Quá Trình Phát Triển Doanh Nghiệp Vừa và Nhỏ Ngoài Quốc Doanh Tại Bắc Ninh Giai Đoạn 1997-2003

Khám phá quá trình phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh tại Bắc Ninh giai đoạn 1997-2003, thực trạng, kinh nghiệm và giải pháp.

• Tác giả: Mẫn Bá Đạt
• Trường học: Đại học
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Phát Triển Doanh Nghiệp Vừa và Nhỏ Ngoài Quốc Doanh Tại Bắc Ninh: Thực Trạng và Giải Pháp
• Loại tài liệu: Luận án
• Địa điểm: Bắc Ninh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ðOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ NGOÀI QUỐC DOANH
• 1.1. Cơ sở lý luận về DN vừa và nhỏ ngoài quốc doanh
• 1.2. Kinh nghiệm phát triển DN vừa và nhỏ ở một số nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ NGOÀI QUỐC DOANH Ở TỈNH BẮC NINH GIAI ðOẠN 1997 ðẾN NAY
• 2.1. Khái quát về ñiều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của tỉnh Bắc Ninh ảnh hưởng ñến sự phát triển doanh ngiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh
• 2.2. Chính sách và giải pháp của nhà nước và ñịa phương về phát triển DN vừa và nhỏ ngoài quốc doanh
• 2.3. Thực trạng phát triển của DN vừa và nhỏ ngoài quốc doanh tỉnh Bắc Ninh thời kỳ 1997 ñến nay
• 2.4. ðánh giá tác ñộng của DN vừa và nhỏ ñối với sự phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh
• 2.5. Bài học kinh nghiệm về phát triển DN vừa và nhỏ ngoài quốc doanh ở tỉnh Bắc Ninh
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ NGOÀI QUỐC DOANH Ở TỈNH BẮC NINH TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Phương hướng và mục tiêu phát triển DN vừa và nhỏ ngoài quốc doanh ở tỉnh Bắc Ninh
• 3.2. Những giải pháp nhằm thúc ñẩy sự phát triển DN vừa và nhỏ ngoài quốc doanh ở tỉnh Bắc Ninh
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, ðỒ THỊ
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phát Triển DNVVN Ngoài Quốc Doanh tại Bắc Ninh

Phát triển DNVVN ngoài quốc doanh là một chủ trương chiến lược của Đảng và Nhà nước, nhằm huy động mọi nguồn lực xã hội cho sản xuất và tăng trưởng kinh tế. Các DNVVN này đóng góp tích cực vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, và đa dạng hóa nền kinh tế. Tại Bắc Ninh, các DNVVN ngoài quốc doanh đã có sự gia tăng nhanh chóng về số lượng, mở rộng về quy mô, và đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế địa phương. Tuy nhiên, hoạt động của các doanh nghiệp này còn gặp nhiều khó khăn, đặt ra yêu cầu phải có những giải pháp phù hợp để thúc đẩy sự phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và vai trò của DNVVN ngoài quốc doanh

DNVVN ngoài quốc doanh là các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, không thuộc sở hữu nhà nước. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng trưởng kinh tế địa phương. DNVVN thường linh hoạt và dễ thích ứng với những thay đổi của thị trường hơn các doanh nghiệp lớn. Theo Nghị định 90/2001/NĐ-CP, DNVVN có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người. DNVVN có thể tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau như công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, doanh nghiệp tư nhân...

1.2. Đặc điểm nổi bật của DNVVN tại Bắc Ninh

Các DNVVN tại Bắc Ninh có những đặc điểm riêng biệt so với các địa phương khác, do ảnh hưởng của vị trí địa lý, điều kiện kinh tế - xã hội, và chính sách phát triển của tỉnh. Nhiều DNVVN tập trung vào các ngành nghề truyền thống, như chế biến nông sản, thủ công mỹ nghệ, và sản xuất vật liệu xây dựng. Bên cạnh đó, cũng có sự phát triển của các DNVVN trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ, đáp ứng nhu cầu của các khu công nghiệp lớn trên địa bàn tỉnh. Các DNVVN này chủ yếu có quy mô vốn nhỏ, phần lớn hoạt động trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ, sử dụng nhiều lao động.

II. Thực Trạng Phát Triển DNVVN Ngoài Quốc Doanh Bắc Ninh Hiện Nay

Bắc Ninh đã chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của DNVVN ngoài quốc doanh trong những năm gần đây. Số lượng doanh nghiệp tăng lên đáng kể, quy mô hoạt động được mở rộng, và đóng góp vào GDP của tỉnh ngày càng lớn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức đặt ra, như hạn chế về vốn, công nghệ lạc hậu, thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao, và khó khăn trong tiếp cận thị trường. Để có cái nhìn sâu sắc hơn, cần phân tích cụ thể các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của DNVVN ngoài quốc doanh tại Bắc Ninh.

2.1. Tăng trưởng số lượng và quy mô DNVVN giai đoạn 1997 nay

Kể từ khi tái lập tỉnh năm 1997, Bắc Ninh đã có những bước tiến vượt bậc trong phát triển DNVVN ngoài quốc doanh. Số lượng doanh nghiệp tăng trưởng liên tục, từ một vài chục lên hàng nghìn, với nhiều loại hình kinh doanh đa dạng. Quy mô vốn và lao động của các doanh nghiệp cũng dần được mở rộng, cho thấy sự tích lũy và phát triển của khu vực kinh tế tư nhân. Theo số liệu thống kê, tỷ trọng đóng góp của DNVVN vào GDP của tỉnh ngày càng tăng, khẳng định vai trò quan trọng của khu vực này trong nền kinh tế.

2.2. Đóng góp của DNVVN vào kinh tế xã hội Bắc Ninh

Các DNVVN ngoài quốc doanh đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm cho người lao động địa phương, đặc biệt là lao động nông thôn. Chúng cũng góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Ngoài ra, DNVVN còn là nguồn thu ngân sách quan trọng của tỉnh, giúp tăng cường năng lực tài chính cho các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội. Sự phát triển của DNVVN cũng thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo và cạnh tranh trong nền kinh tế.

