đủ để phát triển du lịch cộng đồng
• 2.4. Vai trò của du lịch cộng đồng
• 2.5. Tiểu kết chương 1
• 3. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI LÀNG CỔ ĐƯỜNG LÂM, THỊ XÃ SƠN TÂY, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Tổng quan về Làng cổ Đường Lâm
• 3.2. Các điều kiện phát triển du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm
• 3.3. Thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm
• 3.4. Một số thành tựu trong việc phát triển du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, Thành phố Hà Nội
• 3.5. Những mặt hạn chế còn tồn tại trong việc phát triển du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội
• 3.6. Tiểu kết chương 2
• 4. GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI LÀNG CỔ ĐƯỜNG LÂM, THỊ XÃ SƠN TÂY, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 4.1. Định hướng phát triển du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm
• 4.2. Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm
• 4.3. Kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước, ban quản lý du di tích về việc phát triển du lịch tại thị xã Sơn Tây và thành phố Hà Nội
• 4.4. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Bền Vững 55 ký tự

Du lịch cộng đồng (DLCĐ) ngày càng được coi trọng trên toàn cầu, đặc biệt là ở Việt Nam, như một phương thức phát triển kinh tế bền vững cho cộng đồng địa phương (CĐĐP) và doanh nghiệp. DLCĐ là mô hình mà CĐĐP trực tiếp tham gia vào hoạt động du lịch, từ đó bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, phong tục, tín ngưỡng, đồng thời tạo ra nguồn thu nhập. Làng cổ Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, Hà Nội, với bề dày lịch sử và văn hóa Đường Lâm, là một điểm đến tiềm năng. Tuy nhiên, việc khai thác hiệu quả tiềm năng này còn gặp nhiều thách thức, từ tính chuyên nghiệp hạn chế đến cơ sở hạ tầng yếu kém và sự đồng thuận chưa cao giữa các bên liên quan. Chính vì vậy, nghiên cứu và đề xuất giải pháp phát triển DLCĐ tại Đường Lâm là vô cùng cần thiết.

1.1. Định Nghĩa Du Lịch Cộng Đồng Góc Nhìn Pháp Lý và Thực Tiễn

Theo khoản 15 Điều 3 Luật Du lịch Việt Nam năm 2017, DLCĐ là loại hình du lịch được phát triển dựa trên các giá trị văn hóa của cộng đồng, do cộng đồng quản lý, tổ chức khai thác và hưởng lợi. Định nghĩa này nhấn mạnh vai trò chủ thể của cộng đồng trong hoạt động du lịch. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng DLCĐ không chỉ là hoạt động kinh tế mà còn là công cụ bảo tồn văn hóa và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương. Thực tiễn cho thấy, sự tham gia tích cực của cộng đồng là yếu tố then chốt để DLCĐ phát triển bền vững. Cần có sự kết hợp giữa yếu tố văn hóa và phát triển kinh tế địa phương Đường Lâm.

1.2. Các Tiêu Chí Đánh Giá Du Lịch Cộng Đồng Bền Vững tại Đường Lâm

Để đánh giá tính bền vững của DLCĐ tại Đường Lâm, cần xem xét các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Về kinh tế, cần đảm bảo rằng DLCĐ tạo ra thu nhập ổn định cho người dân và đóng góp vào phát triển kinh tế xã hội Đường Lâm. Về xã hội, DLCĐ phải bảo tồn văn hóa truyền thống, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và nâng cao nhận thức về bảo tồn di sản. Về môi trường, DLCĐ phải giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Cần xây dựng bộ tiêu chí cụ thể để đánh giá hiệu quả DLCĐ tại Đường Lâm.

II. Thực Trạng Du Lịch Cộng Đồng ở Làng Cổ Đường Lâm 59 ký tự

Làng cổ Đường Lâm sở hữu nhiều tiềm năng để phát triển DLCĐ nhờ vào các di tích lịch sử, kiến trúc cổ kính và văn hóa Đường Lâm đặc sắc. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc khai thác tiềm năng này còn nhiều hạn chế. Các sản phẩm du lịch còn đơn điệu, chủ yếu tập trung vào tham quan di tích và thưởng thức ẩm thực địa phương. Cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch còn thiếu và chưa đồng bộ. Sự tham gia của cộng đồng vào hoạt động du lịch còn hạn chế, nhiều người dân chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của DLCĐ và chưa có kỹ năng làm du lịch chuyên nghiệp. Cần có những giải pháp để khắc phục những tồn tại này và khai thác hiệu quả tiềm năng của Đường Lâm.

