Chương 1. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch bền vững Chương 2. Thực trạng phát triển du lịch ở tỉnh Thái Nguyên trên quan điểm phát triển bền vững Chương 3. Một số giải pháp phát triển du lịch bền vững ở tỉnh Thái Nguyên 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG 1.
Phát triển bền vững 1. Khái niệm Phát triển là xu thế tự nhiên của mỗi một tác nhân hay một cộng đồng. Với mỗi người thì phát triển đồng nghĩa với việc nâng cao điều kiện sống cả về vật chất và tinh thần. Với mỗi quốc gia thì quá trình phát triển lại phải đặt mục tiêu, tiêu chuẩn cho mức sống vật chất, tinh thần cho mỗi công dân trong quốc gia ấy.
Mỗi thời kỳ lại là một sự phát triển khác nhau, được tiến hành theo những phương pháp khác nhau. Tuy nhiên, mọi hoạt động phát triển này đều có quan điểm chung đó là chúng đều sử dụng lực lượng con người vào hoạt động khai thác tài nguyên nhằm đáp ứng nhu cầu sống của con người. Vì vậy, phát triển được hiểu là một quá trình tăng trưởng bao gồm nhiều yếu tố cấu thành khác nhau về kinh tế, chính tị, xã hội, kỹ thuật, văn hóa,…. Mục tiêu của phát triển là nâng cao điều kiện sống và chất lượng cuộc sống của con người, làm con người ít phụ thuộc hơn vào thiên nhiên, tạo lập một xã hội công bằng và bình đẳng giữa các thành viên.
Mục tiêu phát triển thường được cụ thể hóa bằng những chỉ tiêu về đời sống vật chất như lương thực, nhà ở, điều kiện đảm bảo sức khỏe và đời sống tinh thần như giáo dục, mức hưởng thụ văn hóa, nghệ thuật, sự bình đẳng xã hội, tự do chính trị, truyền thống lịch sử của từng quốc gia Lý thuyết về phát triển bền vững xuất hiện vào khoảng giữa những năm 80 và chính thức được đưa ra tại Hội nghị của ủy ban Thế giới về Phát triển và Môi trường (WCED) nổi tiếng với tên gọi Ủy ban Brundtlant, năm 1997. Trong định nghĩa Brudtlant thì “ Phát triển bền vững được hiểu là hoạt động phát triển kinh tế nhằm đáp ứng các nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng các nhu cầu của các thế hệ mai sau” 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tại hội nghị về môi trường toàn cầu RIO-92 và RIO-92+5, quan niệm về phát triền bền vững được các nhà khoa học bổ sung theo đó “ Phát triển bền vững được hình thành trong sự hòa nhập, xen cài và thỏa hiệp của ba hệ thống tương tác là hệ tự nhiên, hệ kinh tế và hệ văn hóa xã hội”. Dưới quan điểm phát triển này, phát triển bền vững được hiểu là kết quả tương tác qua lại và phụ thuộc lẫn nhau của ba hệ thống trên, đồng thời phát triển bền vững mà gây ra sự suy thoái và tàn phá đối với các hệ thống khác hay nói cụ thể hơn thì phát triển bền vững là sự dung hòa các tương tác và sự thỏa hiệp giữa ba hệ thống nói trên. Hệ Hệ Kinh tế Xã hội Hệ Phát triển bền vững Tự nhiên Hình 1:Quan niệm về phát triển bền vững 1.
Các nguyên tắc phát triển bền vững - Tôn trọng và quan tâm đến đời sống cộng đồng - Nâng cao chất lượng cuộc sống của con người - Bảo vệ sự sống và tính đa dạng sinh học trên trái đất - Đảm bảo chắc chắn việc sử dụng các nguồn tài nguyên - Giữ trong khả năng chịu đựng được của tự nhiên 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Thay đổi thái độ và hành vi của con người trong việc khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên phục vụ cho phát triển - Mở rộng khả năng tự quản lý môi trường của cộng đồng nơi họ đang sinh sống - Tạo dựng sự thống nhất giữa các ban ngành, giữa các cộng đồng trong phạm vi quốc gia nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc bảo vệ môi trường, phục vụ cho mục tiêu phát triển bền vững - Xây dựng khối liên minh toàn cầu phục vụ mục tiêu bảo vệ môi trường. Phát triển du lịch bền vững 1. Khái niệm Khái niệm về phát triển du lịch bền vững không tách rời khái niệm về phát triển bền vững. Ngay từ những năm 1980, khi các vấn đề về phát triển bền vững bắt đầu được đề cập đến, tiến hành nghiên cứu thì đã có nhiều nghiên cứu khoa học được thực hiện nhằm đưa ra các khía cạnh ảnh hưởng của du lịch có liên quan đến phát triển bền vững.