2.3. Hạn chế và thách thức đối với DNVVN Bắc Ninh

Mặc dù có những thành tựu đáng kể, các DNVVN ngoài quốc doanh tại Bắc Ninh vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Vốn là một trong những vấn đề lớn nhất, khi các doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ ngân hàng. Công nghệ lạc hậu cũng là một cản trở, khiến các doanh nghiệp khó cạnh tranh với các đối thủ nước ngoài. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, đặc biệt là lao động có kỹ năng quản lý và kỹ thuật. Cuối cùng, các DNVVN còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường, do thiếu thông tin và kinh nghiệm.

III. Giải Pháp Vốn Cho DNVVN Ngoài Quốc Doanh tại Bắc Ninh

Vấn đề vốn luôn là bài toán khó đối với DNVVN ngoài quốc doanh. Để giải quyết vấn đề này, cần có những giải pháp đồng bộ từ cả phía nhà nước và bản thân doanh nghiệp. Các giải pháp có thể bao gồm tăng cường tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi, khuyến khích các hình thức đầu tư khác, và nâng cao năng lực quản lý tài chính của doanh nghiệp. Các chính sách hỗ trợ tài chính cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của DNVVN và điều kiện kinh tế - xã hội của Bắc Ninh.

3.1. Nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng

Để nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng cho DNVVN, cần có những giải pháp như đơn giản hóa thủ tục vay vốn, giảm lãi suất vay, và tăng cường bảo lãnh tín dụng. Ngân hàng nhà nước cần có những chính sách khuyến khích các ngân hàng thương mại tăng cường cho vay đối với DNVVN. Đồng thời, cần tạo điều kiện để các DNVVN có thể tiếp cận thông tin về các chương trình hỗ trợ tài chính của nhà nước.

3.2. Khuyến khích các hình thức đầu tư khác Quỹ Đầu tư Crowdfunding

Ngoài nguồn vốn vay ngân hàng, DNVVN cần được khuyến khích tìm kiếm các nguồn vốn khác, như quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ đầu tư khởi nghiệp, và hình thức crowdfunding (gọi vốn cộng đồng). Nhà nước cần tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho các hoạt động đầu tư này, đồng thời nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về các cơ hội đầu tư.

3.3. Tăng cường quản lý tài chính cho DNVVN

Bản thân DNVVN cũng cần nâng cao năng lực quản lý tài chính, bằng cách xây dựng hệ thống kế toán minh bạch, lập kế hoạch tài chính chi tiết, và kiểm soát chặt chẽ chi phí. Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu về các công cụ quản lý tài chính hiện đại và áp dụng chúng vào thực tiễn hoạt động. Các khóa đào tạo và tư vấn về quản lý tài chính cần được tổ chức thường xuyên cho các DNVVN.

IV. Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh DNVVN tại Bắc Ninh Giải Pháp

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc nâng cao năng lực cạnh tranh là yếu tố sống còn đối với DNVVN ngoài quốc doanh. Để đạt được mục tiêu này, cần có những giải pháp toàn diện từ việc nâng cao chất lượng sản phẩm, đổi mới công nghệ, phát triển thương hiệu, và xây dựng mạng lưới liên kết kinh doanh. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ nhà nước trong việc tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường.

4.1. Đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, DNVVN cần đầu tư vào công nghệ mới, đổi mới quy trình sản xuất, và phát triển sản phẩm mới. Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu về các công nghệ tiên tiến và áp dụng chúng vào thực tiễn hoạt động. Nhà nước cần có những chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào R&D (nghiên cứu và phát triển) và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các nguồn thông tin khoa học công nghệ.

4.2. Phát triển thương hiệu và marketing sản phẩm

Xây dựng và phát triển thương hiệu là một yếu tố quan trọng để tạo sự khác biệt và thu hút khách hàng. DNVVN cần đầu tư vào hoạt động marketing, quảng bá sản phẩm, và xây dựng hình ảnh thương hiệu uy tín. Doanh nghiệp có thể tận dụng các kênh marketing truyền thống và marketing trực tuyến để tiếp cận khách hàng. Nhà nước cần hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các hội chợ triển lãm trong và ngoài nước để quảng bá sản phẩm.

4.3. Xây dựng mạng lưới liên kết kinh doanh hiệu quả

Việc xây dựng mạng lưới liên kết kinh doanh với các doanh nghiệp khác, các hiệp hội ngành nghề, và các tổ chức nghiên cứu sẽ giúp DNVVN tiếp cận thông tin, nguồn lực, và thị trường. Doanh nghiệp có thể tham gia các chương trình xúc tiến thương mại, các diễn đàn doanh nghiệp, và các hoạt động kết nối cung cầu. Nhà nước cần tạo điều kiện để các doanh nghiệp liên kết, hợp tác, và chia sẻ kinh nghiệm.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển DNVVN Tại Bắc Ninh Cập Nhật

Chính sách đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho DNVVN ngoài quốc doanh. Bắc Ninh cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, tập trung vào các lĩnh vực như thuế, đất đai, tín dụng, và đào tạo nguồn nhân lực. Các chính sách cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của DNVVN và điều kiện kinh tế - xã hội của tỉnh, đồng thời đảm bảo tính minh bạch và dễ tiếp cận.

5.1. Hoàn thiện khung pháp lý và thủ tục hành chính

Cần tiếp tục rà soát và hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến hoạt động của DNVVN, đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch, và dễ thực hiện. Thủ tục hành chính cần được đơn giản hóa, giảm thiểu thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào giải quyết thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

5.2. Ưu đãi về thuế và đất đai cho DNVVN

Nhà nước cần có những chính sách ưu đãi về thuế và đất đai cho DNVVN, như giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn giảm tiền thuê đất, và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các khu công nghiệp, cụm công nghiệp. Các chính sách ưu đãi cần được thiết kế phù hợp với quy mô và lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp.

5.3. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Cần tăng cường đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho DNVVN, đặc biệt là lao động có kỹ năng quản lý, kỹ thuật, và marketing. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp và cập nhật với những kiến thức, kỹ năng mới. Nhà nước cần hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tuyển dụng và đào tạo lao động.

