phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường tiểu học Chƣơng 2: Thực trạng và công tác phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường tiểu học ở huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam Chƣơng 3: Biện pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường tiểu học ở huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƢỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Ngay từ những ngày đầu tiên của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã rất quan tâm đến phát triển sự nghiệp giáo dục. Trong giai đoạn hiện nay khi đất nước chuyển sang cơ chế thị trường định hướng XHCN, sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ, xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế đã tác động đến nhu cầu học tập ngày càng cao của nhân dân. Đó là thời cơ đồng thời cũng là thách thức lớn đối với nền giáo dục nước ta, vì thế đòi hỏi ngành giáo dục phải có những đổi mới mạnh mẽ đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội trong thời kỳ CNH-HĐH đất nước.
Đất nước ta đang bước vào giai đoạn đổi mới giáo dục theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX; Nghị quyết 40 của Quốc hội; chỉ thị 14 của Thủ tướng chính phủ. Trong chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam từ nay đến 2010 ngành GD-ĐT rất quan tâm và coi trọng công tác xây dựng và phát triển đội ngũ CBQL ở các cấp học, bậc học. Mấy năm gần đây đã có nhiều bài viết của nhiều tác giả bàn về vấn đề xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo nói chung, đội ngũ CBQL nói riêng. Trong các bài viết đó các tác giả đã đề cập đến vai trò của đội ngũ nhà giáo, đội ngũ CBQL, đến yêu cầu về chất lượng đội ngũ trong đổi mới phát triển chất lượng giáo dục đồng thời cũng đưa ra một số giải pháp nhằm phát triển đội ngũ CBQL.
Đã đến lúc cần phải tập trung nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL giáo dục trong giai đoạn mới đảm bảo các yếu tố cơ bản: phẩm chất đạo đức, tư tưởng chính trị, kiến thức, kỹ năng quản lý khoa học phù hợp thực tiễn. Như vậy, phát triển và nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL giáo dục tiểu học là một 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com yêu cầu khách quan, một việc làm phù hợp với xu thế phát triển của đất nước. Nghiên cứu về đội ngũ CBQL đã có một số công trình khoa học mang tính lý luận chung về xây dựng và phát triển đội ngũ CBQL ở các đơn vị trường học hoặc ở các địa phương. Một số luận văn thạc sĩ đã chọn đề tài nghiên cứu về quản lý nguồn nhân lực trong lĩnh vực giáo dục.
Các tác giả nghiên cứu về vấn đề phát triển đội ngũ CBQL chủ yếu đề cập tới đội ngũ CBQL cấp cao hoặc của phòng giáo dục các quận, huyện. Với đề tài nghiên cứu “Biện pháp quản lý của phòng giáo dục trong công tác xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục phổ thông huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang” tác giả Nguyễn Văn Thêm đã đưa ra những kết luận có giá trị lý luận và thực tiễn về công tác xây dựng và phát triển đội ngũ CBQL giáo dục ở một địa phương miền núi. Tác giả Nguyễn Thị Bích Thủy nghiên cứu “Một số biện pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường mầm non tỉnh Bình Định đến năm 2010”. Tác giả Nguyễn Văn Toàn nghiên cứu “Các giải pháp quản lý của phòng giáo dục nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý trường tiểu học”.
Các tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đặng Xuân Hải, … đã có một số bài báo đề cập về quản lý và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực giáo dục được công bố trên tạp chí Khoa học giáo dục và tạp chí Nghiên cứu giáo dục. Qua các công trình khoa học đã được công bố cho thấy các nghiên cứu về đội ngũ CBQL được triển khai ở nhiều bình diện khác nhau, ở nhiều cấp bậc khác nhau. Các nghiên cứu tập trung chủ yếu vào vấn đề phát triển đội ngũ CBQL ở cấp cơ sở giáo dục. Đến nay, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về đội ngũ CBQL trường tiểu học ở huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam.
Đề tài luận văn này sẽ đưa ra thực trạng đội ngũ CBQL trường tiểu học ở huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam và trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp có tính cấp thiết, có tính khả thi phù hợp với đặc điểm tình hình của địa phương trong công tác phát triển đội ngũ CBQL trường tiểu 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com học ở huyện Thanh Liêm đáp ứng yêu cầu chất lượng cao trong quản lý giáo dục. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý Lịch sử đã chứng minh rằng, để tồn tại và phát triển ngay từ khi loài người xuất hiện trên trái đất con người đã liên kết nhau thành các nhóm nhằm chống lại sự tiêu diệt của thú dữ và thiên nhiên đồng thời cũng xuất hiện một loạt các mối quan hệ: quan hệ giữa con người với con người, con người với thiên nhiên, con người với xã hội và cả quan hệ giữa con người với chính bản thân mình. Trong quá trình đó đã xuất hiện một số người có năng lực chi phối người khác, cũng như điều khiển mọi hoạt động của nhóm sao cho phù hợp với mục đích chung.