Nhiệm vụ trọng tâm của những nghiên cứu này là để giải thích cho sự cần thiết phải đảm bảo tính toàn vẹn của môi trường sinh thái, các giá trị văn hóa trong khi tiến hành các hoạt động khai thác tài nguyên phục vụ phát triển du lịch, góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững Hiện nay đa số ý kiến của các chuyên gia trong lĩnh vực du lịch ở Việt Nam cho rằng phát triển du lịch bền vững được hiểu là: “ hoạt động khai thác môi trường tự nhiên và văn hóa nhằm thỏa mãn các nhu cầu đa dạng của khách du lịch, có quan tâm đến các lợi ích kinh tế dài hạn đồng thời tiếp tục duy trì các khoản đóng góp cho công tác bảo vệ môi trường và góp phần nâng cao mức sống của cộng đồng địa phương” 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mặc dù còn những quan điểm chưa thật sự thống nhất về khái niệm Phát triển du lịch bền vững, tuy nhiên cho đến nay đa số ý kiến các chuyên gia trong lĩnh vực du lịch và các lĩnh vực lien quan khác ở Việt Nam đều cho rằng: “Phát triển du lịch bền vững là hoạt động khai thác có quản lý các giá trị tự nhiên và nhân văn nhằm thỏa mãn các nhu cầu đa dạng của khách du lịch, có quan tâm đến các lợi ích kinh tế dài hạn trong khi vẫn đảm bảo sự đóng góp cho bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên, duy trì được sự toàn vẹn về văn hóa để phát triển hoạt động du lịch trong tương lai; cho công tác bảo vệ môi trường và góp phần nâng cao mức sống của cộng đồng địa phương” Như vậy phát triển du lịch bền vững chú trọng giải quyết các vấn đề sau: - Góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng địa phương - Đưa lại cho du khách những chuyến du lịch có chất lượng và có trách nhiệm - Đảm bảo duy trì chất lượng của môi trường( môi trường tự nhiên, môi trường nhân văn) vì lợi ích không chỉ của cộng đồng địa phương mà cả du khách. Bên cạnh đó việc phát triển du lịch bền vững còn tập trung vào các khía cạnh khác của cuộc sống như: -Tăng cường hiểu biết của mọi thành viên trong xã hội về tác động từ hoạt động du lịch tới môi trường và tập quán sinh sống của cộng đồng - Bảo đảm phân phối công bằng các lợi ích có được từ hoạt động phát triển du lịch - Bảo đảm quyền quyết định của mọi thành phần trong xã hội đối với các nguồn lực mà du lịch và các ngành kinh tế khác cùng sử dụng trong quá trình phát triển. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Xây dựng các quy hoạch phát triển du lịch nhằm đảm bảo việc phát triển các hoạt động du lịch phù hợp với khả năng chịu đựng của các hệ sinh thái tự nhiên -Phản ánh tầm quan trọng của các nguồn lực tự nhiên và văn hóa đối với sự phát triển kinh tế xã hội -Kiểm soát các tác động của du lịch, phát triển các phương pháp để giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên và văn hóa xã hội. Các nguyên tắc phát triển du lịch bền vững Những nguyên tắc phát triển du lịch bền vững không tách rời những nguyên tắc chung của phát triển bền vững.
Nhưng tuy nhiên mỗi ngành nghề, mỗi lĩnh vực trong cuộc sống lại có những mục tiêu, những đặc điểm riêng. Do vậy mà ngành du lịch cũng có những nguyên tắc riêng của mình.TS Nguyễn Đình Hòe, để đảm bảo được ba mục tiêu trên thì phát triển du lịch bền vững cần tuân thủ các nguyên tắc sau: - Một là, khai thác sử dụng các nguồn tài nguyên du lịch một cách hợp lý: sử dụng tài nguyên một cách hợp lý cả về tài nguyên tự nhiên, xã hội và nhân văn Đây là nguyên tắc hàng đầu đảm bảo khả năng tự phục hồi của tài nguyên du lịch được diễn ra một cách tự nhiên hoặc thuận lợi hơn do có sự tác động của con người thông qua việc đầu tư, tôn tạo đáp ứng nhu cầu phát triển của du lịch qua nhiều thế hệ. Việc sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên cần dựa trên cơ sở các nghiên cứu, kiểm kê, đánh giá và quy hoạch sử dụng cho các mục tiêu phát triển cụ thể. - Hai là, hạn chế việc sử dụng quá mức tài nguyên du lịch và giảm thiểu chất thải từ hoạt động du lịch ra môi trường nhằm giảm chi phí giúp khôi phục 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các suy thoái môi trường đồng thời góp phần nâng cao chất lượng du lịch nói riêng và đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế xã hội nói chung.
- Ba là, phát triển du lịch phải phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội. Điều này sẽ đảm bảo cho sự phát triển bền vững của du lịch trong mối quan hệ với các ngành kinh tế khác đối với việc sử dụng tài nguyên, môi trường. Ngoài ra đối với mỗi phương án phát triển cần tiến hành đánh giá tác động của môi trường nhằm hạn chế các tác động tiêu cực đến tài nguyên, môi trường. - Bốn là, phát triển du lịch phải luôn gắn liền với việc bảo tồn tính đa dạng tài nguyên và môi trường.
Để đảm bảo tính hấp dẫn của các sản phẩm du lịch ngoài việc nâng cao chất lượng của các sản phẩm thì tính đa dạng và phong phú của chúng đóng vai trò quan trọng và cần thiết. Điều này cho phép thỏa mãn nhu cầu đa dạng của du khách, làm tăng khả năng cạnh tranh, thu hút khách, đảm bảo cho sự phát triển bền vững. Ngoài ra nguyên tắc này còn phù hợp với quan điểm phát triển du lịch phải gắn liền với việc bảo tồn các giá trị về văn hóa truyền thống, bảo vệ cảnh quan, môi trường vốn rất đa dạng và phong phú ở Việt Nam.