Tính Cấp Thiết Của Đề Tài: Phát Triển Công Nghiệp Nông Thôn Tại Quảng Nam

Bài viết phân tích phát triển kinh tế các dân tộc Tây Nguyên trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Phát Triển Công Nghiệp Nông Thôn Tại Quảng Nam: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Quảng Nam

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP NÔNG THÔN
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò công nghiệp nông thôn và các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển công nghiệp nông thôn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Công Nghiệp Nông Thôn Tại Quảng Nam

Phát triển công nghiệp nông thôn tại Quảng Nam đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh hiện nay. Khu vực này không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế mà còn góp phần nâng cao đời sống người dân. Theo các nghiên cứu, công nghiệp nông thôn có thể tạo ra nhiều việc làm và tăng thu nhập cho người dân địa phương. Tuy nhiên, thực trạng phát triển công nghiệp nông thôn tại Quảng Nam vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết.

1.1. Đặc Điểm Của Công Nghiệp Nông Thôn Tại Quảng Nam

Công nghiệp nông thôn tại Quảng Nam có nhiều đặc điểm nổi bật như quy mô nhỏ, tính tự phát và gắn bó chặt chẽ với nông nghiệp. Các cơ sở sản xuất chủ yếu là hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ, hoạt động trong các lĩnh vực chế biến nông sản, thủy sản và sản xuất vật liệu xây dựng.

1.2. Vai Trò Của Công Nghiệp Nông Thôn Trong Kinh Tế Địa Phương

Công nghiệp nông thôn đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp, đồng thời thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội tại địa phương. Nó cũng giúp giảm bớt tình trạng thất nghiệp và nâng cao thu nhập cho người dân.

II. Thực Trạng Phát Triển Công Nghiệp Nông Thôn Tại Quảng Nam Hiện Nay

Thực trạng phát triển công nghiệp nông thôn tại Quảng Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù có những thành tựu nhất định, nhưng công nghiệp nông thôn vẫn chưa phát triển mạnh mẽ và đồng đều. Nhiều cơ sở sản xuất còn nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch và đầu tư, dẫn đến hiệu quả kinh tế chưa cao.

2.1. Những Hạn Chế Trong Phát Triển Công Nghiệp Nông Thôn

Công nghiệp nông thôn tại Quảng Nam đang đối mặt với nhiều hạn chế như quy mô sản xuất nhỏ, chất lượng sản phẩm thấp và thiếu vốn đầu tư. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

2.2. Tình Hình Đầu Tư Vào Công Nghiệp Nông Thôn

Đầu tư vào công nghiệp nông thôn tại Quảng Nam còn hạn chế, chủ yếu đến từ nguồn vốn tự có của các hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ. Chính sách hỗ trợ từ nhà nước chưa đủ mạnh để khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực này.

III. Giải Pháp Phát Triển Công Nghiệp Nông Thôn Tại Quảng Nam

Để phát triển công nghiệp nông thôn tại Quảng Nam, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc tăng cường đầu tư mà còn cần cải thiện chất lượng sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.1. Tăng Cường Đầu Tư Và Hỗ Trợ Từ Nhà Nước

Cần có chính sách đầu tư mạnh mẽ từ nhà nước để hỗ trợ phát triển công nghiệp nông thôn. Điều này bao gồm việc cung cấp vốn vay ưu đãi và hỗ trợ kỹ thuật cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

3.2. Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Cho Ngành Công Nghiệp Nông Thôn

Đào tạo nguồn nhân lực là một yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh. Cần tổ chức các khóa đào tạo nghề cho người lao động tại địa phương để họ có thể tiếp cận công nghệ mới và nâng cao tay nghề.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Công Nghiệp Nông Thôn

Các nghiên cứu về phát triển công nghiệp nông thôn tại Quảng Nam đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn hiệu quả. Những mô hình sản xuất mới, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ đã góp phần tạo ra nhiều việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

4.1. Mô Hình Hợp Tác Xã Thành Công Tại Quảng Nam

Một số hợp tác xã tại Quảng Nam đã hoạt động hiệu quả, giúp tăng cường liên kết giữa các hộ sản xuất và nâng cao giá trị sản phẩm. Mô hình này cần được nhân rộng để phát huy hiệu quả.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Công Nghiệp Nông Thôn

Nghiên cứu cho thấy rằng việc phát triển công nghiệp nông thôn không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn cải thiện đời sống xã hội. Các sản phẩm từ công nghiệp nông thôn đã có mặt tại nhiều thị trường trong nước và quốc tế.

