MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu Theo kết quả điều tra của Tổng cục Thống kê thực hiện trong thời gian vừa qua, có thể thấy các DN nƣớc ta chủ yếu là DNNVV, chiếm trên 97% số DN cả nƣớc, giải quyết việc làm khoảng 36% tổng số lao động làm việc trong các DN, thu hút khoảng 32% tổng nguồn vốn, tạo ra doanh thu thuần chiếm khoảng 26% tổng doanh thu thuần của khối DN. Các DNNVV đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển KTXH ở các quốc gia trên thế giới, trong đó Việt Nam cũng không là ngoại lệ. Các DNNVV giúp tận dụng tối đa nguồn lực, nguồn tài nguyên hiện có của quốc gia, cũng nhƣ việc làm hệ thống vệ tinh cho các DN lớn.
Vì vậy, làm thế nào để các DNNVV có thể khởi nghiệp, duy trì và phát triển ổn định luôn là vấn đề đƣợc nhiều nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách quan tâm. Trên phạm vi cả nƣớc đã có một số đề tài, luận văn nghiên cứu về vấn đề này, các tác giả cũng đã đề xuất đƣợc một số biện pháp để hỗ trợ phát triển các DNNVV phát triển, các biện pháp này đã bƣớc đầu phát huy đƣợc hiệu quả tại một số địa phƣơng trong nƣớc. Mặc dù số lƣợng DNNVV chiếm khá lớn nhƣng các DNNVV với số lƣợng lao động và nguồn vốn hạn chế, chính vì vậy các DNNVV cũng dễ bị tổn thƣơng hơn bởi những yếu tố tác động đến hoạt động SXKD. Do đó, việc phát triển các DNNVV là điều rất cần thiết.
Hiện nay, trên địa bàn huyện Tiên Lãng đã có 6 cụm công nghiệp đƣợc thành phố Hải Phòng quy hoạch giai đoạn 2020 -2025, diện tích 248ha. Trong đó, cụm công nghiệp thị trấn Tiên Lãng đi vào hoạt động với một số nhà máy tiếp tục triển khai xây dựng; cụm công nghiệp Đại Thắng, Tiên Cƣờng 1, 2 đang hoàn thiện thủ tục để ra quyết định thành lập. Các khu công nghiệp theo quy hoạch của huyện đang đƣợc các DN triển khai thực hiện thủ tục đầu tƣ. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hƣớng tăng tỷ trọng ngành công nghiệp, xây dựng – thƣơng mại, dịch vụ.
Giai đoạn 2015-2020, toàn huyện Tiên Lãng thu 2 hút trên 70 DN, cơ sở công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp đầu tƣ vào địa bàn, nâng tổng số lên 187 DNNVV (trong đó có 40 HTX) góp phần tăng thu ngân sách, với khoảng 9.000 lao động; bình quân tạo thêm 4.000 việc làm mới mỗi năm, nhất là nhà máy giầy da, may mặc, đồ chơi nhƣ Thuận Ích, Sao Vàng, Phúc Thuận, Oanh Vân, Evergrenn, Hoa Thành, Giang Nam, Sun Vigor. Cùng với đó, kết cấu hạ tầng giao thông của huyện trong những năm qua luôn đƣợc thành phố quan tâm đầu tƣ mạnh mẽ, hàng loạt các dự án phát triển đô thị, giao thông đƣợc thực hiện tạo điều kiện thuận lợi, thúc đẩy phát triển KTXH và thu hút đầu tƣ phát triển các dự án về TMDV trên địa bàn. Tuy nhiên, bên cạnh đó, cũng còn không ít hạn chế, yếu kém, quy mô và số lƣợng các DN, cơ sở sản xuất còn nhỏ; trình độ sản xuất còn lạc hậu, chƣa mang tính sản xuất hàng hoá lớn… Chính vì những lý do trên, học viên đã chọn đề tài: “Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng” làm luận văn tốt nghiệp cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế của mình. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Ở Việt Nam, đề tài liên quan đến DN nói chung và phát triển DNNVV nói riêng đã đƣợc nhiều học giả, các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách quan tâm, tiến hành nghiên cứu dƣới nhiều góc độ.
Có thể kể ra một số công trình nghiên cứu nhƣ: Lê Gia Phong (2018), Biện pháp thúc đẩy phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Thành phố Hải Phòng, Luận văn Thạc sĩ Trƣờng Đại học Hải Phòng. Tác giả đã đƣa ra khái niệm, các đặc điểm của DNNVV, các chỉ tiêu đánh giá phát triển DNNVV; phân tích thực trạng phát triển DNNVV trên địa bàn thành phố Hải Phòng; hạn chế còn tồn tại và đề xuất một số biện pháp thúc đẩy phát triển DNNVV trên địa bàn thành phố Hải Phòng. Các biện pháp đều mang tính khả thi và phù hợp với thực tiễn. Nguyễn Vĩnh Sơn (2018), Biện pháp thúc đẩy phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương, Luận văn Thạc sĩ 3 Trƣờng Đại học Hàng hải Việt Nam.
Ngoài những lý luận cơ bản đƣợc trình bày, luận văn còn nêu một số bài học kinh nghiệm về phát triển DNNVV tại một số địa phƣơng và rút ra bài học cho huyện Kinh Môn. Đồng thời, luận văn đã đƣa ra đặc điểm tự nhiên, KTXH, các điều kiện giúp phát triển DNNVV trên địa bàn huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dƣơng. Tác giả chỉ rõ thực trạng phát triển DNNVV trên địa bàn huyện Kinh Môn và những hạn chế còn tồn tại. Từ đó tác giả đƣa ra hai nhóm biện pháp chính nhằm phát triển DNNVV trên địa bàn huyện Kinh Môn trong thời gian tới.