2.1. Phân Tích Điểm Mạnh Điểm Yếu trong Phát Triển DLCĐ Đường Lâm

Điểm mạnh của Đường Lâm là có di sản văn hóa phong phú, vị trí địa lý thuận lợi và sự quan tâm của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, điểm yếu là cơ sở hạ tầng còn hạn chế, sản phẩm du lịch chưa đa dạng và nguồn nhân lực du lịch còn thiếu kinh nghiệm. Để phát triển DLCĐ, cần tận dụng tối đa điểm mạnh và khắc phục điểm yếu, đồng thời khai thác hiệu quả các nguồn lực du lịch Đường Lâm sẵn có.

2.2. Đánh Giá Tác Động của Du Lịch Đến Kinh Tế và Xã Hội Đường Lâm

DLCĐ đã có những tác động tích cực đến kinh tế và xã hội Đường Lâm, tạo ra việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, cũng có những tác động tiêu cực như ô nhiễm môi trường, xáo trộn văn hóa và tăng giá cả. Cần có những giải pháp để giảm thiểu tác động tiêu cực và tối đa hóa lợi ích du lịch cộng đồng.

2.3. Quản Lý và Bảo Tồn Bài Toán Khó Cho Du Lịch Đường Lâm

Việc bảo tồn Đường Lâm song song với phát triển du lịch luôn là một bài toán khó. Cần có sự cân bằng giữa việc khai thác du lịch để tạo ra nguồn thu và bảo tồn di sản văn hóa cho thế hệ tương lai. Cần có những chính sách du lịch Đường Lâm phù hợp và sự tham gia tích cực của cộng đồng để giải quyết bài toán này.

III. Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Bền Vững 52 ký tự

Để phát triển DLCĐ bền vững tại Đường Lâm, cần có những giải pháp đồng bộ trên nhiều lĩnh vực. Cần đa dạng hóa sản phẩm du lịch, nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng cường quảng bá và xúc tiến du lịch, đồng thời nâng cao năng lực cho cộng đồng địa phương. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ chính quyền địa phương đến doanh nghiệp và người dân, để tạo ra một môi trường du lịch thân thiện, chuyên nghiệp và bền vững. Đồng thời, cần chú trọng đến việc quản lý du lịch cộng đồng Đường Lâm một cách hiệu quả.

3.1. Đa Dạng Hóa Sản Phẩm Du Lịch Từ Tham Quan Đến Trải Nghiệm

Thay vì chỉ tập trung vào tham quan di tích, cần phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm, cho phép du khách tham gia vào các hoạt động văn hóa, thủ công truyền thống và đời sống thường ngày của người dân địa phương. Ví dụ, du khách có thể tham gia làm sản phẩm thủ công Đường Lâm, học nấu các món đặc sản địa phương hoặc tham gia các lễ hội truyền thống. DLCĐ cần có tính tương tác cao.

3.2. Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ Chuyên Nghiệp Hóa Hoạt Động Du Lịch

Cần đào tạo và bồi dưỡng kỹ năng cho người dân địa phương để họ có thể cung cấp các dịch vụ du lịch chất lượng cao. Điều này bao gồm kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ, quản lý homestay Đường Lâm và tổ chức các hoạt động du lịch. Cần tạo ra một đội ngũ nhân lực du lịch chuyên nghiệp và nhiệt tình.

3.3. Marketing và Quảng Bá Du Lịch Đường Lâm Hiệu Quả

Cần tăng cường quảng bá và xúc tiến du lịch Đường Lâm trên các kênh truyền thông khác nhau, từ báo chí, truyền hình đến mạng xã hội và các trang web du lịch. Cần xây dựng một thương hiệu du lịch Đường Lâm mạnh mẽ và thu hút du khách. Cần chú trọng đến việc quảng bá các giá trị văn hóa độc đáo của Đường Lâm.

IV. Ứng Dụng Mô Hình Du Lịch Cộng Đồng Bền Vững 56 ký tự

Để mô hình DLCĐ tại Đường Lâm được bền vững, cần có sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Các hoạt động du lịch cần được thiết kế sao cho không gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường Đường Lâm và di sản văn hóa địa phương. Cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng trong việc quản lý và bảo tồn tài nguyên du lịch. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ để đảm bảo tính bền vững của DLCĐ.

4.1. Bài Học Kinh Nghiệm từ Các Mô Hình DLCĐ Thành Công

Nghiên cứu và học hỏi kinh nghiệm từ các mô hình DLCĐ thành công ở Việt Nam và trên thế giới để áp dụng vào Đường Lâm. Cần phân tích những yếu tố thành công và thất bại của các mô hình này để rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu.

4.2. Vai Trò Của Các Tổ Chức Phi Chính Phủ trong Phát Triển DLCĐ

Các tổ chức phi chính phủ có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ cộng đồng địa phương phát triển DLCĐ bền vững. Họ có thể cung cấp nguồn lực tài chính, kỹ thuật và đào tạo để giúp cộng đồng nâng cao năng lực và phát triển các sản phẩm du lịch chất lượng cao.