V. Kết Luận Về Phát Triển Công Nghiệp Nông Thôn Tại Quảng Nam

Phát triển công nghiệp nông thôn tại Quảng Nam là một nhiệm vụ quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn. Cần có những chính sách và giải pháp đồng bộ để thúc đẩy sự phát triển bền vững của lĩnh vực này.

5.1. Tương Lai Của Công Nghiệp Nông Thôn Tại Quảng Nam

Tương lai của công nghiệp nông thôn tại Quảng Nam phụ thuộc vào việc thực hiện các giải pháp phát triển bền vững. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các mô hình sản xuất mới để nâng cao hiệu quả kinh tế.

5.2. Định Hướng Phát Triển Công Nghiệp Nông Thôn

Định hướng phát triển công nghiệp nông thôn cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện môi trường đầu tư và phát triển nguồn nhân lực. Điều này sẽ giúp Quảng Nam phát triển mạnh mẽ trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát triển công nghiệp nông thôn hiện nay là một trong những vấn đề cấp thiết được nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đặc biệt quan tâm. Khu vực phi nông nghiệp ở nông thôn, bao gồm công nghiệp nông thôn, đóng vai trò quan trọng không chỉ đối với khu vực nông thôn mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế quốc gia. Việt Nam, với đặc điểm là một nước nông nghiệp, việc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn là tất yếu khách quan. Trong bối cảnh đó, công nghiệp nông thôn được xem là nội dung cơ bản và có vai trò đặc biệt trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tăng tỉ trọng giá trị sản phẩm và lao động các ngành công nghiệp và dịch vụ, đồng thời giảm dần tỉ trọng sản phẩm và lao động nông nghiệp.

Tỉnh Quảng Nam, sau khi tách tỉnh, đã có những chuyển biến mạnh mẽ trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế, trong đó công nghiệp nông thôn đóng góp quan trọng. Tuy nhiên, công nghiệp nông thôn tại đây vẫn còn nhiều hạn chế như quy mô nhỏ, phát triển không đều, công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản còn yếu, chất lượng sản phẩm thấp, thiếu vốn và thị trường tiêu thụ chưa ổn định. Nguồn nhân lực trình độ thấp và giá trị gia tăng sản phẩm chưa cao cũng là những thách thức lớn. Do đó, việc đánh giá thực trạng, nhận diện nguyên nhân và đề xuất giải pháp phát triển công nghiệp nông thôn tại Quảng Nam là cần thiết và có ý nghĩa thiết thực nhằm thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.

Nghiên cứu tập trung vào các hoạt động sản xuất công nghiệp ở nông thôn trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ năm 2000 đến nay, nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất phương hướng phát triển công nghiệp nông thôn phù hợp với điều kiện địa phương. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, tạo việc làm, tăng thu nhập và cải thiện đời sống người dân nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển công nghiệp nông thôn, bao gồm:

• Lý thuyết kinh tế lãnh thổ: Công nghiệp nông thôn được xem là bộ phận của kinh tế lãnh thổ, phân bố ở nông thôn và chịu sự quản lý của các cơ quan quản lý nhà nước theo vùng lãnh thổ. Lý thuyết này nhấn mạnh vai trò của quản lý địa phương trong phát triển công nghiệp nông thôn.

• Lý thuyết kinh tế ngành: Công nghiệp nông thôn là một bộ phận của toàn bộ công nghiệp, có đặc điểm phân bố ở nông thôn và gắn bó với các đơn vị sản xuất kinh doanh khác trong ngành. Phát triển công nghiệp nông thôn là một nội dung của công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

• Lý thuyết kinh tế xã hội: Công nghiệp nông thôn bao gồm toàn bộ các hoạt động sản xuất công nghiệp ở nông thôn, góp phần phát triển kinh tế xã hội nông thôn và giải quyết các nhiệm vụ kinh tế xã hội tại địa phương.

