PHẦN MỞ ĐẦU 6. Tính cấp thiết của đề tài Cung cấp các dịch vụ tài chính cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như cho các khách hàng cá nhân được gọi là kinh doanh ngân hàng bán lẻ, một trong những hoạt động được phát triển theo xu hướng hiện đại hóa của ngân hàng thương mại. Hoạt động ngân hàng bán lẻ là lĩnh vực phân tán rủi ro, ít chịu ảnh hưởng của chu kỳ kinh tế hơn so với những lĩnh vực khác, do đó góp phần tạo lập nguồn vốn và thu nhập ổn định cho các ngân hàng. Bên cạnh đó hoạt động ngân hàng bán lẻ góp phần quan trọng trong việc mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh, ổn định hoạt động cho ngân hàng.
Thị trường ngân hàng bán lẻ Việt Nam hiện nay được đánh giá là rất tiềm năng bởi lẽ quy mô dân số đông, 97% các doanh nghiệp là doanh nghiệp vừa và nhỏ, nền kinh tế liên tục tăng trưởng trong nhiều năm với tốc độ cao khiến mức sống của người dân không ngừng nâng cao, tình hình an ninh, chính trị ổn định. Đến nay, hầu hết các NHTM Việt Nam cũng như các chi nhánh NHTM nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam đều xây dựng chiến lược phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ. Thị trường kinh doanh nhiều tiềm năng cùng với nguy cơ cạnh tranh gay gắt đã đặt các NHTM Việt Nam, trong đó có Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam (Vietinbank), nhanh chóng ưu tiên cho các biện pháp thâm nhập, chiếm lĩnh. Là một chi nhánh của Vietinbank hoạt động trên địa bàn tỉnh Điện Biên, một tỉnh nhỏ ở khu vực Tây Bắc đất nước, Chi nhánh tỉnh Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương tỉnh Điện Biên (Vietinbank Điện Biên) ngay từ khi được thành lập đã rất chú trọng đến đối tượng khách hàng cá nhân, các hộ gia đình và các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở địa phương.
Vietinbank Điện Biên luôn xác định rằng đây là những đối tượng khách hàng rất tiềm năng vì rất cần đến nguồn vốn và các dịch vụ tài chính của các NHTM để phát triển, nâng cao thu nhập và mức sống, góp phần phát triển kinh tế của Tỉnh và khu vực Tây Bắc. Trong những năm gần đây, Vietinbank Điện Biên đã rất cố gắng để đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Tuy 2 nhiên, việc phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Vietinbank Điện Biên trong thời gian qua còn nhiều khó khăn, hạn chế và chưa có chiến lược rõ ràng. Trong bối cảnh đó, đề tài nghiên cứu: “Phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Công Thương Việt Nam - Chi nhánh Điện Biên” được lựa và chọn nghiên cứu với mong muốn góp phần phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Vietinbank Điện Biên trong thời gian tới.
Mục đích nghiên cứu - Hệ thống hoá và làm rõ cơ sở lý luận về dịch vụ ngân hàng bán lẻ và phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ của NHTM; - Phân tích và đánh giá thực trạng phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Công Thương Việt Nam - Chi nhánh Điện Biên - Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm góp phần phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Công Thương Việt Nam - Chi nhánh Điện Biên 8. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: dịch vụ ngân hàng bán lẻ và sự phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ của NHTM - Phạm vi nghiên cứu: sự phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Điện Biên giai đoạn 2011-2013. Phương pháp nghiên cứu Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, các phương pháp nghiên cứu khoa học được sử dụng trong luận văn bao gồm: Phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phương pháp mô phỏng và tổng hợp số liệu, phương pháp quy nạp và diễn dịch, phương pháp thông kê để có thể rút ra kết luận và đề xuất các giải pháp, kiến nghị. Cấu trúc của luận văn Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được kết cấu thành 3 chương như sau: Chương 1: Những vấn đề cơ bản về phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ của ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Điện Biên Chương 3: Giải pháp phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam - Chi nhánh Điện Biên 4 CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.
Tổng quan về dịch vụ bán lẻ của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về dịch vụ bán lẻ của ngân hàng thương mại Theo các quan điểm ngày nay, hoạt động của các ngân hàng thương mại (NHTM) thực chất là hoạt động cung cấp dịch vụ tài chính cho các chủ thể khác trong nền kinh tế. Các dịch vụ ngân hàng ngày càng đa dạng phong phú song có thể phân chia thành từng nhóm khác nhau tùy theo mục đích nghiên cứu, mức độ phát triển, tính nghiệp vụ chất hoặc đối tượng khách hàng sử dụng dịch vụ. Theo trình độ phát triển về công nghệ và khả năng ứng dụng tin học, dịch vụ ngân hàng có thể được phân chia thành dịch vụ truyền thống và dịch vụ hiện đại.
