phần mở đầu, phần kết luận và kiến nghị, danh mục các chữ viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo và dự kiến kế hoạch nghiên cứu, … nội dung của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về phát triển đội ng giáo viên các trƣờng trung học cơ sở. Chƣơng 2: Thực trạng phát triển đội ng giáo viên các trƣờng trung học cơ sở huyện Tuy Phƣớc, tỉnh Bình Định. Chƣơng 3: Các biện pháp phát triển đội ng giáo viên các trƣờng trung học cơ sở huyện Tuy Phƣớc, tỉnh Bình Định. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu ngoài nước Trong cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tƣ, tri thức đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển kinh tế, tạo ra của cải vật chất và nâng cao chất lƣợng cuộc sống. Giáo dục và đào tạo là chìa khóa cho sự thành công của mỗi quốc gia. Nhìn vào hệ thống giáo dục có thể dự đoán đƣợc tƣơng lai của một đất nƣớc.
Nhìn vào đội ng nhà giáo và CBQL giáo dục có thể đánh giá đƣợc chất lƣợng của một nền giáo dục. Ở các nƣớc trên thế giới, từ nƣớc nghèo đến nƣớc đang phát triển, nƣớc phát triển, đội ng giáo viên (ĐNGV) luôn đƣợc coi trọng và quyết định việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài. Phát triển ĐNGV luôn là vấn đề chiến lƣợc của mỗi quốc gia, đây là một trong những nội dung cơ bản, quan trọng trong các cuộc cải cách giáo dục, chấn hƣng, phát triển đất nƣớc. Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã quan tâm sâu sắc đến vấn đề xây dựng ĐNGV khi bàn về giáo dục và đào tạo.
Lênin trong tác phẩm Bàn về giáo dục đã có nhiều luận điểm nói về ĐNGV. Lênin đặt ra yêu cầu cần phải: " Nâng cao một cách có hệ thống, kiên nhẫn, liên tục trình độ và tinh thần của ĐNGV nhƣng điều chủ yếu và chủ yếu là cải thiện đời sống vật chất cho họ" [25, tr.241] Nhà triết học, nhà cải cách giáo dục ngƣời Mỹ John Dewey lý luận rằng: Nhà trƣờng phải đƣợc tổ chức dƣới hình thức một cộng đồng mang tính chất hợp tác. Dewey đặt lên vai ngƣời thầy trách nhiệm hết sức nặng nề “nếu ngƣời thầy làm tốt nhiệm vụ của mình, sẽ không cần bất kỳ một hình thức cải cách nào khác. Một cộng đồng dân chủ, hợp tác có thể đƣợc hình thành ngay từ trong lớp học” [14].
Avich Sukhomlinskiy (1918- 1970) nhà sƣ phạm Xô Viết cho rằng: một trong những giải pháp hữu hiệu nhất để phát triển ĐNGV là phải bồi dƣỡng ĐNGV, phát huy đƣợc tính sáng tạo trong lao động của họ và tạo khả năng ngày càng hoàn thiện 8 tay nghề sƣ phạm, phải biết lựa chọn giáo viên bằng nhiều nguồn khác nhau và bồi dƣỡng họ trở thành những giáo viên tốt theo tiêu chuẩn nhất định, bằng những biện pháp khác nhau. Bàn về một số vấn đề đào tạo GV, Michel Develay đã xuất phát từ lý luận về học đến lý luận về dạy để bàn về vấn đề đào tạo GV. Ông quan niệm: “Ðào tạo giáo viên mà không làm cho họ có trình độ cao về năng lực tương ứng không chỉ với các sự kiện, khái niệm, định luật, lý thuyết, hệ biến hóa của môn học đó, mà còn cả với khoa học luận của chúng là không thể được”.69] Ở tác phẩm này, Michel Develay c ng đã bàn về các vấn đề nhƣ: quan niệm, nội dung, phƣơng thức đào tạo, tính chất và bản sắc nghề nghiệp của GV… Trong cuốn sách “Technological pedagogical content knowledge: A framework for teacher knowledge” [27] (Công nghệ nội dung kiến thức sƣ phạm: Một khuôn khổ cho các kiến thức giáo viên), tác giả Mishra & Koehler cho rằng: Trong thời đại ngày nay công nghệ thông tin đƣợc xem nhƣ một nguyên nhân và một bánh xe thúc đẩy kết quả quá trình đổi mới giáo dục. Một yếu tố quan trọng ảnh hƣởng đến quá trình tích hợp công nghệ thông tin trong giáo dục là việc phát triển chuyên môn cho giáo viên hiện tại và tƣơng lai, việc phát triển này đƣợc xác định là ƣu tiên hàng đầu trong chính sách về đổi mới giáo dục.