Các khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: công nghiệp nông thôn, công nghiệp chế biến nông sản, tiểu thủ công nghiệp, làng nghề, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, phát triển bền vững, và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển công nghiệp nông thôn như thị trường, vốn, công nghệ, nguồn nhân lực, thể chế và kết cấu hạ tầng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, bao gồm:

• Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích các mối quan hệ phát triển công nghiệp nông thôn trong bối cảnh lịch sử và xã hội.

• Phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp nhằm hệ thống hóa các kết quả nghiên cứu trước đây và đánh giá thực trạng công nghiệp nông thôn tại Quảng Nam.

• Phương pháp chuyên gia được áp dụng để thu thập ý kiến đánh giá từ các cán bộ quản lý, chuyên gia kinh tế và các nhà nghiên cứu.

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo của Sở Công Thương Quảng Nam, Cục Thống kê Quảng Nam, các văn bản pháp luật liên quan, và các công trình nghiên cứu khoa học đã công bố. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế tại các cơ sở công nghiệp nông thôn trên địa bàn tỉnh.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu khảo sát khoảng 150 cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn đại diện cho các ngành nghề chính và các vùng sinh thái khác nhau trong tỉnh. Phương pháp chọn mẫu kết hợp giữa mẫu ngẫu nhiên có chủ đích và mẫu phân tầng nhằm đảm bảo tính đại diện.

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng các công cụ thống kê mô tả, phân tích định tính và định lượng để đánh giá thực trạng, xác định các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phát triển.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong vòng 12 tháng, từ khảo sát thực địa, thu thập dữ liệu, phân tích đến hoàn thiện báo cáo luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số lượng cơ sở công nghiệp nông thôn: Từ năm 2004 đến 2007, số lượng cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn tại Quảng Nam tăng từ khoảng 10.959 lên hơn 11.500 cơ sở, với tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm khoảng 2-6%. Ngành chế biến lương thực, thực phẩm chiếm tỉ trọng lớn nhất với gần 48,32% số cơ sở năm 2004, tiếp theo là ngành chế biến gỗ và lâm sản chiếm khoảng 20%.

2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế tích cực: Tỉ trọng khu vực công nghiệp và dịch vụ trong GDP tỉnh tăng từ 32,10% năm 2004 lên 39,42% năm 2008, trong khi tỉ trọng nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm từ 33,27% xuống còn 22,14%. Điều này cho thấy công nghiệp nông thôn góp phần quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa.

3. Nguồn nhân lực hạn chế: Tỉ lệ lao động có trình độ cao đẳng, đại học trở lên chỉ chiếm khoảng 2%, công nhân kỹ thuật 1,4%, thấp hơn nhiều so với mức trung bình cả nước. Điều này ảnh hưởng đến khả năng áp dụng công nghệ mới và nâng cao chất lượng sản phẩm công nghiệp nông thôn.

4. Khó khăn về vốn và thị trường: Các cơ sở công nghiệp nông thôn chủ yếu hoạt động với quy mô nhỏ, vốn đầu tư hạn chế, thị trường tiêu thụ sản phẩm chủ yếu là địa phương với sức mua còn thấp. Công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản chưa phát triển mạnh, chất lượng sản phẩm thấp và khả năng cạnh tranh hạn chế.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng số lượng cơ sở công nghiệp nông thôn phản ánh nỗ lực phát triển kinh tế nông thôn của tỉnh Quảng Nam, tuy nhiên quy mô và chất lượng vẫn còn hạn chế. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỉ trọng công nghiệp và dịch vụ phù hợp với xu hướng phát triển chung của cả nước và các tỉnh trong khu vực. Tuy nhiên, nguồn nhân lực chất lượng thấp và hạn chế về vốn đầu tư là những rào cản lớn đối với việc nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững công nghiệp nông thôn.

