Tính Cấp Thiết Của Đề Tài Phát Triển Con Người Toàn Diện

Luận án tiến sĩ phân tích vấn đề phát triển con người toàn diện ở việt nam hiện nay, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Triết Học
• Đề tài: Phát Triển Con Người Toàn Diện Theo Học Thuyết Mác - Lênin và Tư Tưởng Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Con Người Theo Học Thuyết Mác Lênin

Học thuyết Mác - Lênin đã đặt nền tảng cho việc phát triển con người toàn diện. Theo đó, con người không chỉ là đối tượng của sự phát triển mà còn là chủ thể quyết định sự phát triển của xã hội. Học thuyết này nhấn mạnh rằng sự phát triển con người phải gắn liền với sự phát triển xã hội, trong đó con người là trung tâm. Điều này thể hiện rõ trong quan điểm của Mác về việc con người từ vương quốc của tất yếu chuyển sang vương quốc của tự do. Học thuyết Mác - Lênin đã tạo ra tiền đề lý luận cho sự phát triển con người, khẳng định rằng "sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người".

1.1. Khái Niệm Phát Triển Con Người Trong Học Thuyết Mác Lênin

Khái niệm phát triển con người trong học thuyết Mác - Lênin được hiểu là sự phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ và đạo đức. Mác đã chỉ ra rằng con người không chỉ là sản phẩm của xã hội mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục và đào tạo trong việc phát triển con người.

1.2. Vai Trò Của Con Người Trong Xã Hội Chủ Nghĩa

Trong xã hội chủ nghĩa, con người được coi là vốn quý nhất. Học thuyết Mác - Lênin khẳng định rằng việc chăm lo cho hạnh phúc của con người là mục tiêu cao nhất. Điều này thể hiện rõ trong các chính sách phát triển con người, nhằm tạo ra một xã hội công bằng và tiến bộ.

II. Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Phát Triển Con Người Toàn Diện

Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con người toàn diện là sự kết hợp giữa lý luận Mác - Lênin và thực tiễn Việt Nam. Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh rằng "con người là vốn quý nhất", và việc phát triển con người phải gắn liền với phát triển xã hội. Ông đã khẳng định rằng "muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa". Tư tưởng này đã định hướng cho các chính sách phát triển con người ở Việt Nam.

2.1. Quan Điểm Của Hồ Chí Minh Về Con Người

Hồ Chí Minh đã khẳng định rằng con người không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực của sự phát triển. Ông nhấn mạnh rằng việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là rất quan trọng, nhằm xây dựng một xã hội công bằng và tiến bộ.

2.2. Phát Triển Con Người Trong Thực Tiễn Việt Nam

Trong thực tiễn, tư tưởng Hồ Chí Minh đã được áp dụng vào các chính sách phát triển con người. Các chương trình giáo dục, đào tạo và chăm sóc sức khỏe đã được triển khai nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.

III. Thách Thức Trong Phát Triển Con Người Toàn Diện Ở Việt Nam

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu trong phát triển con người, nhưng Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như sự chênh lệch về mức sống, tình trạng thất nghiệp, và chất lượng giáo dục còn thấp đang cản trở sự phát triển con người toàn diện. Những thách thức này đòi hỏi phải có những giải pháp kịp thời và hiệu quả.

3.1. Sự Chênh Lệch Về Mức Sống Giữa Các Vùng

Sự chênh lệch về mức sống giữa các vùng miền đang là một vấn đề lớn. Nhiều khu vực vẫn còn nghèo, thiếu thốn về cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội. Điều này ảnh hưởng đến khả năng phát triển con người, đặc biệt là trẻ em và thanh niên.

3.2. Chất Lượng Giáo Dục Còn Thấp

Chất lượng giáo dục ở một số khu vực vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển. Điều này dẫn đến việc thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

IV. Giải Pháp Đẩy Mạnh Phát Triển Con Người Toàn Diện

Để phát triển con người toàn diện, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các chính sách giáo dục, đào tạo và chăm sóc sức khỏe cần được cải thiện và mở rộng. Đồng thời, cần tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của con người, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống.