Khung kiến thức cần đào tạo, bồi dƣỡng cho giáo viên gồm: Nội dung, phƣơng pháp và công nghệ. Đây là khung phát triển chuyên môn về công nghệ thông tin trong giáo dục. Mô hình này hiện đang đƣợc quốc tế công nhận và đƣợc áp dụng ở nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Nghiên cứu ở Việt Nam Vấn đề phát triển ĐNGV đã đƣợc Bác Hồ, Đảng và Nhà nƣớc ta hết sức quan tâm.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “. nếu không có thầy giáo thì không có giáo dục. Ngƣời còn chỉ rõ vai trò và ý nghĩa của nghề dạy học “. Có gì vẻ vang hơn là đào tạo những thế hệ sau này tích cực góp phần xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.
“Các thầy cô giáo có nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang là đào tạo cán bộ cho dân tộc”. “các cô, các chú đã thấy trách nhiệm to lớn của mình, đồng thời c ng thấy khả năng của mình cần đƣợc nâng cao thêm lên mãi mới làm tròn nhiệm vụ”. [26] Theo khoản 2, Điều 66, Luật Giáo dục năm 2019 nêu rõ: “Nhà giáo có vai trò 9 quyết định trong việc bảo đảm chất lƣợng giáo dục, có vị thế quan trọng trong xã hội, đƣợc xã hội tôn vinh.27] Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Đảng ta đã tiếp tục khẳng định “Cùng với đề cao vị trí, vai trò và trách nhiệm xã hội, cần đổi mới mạnh mẽ chính sách đãi ngộ, chăm lo xây dựng đội ng nhà giáo và CBQL giáo dục là khâu then chốt” [38, tr.138] Thực hiện Tƣ tƣởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, suốt nửa thế kỷ qua, Đảng và Nhà nƣớc ta đã không ngừng chỉ đạo, tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng và phát triển ĐNGV, trong đó có việc nghiên cứu về ĐNGV. Theo đó, nhiều công trình nghiên cứu về ĐNGV đã đƣợc triển khai dƣới sự chỉ đạo của Bộ GDĐT.
Tiêu biểu trong các nghiên cứu đó là những công trình nghiên cứu về mô hình nhân cách của ĐNGV các cấp học và mô hình nhân cách của ngƣời quản lý nhà trƣờng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Nghiên cứu về ĐNGV còn đƣợc thực hiện dƣới góc độ QLGD ở cấp độ vĩ mô và vi mô. Nhiều Hội thảo khoa học về chủ đề ĐNGV dƣới góc độ QLGD theo ngành, cấp học đã đƣợc thực hiện. Có thể kể đến một số nghiên cứu loại này của các tác giả: Đặng Quốc Bảo; Nguyễn Thanh Bình; Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc; Nguyễn Thành Hoàn; Trần Bá Hoành; Nguyễn Sỹ Thƣ…Việc xây dựng ĐNGV c ng đã đƣợc một số công trình nghiên cứu, đề cập.
