Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Chương 2: THỰC TRẠNG KHAI THÁC ẨM THỰC ĐƯỜNG PHỐ TRONG KINH DOANH DU LỊCH TẠI HÀ NỘI Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM DU LỊCH ẨM THỰC ĐƯỜNG PHỐ TẠI HÀ NỘI 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Các cụ xưa vẫn thường nói “Có thực mới vực được đạo”. Từ xa xưa ẩm thực đã luôn là nhu cầu vô cùng cần thiết của con người. Nếu như trước đây khi kinh tế xã hội vẫn chưa phát triển, con người chỉ chăm chú vào việc mưu sinh và ăn uống chỉ cần no đủ thì ngày nay khi kinh tế xã hội phát triển hơn, mức sống được nâng cao rõ rệt, con người ngoài mưu sinh đã bắt đầu có nhu cầu được hưởng thụ cuộc sống, được ăn ngon mặc đẹp và thế là du lịch dần trở thành nhu cầu thiết yếu mà trong đó ẩm thực được đánh giá là một tài nguyên hấp dẫn góp phần thu hút khách du lịch.
Đối với ẩm thực và văn hóa ẩm thực Hà Nội, đây luôn là đề tài thu hút các nhà nghiên cứu văn hóa và du lịch. Bởi lẽ kể từ khi kinh thành Thăng Long ra đời, trải qua hàng nghìn năm lịch sử với biết bao nhiêu biến cố thủ đô Hà Nội vẫn luôn là nơi hội tụ những tinh hoa của đất nước, nơi gặp gỡ của các anh tài, một vùng đất tiêu biểu về văn hóa, chính trị, kinh tế, xã hội, là trái tim của đất nước Việt Nam. Sinh sống ở một nơi trung tâm như thế nên cách sống, cách thưởng thức hương vị cuộc sống của người Hà Nội luôn được đánh giá là thanh lịch và tinh tế. Lẽ đương nhiên ẩm thực, văn hóa ẩm thực của những người Hà Nội “tinh tế” ấy bao giờ cũng sẽ độc đáo và đặc biệt.
Viết về ẩm thực Hà Nội, đầu tiên phải kể tới các tác phẩm văn học nổi tiếng như “Món ngon Hà Nội” của tác giả Vũ Bằng, “Hà Nội ba mươi sáu phố phường” của tác giả Thạch Lam, “Cảnh sắc và hương vị đất nước” của tác giả Nguyễn Tuân… Trong các tác phẩm này ẩm thực Hà Nội được khắc họa chủ yếu theo cách miêu tả từ màu sắc, hương vị cho tới những cảm xúc, cảm nhận khi thưởng thức. Yếu tố văn hóa và đặc biệt là du lịch hầu như không được các tác giả này đề cập tới nhiều trong tác phẩm của mình. Dưới góc nhìn của văn hóa, đã có nhiều hơn những công trình nghiên cứu có giá trị về ẩm thực và văn hóa ẩm thực Hà Nội. Có thể kể tới các tác giả như Nguyễn 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Thị Bảy với cuốn sách Ẩm thực dân gian Hà Nội; Đỗ Thị Hảo với cuốn sách Ẩm thực Thăng Long Hà Nội; hay Đào Hùng với cuốn sách Câu chuyện ẩm thực dưới góc nhìn lịch sử… Những tác phẩm này đã tập trung nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm của món ăn Hà Nội, cách người Hà Nội chế biến, cách người Hà Nội thưởng thức món ăn và cả lý do tại sao người Hà Nội lại ăn và thưởng thức món ăn như vậy.
Đây là những yếu tố quan trọng góp phẩn đưa ẩm thực và văn hóa ẩm thực Hà Nội trở thành một tài nguyên du lịch đáng quý. Tuy nhiên trong hầu hết các tác phẩm này các tác giả đều tuyệt nhiên không đưa ra các giải pháp nhằm khai thác có hiệu quả nguồn tài nguyên này như một sản phẩm du lịch. Dưới góc nhìn của du lịch cũng đã bắt đầu có các công trình nghiên cứu ẩm thực Hà Nội như là một sản phẩm của du lịch. Ở bậc đại học có thể kể tới các đề tài như “Khảo sát văn hóa ẩm thực Hà Nội phục vụ khách du lịch” của tác giả Vũ Đình Chinh, sinh viên khoa Du lịch học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, đề tài “Khảo sát văn hóa ẩm thực phục vụ du lịch trong nội thành Hà Nội” của tác giả Ngọc Anh, sinh viên khoa Du lịch học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.
Tuy nhiên những đề tài nghiên cứu này còn khá đơn sơ, tập trung chủ yếu vào khảo sát thực trạng chứ không đưa ra được những đánh giá cũng như giải pháp phát triển ẩm thực Hà Nội nhằm phục vụ du lịch. Ở bậc thạc sỹ, viết về ẩm thực Hà Nội có thể kể tới đề tài: “Khai thác văn hóa ẩm thực phục vụ phát triển du lịch tại quận Hoàn Kiếm, Hà Nội” của tác giả Lê Ngọc Quỳnh Mai bảo vệ năm 2015 tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đây là một đề tài nghiên cứu có giá trị, ngoài việc giới thiệu được tương đối đầy đủ về các món ẩm thực nổi tiếng của Hà Nội, tác giả còn nêu ra những địa điểm mà khách du lịch có thể tìm tới để thưởng thức những món ăn này. Bên cạnh đó đề tài có sự khảo sát tỉ mỉ về cơ sở vật chất, nguồn nhân lực, hoạt động tuyên truyền, quảng bá cũng như vấn đề về vệ sinh an toàn thực phẩm tại Hà Nội.