4.1. Cải Cách Giáo Dục Và Đào Tạo

Cải cách giáo dục và đào tạo là một trong những giải pháp quan trọng. Cần chú trọng đến việc nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nghề và kỹ năng sống cho thanh niên, nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

4.2. Tăng Cường Chăm Sóc Sức Khỏe Cộng Đồng

Chăm sóc sức khỏe cộng đồng cần được chú trọng hơn nữa. Cần có các chương trình y tế dự phòng, nâng cao nhận thức về sức khỏe cho người dân, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống và sức khỏe của cộng đồng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phát Triển Con Người Toàn Diện

Việc phát triển con người toàn diện không chỉ là lý thuyết mà còn cần được ứng dụng vào thực tiễn. Các chương trình phát triển con người đã được triển khai và đạt được nhiều kết quả tích cực. Những thành tựu này cần được nhân rộng và phát huy.

5.1. Các Chương Trình Phát Triển Con Người Thành Công

Nhiều chương trình phát triển con người đã được triển khai thành công, như chương trình giáo dục phổ cập, chăm sóc sức khỏe cho trẻ em và người nghèo. Những chương trình này đã góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

5.2. Kinh Nghiệm Quốc Tế Trong Phát Triển Con Người

Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác trong việc phát triển con người. Các mô hình thành công từ các nước phát triển có thể được áp dụng và điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam.

VI. Kết Luận Về Phát Triển Con Người Toàn Diện Ở Việt Nam

Phát triển con người toàn diện là một nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết. Cần có sự đồng lòng của toàn xã hội để thực hiện mục tiêu này. Việc áp dụng học thuyết Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn sẽ giúp Việt Nam phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

6.1. Tương Lai Của Phát Triển Con Người Ở Việt Nam

Tương lai của phát triển con người ở Việt Nam phụ thuộc vào việc thực hiện các chính sách hiệu quả và bền vững. Cần tiếp tục đầu tư vào giáo dục, y tế và các dịch vụ xã hội để nâng cao chất lượng cuộc sống.

6.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Phát Triển Con Người

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển con người. Sự tham gia của cộng đồng vào các chương trình phát triển sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho mọi người.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự phát triển của triết học và khoa học xã hội đương đại ghi nhận bước chuyển biến căn bản từ mô hình tăng trưởng kinh tế thuần túy (GDP-centric approach) sang mô hình phát triển lấy con người làm trung tâm (human-centered development paradigm). Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và xây dựng nền kinh tế tri thức sau gần ba thập kỷ Đổi mới, việc giải phóng và phát triển toàn diện nguồn lực con người trở thành đòi hỏi cấp bách mang tính sống còn. Luận án tiến sĩ triết học với đề tài "Vấn đề phát triển con người toàn diện ở Việt Nam hiện nay" đã tiên phong giải quyết mối quan hệ biện chứng giữa giải phóng con người theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với việc xây dựng hệ giá trị nhân cách, thể lực, trí lực và tâm lực của người Việt Nam hiện đại.

Nghiên cứu tập trung giải quyết khoảng trống lý luận và thực tiễn (research gap) cốt lõi: sự thiếu hụt một khung phân tích tích hợp giữa triết học duy vật biện chứng mácxít và các công cụ đo lường phát triển thực chứng hiện đại (như hệ chỉ số HDI, IHDI, GII, MPI của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc - UNDP). Trong khi các nghiên cứu trước đây thường tiếp cận con người hoặc ở góc độ triết học thuần túy quy phạm, hoặc ở góc độ kinh tế học lao động đơn tuyến, luận án đã định vị con người vừa là mục tiêu tối hậu, vừa là động lực trực tiếp của tiến trình biến đổi kinh tế - xã hội.