V. Tương Lai Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Đường Lâm 58 ký tự

DLCĐ tại Đường Lâm có tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong tương lai nếu được đầu tư và quản lý đúng cách. Với sự tham gia tích cực của cộng đồng, sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và sự hợp tác từ các bên liên quan, Đường Lâm có thể trở thành một điểm đến du lịch cộng đồng hấp dẫn, góp phần bảo tồn di sản văn hóa và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương. Quan trọng nhất là sự du lịch có trách nhiệm Đường Lâm của mỗi cá nhân, tổ chức tham gia vào quá trình khai thác và phát triển.

5.1. Định Hướng Phát Triển DLCĐ Đường Lâm Trong Giai Đoạn Mới

Xác định rõ định hướng phát triển DLCĐ Đường Lâm trong giai đoạn mới, tập trung vào việc bảo tồn di sản văn hóa, phát triển sản phẩm du lịch chất lượng cao và nâng cao năng lực cho cộng đồng địa phương. Cần có một chiến lược phát triển DLCĐ rõ ràng và cụ thể.

5.2. Cần Làm Gì Để Du Lịch Cộng Đồng Đường Lâm Vươn Tầm Quốc Tế

Để DLCĐ Đường Lâm vươn tầm quốc tế, cần nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng cường quảng bá và xúc tiến du lịch, đồng thời xây dựng một thương hiệu du lịch Đường Lâm mạnh mẽ và thu hút du khách quốc tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Phát triển du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, Thành phố Hà Nội" được thực hiện bởi sinh viên Đoàn Thị Ngọc Bích, chuyên ngành Văn hóa du lịch, Khoa Quản lý xã hội - Học viện Hành chính Quốc gia (niên khóa 2020–2024), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Lê Thu Hương.

Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Du lịch cộng đồng (DLCĐ) được xác định là phương thức phát triển kinh tế bền vững cho cư dân bản địa, góp phần bảo tồn các giá trị di sản văn hóa, phong tục tập quán và tạo thêm sinh kế. Làng cổ Đường Lâm (thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội) là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia đầu tiên thuộc loại hình kiến trúc làng cổ tại Việt Nam (được xếp hạng năm 2006). Nơi đây hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch như bề dày lịch sử hơn 4.000 năm (từ thời kỳ văn hóa Phùng Nguyên), quần thể di tích kiến trúc gỗ - đá ong đậm nét văn hóa châu thổ sông Hồng và hệ thống làng nghề truyền thống.

Tuy nhiên, việc khai thác tài nguyên du lịch tại địa phương vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Hoạt động du lịch bộc lộ nhiều điểm hạn chế: tính chuyên nghiệp chưa cao, đội ngũ nhân lực phục vụ mang tính nghiệp dư, sản phẩm du lịch đơn điệu, cơ sở hạ tầng - dịch vụ còn thiếu đồng bộ và mức độ đồng thuận cũng như chia sẻ lợi ích giữa các bên tham gia chưa đạt hiệu quả tối ưu. Việc nghiên cứu thực trạng và tìm kiếm giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại địa bàn là yêu cầu cấp thiết được tác giả đặt ra.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là phân tích và đánh giá thực trạng khai thác các tiềm năng văn hóa, lịch sử tại Làng cổ Đường Lâm nhằm phục vụ việc phát triển du lịch cộng đồng. Để đạt được mục đích này, tác giả xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về du lịch cộng đồng, các đặc điểm, nguyên tắc, điều kiện và vai trò của loại hình này.
2. Nghiên cứu, đánh giá tiềm năng và thực trạng khai thác các điều kiện tự nhiên, văn hóa, hạ tầng, lượng khách và mức độ hài lòng của du khách tại Làng cổ Đường Lâm giai đoạn 2020–2024.
3. Đề xuất các định hướng, giải pháp và kiến nghị quản lý nhằm nâng cao hiệu quả khai thác tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động phát triển du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm.
• Phạm vi không gian: Địa bàn Làng cổ Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội (tập trung chủ yếu tại 5 làng cổ liền kề gồm Mông Phụ, Đông Sàng, Cam Thịnh, Cam Lâm, Đoài Giáp).
• Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành khảo sát thực tế từ tháng 01/2024 đến tháng 04/2024. Các thông tin, số liệu thống kê được thu thập, phân tích và giới hạn trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2024 (kèm theo chuỗi dữ liệu thống kê du khách từ năm 2011 đến năm 2024).