VI. Triển Vọng và Giải Pháp Phát Triển DNVVN tại Bắc Ninh

Với những tiềm năng và lợi thế sẵn có, DNVVN ngoài quốc doanh tại Bắc Ninh có triển vọng phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Để hiện thực hóa triển vọng này, cần có sự chung tay của cả nhà nước, doanh nghiệp, và cộng đồng. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả, nhằm tạo ra một môi trường kinh doanh năng động và bền vững cho DNVVN.

6.1. Định hướng phát triển DNVVN trong giai đoạn mới

Trong giai đoạn mới, cần định hướng phát triển DNVVN theo hướng bền vững, chú trọng đến chất lượng và hiệu quả, không chỉ tăng trưởng về số lượng. Cần khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu, ứng dụng công nghệ cao, và bảo vệ môi trường.

6.2. Cơ hội và thách thức trong bối cảnh hội nhập sâu rộng

Hội nhập kinh tế quốc tế mang đến nhiều cơ hội cho DNVVN, như tiếp cận thị trường mới, nguồn vốn mới, và công nghệ mới. Tuy nhiên, cũng đặt ra nhiều thách thức, như cạnh tranh gay gắt, yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm, và các rào cản thương mại. Doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt cơ hội và vượt qua thách thức để phát triển.

6.3. Giải pháp then chốt để DNVVN bứt phá tại Bắc Ninh

Các giải pháp then chốt để DNVVN bứt phá tại Bắc Ninh bao gồm: nâng cao năng lực cạnh tranh, tăng cường liên kết kinh doanh, hoàn thiện chính sách hỗ trợ, và xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, và các tổ chức liên quan để triển khai các giải pháp này một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, chủ trương phát triển nền kinh tế nhiều thành phần được xác định là chính sách chiến lược nhằm giải phóng và huy động các nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển sản xuất. Trong cấu trúc kinh tế quốc gia, các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) nói chung và DNVVN ngoài quốc doanh nói riêng chiếm tỷ trọng gần 96% tổng số doanh nghiệp, giải quyết việc làm cho gần một nửa lực lượng lao động trong toàn bộ khu vực doanh nghiệp, đồng thời đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu và tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH). Tuy nhiên, trước bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), khu vực DNVVN ngoài quốc doanh phải đối mặt với nhiều khó khăn, hạn chế về quy mô vốn, trình độ công nghệ, năng lực quản trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Tại tỉnh Bắc Ninh, từ thời điểm tái lập tỉnh vào năm 1997, khu vực DNVVN ngoài quốc doanh đã có sự gia tăng nhanh về số lượng và bước đầu mở rộng quy mô hoạt động, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế - xã hội của địa phương. Mặc dù vậy, hoạt động của các doanh nghiệp này vẫn bộc lộ nhiều điểm yếu: hoạt động sản xuất kinh doanh thiếu ổn định, mang tính tự phát, quy mô vốn nhỏ bé, hiệu quả kinh doanh chưa cao, công nghệ lạc hậu và chất lượng nguồn nhân lực còn thấp. Thực trạng trên đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác quản lý và định hướng phát triển từ phía chính quyền địa phương nhằm tìm kiếm các giải pháp thúc đẩy khu vực DNVVN ngoài quốc doanh phát triển bền vững.

Xuất phát từ bối cảnh thực tiễn đó, tác giả Mẫn Bá Đạt đã thực hiện luận án tiến sĩ với đề tài: "Quá trình phát triển DN vừa và nhỏ ngoài quốc doanh ở tỉnh Bắc Ninh giai đoạn từ 1997-2003 - Thực trạng, kinh nghiệm và giải pháp" (nội dung nghiên cứu và số liệu khảo sát thực tế được cập nhật mở rộng đến giai đoạn 1997–2007).

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định cụ thể gồm hai nội dung:

1. Nghiên cứu quá trình phát triển của các DNVVN ngoài quốc doanh ở tỉnh Bắc Ninh nhằm làm rõ thực trạng phát triển, chỉ ra những kết quả đạt được, các mặt hạn chế và nguyên nhân, từ đó tìm ra các bài học kinh nghiệm và giải pháp thúc đẩy sự phát triển của khu vực này trong nền kinh tế thị trường, góp phần đẩy nhanh tiến trình CNH, HĐH tại địa phương.
2. Đề xuất hệ thống phương hướng và các giải pháp cụ thể, có tính khả thi nhằm tiếp tục thúc đẩy sự phát triển của các DNVVN ngoài quốc doanh trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án được giới hạn rõ ràng:

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình phát triển của các DNVVN ngoài quốc doanh hoạt động theo Luật Doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Luận án không nghiên cứu các Hợp tác xã (hoạt động theo Luật Hợp tác xã) và các hộ kinh doanh cá thể được quy định tại Nghị định số 88/2006/NĐ-CP ngày 29 tháng 8 năm 2006 của Chính phủ về đăng ký kinh doanh.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các chính sách của Nhà nước và địa phương tác động đến sự phát triển của DNVVN ngoài quốc doanh; thực trạng tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh và những đóng góp của khu vực này đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Ninh; đồng thời tổng kết kinh nghiệm phát triển DNVVN của một số quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.
• Phạm vi không gian: Địa bàn hành chính tỉnh Bắc Ninh, có đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế tại một số nước phát triển và đang phát triển.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu từ năm 1997 (thời điểm tái lập tỉnh Bắc Ninh) đến thời điểm nghiên cứu (với các số liệu thống kê được tổng hợp đến năm 2007).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Vấn đề phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như khu vực kinh tế ngoài quốc doanh đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học, nhà quản lý và các cơ quan nghiên cứu. Trong phần tổng quan tài liệu, tác giả đã điểm lại các công trình nghiên cứu tiêu biểu đã được công bố tại Việt Nam:

STT	Tác giả	Tên công trình / Luận án	Năm công bố / NXB	Nội dung nghiên cứu chính
1	TS. Phạm Thúy Hồng	Chiến lược cạnh tranh cho các DN vừa và nhỏ ở Việt Nam hiện nay	2004, NXB Chính trị quốc gia	Phân tích thực trạng chiến lược cạnh tranh của DNVVN Việt Nam; đề xuất các giải pháp và kiến nghị nâng cao năng lực cạnh tranh trong hội nhập kinh tế quốc tế.
2	GS. TSKH. Nguyễn Đình Hương	Giải pháp phát triển DNVVN ở Việt Nam	2002, NXB Chính trị quốc gia	Làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản về phát triển DNVVN trong nền kinh tế thị trường; phân tích thực trạng, định hướng và giải pháp phát triển DNVVN tại Việt Nam.
3	Nguyễn Cúc	Đổi mới cơ chế và chính sách hỗ trợ phát triển DNVVN ở Việt Nam	2000, NXB Chính trị quốc gia	Thống kê, phân tích thực trạng hệ thống cơ chế, chính sách hỗ trợ DNVVN; đề xuất các điều kiện và giải pháp đổi mới chính sách hỗ trợ.
4	TS. Trần Thị Vân Hoa	Tác động của các chính sách điều tiết kinh tế vĩ mô của chính phủ đến sự phát triển của DNVVN Việt Nam	Luận án Tiến sĩ kinh tế	Phân tích cơ sở lý luận về DNVVN và vai trò của Chính phủ; đánh giá tác động của các chính sách kinh tế vĩ mô; đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả điều tiết.
5	Chu Thị Thủy	Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của DNVVN Việt Nam	Luận án Tiến sĩ kinh tế	Đi sâu nghiên cứu các yếu tố nội tại của doanh nghiệp; đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, quản lý chi phí và gia tăng doanh thu.
6	TS. Trang Thị Tuyết	Một số giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với DN	2006, NXB Chính trị quốc gia	Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với các loại hình doanh nghiệp; phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý đáp ứng yêu cầu đổi mới.
7	Phạm Văn Hồng	Phát triển DNVVN ở Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế	Luận án Tiến sĩ kinh tế	Phân tích lý luận, kinh nghiệm quốc tế, cơ hội và thách thức của DNVVN Việt Nam trong bối cảnh hội nhập; đề xuất các giải pháp phát triển phù hợp.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Các công trình khoa học đã công bố nêu trên chủ yếu tiếp cận vấn đề DNVVN trên bình diện tổng thể quốc gia, hoặc tập trung giải quyết các khía cạnh chuyên sâu như chính sách vĩ mô, hiệu quả sử dụng vốn, quản lý nhà nước chung hoặc chiến lược cạnh tranh hội nhập. Cho đến thời điểm tác giả thực hiện đề tài, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống về thực trạng và quá trình phát triển của khu vực DNVVN ngoài quốc doanh tại địa bàn tỉnh Bắc Ninh kể từ khi tái lập tỉnh (năm 1997). Việc thực hiện luận án đáp ứng yêu cầu cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn đối với công tác định hướng, quản lý và thúc đẩy khu vực DNVVN ngoài quốc doanh tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm cơ bản

Luận án tiếp cận nghiên cứu dựa trên các khái niệm, tiêu thức phân loại và khung phân tích lý luận kinh tế:

• Khái niệm Doanh nghiệp: Là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh.
• Khái niệm và tiêu chí phân loại DNVVN: Luận án chỉ ra rằng trên thế giới, việc phân loại quy mô DNVVN thường dựa trên các tiêu thức đầu vào (vốn sản xuất, số lao động thường xuyên) hoặc tiêu thức đầu ra (doanh thu, lợi nhuận, giá trị gia tăng). Tại Việt Nam, luận án căn cứ theo quy định tại Nghị định số 90/2001/NĐ-CP ngày 23 tháng 11 năm 2001 của Chính phủ: DNVVN là các cơ sở sản xuất, kinh doanh độc lập đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người. Luận án khẳng định việc kết hợp đồng thời cả hai tiêu chí vốn và lao động là phù hợp với thực tiễn kinh tế Việt Nam nhằm khuyến khích doanh nghiệp vừa tận dụng lao động vừa tích lũy vốn.
• Các loại hình doanh nghiệp: Căn cứ theo Luật Doanh nghiệp năm 2005 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2006), các loại hình DNVVN ngoài quốc doanh bao gồm:
  1. Công ty trách nhiệm hữu hạn (Công ty TNHH): Thành viên có thể là tổ chức hoặc cá nhân (không quá 50 thành viên), chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản trong phạm vi số vốn cam kết góp.
  2. Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên: Do một tổ chức hoặc một cá nhân làm chủ sở hữu, chịu trách nhiệm về nợ và nghĩa vụ tài sản trong phạm vi vốn điều lệ.
  3. Công ty cổ phần (CTCP): Vốn điều lệ chia thành các cổ phần bằng nhau, số lượng cổ đông tối thiểu là 3 và không hạn chế tối đa, cổ đông chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn góp và được tự do chuyển nhượng cổ phần.
  4. Công ty hợp danh (CTHD): Phải có ít nhất 2 thành viên là cá nhân cùng làm chủ sở hữu chung (thành viên hợp danh) chịu trách nhiệm vô hạn, bên cạnh các thành viên góp vốn.
  5. Doanh nghiệp tư nhân (DNTN): Do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp.
• Khái niệm DNVVN ngoài quốc doanh: Là những cơ sở sản xuất kinh doanh độc lập đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người, được hình thành dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất (bao gồm sở hữu cá nhân, tập thể, gia đình và hỗn hợp) và không thuộc khu vực kinh tế nhà nước.