Các câu hỏi nghiên cứu (Research Questions) và giả thuyết nghiên cứu (Hypotheses) được xác lập nhất quán:

• RQ1: Bản chất, cấu trúc và tiêu chí của sự phát triển con người toàn diện được luận giải như thế nào trong học thuyết Mác, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam?
  • H1: Phát triển con người toàn diện là sự phát triển hài hòa, biện chứng giữa con người cá nhân và con người xã hội; giữa thể lực, trí lực và tâm lực; giữa "đức" và "tài", "hồng" và "chuyên", tạo tiền đề chuyển hóa từ "vương quốc của tất yếu sang vương quốc của tự do".
• RQ2: Thực tiễn phát triển con người tại Việt Nam qua gần 30 năm Đổi mới bộc lộ những thành tựu, hạn chế và mâu thuẫn biện chứng căn bản nào?
  • H2: Tăng trưởng kinh tế nhanh chưa đồng nhất với sự phát triển đồng bộ về chất lượng con người; tồn tại mâu thuẫn sâu sắc giữa đòi hỏi khách quan về nguồn nhân lực chất lượng cao với thực trạng bất cập về thể lực, phân tầng cơ hội tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản (y tế, giáo dục) và suy thoái đạo đức - lối sống.
• RQ3: Những giải pháp và định hướng chiến lược nào có tính khả thi nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển con người toàn diện tại Việt Nam trong giai đoạn mới?
  • H3: Sự kết hợp đồng bộ giữa hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở rộng dân chủ xã hội và đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo sẽ tạo động lực kép (vật chất và tinh thần) giải phóng tối đa năng lực sáng tạo của cá nhân.

Phạm vi nghiên cứu của luận án bao quát không gian kinh tế - xã hội Việt Nam từ khi khởi xướng Đổi mới (1986) đến năm 2013-2015, dựa trên việc tổng hợp và phân tích dữ liệu thực chứng từ Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, Niên giám thống kê (2010–2012), Khảo sát mức sống dân cư (VHLSS 2010) và các Báo cáo Quốc gia về Phát triển Con người của UNDP (2001, 2006, 2011). Đóng góp của luận án thể hiện ở việc lượng hóa và chỉ ra các nghịch lý phát triển, cung cấp cơ sở phương pháp luận cho việc hoạch định Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và chiến lược nguồn nhân lực quốc gia.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước cho thấy ba dòng nghiên cứu chính (research streams) đã hình thành và phát triển:

Dòng thứ nhất: Lý luận triết học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về con người. Các tác giả như Phạm Như Cương (1979), Nguyễn Thế Kiệt (1995, 2011), Đặng Hữu Toàn (2001, 2008), Hồ Sỹ Quý (2007), Phạm Minh Hạc (2001, 2008) và Nguyễn Văn Huyên (2003) đã khẳng định tính cách mạng của học thuyết Mác khi coi "con người là điểm xuất phát và sự giải phóng con người là mục tiêu cao nhất mà nhân loại cần đạt tới" [170, tr.31]. Các công trình này phân tích bản chất con người là tổng hòa các quan hệ xã hội, nhấn mạnh vai trò của con người vừa là sản phẩm, vừa là chủ thể sáng tạo ra lịch sử.

Dòng thứ hai: Khung lý thuyết quốc tế về phát triển con người và kinh tế phúc lợi. Nổi bật là lý thuyết Tiếp cận năng lực (Capability Approach) của Amartya Sen (Nobel Kinh tế 1999) trong Development as Freedom (1999) và các công trình của Keith Griffin & Terry McKinley (1994). Quan điểm của Edouard A. Wattez khẳng định: "Phát triển con người là quá trình mở rộng cơ hội lựa chọn để con người có thể nâng cao chất lượng cuộc sống toàn diện của chính mình một cách bền vững" [161, tr.15]. Dòng nghiên cứu này chuyển trọng tâm từ của cải vật chất sang việc nâng cao năng lực thực chất (substantive freedoms) và chất lượng cuộc sống.