Hệ thống giả thuyết khoa học

Khóa luận xây dựng 4 nhóm giả thuyết phục vụ việc chứng minh các luận điểm nghiên cứu:

• Giả thuyết công việc: Cộng đồng địa phương chưa tích cực tham gia phát triển DLCĐ do chưa nhận thức rõ lợi ích kinh tế - xã hội; sản phẩm du lịch chưa phong phú khiến du khách lưu trú ngắn (chủ yếu trong ngày) và mức độ hài lòng chưa cao.
• Giả thuyết có điều kiện: Nếu không có phương thức khai thác tài nguyên văn hóa - lịch sử đúng đắn, hoạt động DLCĐ tại địa phương sẽ tiếp tục phát triển mang tính bản năng, tự phát.
• Giả thuyết xác định: Tài nguyên văn hóa là điều kiện cần và đủ; sự thiếu hụt cơ chế phân chia lợi ích đồng đều giữa các bên sẽ cản trở tính bền vững của mô hình.
• Giả thuyết lý thuyết: Mức độ nhận thức của cư dân và sự can thiệp, hỗ trợ của các cấp chính quyền có mối tương quan thuận với hiệu quả phát triển DLCĐ.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Khóa luận vận dụng hệ thống khái niệm, văn bản quy phạm pháp luật và lý thuyết chuyên ngành du lịch học:

• Khái niệm Du lịch: Trích dẫn định nghĩa của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) và Khoản 1 Điều 3 Luật Du lịch năm 2017 (Luật số 09/2017/QH14).
• Khái niệm Cộng đồng: Tiếp cận theo quan điểm xã hội học của Keith và Ary, định nghĩa trong Từ điển Bách khoa Việt Nam.
• Khái niệm Du lịch cộng đồng: Vận dụng Khoản 15 Điều 3 Luật Du lịch năm 2017 ("Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch được phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa của cộng đồng, do cộng đồng dân cư quản lý, tổ chức khai thác và hưởng lợi"), định nghĩa của tác giả Bùi Hải Yến (2012) và Sổ tay hướng dẫn phát triển DLCĐ.
• Đặc điểm của DLCĐ: Vận dụng lý luận của Đoàn Mạnh Cương (2019, Vụ Đào tạo - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) với 6 đặc trưng: bảo đảm tính bền vững văn hóa và tự nhiên; quyền sở hữu của cộng đồng; lợi ích thu nhập giữ lại cho cộng đồng; nâng cao nhận thức cộng đồng; tăng cường quyền lực làm chủ cho người dân; sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức phi chính phủ.
• 4 nguyên tắc phát triển DLCĐ: (1) Bình đẳng xã hội; (2) Tôn trọng văn hóa địa phương và các di sản thiên nhiên; (3) Chia sẻ lợi ích công bằng; (4) Quyền sở hữu và sự tham gia chủ động của cộng đồng địa phương.
• Điều kiện và vai trò: Phân tích 9 điều kiện cần và đủ để vận hành mô hình; đánh giá vai trò của DLCĐ trên các phương diện kinh tế (tạo việc làm, xóa đói giảm nghèo), văn hóa (bảo tồn di sản, giữ chân nguồn nhân lực trẻ), xã hội (gắn kết cộng đồng) và môi trường (nâng cao ý thức bảo vệ cảnh quan).

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Tác giả kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng trong ngành văn hóa du lịch:

• Phương pháp khảo sát thực địa: Thực hiện từ tháng 01/2024 đến tháng 04/2024 tại Làng cổ Đường Lâm để quan sát trực tiếp cơ sở hạ tầng, hoạt động kinh doanh homestay, dịch vụ ăn uống, trải nghiệm làng nghề và công tác quản lý của Ban Quản lý Di tích.
• Phương pháp tổng hợp, phân tích thông tin: Phân loại, so sánh các nguồn số liệu thống kê về lượng khách nội địa và quốc tế, đánh giá các điểm nghẽn trong khai thác tài nguyên du lịch.
• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Kế thừa các công trình nghiên cứu trước đó về Đường Lâm và DLCĐ, bao gồm: công trình của Nguyễn Tùng (chủ biên, 1999, 2003); Phạm Thị Hải Yến và Đỗ Trần Phương (2018); Đinh Giang (2023, Tạp chí Cộng sản); Hà Triệu Huy (2022, Tạp chí Khoa học và Công nghệ - Đại học Thái Nguyên); Nguyễn Thị Thu Trang (2017); Võ Quế (2006); các báo cáo hành chính, quy hoạch từ UBND thị xã Sơn Tây và Ban Quản lý Di tích Làng cổ Đường Lâm.
• Phương pháp điều tra xã hội học: Tiến hành phỏng vấn chuyên sâu trực tiếp đối với 50 khách du lịch (độ tuổi từ 18 đến 56) tại khu vực Làng Mông Phụ trong khoảng thời gian từ ngày 01/03/2024 đến ngày 10/03/2024 nhằm đo lường mức độ hài lòng về chất lượng dịch vụ và cơ sở vật chất kỹ thuật.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về du lịch cộng đồng

Chương này tập trung hệ thống hóa các vấn đề lý luận nền tảng:

• Phân tích sự hình thành và bản chất của DLCĐ tại Việt Nam từ cuối những năm 1980, nhấn mạnh cộng đồng dân cư vừa là chủ thể sáng tạo, quản lý di sản, vừa là đối tượng trực tiếp hưởng lợi kinh tế.
• Làm rõ tính hai mặt của tác động du lịch: du khách đem lại nguồn thu và cơ hội việc làm, nhưng cũng có thể dẫn đến nguy cơ thương mại hóa, làm "mất chất" hoặc biến dạng bản sắc văn hóa truyền thống khi người dân tự ý thay đổi sản phẩm để chiều theo thị hiếu du khách.
• Khái quát 4 nguyên tắc cốt lõi, hệ thống các điều kiện phát triển bền vững và làm rõ vai trò đa diện của DLCĐ trong việc đa dạng hóa sinh kế nông thôn, giảm thiểu rủi ro kinh tế do biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp thuần túy.

Chương 2: Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, Thành phố Hà Nội

Chương 2 cung cấp bức tranh chi tiết, số liệu thực tế về các điều kiện và hoạt động du lịch tại địa phương:

• Tổng quan địa bàn: Đường Lâm nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng hơn 40–50km về phía Tây, nằm ở vị trí "tọa sơn vọng thủy" (lưng tựa núi Tản Viên - Ba Vì, mặt hướng sông Hồng), gồm 9 thôn với 5 làng Mông Phụ, Đông Sàng, Cam Thịnh, Cam Lâm, Đoài Giáp. Di chỉ Gò Mả Đống (văn hóa Phùng Nguyên) xác lập lịch sử định cư trên 4.000 năm; nơi đây gắn với danh xưng "đất hai vua" (Phùng Hưng và Ngô Quyền).
• Tài nguyên du lịch:
  • Văn hóa vật thể: 20 di tích được xếp hạng (8 di tích cấp quốc gia, 12 di tích cấp thành phố), gần 100 ngôi nhà cổ hàng trăm năm tuổi làm từ đá ong và gỗ mít, hệ thống cổng làng, đình, chùa, giếng nước cổ.
  • Văn hóa phi vật thể và làng nghề: Nghề làm tương nếp Mông Phụ, làm kẹo lạc, kẹo dồi, làm chè lam, bánh tẻ, nuôi gà Mía; hệ thống lễ hội truyền thống phong phú (lễ hội Phùng Hưng ngày 8 tháng Giêng, lễ hội Ngô Quyền 14 tháng 8 âm lịch, lễ hội đình Mông Phụ mùng 10 tháng Giêng, lễ hội chùa Ón mùng 3 tháng 3 âm lịch...).
  • Sản phẩm và không gian mới: Sự kiện thường niên "Tết làng Việt" (năm thứ 3 tổ chức vào tháng 01/2024); không gian sáng tạo, workshop "Đoài Creative" (ra mắt tháng 4/2023 tại số 7 đường Làng Cổ); tour trải nghiệm nông nghiệp cày bừa, cấy lúa phục vụ khách quốc tế và học sinh.
• Khung chính sách và đầu tư:
  • Quyết định số 4597/QĐ-UBND (2012) phê duyệt Quy hoạch phát triển du lịch Hà Nội đến 2020, định hướng 2030; Quyết định số 4851/QĐ-UBND (2019) công nhận điểm du lịch Làng cổ Đường Lâm; Nghị quyết số 09-NQ/TU (2022) về công nghiệp văn hóa.
  • Dự án tu bổ, tôn tạo 10 ngôi nhà cổ giai đoạn 2016–2018 do UBND thành phố Hà Nội phê duyệt với mức hỗ trợ 800 triệu đồng/nhà, tổng mức đầu tư 12,939 tỷ đồng.
  • Tuyến đường bê tông trục chính dài 2km đầu tư 5 tỷ đồng (2011) kết hợp các tuyến đường lát gạch nghiêng do nhân dân đóng góp; mạng lưới cấp nước sạch của Công ty CP Cấp nước Sơn Tây và 100% hộ dân có điện lưới.
• Thực trạng cung ứng dịch vụ và tham gia của cộng đồng:
  • Toàn xã có hơn 40% hộ dân tham gia hoạt động du lịch, dịch vụ; riêng 5 thôn có hơn 100 hộ trực tiếp kinh doanh du lịch (homestay như House Number 9, Chicken’s House, Duka...; dịch vụ ăn uống tại các nhà cổ ông Hùng, bà Điền, Vững Tâm phục vụ thịt quay đòn, gà Mía, tương chấm cà).
  • Ban Quản lý Di tích thu phí vé 20.000 đồng/khách nhằm chi trả công tác trông coi, thuyết minh và phân bổ một phần cho các hộ dân mở cửa đón khách tham quan nhà cổ.
• Thực trạng du khách và mức độ hài lòng:
  • Lượng khách trung bình đạt gần 150.000 lượt/năm (khách quốc tế từ 6.000 đến 15.000 lượt từ Nhật Bản, Anh, Hà Lan, Bỉ, Thụy Sĩ, Hàn Quốc, Singapore...). Năm 2023, thị xã Sơn Tây đón 1,2 triệu lượt khách, trong đó Đường Lâm đón 70.000 lượt. Đầu năm 2024, làng cổ đón hơn 30 đoàn khách trải nghiệm. Đa phần du khách chỉ tham quan trong ngày, tỷ lệ lưu trú đêm rất thấp.

