Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE CẠNH TRANH VA NANG LUC CẠNH TRANH 1. Cạnh tranh và năng lực cạnh tranh 1. Khái niệm về cạnh tranh và các loại cạnh tranh 1. Khái niệm về cạnh tranh * Theo quan điểm triết học: Cạnh tranh là hiện tượng tự nhiên, là mâu thuẫn quan hệ giữa các cá thể có chung một môi trường sống đối với điều kiện nào đó mà các cá thể cùng quan tâm.
Trong hoạt động kinh tế, đó là sự ganh đua giữa các chủ thể kinh tế (nhà sản xuất, người tiêu dùng) nhằm giành lay những vi thé tương đối trong sản xuất, tiêu thụ hay tiêu dùng hàng hóa dé thu được nhiều lợi ích nhất cho mình. Cạnh tranh có thé xảy ra giữa những nhà sản xuất với nhau hoặc có thé xảy ra giữa người sản xuất với người tiêu ding khi người sản xuất muốn bán hàng hóa với giá cao, người tiêu dùng lại muốn mua được với giá thấp[ 1]. * Theo quan diém kinh tế chính trị: Cạnh tranh là sự ganh đua về kinh tế giữa những chủ thê trong nền sản xuất hàng hoá nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất, tiêu thụ hoặc tiêu đùng hàng hoá đề từ đó thu được nhiều lợi ích nhất cho mình[2]. Cạnh tranh có thé xảy ra giữa người sản xuất với người tiêu dùng (Người sản xuất muốn bán đắt, người tiêu ding muốn mua rẻ); giữa người tiêu dùng với nhau dé mua được hàng rẻ hơn, tốt hơn; giữa những người sản xuất để có những điều kiện tốt hơn trong sản xuất và tiêu thụ.
Có nhiều quan điểm khác nhau về cạnh tranh, nó phụ thuộc vào phạm vi, đối tượn 8, và cách tiếp cận khái niệm: Từ phạm vi vĩ mô đến phạm vi từng yếu tố, từ lĩnh vực kinh doanh đến lĩnh vực chính trị, xã hội, tự nhiên. Tuy nhiên ở đây chúng ta chỉ chú trọng đến khái niệm cạnh tranh trong lĩnh vực kinh tế. Trong lĩnh vực kinh tế thì cạnh tranh có vai trò rất quan trọng và là một trong những động lực mạnh mẽ nhất thúc day sản xuất phát triển. Nó buộc người sản xuất phải năng động, nhạy bén, tích cực nâng cao tay nghề, cải tiến kỹ thuật, áp dụng khoa học kỹ thuật, hoàn thiện tổ chức quan ly dé nâng cao năng suất lao động, hiệu quả kinh tế.
Đó chính là cạnh tranh lành mạnh. Ở đâu thiếu cạnh tranh hoặc có biểu hiện độc quyên thì thường trì trệ, kém phát trién. Các loại hình cạnh tranh * Căn cứ vào chủ thê tham gia thị trường: 3 loại v Cạnh tranh giữa người mua và người bán: Người bán muốn bán hàng hoá của mình với giá cao nhất, còn người mua muốn bán hàng hoá của mình với giá cao nhất, còn người mua muốn mua với giá thấp nhất. Giá cả cuối cùng được hình thành sau quá trình thương lượng giữ hai bên{ 14].
v Cạnh tranh giữa những người mua với nhau: Mức độ cạnh tranh phụ thuộc vào quan hệ cùng cầu trên thị trường. Khi cung nhỏ hơn cầu thì cuộc cạnh tranh trở nên gay gắt, giá cả hàng hoá và dịch vụ sẽ tăng lên, người mua phải chấp nhận giá cao dé mua được hàng hoá hoá mà họ can[14]. v Cạnh tranh giữa những người bán với nhau: Là cuộc cạnh tranh chính và khốc liệt nhất trong nền kinh tế thị trường. Nó có ý nghĩa sống còn đối với các chủ doanh nghiệp.