Đặc điểm, vai trò và các nhân tố ảnh hưởng

• Đặc điểm của DNVVN ngoài quốc doanh: Tổ chức gọn nhẹ, dễ thành lập và triển khai hoạt động; khả năng thích ứng linh hoạt với thị trường; tập trung nhiều tại các làng nghề truyền thống để khai thác nguyên liệu và lao động tại chỗ; có ưu thế tạo việc làm; tuy nhiên gặp khó khăn về tích tụ vốn, công nghệ chậm đổi mới, năng lực quản trị kinh doanh hạn chế và chịu mức độ rủi ro cao.
• Vai trò kinh tế - xã hội: (1) Đóng góp vào tốc độ tăng trưởng GDP; (2) Huy động và khơi thông nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư; (3) Giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động, góp phần xóa đói giảm nghèo; (4) Cung ứng khối lượng sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ phong phú; (5) Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành, vùng kinh tế và thành phần kinh tế; (6) Tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước thông qua thực hiện nghĩa vụ thuế; (7) Góp phần đẩy nhanh tiến trình CNH, HĐH; (8) Tạo lập mối liên kết, làm cơ sở vệ tinh cung cấp linh kiện và dịch vụ cho các doanh nghiệp lớn.
• Các nhân tố ảnh hưởng: Trình độ phát triển kinh tế - xã hội chung; cơ chế, chính sách và môi trường pháp lý của Nhà nước; phẩm chất và năng lực điều hành của đội ngũ chủ doanh nghiệp; khả năng ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ thông tin; điều kiện và tính chất cạnh tranh trên thị trường đầu vào và đầu ra.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp luận: Luận án vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để phân tích sự phát triển của doanh nghiệp trong mối liên hệ khách quan với điều kiện kinh tế - xã hội.
• Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Kết hợp phương pháp lịch sử và phương pháp logic; sử dụng các phương pháp phân tích kinh tế, tổng hợp, thống kê mô tả và so sánh đối chiếu.
• Kỹ thuật thu thập tư liệu: Tác giả tiến hành khảo sát thực tế, tổng hợp số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý nhà nước tại tỉnh Bắc Ninh và tham vấn ý kiến chuyên gia, các nhà hoạch định chính sách cùng các chủ doanh nghiệp trên địa bàn.
• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê giai đoạn 1997–2007 từ Cục Thống kê tỉnh Bắc Ninh, các báo cáo tổng kết của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Bắc Ninh, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương và địa phương, cùng các tài liệu thống kê, nghiên cứu quốc tế đã được công bố.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh

Chương 1 tập trung xây dựng nền tảng lý luận về DNVVN ngoài quốc doanh, đồng thời phân tích sâu kinh nghiệm thực tiễn về phát triển DNVVN tại 6 quốc gia và vùng lãnh thổ nhằm rút ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam:

Kinh nghiệm quốc tế về phát triển DNVVN

Quốc gia / Vùng lãnh thổ	Quy mô & Vị trí trong nền kinh tế	Chính sách & Công cụ hỗ trợ tiêu biểu
Trung Quốc	Năm 2003 có khoảng 3,6 triệu DNVVN, đóng góp 55,6% GDP và 70,6% việc làm.	- Phát triển xí nghiệp hương trấn gắn với CNH nông thôn. - Miễn thuế 3 năm cho xí nghiệp hương trấn; cấp tín dụng ưu đãi. - Chương trình "đốm lửa" chuyển giao khoa học công nghệ về nông thôn. - Cho phép DNTN mua lại DNNN thua lỗ, tham gia thị trường chứng khoán; cho phép chủ DNTN gia nhập Đảng (từ 01/7/2001).
Nhật Bản	Năm 2000 có trên 5 triệu DNVVN (chiếm 99,7% số DN), thu hút hơn 40 triệu lao động (>70% lao động khu vực DN).	- Khung pháp lý: Ban hành Luật cơ bản về DNVVN (1999), Luật trợ giúp DNVVN đổi mới kinh doanh, Luật xúc tiến hệ thống phân phối. - Tài chính: Hỗ trợ vốn qua 3 định chế tài chính nhà nước; quỹ liên kết chính quyền trung ương - địa phương; hệ thống bảo lãnh tín dụng. - Hỗ trợ đổi mới công nghệ và phát triển làng nghề truyền thống.
Thái Lan	Khu vực kinh tế tư nhân là trọng tâm thu hút đầu tư sau khủng hoảng.	- Thành lập Ủy ban khuyến khích DNVVN và Quỹ phát triển DNVVN thuộc Thủ tướng. - Cục Hỗ trợ công nghiệp bảo trợ cho vay với lãi suất ưu đãi 8%/năm (bằng 1/2 lãi suất thị trường). - Ban hành 7 chiến lược hỗ trợ và chương trình hành động với 18 biện pháp cụ thể.
Đài Loan	DNVVN là đặc trưng chủ yếu của nền công nghiệp, tạo việc làm và xuất khẩu lớn.	- Thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng (từ 1974 đến 2002 bảo lãnh 107.049 DN với hơn 60 tỷ USD); Quỹ phát triển DNVVN (vốn trên 400 triệu USD); Quỹ bảo lãnh tương hỗ (1998). - Xây dựng mô hình "nhà máy trung tâm - vệ tinh". - Thực hiện 10 hệ thống hướng dẫn (năm 2000 hỗ trợ hơn 1.000 DN).
Singapore	Mạng lưới DNVVN đóng vai trò nhà cung ứng dịch vụ và vệ tinh cho hơn 600 cơ sở sản xuất lớn và 2.800 chi nhánh đa quốc gia.	- Thực hiện nguyên tắc: Giúp DNVVN tự giúp mình, không bao cấp bảo hộ. - Triển khai Kế hoạch năm 1998 với 5 mũi chủ chốt: Tài chính, công nghệ, nhân lực, năng lực sản xuất, hợp tác thị trường. - Thành lập Cục Năng suất và Tiêu chuẩn để hỗ trợ kỹ thuật và đánh giá nhu cầu.
Hàn Quốc	Có gần 3 triệu DNVVN (chiếm 99,8% số DN). Mỗi năm lập mới ~50.000 DN, tỷ lệ sống sau 10 năm đạt 13%. Năm 2006 DNVVN xuất khẩu đạt 92,1 tỷ USD (chiếm 32,4% tổng kim ngạch 284 tỷ USD).	- Bộ DNVVN thực hiện chiến lược 3 giai đoạn: Khởi nghiệp - Nuôi dưỡng tăng trưởng - Toàn cầu hóa. - Đặt mục tiêu xây dựng 14.000 DN đạt sản lượng 30.000 USD/năm để nâng tổng số lên 30.000 DN đạt chuẩn từ năm 2007. - Buộc các ngân hàng dành 35% tổng vốn vay cho DNVVN; giảm thuế từ 50% đến 100%; cho vay ưu đãi lãi suất 1% qua Quỹ bảo lãnh tín dụng (so với mức 1,5% của DN lớn).