Mức độ đánh giá	Số lượng khách (n = 50)	Tỷ lệ (%)	Các lý do chính được phản ánh
Không hài lòng	25,5	51,0%	Thiếu nhà vệ sinh công cộng; ít đồ lưu niệm; thiếu hệ thống xe điện quy chuẩn; cơ sở lưu trú chưa đảm bảo; lịch trình chưa đặc sắc
Hài lòng	18,0	36,0%	Không gian thanh bình, nhà cổ độc đáo, trải nghiệm văn hóa và ẩm thực dân dã
Bình thường	6,5	13,0%	Dịch vụ ở mức cơ bản, chưa có nhiều hoạt động trải nghiệm chuyên sâu

Bảng tổng hợp mức độ hài lòng của 50 du khách tại thôn Mông Phụ (Khảo sát tháng 03/2024)

• Mặt hạn chế, tồn tại: Tình trạng vận chuyển khách bằng xe điện tự phát, tranh giành khách và thu phí không thống nhất vào đầu năm 2024; hạ tầng vệ sinh công cộng thiếu thốn; kỹ năng giao tiếp và nghiệp vụ du lịch của người dân còn yếu; sản phẩm quà lưu niệm nghèo nàn.

Chương 3: Giải pháp nhằm phát triển du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, Thành phố Hà Nội

Từ các phân tích thực trạng, chương 3 đề ra hệ thống giải pháp và kiến nghị quản lý:

• Xác lập định hướng phát triển sản phẩm du lịch đặc thù gắn với di sản văn hóa, mở rộng thị trường khách mục tiêu (khách học đường, khách quốc tế trải nghiệm văn hóa nông thôn).
• Nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch: mở các lớp tập huấn kỹ năng giao tiếp, nghiệp vụ hướng dẫn, đón tiếp khách và bảo vệ môi trường cho người dân địa phương.
• Quản lý và chuẩn hóa hoạt động vận tải khách tham quan (đặc biệt là dịch vụ xe điện), đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông.
• Kiến nghị đối với UBND thị xã Sơn Tây, Sở Du lịch Hà Nội và Ban Quản lý Di tích về việc tăng cường đầu tư hệ thống nhà vệ sinh công cộng đạt chuẩn, hoàn thiện quy hoạch các phân khu du lịch, thiết lập cơ chế điều tiết và chia sẻ lợi ích vé tham quan minh bạch hơn cho cộng đồng dân cư trực tiếp làm du lịch.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Khóa luận đã làm rõ bức tranh thực nghiệm về mô hình du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm thông qua chuỗi dữ liệu thực tế:

• Tổng hợp đầy đủ hệ thống tài nguyên với 20 di tích xếp hạng (8 di tích cấp quốc gia), gần 100 nhà cổ có niên đại hàng trăm năm và các lễ hội truyền thống tiêu biểu.
• Đo lường mức độ tham gia kinh tế của địa phương: trên 40% hộ dân toàn xã tham gia du lịch - dịch vụ, hơn 100 hộ tại 5 thôn trực tiếp làm dịch vụ lưu trú homestay, ẩm thực, trải nghiệm nghề truyền thống.
• Cung cấp dữ liệu định lượng cụ thể về sự hài lòng của du khách (51% không hài lòng, 36% hài lòng, 13% bình thường trên mẫu khảo sát n=50), chỉ ra 5 nguyên nhân cốt lõi tác động tiêu cực đến trải nghiệm của khách tham quan.
• Đánh giá cơ chế vận hành của Ban Quản lý Di tích (thu vé 20.000 đồng/khách) và ghi nhận kết quả từ nguồn ngân sách hỗ trợ tu bổ nhà cổ (dự án 12,939 tỷ đồng hỗ trợ 800 triệu đồng/nhà cho 10 ngôi nhà cổ).

Hệ thống giải pháp tác giả đề xuất

• Đổi mới, đa dạng hóa sản phẩm du lịch: phát huy các mô hình trải nghiệm sáng tạo như "Đoài Creative", sự kiện "Tết làng Việt", tour nông nghiệp cày bừa - cấy lúa, gắn kết sản vật địa phương (gà Mía, tương nếp, chè lam).
• Đào tạo nghiệp vụ thực hành: tổ chức các khóa tập huấn thường xuyên về kỹ năng du lịch cộng đồng, văn hóa ứng xử văn minh, vệ sinh an toàn thực phẩm cho người dân nông thôn.
• Cải thiện cơ sở hạ tầng du lịch: xây dựng bổ sung nhà vệ sinh công cộng đạt chuẩn, quy hoạch bãi đỗ xe và quản lý chặt chẽ hoạt động của đội xe điện vận chuyển du khách.
• Hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Ban Quản lý Di tích, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư nhằm đảm bảo nguyên tắc chia sẻ lợi ích công bằng.