Tại Hội thảo Khoa học “Chất lƣợng giáo dục và vấn đề đào tạo giáo viên” do Khoa Sƣ phạm - Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức, nhiều báo cáo tham luận của các tác giả nhƣ Trần Bá Hoành, Mai Trọng Nhuận, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Cảnh Toàn, Lê Khánh Bằng, Đặng Xuân Hải. c ng đã đề cập đến việc đào tạo ĐNGV trƣớc nhiệm vụ mới của GDĐT. Những nhà nghiên cứu giáo dục và QLGD thực tiễn rất quan tâm vấn đề nâng cao chất lƣợng ĐNGV. Trong bài viết “Chất lượng giáo viên” đăng trên tạp chí Giáo dục tháng 11/2001, tác giả Trần Bá Hoành đã đề xuất cách tiếp cận chất lƣợng GV từ các góc độ: đặc điểm lao động của ngƣời GV, sự thay đổi chức năng của ngƣời GV trƣớc yêu cầu đổi mới giáo dục, mục tiêu sử dụng GV, chất lƣợng từng GV và chất lƣợng ĐNGV.
Các thành tố tạo nên chất lƣợng GV là phẩm chất và năng lực. Theo tác giả Trần Bá Hoành, phẩm chất của GV biểu hiện ở thế giới quan, 10 lòng yêu trẻ và yêu nghề; năng lực ngƣời GV bao gồm: năng lực chẩn đoán nhu cầu và đặc điểm đối tƣợng dạy học, năng lực thiết kế kế hoạch, năng lực tổ chức thực hiện kế hoạch dạy học, năng lực quan sát, đánh giá kết quả các hoạt động dạy học, năng lực giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tế dạy học. Ba nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng GV là: quá trình đào tạo - sử dụng - bồi dƣỡng GV, hoàn cảnh, điều kiện lao động sƣ phạm của GV, ý chí thói quen và năng lực tự học của GV. Tác giả c ng đề ra ba giải pháp cho vấn đề GV: phải đổi mới công tác đào tạo, công tác bồi dƣỡng và đổi mới việc sử dụng GV.
[20] Trong bài viết “Chất lƣợng giáo viên và những chính sách cải thiện chất lƣợng giáo viên” đăng trên Tạp chí phát triển giáo dục số 2 năm 2003, tác giả Nguyễn Thanh Hoàn đã trình bày khái niệm chất lƣợng giáo viên bằng cách phân tích kết quả nghiên cứu về chất lƣợng giáo viên của các nƣớc thành viên OECD. Tác giả đƣa ra những đặc điểm và năng lực đặc trƣng của một giáo viên có năng lực qua sự phân tích 22 năng lực cụ thể trên góc độ tiếp cận năng lực giảng dạy và giáo dục. Tác giả c ng đề cập những chính sách cải thiện và duy trì chất lƣợng giáo viên ở cấp vĩ mô và vi mô; từ đó, tác giả nhấn mạnh đến ba vấn đề nguồn quyết định chất lƣợng giáo viên là: bản thân ngƣời giáo viên, nhà trƣờng, môi trƣờng chính sách bên ngoài. [19] Tác giả Trần Kiều bàn về chất lƣợng giáo dục đã coi chất lƣợng ĐNGV là yếu tố quan trọng hàng đầu và đặt ra vấn đề nâng cao chất lƣợng giáo dục thì không thể không chú ý trƣớc hết về chất lƣợng ĐNGV đủ về số lƣợng, đồng bộ về cơ cấu và tay nghề ngày càng đƣợc nâng cao.
Trong chƣơng trình đào tạo sau đại học chuyên ngành QLGD, vấn đề ĐNGV c ng đƣợc triển khai nghiên cứu một cách tƣơng đối có hệ thống. Nhiều luận văn tốt nghiệp đã chọn đề tài nghiên cứu thuộc lĩnh vực quản lý nhân sự trong giáo dục, trong đó có vấn đề phát triển ĐNGV. Các tác giả nghiên cứu về vấn đề phát triển ĐNGV theo bậc học và ngành học trong đó nhiều tác giả nghiên cứu đến vấn đề phát triển ĐNGV trƣờng THCS. Tổng quan các nghiên cứu nêu trên, có thể rút ra một số nhận xét nhƣ sau: - Nghiên cứu về ĐNGV đƣợc triển khai ở nhiều bình diện khác nhau và đặc 11 biệt đƣợc quan tâm trên bình diện QLGD.