Đây là tiền đề quan trọng để tác giả có thể đưa ra được những giải pháp rất cụ thể cho việc khai thác văn hóa ẩm thực phục vụ phát triển du lịch tại quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Tuy nhiên, đề tài chỉ tập trung khảo sát thực trạng khai thác ẩm thực phục vụ du lịch 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trong các nhà hàng, khách sạn trên địa bàn quận Hoàn Kiếm, Hà Nội chứ hoàn toàn lại không đề cập tới thực trạng khai thác ẩm thực Hà Nội trên hè phố. Chính bởi vì vậy mà trong đề tài này không có sự xuất hiện của những món ẩm thực du nhập mới, những nét văn hóa ẩm thực đường phố mới đang hình thành ngày một hiện hữu và rõ nét hơn trong đời sống ẩm thực người Hà Nội. Cho tới thời điểm hiện tại, chưa có đề tài nghiên cứu nào đi sâu vào nghiên cứu ẩm thực đường phố và văn hóa ẩm thực đường phố của Hà Nội như một sản phẩm du lịch nhằm phục vụ du lịch Hà Nội.
Đề tài “Phát triền sản phẩm du lịch ẩm thực đường phố tại Hà Nội” sẽ nghiên cứu tiếp cận tài nguyên du lịch này như một sản phẩm du lịch đặc biệt góp phần phát triển cho ngành du lịch của Thủ đô. Văn hóa và du lịch văn hóa 1. Khái niệm về văn hóa Văn hóa là khái niệm mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau. Nói tới văn hóa người ta thường hay nghĩ đến các lĩnh vực mang tính nghệ thuật cao như thơ ca, hội họa, sân khấu, điện ảnh hoặc văn học…Có thể hiểu văn hóa là những giá trị tinh hoa.
Đôi khi nó là những giá trị trong từng lĩnh vực như văn hóa nghệ thuật, hoặc những giá trị đặc thù của từng vùng như văn hóa Tây Bắc, hoặc những giá trị trong từng giai đoạn như văn hóa Đông Sơn.Ngày nay, cụm từ văn hóa được sử dụng rộng rãi trong đời sống hàng ngày. Nó trở thành thước đo đánh giá học thức, lối sống, cách suy nghĩ, cách ứng xử, cách ăn, cách mặc của một người với hàm ý khen ngợi. Cho đến nay đã có rất nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa, mỗi định nghĩa lại phản ánh một cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau của tác giả. Định nghĩa đầu tiên về văn hóa, từ góc độ nguồn gốc của nó, do Pitirim Alexandrovich Sorokin (1889-1917)- nhà xã hội học người Mỹ gốc Nga, người sáng lập khoa Xã hội học của Đại học Havard đưa ra như sau: “Với nghĩa rộng nhất, văn hóa chỉ tổng thể những gì được tạo ra, hay được cải biến bởi hoạt động có ý 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thức hay vô thức của hai hay nhiều cá nhân tương tác với nhau và tác động đến lối ứng xử của nhau.” Trong Cơ sở văn hóa Việt Nam, PGS.
TSKH Trần Ngọc Thêm cho rằng: “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội”.[32;20] Theo UNESCO định nghĩa thì “Văn hóa hôm nay có thể coi là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ và cảm xúc quyết định tính cách của một xã hội hay của một nhóm người trong xã hội. Văn hóa bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và những tín ngưỡng. Văn hóa đem lại cho con người khả năng suy xét về bản thân. Chính văn hóa làm cho chúng ta trở thành những sinh vật đặc biệt nhân bản, có lý tính, có óc phê phán và dấn thân một cách đạo lý.
Chính nhờ văn hóa mà con người tự thể hiện, tự ý thức được bản thân mình, tự biết mình là một phương án chưa hoàn thành đặt ra để xem xét những thành tựu của bản thân, tìm tòi không biết mệt những ý nghĩa mới mẻ và sáng tạo nên những công trình vượt trội lên bản thân”.[35] Còn chủ tich Hồ Chí Minh vĩ đại của chúng ta thì quan niệm: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặt ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa” [22;431] Trên đây là các định nghĩa khác nhau về văn hóa. Nhìn chung các định nghĩa về văn hóa đều rất đa dạng. Mỗi định nghĩa lại tiếp cận văn hóa theo những cách khác nhau.
Tuy nhiên để thấy điểm chung thì các định nghĩa này đều cùng cho thấy rõ rằng văn hóa là sản phẩm của con người. Đây là cách hiểu dễ nhất về văn hóa. Văn hóa là tất cả những gì do con người sáng tạo ra trong quá trình lao động trên nền của thế giới tự nhiên và được phát triển trong mỗi quan hệ qua lại giữa con 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com người, tự nhiên và xã hội. Văn hóa bị chi phối bởi con người và môi trường sống của họ nên văn hóa sẽ khác nhau ở mỗi nơi, mỗi vùng, mỗi tộc người.
Bên cạnh đó văn hóa còn phản ánh trình độ phát triển của con người và xã hội.