Đóng góp của đề tài

• Về mặt lý luận: Khóa luận hệ thống hóa các lý thuyết, nguyên tắc, điều kiện và vai trò của DLCĐ; làm tài liệu học tập, tham khảo cho sinh viên chuyên ngành Văn hóa du lịch và Quản lý xã hội thuộc Học viện Hành chính Quốc gia.
• Về mặt thực tiễn: Công trình phản ánh khách quan các mặt tích cực và bất cập trong quản trị du lịch tại một di sản văn hóa cấp quốc gia; đề xuất các giải pháp có tính thời sự, khả thi cho Ban Quản lý Di tích Làng cổ Đường Lâm và cơ quan quản lý nhà nước thị xã Sơn Tây.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Thời gian khảo sát thực địa ngắn (từ tháng 01/2024 đến tháng 04/2024); dung lượng mẫu điều tra xã hội học còn khiêm tốn (50 du khách) và địa bàn phỏng vấn chủ yếu tập trung tại khu vực trung tâm làng Mông Phụ, chưa phủ rộng hết toàn bộ 9 thôn của xã Đường Lâm.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng quy mô điều tra định lượng đối với cả cư dân địa phương và các doanh nghiệp lữ hành; nghiên cứu chuyên sâu về mô hình toán kinh tế phân chia tỷ lệ doanh thu từ vé tham quan giữa Nhà nước và hộ dân; đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội lâu dài của các không gian sáng tạo mới (như Đoài Creative) đối với cộng đồng bản địa.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực đối với các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên: Ngành Văn hóa du lịch, Quản lý văn hóa, Quản lý xã hội, Du lịch học tại các trường đại học, học viện khi tìm kiếm tài liệu nghiên cứu về mô hình phát triển du lịch cộng đồng tại các làng quê di sản Bắc Bộ.
• Cán bộ quản lý văn hóa - du lịch: Ban Quản lý Di tích Làng cổ Đường Lâm, Phòng Văn hóa - Thông tin thị xã Sơn Tây và Sở Du lịch Hà Nội trong việc tham khảo dữ liệu khảo sát du khách, đánh giá thực trạng hạ tầng và triển khai các chương trình tập huấn nâng cao nghiệp vụ cho người dân địa phương.
• Phần đáng tham khảo nhất: Chương 2 của khóa luận, đặc biệt là phần thống kê hệ thống di tích - lễ hội, đánh giá các chính sách bảo tồn nhà cổ, dữ liệu khảo sát sự hài lòng của du khách và phân tích phương thức vận hành của các mô hình trải nghiệm mới (Đoài Creative, Tết làng Việt).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Làng cổ Đường Lâm có bao nhiêu di tích đã được xếp hạng và được trao bằng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia vào năm nào?
Làng cổ Đường Lâm được Đảng và Nhà nước trao bằng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia vào năm 2006. Hiện nay, trên địa bàn có 20 di tích đã được xếp hạng, bao gồm 8 di tích cấp quốc gia và 12 di tích cấp thành phố, cùng gần 100 ngôi nhà cổ có niên đại hàng trăm năm.

2. Kết quả khảo sát mức độ hài lòng của du khách tại Làng cổ Đường Lâm trong khóa luận cho thấy điều gì?
Kết quả phỏng vấn sâu 50 du khách tại làng Mông Phụ (tháng 03/2024) cho thấy có 51% du khách không hài lòng về chất lượng dịch vụ và cơ sở vật chất kỹ thuật; 36% du khách cảm thấy hài lòng và 13% du khách có đánh giá ở mức bình thường.

3. Dự án tu bổ nhà cổ tại xã Đường Lâm được phê duyệt với kinh phí hỗ trợ và quy mô như thế nào?
Dự án được phê duyệt chủ trương đầu tư vào năm 2015 và triển khai trong giai đoạn 2016–2018 nhằm tu bổ 10 ngôi nhà cổ. Ngân sách thành phố Hà Nội hỗ trợ 800 triệu đồng/ngôi nhà, với tổng mức đầu tư dự kiến là 12,939 tỷ đồng.

4. Mức phí tham quan tại Làng cổ Đường Lâm là bao nhiêu và nguồn thu này được dùng vào mục đích gì?
Ban Quản lý Di tích thu phí vào làng cổ với mức 20.000 đồng/khách. Khoản thu này được dùng để chi trả cho công tác trông coi di tích, hoạt động thuyết minh của hướng dẫn viên tại điểm và trả phí trông coi, mở cửa đón khách tham quan của các hộ gia đình sở hữu nhà cổ (không bao gồm kinh phí tôn tạo di tích do ngân sách nhà nước cấp).