So sánh với các tỉnh như Hải Dương, Phú Yên và các huyện ngoại thành thành phố Hồ Chí Minh, Quảng Nam còn thiếu sự đầu tư trực tiếp, quy hoạch bài bản và hỗ trợ chính sách đồng bộ. Các tỉnh này đã có kinh nghiệm phát triển công nghiệp nông thôn gắn với ngành chế biến nông sản, phát triển làng nghề truyền thống và thu hút vốn đầu tư hiệu quả. Quảng Nam cần học hỏi và áp dụng các mô hình phù hợp để khắc phục những hạn chế hiện tại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng cơ sở công nghiệp nông thôn theo năm, bảng cơ cấu ngành nghề và biểu đồ chuyển dịch cơ cấu kinh tế qua các năm để minh họa rõ nét các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản: Đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài tỉnh. Mục tiêu tăng giá trị sản phẩm chế biến lên ít nhất 20% trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương phối hợp với các doanh nghiệp và nhà đầu tư.

2. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Tổ chức các chương trình đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng công nhân và cán bộ quản lý công nghiệp nông thôn, đặc biệt về công nghệ mới và quản trị doanh nghiệp. Mục tiêu đào tạo ít nhất 500 lao động có kỹ năng trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, các trường nghề, doanh nghiệp.

3. Hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng nông thôn: Đầu tư nâng cấp giao thông, điện, nước và hệ thống thông tin liên lạc để giảm chi phí sản xuất và vận chuyển, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Mục tiêu hoàn thành nâng cấp 80% các tuyến đường giao thông chính trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, các sở ngành liên quan.

4. Xây dựng chính sách hỗ trợ đồng bộ và khuyến khích đầu tư: Ban hành các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, hỗ trợ kỹ thuật và xúc tiến thương mại cho các cơ sở công nghiệp nông thôn. Mục tiêu thu hút ít nhất 50 dự án đầu tư mới trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Nam.

5. Phát triển các làng nghề và cụm công nghiệp làng nghề: Khuyến khích hình thành các cụm công nghiệp làng nghề tập trung, nâng cao năng lực sản xuất, bảo vệ môi trường và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Mục tiêu thành lập ít nhất 10 cụm công nghiệp làng nghề trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương, UBND các huyện, xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch phát triển công nghiệp nông thôn phù hợp với điều kiện địa phương, nâng cao hiệu quả quản lý và điều hành.

2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên kinh tế phát triển: Khai thác các cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn để phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy và phát triển khoa học trong lĩnh vực công nghiệp nông thôn.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp nông thôn: Tham khảo các phân tích về tiềm năng, khó khăn và giải pháp phát triển để định hướng đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.

4. Các tổ chức đào tạo nghề và phát triển nguồn nhân lực: Sử dụng luận văn để thiết kế chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế của công nghiệp nông thôn, góp phần nâng cao chất lượng lao động.

Câu hỏi thường gặp

1. Công nghiệp nông thôn là gì và vai trò của nó trong phát triển kinh tế?
   Công nghiệp nông thôn là các hoạt động sản xuất công nghiệp quy mô vừa và nhỏ, phân bố ở nông thôn, gắn bó chặt chẽ với nông nghiệp và kinh tế xã hội nông thôn. Vai trò của nó là chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm, tăng thu nhập và thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.

2. Những khó khăn chính của công nghiệp nông thôn Quảng Nam hiện nay là gì?
   Khó khăn gồm quy mô nhỏ, vốn đầu tư hạn chế, chất lượng sản phẩm thấp, thị trường tiêu thụ hạn hẹp, nguồn nhân lực trình độ thấp và cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, phân tích, so sánh, tổng hợp, khảo sát chuyên gia và thu thập dữ liệu sơ cấp, thứ cấp. Cỡ mẫu khảo sát khoảng 150 cơ sở công nghiệp nông thôn đại diện cho các ngành nghề và vùng sinh thái.

4. Các giải pháp đề xuất nhằm phát triển công nghiệp nông thôn Quảng Nam là gì?
   Bao gồm tăng cường đầu tư công nghiệp chế biến, phát triển nguồn nhân lực, hoàn thiện kết cấu hạ tầng, xây dựng chính sách hỗ trợ đồng bộ, phát triển làng nghề và cụm công nghiệp làng nghề.

5. Ai nên sử dụng kết quả nghiên cứu này?
   Cán bộ quản lý nhà nước, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức đào tạo nghề có thể sử dụng kết quả để xây dựng chính sách, định hướng phát triển, nâng cao năng lực sản xuất và đào tạo nguồn nhân lực phù hợp.