Từ nghiên cứu quốc tế, luận án đúc kết 8 bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam:

1. Chiến lược phát triển DNVVN phải gắn liền và là bộ phận cấu thành của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội chung của đất nước.
2. Xử lý tốt mối quan hệ hợp tác phân công lao động giữa DNVVN và các doanh nghiệp lớn theo mạng lưới vệ tinh và chuỗi giá trị thầu phụ.
3. Xác định rõ các nhóm ngành ưu tiên phát triển, đặc biệt là các ngành định hướng xuất khẩu và làng nghề truyền thống.
4. Bảo đảm sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, xóa bỏ phân biệt đối xử và triệt để cải cách thủ tục hành chính.
5. Tăng cường năng lực nội tại và xây dựng văn hóa kinh doanh, đạo đức kinh doanh cho các chủ doanh nghiệp.
6. Thiết lập cơ chế và cơ quan quản lý nhà nước chuyên trách, thống nhất đối với DNVVN.
7. Xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, tiêu chuẩn hóa hệ thống pháp luật và phát triển mô hình "vườn ươm doanh nghiệp".
8. Đa dạng hóa các công cụ tài chính hỗ trợ như Quỹ bảo lãnh tín dụng, Quỹ khuyến công và hình thức thuê mua tài chính (leasing).

Chương 2: Thực trạng phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh ở tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 1997 đến nay

Chương 2 trình bày bức tranh tổng thể về quá trình hình thành và phát triển của DNVVN ngoài quốc doanh tại tỉnh Bắc Ninh qua các nội dung chính:

• Đặc điểm địa bàn nghiên cứu: Phân tích vị trí địa lý, các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và mạng lưới làng nghề truyền thống tại Bắc Ninh tác động trực tiếp đến sự phân bố và quy mô của các doanh nghiệp ngoài quốc doanh.
• Hệ thống chính sách của địa phương: Đánh giá các chủ trương, nghị quyết, quy hoạch phát triển công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và các chính sách ưu đãi đầu tư, hỗ trợ mặt bằng của tỉnh Bắc Ninh dành cho DNVVN.
• Thực trạng phát triển qua hệ thống chỉ tiêu thống kê: Luận án tổng hợp và phân tích hệ thống bảng biểu, đồ thị phản ánh các khía cạnh phát triển từ năm 1997 đến năm 2007:
  • Tăng trưởng tổng sản phẩm nội địa (GDP) của tỉnh Bắc Ninh (tính theo giá so sánh năm 1994).
  • Tình hình phân bố và đặc điểm hoạt động của các làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh.
  • Sự biến động về số lượng DNVVN ngoài quốc doanh đăng ký và thực tế hoạt động qua các năm.
  • Cơ cấu phân loại DNVVN ngoài quốc doanh: phân theo hình thức pháp lý (CTCP, CTTNHH, DNTN), theo ngành kinh tế (công nghiệp - xây dựng, thương mại - dịch vụ, nông lâm thủy sản), theo quy mô vốn đăng ký năm 2007 và theo quy mô sử dụng lao động năm 2007.
  • Kết quả hoạt động kinh doanh: Tổng doanh thu và doanh thu bình quân trên một doanh nghiệp; chỉ tiêu lợi nhuận theo từng khu vực sở hữu; đóng góp nộp ngân sách nhà nước năm 2007.
  • Tác động xã hội: Tạo việc làm và mức thu nhập bình quân của người lao động trong các doanh nghiệp tại Bắc Ninh giai đoạn 2003–2007.
• Đánh giá tác động và hạn chế: Khẳng định vai trò tích cực của DNVVN ngoài quốc doanh trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương; đồng thời phân tích các hạn chế căn bản về tình trạng phân tán, công nghệ sản xuất lạc hậu, thiếu mặt bằng sản xuất tập trung, khó tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng và ô nhiễm môi trường tại các cụm công nghiệp làng nghề.
• Bài học kinh nghiệm thực tiễn: Đúc kết các bài học kinh nghiệm trong công tác lãnh đạo, quản lý và hỗ trợ DNVVN ngoài quốc doanh của chính quyền địa phương tỉnh Bắc Ninh.

Chương 3: Phương hướng và giải pháp phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh ở tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới

Dựa trên nền tảng lý luận và thực trạng phân tích ở hai chương trước, Chương 3 đề xuất định hướng và các nhóm giải pháp đồng bộ:

• Phương hướng và mục tiêu phát triển: Xác định mục tiêu tăng nhanh số lượng, nâng cao chất lượng hoạt động, gia tăng tỷ trọng đóng góp vào GDP và ngân sách tỉnh, mở rộng thị trường tiêu thụ và giải quyết việc làm cho lao động địa phương trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH.
• Hệ thống các nhóm giải pháp chủ yếu:
  1. Giải pháp về môi trường pháp lý và cải cách hành chính: Đơn giản hóa thủ tục đăng ký kinh doanh, cấp phép đầu tư, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng.
  2. Giải pháp về vốn và tài chính: Nâng cao hiệu quả hoạt động của các quỹ hỗ trợ địa phương, mở rộng kênh bảo lãnh tín dụng, tạo điều kiện cho DNVVN thế chấp tài sản vay vốn và tiếp cận hình thức thuê mua tài chính.
  3. Giải pháp về mặt bằng sản xuất và quy hoạch cụm công nghiệp: Đẩy nhanh tiến độ xây dựng hạ tầng các cụm công nghiệp (CCN), cụm công nghiệp làng nghề (CCNLN) để di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư, giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường.
  4. Giải pháp về đổi mới công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật: Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư thiết bị máy móc tiên tiến, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin; gắn kết doanh nghiệp với các trung tâm nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.
  5. Giải pháp về phát triển nguồn nhân lực: Tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng kiến thức quản trị kinh doanh, pháp luật kinh tế cho đội ngũ chủ doanh nghiệp; hỗ trợ đào tạo nghề cho công nhân kỹ thuật.
  6. Giải pháp về xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường: Hỗ trợ xây dựng thương hiệu sản phẩm, cung cấp thông tin thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các hội chợ triển lãm trong và ngoài nước; đẩy mạnh xuất khẩu các mặt hàng thủ công mỹ nghệ làng nghề truyền thống.
  7. Giải pháp phát triển liên kết sản xuất: Xây dựng mối quan hệ hợp tác thầu phụ giữa DNVVN ngoài quốc doanh với các doanh nghiệp nhà nước và các doanh nghiệp lớn có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đạt được những kết quả nghiên cứu và đóng góp khoa học sau:

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa, luận giải và làm rõ cơ sở lý luận về DNVVN ngoài quốc doanh trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, phân tích rõ các tiêu thức phân loại, đặc điểm kinh tế và 8 vai trò cơ bản của khu vực này.
• Phân tích và tổng kết có hệ thống kinh nghiệm phát triển DNVVN tại 6 quốc gia và vùng lãnh thổ tiêu biểu (Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Đài Loan, Singapore, Hàn Quốc), từ đó đúc kết 8 nhóm bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn đối với việc hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ DNVVN ngoài quốc doanh tại Việt Nam.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phân tích toàn diện và có hệ thống quá trình phát triển của DNVVN ngoài quốc doanh tại tỉnh Bắc Ninh từ khi tái lập tỉnh (năm 1997) đến năm 2007; làm rõ những kết quả đạt được về quy mô, cơ cấu ngành nghề, doanh thu, nộp ngân sách và giải quyết việc làm.
• Nhận diện chính xác những mặt hạn chế, yếu kém nội tại của các doanh nghiệp và những bất cập trong cơ chế quản lý nhà nước tại địa phương; chỉ ra nguyên nhân chủ yếu cản trở sự phát triển của DNVVN ngoài quốc doanh tỉnh Bắc Ninh.
• Xây dựng hệ thống quan điểm, mục tiêu và đề xuất hệ thống 7 nhóm giải pháp kinh tế - kỹ thuật - quản lý đồng bộ, cụ thể, sát hợp với điều kiện thực tế của tỉnh Bắc Ninh nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực DNVVN ngoài quốc doanh trong thời gian tới.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Về đối tượng nghiên cứu: Luận án giới hạn phạm vi trong các doanh nghiệp hoạt động theo Luật Doanh nghiệp, chưa bao quát khu vực kinh tế tập thể (các Hợp tác xã) và các hộ kinh doanh cá thể quy định tại Nghị định 88/2006/NĐ-CP.
• Về phạm vi không gian: Nghiên cứu tập trung tại địa bàn tỉnh Bắc Ninh, do đó một số giải pháp mang tính đặc thù cao theo điều kiện tự nhiên và làng nghề của tỉnh, đòi hỏi sự điều chỉnh khi áp dụng cho các địa phương khác.
• Về dữ liệu: Các số liệu thống kê phản ánh thực trạng phát triển kinh tế tập trung chủ yếu trong giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2007.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Nghiên cứu mở rộng đánh giá tác động lâu dài của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và các cam kết WTO đối với năng lực cạnh tranh của DNVVN ngoài quốc doanh tại các tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.
• Nghiên cứu sâu về các mô hình liên kết chuỗi giá trị và thầu phụ công nghiệp giữa DNVVN ngoài quốc doanh địa phương với các tập đoàn đa quốc gia có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) hoạt động tại các khu công nghiệp tập trung trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
• Khảo sát và đánh giá hiệu quả kinh tế - môi trường của các mô hình cụm công nghiệp làng nghề tập trung nhằm tìm kiếm giải pháp phát triển bền vững cho các ngành nghề thủ công truyền thống.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo khoa học và thực tiễn cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Là tài liệu tham khảo cho Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Bắc Ninh, Sở Kế hoạch và Đầu tư cùng các sở, ban, ngành liên quan trong việc hoạch định chính sách phát triển doanh nghiệp, quy hoạch mạng lưới cụm công nghiệp làng nghề, cải cách hành chính và xây dựng các chương trình trợ giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành kinh tế: Cung cấp tư liệu hệ thống về lý luận DNVVN ngoài quốc doanh, phương pháp luận đánh giá kinh tế địa phương và hệ thống dữ liệu kinh nghiệm quốc tế phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu trong các môn học Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế và Quản trị kinh doanh.
• Các Hiệp hội doanh nghiệp và chủ DNVVN: Giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nhận thức rõ môi trường thể chế, các nhân tố tác động đến hiệu quả kinh doanh, từ đó định hướng chiến lược đầu tư công nghệ, quản trị nguồn nhân lực và chủ động tham gia mạng lưới liên kết sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng tiêu chí định lượng nào để xác định Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam? Luận án căn cứ theo Nghị định số 90/2001/NĐ-CP ngày 23/11/2001 của Chính phủ, quy định DNVVN là các cơ sở sản xuất, kinh doanh độc lập đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật, đáp ứng một trong hai tiêu chí: có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc có số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người.

2. Vì sao luận án loại trừ Hợp tác xã và hộ kinh doanh cá thể khỏi đối tượng nghiên cứu? Luận án xác định đối tượng nghiên cứu là các DNVVN ngoài quốc doanh hoạt động theo Luật Doanh nghiệp. Do đó, các Hợp tác xã (hoạt động theo Luật Hợp tác xã riêng biệt) và các hộ kinh doanh cá thể (được điều chỉnh bởi Nghị định số 88/2006/NĐ-CP ngày 29/8/2006 về đăng ký kinh doanh) không thuộc đối tượng khảo sát trực tiếp của đề tài.

3. Kinh nghiệm hỗ trợ tài chính cho DNVVN của các nước được tổng kết trong luận án có những biện pháp tiêu biểu nào? Luận án nêu rõ nhiều công cụ tài chính quốc tế: Hàn Quốc quy định bắt buộc các ngân hàng thương mại dành 35% vốn vay cho DNVVN và giảm 50–100% thuế; Đài Loan thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng (bảo lãnh hơn 60 tỷ USD tính đến năm 2002) và Quỹ phát triển DNVVN (>400 triệu USD); Thái Lan cho vay vốn với lãi suất ưu đãi 8%/năm qua Cục Hỗ trợ công nghiệp; Nhật Bản hỗ trợ thông qua 3 định chế tài chính nhà nước; Trung Quốc áp dụng chính sách miễn toàn bộ các loại thuế trong 3 năm cho xí nghiệp hương trấn.