5. Tỷ lệ cư dân xã Đường Lâm tham gia vào các hoạt động du lịch và dịch vụ được thống kê là bao nhiêu?
Theo số liệu thống kê trong khóa luận, toàn xã Đường Lâm có hơn 40% hộ dân tham gia vào các hoạt động phát triển du lịch và dịch vụ (lưu trú, ăn uống, cho thuê xe đạp, trải nghiệm); trong đó có hơn 100 hộ dân tại 5 thôn trực tiếp kinh doanh và tạo sản phẩm phục vụ du khách.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đoàn Thị Ngọc Bích đã phản ánh toàn diện bức tranh phát triển du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm giai đoạn 2020–2024 trên cơ sở kết hợp lý luận chuyên ngành và khảo sát thực chứng. Đề tài đã làm rõ thế mạnh về tài nguyên văn hóa - lịch sử phong phú, đồng thời chỉ ra các hạn chế căn bản về chất lượng dịch vụ, hạ tầng vệ sinh, giao thông và tính chuyên nghiệp của nguồn nhân lực bản địa. Hệ thống giải pháp và kiến nghị được xây dựng sát với thực tế quản trị địa phương, mang lại giá trị tham khảo hữu ích cho công tác bảo tồn di sản gắn với phát triển sinh kế bền vững tại thị xã Sơn Tây.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận và vấn đề thực tiễn về du lịch cộng đồng. Thực trạng việc phát triển du lịch cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội. Đề xuất kiến nghị, giải pháp nhằm phát triển du lịch cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 1. Một số khái niệm có liên quan 1. Du lịch Theo Tổ chức du lịch thế giới UNWTO – United Nations World Tourism Organization thì khái niệm “du lịch được hiểu là bao gồm tất cả các hoạt động của người du hành, tạm trú trong mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm trong mục đích nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn; cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa, trong thời gian không quá một năm, ở bên ngoài môi trường sống định cư; nhưng không loại trừ các du hành mà có mục đích là kiếm tiền. Du lịch cũng 11 là một dạng nghỉ ngơi năng động trong môi trường sống khác hẳn nơi định cư.tr57] Theo điều 3, khoản 1 luật Du lịch 2017 ( Luật số : 09/2014QH14, ngày 19/06.2017) thì du lịch được hiểu như sau: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác”.

[28] Định nghĩa này của luật du lịch Việt Nam có quan điểm giống với định nghĩa của UNTWTO tức là trong định nghĩa này chỉ bàn đến định nghĩa của ngành du lịch nó chỉ là hoạt động, nhu cầu hay mong muốn của khách du lịch mà không nhắc đến hoạt động kinh doanh và thực hiện hoạt động du lịch. Như vậy qua một số định nghĩa về du lịch được nêu ở phía trên thì chúng ta có thể hiểu đơn giản, du lịch là một hoạt động của con người gắn liền với các chuyến đi rời khỏi nơi cư trú đến những địa điểm mà họ chưa thường xuyên lưu trú có thể là ở trong nước và ngoài quốc gia của họ. Cộng đồng “Cộng đồng” hay Community là một trong những khái niệm xã hội học đã được nhiều nhà nghiên cứu, hay các chuyên gia đã nhận định và định nghĩa theo nhiều mức độ và cách nhìn nhận khác nhau. Cộng đồng là một cụm từ bắt nguồn từ chữ Latinh được dùng để chỉ một hiệp hội hay một cá nhân như con người hoặc động vật.

Chẳng hạn ở Việt Nam từ cộng đồng được nhắc đến đó chính là “ cộng đồng các dân tộc Việt Nam” hay “ Cộng đồng dân tộc Thái, Tày, Mường…” Như vậy cộng đồng được hiểu với nghĩa chỉ một nhóm hay một tập hợp người sống cùng một môi trường sống. Cộng đồng có thể là tập hợp những người có chung tiếng nói, có chung văn hóa và có chung một truyền thống lịch sử. Theo Keith và Ary cho rằng: “Cộng đồng trước hết là một nhóm người thường sinh sống trên cùng một khu vực địa lý, tự xác định mình về cùng một nhóm. Những 12 người trong cùng một cộng đồng thường có quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân và có thể cùng chung một tôn giáo, một tầng lớp chính trị”.7] Theo từ điển bách khoa Việt Nam định nghĩa: “Cộng đồng được hiểu là một tập đoàn người rộng lớn, có những dấu hiệu chung về thành phần giai cấp, về nghề nghiệp, về địa phương sinh tụ và cư trú.

Cũng có những cộng đồng xã hội bao gồm cả một nòi giống, một sắc tộc, một dân tộc”[45,tr.