Kết luận

• Công nghiệp nông thôn tại Quảng Nam đã có sự phát triển về số lượng cơ sở và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực trong giai đoạn 2000-2008.
• Nguồn nhân lực chất lượng thấp, vốn đầu tư hạn chế và cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ là những thách thức lớn cần được giải quyết.
• Việc phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản và các làng nghề truyền thống là hướng đi phù hợp để nâng cao giá trị sản phẩm và tạo việc làm.
• Cần có chính sách hỗ trợ đồng bộ, đầu tư phát triển nguồn nhân lực và hoàn thiện kết cấu hạ tầng để thúc đẩy công nghiệp nông thôn phát triển bền vững.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp tham khảo, góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn tại Quảng Nam trong những năm tới.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật dữ liệu để điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề không thể bỏ qua vì trong mọi trường hợp, các cơ quan quản lý lãnh thổ có ảnh hưởng cực kỳ quan trọng và ảnh hưởng to lớn tới sự phát triển của công nghiệp nông thôn trên vùng lãnh thổ do họ quản lý, tới sự thành bại, tới khả năng triển khai bất kỳ dự án hay chương trình phát triển công nghiệp nông thôn nào. Với cách tiếp cận từ giác độ kinh tế ngành thì công nghiệp nông thôn được xem như một bộ phận của toàn bộ công nghiệp, có đặc điểm là phân bố ở nông thôn, gắn bó với các đơn vị sản xuất kinh doanh khác trong ngành bởi 8 những quan hệ kinh tế- kỹ thuật, việc phát triển nó phải được đặt trong chương trình phát triển công nghiệp nói chung, là một nội dung của công nghiệp hóa. Theo cách tiếp cận này, phát triển công nghiệp nông thôn được xem như một nội dung của phân bố địa lý công nghiệp và phát triển công nghiệp toàn quốc cũng như từng khu vực theo những bước đi khác nhau, theo phương thức tuần tự từ trình độ thấp đến trình độ cao, từ phân tán đến tập trung [26, tr. Với cách tiếp cận từ khía cạnh kinh tế- xã hội, công nghiệp nông thôn được xem là toàn bộ những hoạt động sản xuất có tính công nghiệp ở nông thôn, là những biện pháp góp phần phát triển kinh tế- xã hội nông thôn và giải quyết những nhiệm vụ kinh tế- xã hội ở nông thôn nói chung và mỗi vùng nông thôn cụ thể nói riêng [26, tr.

Ở Việt Nam cũng đã có nhiều quan niệm khác nhau về công nghiệp nông thôn như sau: Theo GS. Nguyễn Điền “công nghiệp nông thôn là một hệ thống các hoạt động kinh tế công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn, bên cạnh các hoạt động kinh tế nông nghiệp”[8]. Nguyễn Văn Phúc “công nghiệp nông thôn là một bộ phận của công nghiệp, có những trình độ phát triển khác nhau, phân bố ở nông thôn và gắn bó chặt chẽ với sự phát triển kinh tế- xã hội ở nông thôn bao gồm những đơn vị sản xuất công nghiệp và có tính chất công nghiệp chuyên nghiệp hoặc không chuyên nghiệp với nhiều hình thức tổ chức, nhiều hình thức pháp lý, sản xuất của chúng đang tách ra khỏi nông nghiệp, tiếp tục phát triển, phục vụ nông nghiệp và gắn bó với nông nghiệp ở trình độ cao hơn” [26, tr. Theo GS,TS.

