Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LÝ LUẬN PHÁT TRIỂN CON NGƯỜI TOÀN DIỆN 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận của chủ nghĩa Mác về phát triển con người toàn diện Công trình nghiên cứu xuất bản bằng tiếng Việt: Ở Việt Nam, quan điểm triết học Mác về phát triển con người toàn diện được các nhà nghiên cứu quan tâm, đặc biệt từ khi đất nước bước sang thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế. Vấn đề phát triển con người toàn diện được các tác giả nghiên cứu và luận giải từ nhiều bình diện khác nhau cả về phương diện lý luận cũng như thực tiễn, tiêu biểu có thể kể đến các công trình như sau: Cuốn sách Tư tưởng triết học về con người do tác giả Vũ Minh Tâm chủ biên (Nxb.
Giáo dục, 1996) là công tình nghiên cứu công phu, có hệ thống về vấn đề con người từ góc độ lịch sử tư tưởng triết học. Trên cơ sở luận giải các quan điểm về con người của những nhà triết học tiêu biểu của các trường phái, các nền triết học trong lịch sử, các tác giả khẳng định mục đích cao nhất của triết học Mác - Lênin là khắc phục sự tha hóa con người, giải phóng và phát triển con người, lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về con người thể hiện tính nhân văn, nhân đạo, khoa học và cách mạng triệt để. Trong cuốn Triết học Mác - Lênin về con người và việc xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa (Nxb. Chính trị quốc gia, 2001), tác giả Vũ Thiện Vương khẳng định: trên cơ sở tiếp thu và phát triển những tư tưởng của các nhà triết học trong lịch sử, Mác đã đưa ra những quan điểm đúng đắn và khoa học về bản chất con người; theo đó, con người không chỉ là sản phẩm của những hoàn cảnh xã hội nhất định mà con người là chủ thể sáng tạo ra lịch sử của chính mình, con người thể hiện ra là giá trị sản sinh ra mọi giá trị, là thước đo luan an 8 của mọi giá trị.
Ngoài ra, tác giả cho rằng việc giải phóng con người mà nhân loại phải hướng tới là sự giải quyết mâu thuẫn giữa con người với tự nhiên và giữa con người với con người. Trong cuốn Vấn đề con người và chủ nghĩa “lý luận không có con người” (Nxb. Thành phố Hồ Chí Minh, 2001), tác giả Trần Đức Thảo đã phê phán mạnh mẽ quan điểm của phái Althusser (phái “lý luận không có con người”) cho rằng chỉ có con người cá nhân, con người giai cấp, chứ không có con người với tư cách con người theo nghĩa cơ bản chung của loài người, không có con người xã hội, phủ định bản chất xã hội của con người, phủ định vai trò của quần chúng nhân dân trong sự nghiệp cách mạng. Từ đó tác giả phân tích và làm sáng tỏ quan điểm của Mác: “Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội” [17, tr.11], đồng thời nhấn mạnh, con người trong mọi thời đại đều đóng vai trò là chủ thể của lịch sử, và khẳng định chỉ có trong chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, khi con người thực sự là chủ thể thì mới giải quyết được mâu thuẫn giữa giá trị thặng dư ngày càng cao với tình trạng khốn cùng của quần chúng nhân dân ngày càng lớn.
Cuốn Con người và phát triển con người trong quan niệm của Mác và Ph.Ăng-ghen (Nxb. Chính trị quốc gia, 2003) của tác giả Hồ Sỹ Quý là một sản phẩm của Đề tài KX.01 thuộc chương trình khoa học - công nghệ cấp nhà nước giai đoạn 2001 - 2005. Ở phần 1 của cuốn sách này, tác giả đã tập trung hệ thống hóa một cách chi tiết và đầy đủ những tư tưởng của Mác và Ph.Ăng-ghen về vấn đề con người, bản chất con người, phát triển con người, đồng thời định hướng khai thác các di sản kinh điển thông qua cách nhìn của thời đại ngày nay. Ở phần 2, tác giả phân tích một số vấn đề phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu con người.
Tác giả đã chỉ ra những phương hướng chủ yếu trong nghiên cứu con người trên các phương diện về phát triển con người, về nguồn lực con người, về quan hệ văn hoá và con người, về quan hệ con người và môi sinh, về nhân cách và giá trị…; trong đó đặt ra yêu cầu cần phải có sự nghiên cứu phức hợp - liên ngành và có kế hoạch lâu dài trong nghiên cứu về con người khi đó mới có khả năng nghiên luan an 9 cứu con người một cách đúng đắn, toàn diện và sâu sắc hơn. Tác giả Cao Thu Hằng trong nghiên cứu “Quan niệm của Mác và Ăng-ghen về con người, giải phóng con người trong Hệ tư tưởng Đức và sự vận dụng của Đảng ta”, Tạp chí Triết học (2006) đã luận giải quan điểm của Mác và Ăng-ghen về con người hiện thực và hoạt động của nó với tư cách đối tượng của sự suy tư triết học về con người; đồng thời làm rõ đánh giá của các ông về những sai lầm của Hêghen và L.Phoiơbắc khi nghiên cứu vấn đề con người. Từ đó, tác giả phân tích quan điểm của Mác và Ăng-ghen về giải phóng con người, về con đường, phương tiện và những tiền đề vật chất cần thiết cho giải phóng con người. Trong cuốn sách Con người và phát triển con người (Nxb.