Cạnh tranh giữa những người bán điều chỉnh cung cầu hàng hoá trên thị trường. Khi cung một hàng hoá nào đó lớn hơn cầu thì cạnh tranh giữa những người bán làm cho giá cả hàng hoá đó giảm xuống, chỉ những doanh nghiệp nào đủ khả năng cải tiến công nghệ, trang bị kỹ thuật, phương thức quan lý và hạ được giá bán sản phâm mới có thé ton tại[14]. Kết qua dé đánh giá doanh nghiệp nào chiến thang trong cuộc cạnh tranh nay là tăng lợi nhuận, tăng doanh số và thị phần. Trong nền kinh tế thị trường, việc cạnh tranh là hiện tượng tat yếu không thé tránh khỏi đối với bat kỳ doanh nghiệp nao.
Thực tế cho thấy cạnh tranh giữa những người bán với nhau sẽ đem lại lợi ích cho người mua và trong quá trình ấy những doanh nghiệp nào không có chiến lược cạnh tranh thích hợp thì sẽ bị gạt ra khỏi thị trường và đi đến phá sản. Nhưng mặt khác sẽ có những doanh nghiệp ngày càng lớn mạnh nhờ nắm chắc “vũ khí” cạnh tranh thị trường và đám chấp nhận “luật chơi” phát triển. * Căn cứ vào mức độ. tính chất của cạnh tranh trên thị trường: 3 loại v Cạnh tranh độc quyên: Thị trường cạnh tranh độc quyền gồm nhiều đối thủ cạnh tranh có khả năng tạo ra đặc điểm khác biệt cho một phần hay toàn bộ sản phẩm của mình.
Nhiều đối thủ cạnh tranh tập trung vào một hay những phân khúc thị trường mà họ có thê đáp ứng được những nhu cầu của khách hàng tốt hơn và tính giá cao hơn[4]. Điều kiện gia nhập hoặc rút lui khỏi thị trường cạnh tranh độc quyền có nhiều trở ngại do vốn đầu tư lớn hoặc do độc quyền về bí quyết công nghệ. Thị trường này không có cạnh tranh về giá cả, mà một số người bán toàn quyền quyết định giá cả. Họ có thé định giá cao hơn, điều này tuỳ thuộc vào đặc điểm tiêu dùng của từng sản phẩm, mục đích cuối cùng là họ thu được lợi nhuận tối đa.
Những doanh nghiệp nhỏ tham gia thị trường này thường phải chấp nhận bán hàng theo giá cả của Nhà độc quyền. Trong thực tế có thể có tình trạng độc quyền xảy ra nếu không có sản phẩm nào thay thé sản phẩm độc quyền hoặc khi các nhà độc quyền liên kết với nhau. Độc quyền gây trở ngại cho sự phát triển và làm thiệt hại đến người tiêu dùng. Vì vậy, hiện nay ở một số nước đã có luật chống độc quyền nhằm chống lại sự liên minh độc quyền giữa các nhà kinh doanh.
v Canh tranh hoan hao: Thị trường cạnh tranh hoàn hao gồm nhiều đối thủ cạnh tranh cùng cung ứng một loại sản phẩm, dịch vụ. Vì không có cơ sở dé tạo ra đặc điểm khác biệt nên giá cả của các đối thủ cạnh tranh đều như nhau[4]. Trên thị trường có rất nhiều người bán, họ đều quá nhỏ lẻ nên không ảnh hưởng đến giá cả thị trường. Điều đó có nghĩa là không cần biết sản xuất được bao nhiêu, họ đều có thể bán tất cả sản phẩm của mình tại mức giá thị trường hiện hành.