Nguyễn Đình Phan, “công nghiệp nông thôn là một bộ phận của công nghiệp cả nước, được phân bố ở nông thôn và có quan hệ mật thiết với sự phát triển kinh tế- xã hội ở nông thôn, bao gồm các hoạt động sản xuất kinh doanh của các hộ kinh tế gia đình, các doanh nghiệp thuộc các 9 thành phần kinh tế khác nhau, sản xuất kinh doanh trên cơ sở khai thác các nguồn lực ở địa phương, phục vụ thị trường địa phương, trong nước và nước ngoài” [24, tr. Dưới góc độ pháp lý và quản lý nhà nước, theo Nghị định 134/2004/NĐ-CP ngày 9 tháng 6 năm 2004 của Chính phủ thì cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn là các tổ chức, cá nhân trực tiếp đầu tư, sản xuất công nghiệp tại huyện, thị xã, thị trấn và xã bao gồm: Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành lập, hoạt động theo Luật Doanh nghiệp Nhà nước; Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành lập, hoạt động theo Luật Doanh nghiệp; Hợp tác xã thành lập, hoạt động theo Luật Hợp tác xã; Hộ kinh doanh cá thể theo Nghị định số 02/2000/NĐ-CP ngày 03 tháng 02 năm 2000 của Chính phủ về đăng ký kinh doanh. Hoạt động trong các lĩnh vực: Công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản; Sản xuất sản phẩm sử dụng nguyên liệu tại chỗ, sử dụng nhiều lao động; Sản xuất sản phẩm mới, hàng thay thế hàng nhập khẩu, hàng xuất khẩu sử dụng chủ yếu nguyên liệu trong nước; Sản xuất sản phẩm, phụ tùng, lắp ráp và sửa chữa máy cơ khí nông nghiệp; Thủy điện nhỏ, điện sử dụng năng lượng mới hoặc năng lượng tái tạo có công suất lắp đặt dưới 10.000 kW để cung cấp điện cho nông thôn, vùng sâu, vùng xa; Sản xuất, gia công chi tiết, bán thành phẩm và dịch vụ cho các cơ sở sản xuất sản phẩm hoàn chỉnh; Đầu tư vốn xây dựng kết cấu hạ tầng cho cụm, điểm công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và làng nghề [4, tr. Như vậy, từ những quan niệm khác nhau về công nghiệp nông thôn và từ thực tiễn nước ta, theo chúng tôi khái niệm về công nghiệp nông thôn có thể được hiểu như sau: Công nghiệp nông thôn là một bộ phận của công nghiệp cả nước được phân bố ở nông thôn, bao gồm các cơ sở sản xuất công nghiệp với quy mô vừa và nhỏ là chủ yếu thuộc nhiều thành phần kinh tế có nhiều hình thức tổ chức và trình độ phát triển khác nhau, hoạt động gắn bó chặt chẽ với sự phát triển kinh tế- xã hội ở nông thôn do địa phương quản lý về mặt nhà nước.

10 Khái niệm này đã thể hiện đầy đủ các cách tiếp cận từ các giác độ. Nó xác định được quan hệ kinh tế- kỹ thuật, quan hệ kinh tế- xã hội và quan hệ sản xuất của công nghiệp nông thôn. Đồng thời đã chỉ ra được hình thức tổ chức, quy mô, trình độ, mục tiêu của sự phát triển công nghiệp nông thôn. Như vậy theo khái niệm này chỉ những cơ sở công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp ở nông thôn có những tiêu chí sau đây mới thuộc khái niệm công nghiệp nông thôn: - Tạo nhiều việc làm mới, đẩy mạnh phát triển phân công lao động xã hội, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống dân cư ở nông thôn.

- Thu hút lao động từ nông nghiệp chuyển sang công nghiệp và dịch vụ ngay trên địa bàn nông thôn. - Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn từ thuần nông sang cơ cấu nông- công nghiệp và dịch vụ. - Tạo điều kiện thúc đẩy xã hội nông thôn phát triển văn minh, hiện đại. - Phát triển phù hợp với chương trình kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội ở địa bàn nông thôn và do chính quyền cấp huyện, xã quản lý về mặt nhà nước.

Các cơ sở công nghiệp nằm trong khu chế xuất, khu công nghiệp lớn hoặc ngoài khu công nghiệp do thành phố hay trung ương quản lý tuy ở trên địa bàn nông thôn nhưng không thuộc vào khái niệm công nghiệp nông thôn. Với khái niệm công nghiệp nông thôn nêu trên có thể thấy cơ cấu của công nghiệp nông thôn như sau: - Về ngành nghề, công nghiệp nông thôn bao gồm các ngành chính: + Chế biến nông, lâm, thủy sản tại nông thôn. + Khai thác sản xuất vật liệu xây dựng ở quy mô nhỏ và vừa. + Cơ khí chế tạo, sửa chữa nông cụ, hóa chất.