Giáo dục, 2007), tác giả Hồ Sỹ Quý đã nghiên cứu để chỉ rõ, theo quan điểm của Mác, ngay cả khi nghiên cứu những đối tượng hoàn toàn tách rời con người thì khoa học tự nhiên cũng vẫn là khoa học của con người, cho con người, còn khoa học về con người, cho dù nghiên cứu những đối tượng thuần túy xã hội, cũng vẫn không thể thoát ly khỏi các quy luật tự nhiên và bản tính tự nhiên của con người. Điều đó có nghĩa, lợi ích và nhu cầu của con người luôn luôn là mục đích mà khoa học trực tiếp hướng đến. Bài viết “Một số vấn đề về con người trong quan niệm của C.Ăng- ghen dưới ánh sáng của khoa học hiện đại trong” cuốn Triết học với đổi mới và đổi mới nghiên cứu giảng dạy triết học (Nxb. Chính trị quốc gia, 2007), Nguyễn Trọng Chuẩn đã phân tích những quan niệm của C.Ăng-ghen về nghiên cứu con người trong mối quan hệ giữa các thành tựu của các ngành khoa học như tâm lý học, khảo cổ học, xã hội học, nhân chủng học, sinh học,.
từ đó làm sâu sắc thêm về nguồn gốc, bản chất con người. Trong bài viết “Vấn đề con người trong học thuyết Mác và phương hướng, giải pháp phát triển con người cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay” đăng tải trên Tạp chí Triết học (số 8, 2008), tác giả Hoàng Đình Cúc đã khẳng định học thuyết Mác về con người được dựa trên cơ sở làm rõ quan niệm về “cơ sở hiện thực” cho sự tồn tại của con người với tư cách thực luan an 10 thể sinh học - xã hội, về lao động với tư cách điều kiện quyết định của sự hình thành con người, về sự thống nhất biện chứng giữa yếu tố sinh học và yếu tố xã hội trong con người, về mối liên hệ giữa cá nhân và xã hội và về sự giải phóng con người, giải phóng xã hội; đặc biệt tác giả nhấn mạnh mối quan hệ giữa giải phóng xã hội và giải phóng cá nhân, đó là: Con người tự giải phóng cho mình và qua đó, giải phóng xã hội, thúc đẩy tiến bộ xã hội. Trong bài viết “C.Mác và sự nghiệp giải phóng con người trong thời đại ngày nay” đăng trên Tạp chí Triết học (số 5, 2008), tác giả Vũ Quang Tạo đã nêu ra và khẳng định bản chất cách mạng và khoa học của học thuyết Mác về giải phóng con người. Tác giả dẫn quan điểm của Mác cho rằng để giải phóng con người, cần phải xoá bỏ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa; đồng thời khẳng định chủ nghĩa cộng sản chính là sự phủ định một cách tất yếu, tự nhiên mà lịch sử xã hội loài người dành cho chế độ tư hữu và cũng là một bước tiến lớn của lịch sử trong sự nghiệp giải phóng con người.
Trong bài viết “Quan điểm về phát triển con người toàn diện ở Việt Nam” đăng trên tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam (số 5 - 2016), tác giả Trần Thị Minh Ngọc phân tích quan điểm của các nhà sáng lập triết học Mác về phát triển con người toàn diện, đồng thời nhấn mạnh vai trò quan trọng của phát triển sản xuất đối với phát triển con người. Ngoài ra, tác giả cũng khẳng định thực chất của sự phát triển xã hội loài người theo triết học Mác là một quá trình mà nhân loại tạo ra những điều kiện, những khả năng cho chính mình nhằm đem lại sự phát triển toàn diện, tự do và hài hòa cho mỗi người trong cộng đồng nhân loại, tạo cho con người năng lực làm chủ tiến trình lịch sử của chính mình. Trên cơ sở phân tích quan điểm của Mác về bản chất con người, tác giả Đặng Hữu Toàn trong bài viết “Học thuyết về con người, giải phóng và phát triển con người - một giá trị làm nên sức sống trường tồn của chủ nghĩa Mác”, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam (ngày 16/6/2018), đã phân tích quan điểm triết học Mác về vị thế chủ thể, vai trò sáng tạo lịch sử của con người, theo đó, con người vừa là chủ thế, vừa là đối tượng của tiến trình phát triển lịch sử, con người làm nên lịch sử của chính luan an 11 mình và do vậy, lịch sử là lịch sử của con người, do con người và vì con người. Bài viết “Tư tưởng Các Mác về con người, giải phóng con người và phát triển con người toàn diện ở Việt Nam”, Tạp chí Tuyên giáo, bản điện tử (ngày 04/5/2018) của tác giả Văn Thị Thanh Mai, Đinh Quang Thành đã khẳng định lại tư tưởng của Mác về con người với những nội dung chính là: Con người là một thực thể tự nhiên - xã hội, tồn tại và phát triển trong sự gắn bó hữu cơ với giới tự nhiên và xã hội loài người, con người là chủ thể giữ vai trò quyết định đối với sự vận động, phát triển của thế giới và của chính mình; lao động quyết định sự hình thành con người, trình độ phát triển của lực lượng sản xuất là thước đo năng lực thực tiễn của con người và xã hội.