4. Năm nhóm nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến hoạt động của DNVVN ngoài quốc doanh được luận án phân tích gồm những gì? Năm nhóm nhân tố được phân tích gồm: (1) Trình độ phát triển kinh tế - xã hội chung; (2) Hệ thống chính sách và cơ chế quản lý của Nhà nước; (3) Năng lực, trình độ và tinh thần khởi nghiệp của đội ngũ chủ doanh nghiệp; (4) Khả năng tiếp nhận và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin; (5) Đặc điểm, dung lượng và mức độ cạnh tranh của thị trường đầu vào và đầu ra.

5. Mô hình liên kết giữa DNVVN và các doanh nghiệp lớn được quốc tế thực hiện theo hình thức nào theo luận án? Luận án chỉ ra các mô hình liên kết hữu cơ phổ biến: mô hình "nhà máy trung tâm - vệ tinh" tại Đài Loan và Singapore, mô hình mạng lưới thầu phụ công nghiệp tại Hàn Quốc và Trung Quốc. Trong các mô hình này, DNVVN đóng vai trò vệ tinh sản xuất phụ tùng, linh kiện chuyên dụng hoặc phân phối sản phẩm, tận dụng thị trường ngách mà các doanh nghiệp lớn không trực tiếp đảm nhiệm.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Mẫn Bá Đạt đã giải quyết một cách có hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Thông qua việc phân tích thực trạng phát triển DNVVN ngoài quốc doanh tại tỉnh Bắc Ninh giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2007 cùng với bài học kinh nghiệm từ 6 quốc gia và vùng lãnh thổ, công trình đã làm rõ những thành tựu đạt được, các mặt hạn chế và các nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực kinh tế này. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất hệ thống phương hướng và các nhóm giải pháp đồng bộ nhằm tháo gỡ khó khăn về vốn, mặt bằng sản xuất, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực quản trị cho các doanh nghiệp. Công trình nghiên cứu là tài liệu khoa học có giá trị tham khảo thiết thực phục vụ công tác quản lý kinh tế địa phương và công tác nghiên cứu, đào tạo chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ NGOÀI QUỐC DOANH 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ NGOÀI QUỐC DOANH 1. Khái niệm DN vừa và nhỏ ngoài quốc doanh 1. Khái niệm DN vừa và nhỏ DN là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn ñịnh, ñược ñăng ký kinh doanh theo quy ñịnh của pháp luật nhằm mục ñích thực hiện các hoạt ñộng kinh doanh.

Nói ñến DNVVN là nói ñến cách phân loại DN dựa trên quy mô của các DN. Việc phân loại DNVVN phụ thuộc vào loại tiêu thức phân loại quy mô DN. ðiểm khác biệt cơ bản trong khái niệm DNVVN giữa các nước là việc lựa chọn các tiêu thức ñánh giá quy mô DN và lượng hoá các tiêu thức ấy thông qua những tiêu chuẩn cụ thể. Một số tiêu thức chung, phổ biến nhất thường ñược sử dụng trên thế giới là: Số lao ñộng thường xuyên, vốn sản xuất, doanh thu, lợi nhuận, giá trị gia tăng.

Khái niệm chung nhất về DNVVN có nội dung như sau: DNVVN là những cơ sở sản xuất - kinh doanh có tư cách pháp nhân kinh doanh vì mục ñích lợi nhuận, có quy mô DN trong những giới hạn nhất ñịnh tính theo các tiêu thức vốn, lao ñộng, doanh thu, giá trị gia tăng thu ñược trong từng thời kỳ theo quy ñịnh của từng quốc gia. Tiêu thức về số lao ñộng và vốn phản ánh quy mô sử dụng các yếu tố ñầu vào, còn tiêu thức về doanh thu, lợi nhuận và giá trị gia tăng lại ñánh giá quy mô theo kết quả ñầu ra. Mỗi tiêu thức có những mặt tích cực và hạn chế riêng. Như vậy, ñể phân loại DNVVN có thể dùng các yếu tố ñầu vào hoặc các yếu tố ñầu ra của DN, hoặc là sự kết hợp của cả hai loại yếu tố ñó.

7 Việc sử dụng các tiêu thức ñể phân loại DNVVN ở các nước trên thế giới có những ñặc ñiểm chủ yếu sau: - Các nước dùng các tiêu thức khác nhau. Trong số các tiêu thức ñó, hai tiêu thức ñược sử dụng nhiều nhất ở phần lớn các nước là quy mô vốn và lao ñộng. Tiêu thức ñầu ra ñược ít nước sử dụng hơn. - Số lượng tiêu thức sử dụng ñể phân loại cũng không giống nhau.

Có nước chỉ dùng một tiêu thức nhưng cũng có nhiều nước sử dụng ñồng thời hai hoặc nhiều tiêu thức ñể phân loại DNVVN. Lượng hoá các tiêu thức này thành các tiêu chuẩn giới hạn cụ thể ở các nước khác nhau không giống nhau. ðộ lớn của các tiêu chuẩn giới hạn phụ thuộc vào trình ñộ, hoàn cảnh, ñiều kiện phát triển kinh tế, ñịnh hướng chính sách và khả năng trợ giúp cho các DNVVN của mỗi nước. ðiều này làm cho số lượng các DNVVN có thể rất lớn hoặc nhỏ tuỳ theo giới hạn ñộ lớn khối lượng vốn và lao ñộng sử dụng ở mỗi nước.

- Khái niệm DNVVN mang tính tương ñối, nó thay ñổi theo từng giai ñoạn phát triển kinh tế - xã hội nhất ñịnh và phụ thuộc vào: + Trình ñộ phát triển kinh tế - xã hội của từng nước. Thông thường các nước có trình ñộ phát triển cao thì giới hạn quy ñịnh chỉ tiêu quy mô lớn hơn so với các nước có trình ñộ phát triển thấp. Chẳng hạn Nhật Bản, các DN ở khu vực sản xuất phải có số vốn dưới 1 triệu USD và dưới 300 lao ñộng; trong thương mại, dịch vụ có vốn dưới 300.000 USD và dưới 100 lao ñộng thì ñều thuộc DNVVN.