+ Sản xuất tư liệu tiêu dùng, gia dụng, mỹ nghệ. - Về cơ cấu loại hình tổ chức sản xuất: có các hình thức tổ chức chủ yếu sau: 11 + Hộ gia đình sản xuất tiểu thủ công nghiệp. + Các tổ hợp, hợp tác xã chuyên sản xuất tiểu thủ công nghiệp. + Các công ty, doanh nghiệp tư nhân.

Đặc điểm của công nghiệp nông thôn. Nhìn nhận một cách khái quát, công nghiệp nông thôn có các đặc điểm chủ yếu sau: Thứ nhất, công nghiệp nông thôn bao gồm nhiều loại hình, nhiều ngành nghề, nhiều quy mô trình độ phát triển khác nhau. Công nghiệp nông thôn bao gồm các cơ sở sản xuất thuộc mọi thành phần kinh tế, nhưng nhiều nhất là tư nhân và tập thể. Các doanh nghiệp nhà nước quy mô vừa và nhỏ tuy một thời đã tồn tại khá nhiều ở nông thôn nước ta, nhưng trong thời gian qua đã giảm sút về số lượng và thay đổi về chức năng, nhiệm vụ và phương thức sản xuất kinh doanh, hiện đang được sắp xếp lại, được chuyển đổi hình thức sở hữu.

Các cơ sở thuộc công nghiệp nông thôn bao gồm cả những đơn vị sản xuất kinh doanh độc lập, tự mình khai thác các yếu tố đầu vào, tự tổ chức quá trình sản xuất và đảm bảo tiêu thụ sản phẩm (đầu ra) của mình, và cả những đơn vị chỉ làm gia công cho các đơn vị sản xuất kinh doanh lớn, thực hiện một số khâu công việc, một số giai đoạn công nghệ nhất định trong toàn bộ quá trình gia công, chế biến sản phẩm. Thứ hai, công nghiệp nông thôn gắn bó rất chặt chẽ với nông thôn và nông nghiệp. - Có sự đan xen, gắn bó giữa lao động của công nghiệp nông thôn với lao động nông nghiệp, nhiều lao động vừa làm nông nghiệp, vừa làm ngành nghề và có sự luân chuyển lao động giữa hai khu vực: lao động nông nghiệp chuyển sang làm ngành nghề, đồng thời lao động ngành nghề quay trở lại làm nông nghiệp. Hầu hết các hộ ở nông thôn tiến hành các hoạt động nông nghiệp lẫn các hoạt động phi nông nghiệp.

- Có sự gắn bó giữa công nghiệp với nông nghiệp và nông thôn trong việc xây dựng, hoàn thiện và phát triển cơ sở hạ tầng ở địa phương. Cả hai 12 khu vực kinh tế này đều sử dụng chung cơ sở hạ tầng ở nông thôn, mặc dù mỗi bộ phận có một số yêu cầu riêng biệt nhất định và mức độ khai thác, sử dụng cơ sở hạ tầng nông thôn có khác nhau. - Thị trường của công nghiệp nông thôn và nông nghiệp có quan hệ mật thiết với nhau, trong nhiều trường hợp có sự đồng nhất ở một mức độ nhất định. Sự gắn bó này không chỉ tồn tại trên thị trường địa phương mà cả trên thị trường toàn quốc.

Mối quan hệ này thể hiện những nội dung có tính bản chất giữa công nghiệp và nông nghiệp. - Công nghiệp nông thôn gắn bó mật thiết với nông nghiệp và nông thôn trên các mặt kinh tế- xã hội. Đặc biệt, công nghiệp nông thôn phải tham gia giải quyết những vấn đề xã hội (hỗ trợ các đối tượng chính sách, tạo việc làm và thu hút lao động địa phương,…). Sự phát triển của công nghiệp nông thôn đồng thời cũng đòi hỏi mỗi địa phương phải có sự điều chỉnh đời sống xã hội một cách thích hợp, ví dụ như mối quan hệ giữa việc cung cấp mặt bằng sản xuất cho công nghiệp nông thôn với việc tổ chức khu dân cư, hệ thống giao thông nội bộ,… Thứ ba, sản phẩm của công nghiệp nông thôn đa dạng, phong phú nhưng quy mô nhỏ, phân tán, chất lượng chưa cao nhưng phù hợp với điều kiện của nông thôn, thu nhập của nông dân.