Những người đó đã đóng vai trò thủ lĩnh để quản lý nhóm, từ đó làm nảy sinh nhu cầu về quản lý. Như vậy, quản lý xuất hiện rất sớm và tồn tại phát triển đến ngày nay. Trong lịch sử nhân loại có nhiều danh nhân nổi tiếng đã đề cập đến vấn đề quản lý, chức năng quản lý, đặc trưng của quản lý. ở nhiều khía cạnh khác nhau.
Khổng Tử đã đề cao và xác định rõ vai trò cá nhân của người làm công tác quản lý, đó là: “Người quản lý mà chính trực thì không cần nhiều công sức mà vẫn khiến người ta làm theo; người quản lý mà không chính trực thì vất vả mấy cũng không ai làm theo”. Mác cũng đã nói đến sự cần thiết của quản lý, coi quản lý là một đặc điểm vốn có , bất biến về mặt lịch sử của đời sống xã hội. Ông viết: “Bất cứ lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào mà tiến hành trên một quy mô khá lớn, đều yêu cầu phải có một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân. Sự chỉ đạo đó phải là những chức năng chung, tức là những chức năng phát sinh từ sự khác nhau giữa sự vận động chung của cơ thể sản xuất với những vận động cá nhân của những khí quan độc lập hợp thành cơ thể 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com sản xuất đó.
Một nhạc sỹ độc tấu thì điều khiển lấy mình, nhưng một dàn nhạc thì phải có nhạc trưởng” [21].W TayLor cho rằng: “Quản lý là biết chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” [18]. Theo Mary Parker Pollett, Quản lý là “ Nghệ thuật hoàn thành công việc thông qua người khác” là “ Quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra công việc của các thành viên trong tổ chức và sử dụng tất cả các nguồn lực sẵn có của tổ chức để đạt được các mục tiêu của tổ chức” [18]. lại khẳng định: “ Quản lý là khoa học đồng thời là một nghệ thuật thúc đẩy xã hội phát triển” [18].Koontz lại khẳng định: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm (tổ chức). Mục tiêu của quản lý là hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất” [22].
Ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu cũng có những định nghĩa khác nhau về thuật ngữ quản lý tuỳ theo cách tiếp cận khác nhau. Tiếp cận trên phương diện hoạt động của một tổ chức, tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng "Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến người lao động nói chung là khách thể quản lý, nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến" [36]. Còn các tác giả Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng, "Hoạt động quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) trong một tổ chức, nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích đề ra" [25]. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo "Quản lý" gồm hai quá trình tích hợp lại với nhau, gắn kết với nhau: "Quản" là sự coi sóc, giữ gìn duy trì hệ ở trạng 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thái "ổn định", "Lý" là sự sửa sang, sắp xếp đổi mới hệ vào thế "phát triển".
Quản lý là ổn định và phát triển hệ thống [ 16,17,18,19]. Theo tác giả Trần Khánh Đức "Quản lý là hoạt động có ý thức của con người nhằm phối hợp hành động của một nhóm người, hay một cộng đồng người để đạt được các mục tiêu đề ra một cách hiệu quả nhất" [29, 30]. Theo tác giả Nguyễn Bá Dương: “ Hoạt động quản lý có sự tác động qua lại một cách tích cực giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý qua con đường tổ chức, là sự tác động điều khiển , điều chỉnh tâm lý và hành động của các đối tượng quản lý, lãnh đạo cùng hướng vào hoàn thành những mục tiêu nhất định của tập thể và xã hội”. Thuật ngữ “Quản lý” (từ Hán Việt) lột tả bản chất của hoạt động này trong thực tiễn, nó bao gồm hai quá trình “Quản” và “Lý”.
Quá trình “Quản” là chăm sóc, giữ gìn, duy trì ở trạng thái “ổn định” cho mình và cho cộng đồng; quá trình “lý” là sửa sang, sắp xếp, đổi mới là biết tạo ra sự phát triển cho mình và cho mọi người. Quản lý có ý nghĩa phổ quát cho mỗi con người cũng như cho mỗi tập thể. Bất kỳ một cá nhân hay một cộng đồng nào cũng cần có tư duy, kỹ năng duy trì và phát triển hay nói cách khác là tư duy, kỹ năng quản lý.