Nguyễn Thị Hoàng Lý (2019), Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hòa Bình, Luận án Tiến sĩ Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Luận án khẳng định những đặc điểm của DNNVV gồm DNNVV là những DN khỏi sự thuộc khu vực kinh tế tƣ nhân, có quy mô vốn nhỏ; dễ khởi nghiệp; bất lợi trong hoạt động và tiếp cận các nguồn vốn tín dụng; chƣa chú trọng về văn hóa DN; công nghệ lạc hậu; khả năng quản lý của chủ DN và trình độ tay nghề của NLĐ thấp; khả năng tiếp cận thị trƣờng kém. Luận án đã nêu thực trạng phát triển DNNVV ở tỉnh Hòa Bình, chỉ ra những hạn chế, nguyên nhân hạn chế và đề xuất các giải pháp phát triển DNNVV ở tỉnh Hòa Bình. Doãn Đình Nam (2019), Giải pháp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, Luận văn Thạc sĩ Đại học Thái Nguyên.
Tác giả Doãn Đình Nam thông qua luận văn của mình đã đƣa ra đƣợc những nhân tố ảnh hƣởng tới phát triển DNNVV trên địa bàn huyện Chợ Đồn; những khó khăn, hạn chế trong việc phát triển DNNVV trên địa bàn huyện Chợ Đồn; qua đó, tác giả đề xuất một số biện pháp phát triển DNNVV trên địa bàn huyện Chợ Đồn. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề phát triển DNNVV ở các địa phƣơng với các cấp khác nhau, nhƣng cho tới nay theo học viên đƣợc biết thì chƣa có công trình nào nghiên cứu phát triển DNNVV trên địa bàn huyện Tiên Lãng giai đoạn gần đây. Do đó, đề tài học viên nghiên cứu đánh giá thực 4 trạng phát triển DNNVV trên địa bàn huyện Tiên Lãng giai đoạn 2018-2022 và đề xuất biện pháp phát triển DNNVV trên địa bàn huyện Tiên Lãng từ nay tới năm 2027 là mang tính cấp thiết và không trùng lặp với các công trình nghiên cứu đã công bố. Mục tiêu nghiên cứu - Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển DNNVV.
- Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển DNNVV trên địa bàn huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng. - Đề xuất định hƣớng và một số biện pháp nhằm phát triển DNNVV trên địa bàn huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng trong những năm tiếp theo. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển DNNVV nói chung và trên địa bàn huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng nói riêng.
Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi về không gian: Huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng. - Phạm vi về thời gian: Giai đoạn phân tích 2018-2022. Đề xuất biện pháp thời gian tới năm 2030. - Phạm vi về nội dung: Phát triển DNNVV.
Phƣơng pháp nghiên cứu Để thực hiện luận văn, học viên đã thu thập số liệu, tài liệu tại Chi cục Thống kê, Phòng kinh tế và hạ tầng; Phòng Tài chính Kế hoạch thuộc huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng. Ngoài ra tác giả còn nghiên cứu qua sách báo, giáo trình, tạp chí, website, các luận văn, luận án. liên quan tới vấn đề nghiên cứu. Thông tin sau khi thu thập đƣợc phân loại, nhóm và trình bày bằng phần mềm microsoft Excel.
Đồng thời, học viên đã thực hiện các phƣơng 5 pháp phân tổ, thống kê mô tả, so sánh, phân tích tổng hợp để hoàn thành luận văn. Kết cấu của luận văn Luận văn gồm 3 chƣơng chính sau: Chƣơng 1: Cở sở lý luận và thực tiễn về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa Chƣơng 2: Thực trạng phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng Chƣơng 3: Biện pháp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng 6 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Tổng quan về doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Khái niệm doanh nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa Theo khoản 10 Điều 4 Luật DN 2020, “DN là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, đƣợc thành lập hoặc đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh” [8].
Doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa hay còn gọi thông dụng là DNNVV là những DN có quy mô nhỏ bé về mặt vốn, lao động hay doanh thu. Ngày 26/8 năm 2021 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 80/2021/NĐ-CP về việc quy định chi tiết và hƣớng dẫn thi hành một số điều của Luật Hỗ trợ DNNVV. Theo đó, tiêu chí xác định DN vừa, nhỏ, siêu nhỏ theo Nghị định 80/2021 có hiệu lực từ 15/10/2021 thay thế Nghị định 39/2018 thông qua bảng tóm tắt dƣới đây: 7 1. Đặc điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa * Đặc điểm về tính chất hoạt động Các DNNVV thƣờng tập trung ở những khu vực chế biến và dịch vụ, thƣơng là các DN gần với khách hàng sử dụng hơn, cụ thể nhƣ sau: - DNNVV là đơn vị gia công, sản xuất các sản phẩm chi tiết cấu thành lên sản phẩm của các DN lớn.
- DNNVV là các đơn vị phân phối, dịch vụ sinh hoạt, thƣơng mại, hoặc tƣ vấn, giải trí và hỗ trợ. - DNNVV là đơn vị sản xuất, hoặc là đơn vị tiếp nhận thực hiện phân đoạn cuối cùng chế biến các sản phẩm cho ngƣời tiêu dùng. DNNVV có thế mạnh rất lớn về tính linh hoạt nhờ cấu trúc và quy mô nhỏ. Do vậy việc chuyển đổi địa điểm, chiến lƣợc kinh doanh, mặt hàng sản xuất, thậm chí cả mặt bằng, vị trí kinh doanh là thế mạnh vốn có của các DNNVV.