Căn cứ vào tính chất nghiệp vụ, dịch vụ ngân hàng được phân chia thành dịch vụ tín dụng và phi tín dụng. Căn cứ vào đối tượng khách hàng, dịch vụ ngân hàng bao gồm dịch vụ ngân hàng bán buôn và dịch vụ ngân hàng bán lẻ. Trong luận văn này, dịch vụ ngân hàng sẽ được phân chia nghiên cứu theo đối tượng khách hàng, tức là bao gồm các dịch vụ ngân hàng bán buôn (DVNHBB) và dịch vụ dịch vụ ngân hàng bán lẻ (DVNHBL). Trước hết chúng ta điểm qua một số quan niệm khác nhau về các loại hình dịch vụ này: Thứ nhất, là quan niệm truyền thống cho rằng hoạt động mua – bán bao gồm buôn và mua - bán lẻ hàng hóa thông thường trong thương mại.
Theo đó, mua - bán buôn là quan hệ mua bán giữa những người sản xuất và kinh doanh hàng hóa với nhau, trong khi mua – bán lẻ là quan hệ mua bán với người tiêu dung hàng hóa. Do vậy khi áp dụng vào nghiên cứu trong lĩnh vực ngân hàng , dịch vụ ngân hàng bán buôn được quan niệm là hình thức huy động và cho vay 5 trong phạm vi các định chế trung gian tài chính (các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính phi ngân hàng như các quỹ bảo hiểm, quỹ đầu tư chứng khoán.), mà không huy động và cho vay trực tiếp với các chủ thể có nhu cầu về mua vốn hoặc bán vốn. Còn dịch vụ ngân hàng bán lẻ được hiểu là dịch vụ được thực hiện trực tiếp giữa các NHTM với người gửi tiền hoặc với người vay tiền. Ở một số nước thị trường ngân hàng bán buôn còn gọi là thị trường 2, còn thị trường ngân hàng bán lẻ gọi là thị trường 1.
Quan niệm này hoàn toàn tiếp cận từ giác độ đối tượng và nhu cầu giao dịch, không đề cập đến quy mô giao dịch lớn hay nhỏ mà chủ yếu được xác định là người vay trực tiếp sử dụng vốn vay đưa vào đầu tư, không thực hiện việc cho vay tiếp tới các đối tượng khác. Thứ hai, dịch vụ ngân hàng bán buôn là dịch vụ huy động hoặc cho vay có quy mô lớn và dành cho các khách hàng lớn (doanh nghiệp lớn, các ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng khác. Những khoản huy động và cho vay có quy mô lớn, do vậy có tác động lớn đến hoạt động của bản thân NHTM và nền kinh tế. Trong khi đó, dịch vụ ngân hàng bán lẻ được hiểu là các hoạt động huy động và cho vay với quy mô nhỏ hơn và dành cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cho vay cá nhân và các hộ gia đình.
Có thể thấy quan niệm về "dịch vụ ngân hàng bán lẻ" (DVNHBL - tiếng Anh là "Retail banking") theo quan điểm thứ nhất tức là theo "nghĩa đen" của thuật ngữ "mua – bán buôn" và "mua bán lẻ" được áp dụng trong việc cung cấp các hàng hoá, dịch vụ thông thường. Bán lẻ là bán trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng với số lượng nhỏ hoặc số lượng không quá lớn, có giới hạn bởi nhu cầu sử dụng của bản thân người mua hàng hoặc khả năng cung ứng của cá nhân người bán hàng. Khác với mua - bán lẻ, mua - bán buôn là mua - bán với người trung gian hay với những nhà phân phối của hàng hoá và dịch vụ. Thông thường, mua – bán buôn có số lượng lớn do giao dịch mua – bán buôn là tập hợp của nhu cầu mua của nhiều người mua và được đáp ứng bởi khả năng cung cấp của nhiều người bán.
Tuy nhiên, trong lĩnh vực hoạt động kinh doanh ngân hàng, các quan 6 niệm về mua - bán buôn và mua – bán lẻ về cơ bản thống nhất như vậy nhưng có sự khác biệt đôi chút. Theo các chuyên gia kinh tế của Học viện Công nghệ Châu Á - AIT thì DVNHBL là việc cung ứng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân, các hộ gia đình riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lưới chi nhánh, hoặc là việc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm, dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện công nghệ thông tin, điện tử vi ễn thông hay mạng internet. Theo quan niệm này, DVNHBL chỉ được thực hiện nhờ công nghệ thông tin (CNTT), cụ thể là: - CNTT là tiền đề quan trọng để lưu giữ và xử lý cơ sở dữ liệu tập trung, cho phép các giao dịch trực tuyến và các giao dịch tiện ích được thực hiện. - CNTT hỗ trợ triển khai các sản phẩm DVNHBL tiên tiến như chuyển tiền tự động, huy động vốn và cho vay dân cư dưới nhiều hình thức khác nhau.
- Nhờ khả năng trao đổi thông tin tức thời, CNTT góp phần nâng cao hiệu quả của việc quản trị ngân hàng, tạo điều kiện thực hiện mô hình xử lý tập trung các giao dịch vốn có tính chất phân tán như: chuyển tiền, giao dịch thẻ, qua đó làm giảm đáng kể chi phí giao dịch. - CNTT có tác dụng tăng cường khả năng quản trị trong ngân hàng, hệ thống quản trị tập trung sẽ cho phép khai thác dữ liệu một cách nhất quán, nhanh chóng, chính xác.