Vì vậy mặt hàng trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo không có lý do gì để bán rẻ hơn mức giá thị trường. Đồng thời hàng năm cũng không tăng giá của mình lên cao hơn giá thị trường vì nếu tăng giá thì hãng sẽ không bán được hàng, do người tiêu dùng sẽ đi mua hàng với mức giá hợp lý từ các đối thủ cạnh tranh của hãng. Do đó các hãng sản xuất sẽ luôn tìm các biện pháp dé giảm chi phí sản xuất đến mức tối đa, nhờ đó dé có thé tăng lợi nhuận. Đối với thị trường cạnh tranh hoàn hảo sẽ không có những hiện tượng cung cầu giả tạo, không bị hạn chế bởi các biện pháp hành chính Nhà nước, vì vậy trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo giá cả thị trường sẽ dan tới chi phí sản xuất.
v Cạnh tranh không hoàn hảo: Nếu một hãng có thê tác động đáng kê đến giá cả thị trường đối với đầu ra của hãng ấy thì hãng ấy được liệt vào “hãng cạnh tranh không hoản hảo”. Như vậy, cạnh tranh không hoàn hảo là cạnh tranh trên thị trường không đồng nhất với nhau. Mỗi loại sản phẩm có thể có nhiều nhãn hiệu khác nhau mặc dù sự khác biệt giữa các sản phẩm là không đáng kê. Mỗi loại sản pham lại có uy tín, hình ảnh khác nhau, các điều kiện mua bán hàng cũng rất khác nhau.
Người bán có thé có uy tín khác nhau đối với người mua do nhiều lý do khác nhau như: Khách hàng quen, gây được lòng tin từ trước. Người bán kéo khách về phía mình bằng nhiều cách: quảng cáo, khuyến mại, phương thức bán hàng và cung cấp dịch vụ, tín dụng, chiết khấu giá. Loại hình cạnh tranh không hoàn hảo hiện nay rất phố biến trong nền kinh tế thị trường. * Căn cứ vào phạm vi ngảnh kinh tế: 2 loại v Cạnh tranh trong nội bộ ngành: Là sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cùng sản xuất và tiêu thụ một loại hàng hoá hoặc dịch vụ nào đó.
Trong cuộc cạnh tranh này các chủ doanh nghiệp thôn tính nhau. Những doanh nghiệp chiến thắng sẽ mở rộng phạm vi hoạt động của mình trên thị trường. Những doanh nghiệp thua cuộc sẽ phải thu hẹp kinh doanh, thậm chí bị phá sản. v Cạnh tranh giữa các ngành: Là sự cạnh tranh giữa các chủ doanh nghiệp trong các ngành kinh tế khác nhau nhằm giành lấy lợi nhuận lớn nhất.
Trong quá trình cạnh tranh này, các chủ doanh nghiệp luôn say mê với những ngành đầu tư có lợi nhuận nên đã chuyền vốn kinh doanh từ những ngành ít thu được lợi nhuận sang những ngành có lợi nhuận cao hơn. Sự điều chỉnh này sau một thời gian nhất định sẽ hình thành nên sự phân phối vốn hợp lý giữa các ngành sản xuất. Kết quả cuối cùng là các chủ doanh nghiệp đầu tư ở các ngành khác nhau với số vốn bằng nhau và chỉ thu được lợi nhuận như nhau. Tức là hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân cho tất cả các ngành.
Các thủ pháp cạnh tranh Kinh doanh trong nền kinh tê thi trương không thê tranh khoi canh tranh Nêu doanh nghiêp không dám đương đầu vơi sư canh tranh thi se dan tơi sư pha sản. Các doanh nghiệp phải chấp nhận sự cạnh tranh , dư bao truoc sư canh tranh va săn sang sư dung linh hoat vu khi canh tranh dé thăng duoc cac đôi thu. Bản chất của cạnh tranh trong kinh doanh là phải tạo được ưu thế trước các đối thủ. Môi doanh nghiép khac nhau se co ưu thê khac nhau , song nhin chung cac doanh nghiệp cạnh tranh với nhau về sản phâm, giá cả của sản phẩm, về cach thiêt 4p mang lươi kênh phân phôi, về cac hoat đông xuc tiên , khuêch trương ưu thê cua doanh nghiép về dich vu va môt sô hoat đông khác.
Song truoc hêt môi doanh nghiép muôn cạnh tranh thành công thì phải xây dựng chiến lược kinh doanh _. Chiên loc kinh doanh co vai tro rât quan trong , có tính chất quyết định đến vận mệnh của doanh nghiép.