Dòng thứ ba: Đánh giá thực trạng phát triển con người, giáo dục và y tế tại Việt Nam. Các nghiên cứu của Đặng Quốc Bảo (2005), Nguyễn Hữu Châu (2006), Phùng Danh Cường (2010) và Nguyễn Đình Tuân (2010, 2012) tập trung vào phương pháp tính toán và biến động của chỉ số HDI, IHDI, GII, MPI cùng thực trạng hệ thống an sinh xã hội.

Trong y văn tồn tại hai cuộc tranh luận lý luận sâu sắc:

1. Chủ nghĩa nhân văn Mácxít đối thoại với Chủ nghĩa cấu trúc bài nhân văn (Theoretical Anti-Humanism): Phái Althusser (Pháp) cho rằng chủ nghĩa Mác giai đoạn chín muồi là một lý luận đoạn tuyệt với phạm trù "con người". Luận án ủng hộ quan điểm phê phán của các học giả mácxít chân chính, chứng minh rằng quan điểm duy vật lịch sử của C.Mác không hề loại bỏ con người mà đặt con người hiện thực vào trung tâm của mọi quá trình sản xuất vật chất và biến đổi xã hội.
2. Học thuyết "chảy tràn" (Trickle-down economics) đối thoại với Quan điểm dịch vụ xã hội bình đẳng: Trường phái tăng trưởng thuần túy lập luận rằng tích lũy của cải sẽ tự động cải thiện đời sống con người. Ngược lại, Báo cáo Phát triển Con người UNDP (2011) và nghiên cứu của Hồ Sỹ Quý chỉ rõ: tăng trưởng kinh tế đơn thuần không bảo đảm sự tiến bộ xã hội bền vững nếu đi kèm với sự bất bình đẳng trong tiếp cận y tế, giáo dục và tình trạng thương mại hóa dịch vụ công quá mức.

Luận án định vị mình ở điểm giao thoa: vận dụng thế giới quan và phương pháp luận duy vật biện chứng mácxít để tái cấu trúc khung phân tích phát triển con người, đồng thời kế thừa có phê phán các chỉ báo định lượng của UNDP nhằm giải mã bức tranh phát triển con người Việt Nam một cách toàn diện.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm sâu sắc thêm học thuyết Mác về sự phát triển tự do và toàn diện của cá nhân trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa:

• Làm rõ sự vận động biện chứng từ "tất yếu" sang "tự do": Khẳng định tự do của con người không phải là sự thoát ly quy luật khách quan, mà là nhận thức được tính tất yếu và năng lực cải biến tự nhiên, xã hội và chính bản thân con người. Luận án làm sáng tỏ luận điểm của C.Mác: "sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người" [85, tr.628].
• Hệ thống hóa cấu trúc "Thể lực - Trí lực - Tâm lực": Luận án xác lập mô hình con người phát triển toàn diện gồm ba trụ cột gắn kết hữu cơ:
  • Thể lực: Nền tảng sinh học, sức chịu đựng cơ thể, tầm vóc và trạng thái tâm sinh lý lành mạnh.
  • Trí lực: Trình độ học vấn, năng lực tư duy khoa học, kỹ năng chuyên môn, khả năng thích ứng công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo.
  • Tâm lực: Lý tưởng sống, thế giới quan tiến bộ, bản lĩnh văn hóa, đạo đức cách mạng, ý thức pháp luật và lòng nhân ái.
• Phát hiện và luận giải hai mâu thuẫn biện chứng cơ bản trong giai đoạn chuyển đổi:
  • Mâu thuẫn 1: Giữa yêu cầu phát triển nhanh về chất lượng con người để đáp ứng cuộc Cách mạng khoa học - công nghệ và kinh tế tri thức với thực trạng chất lượng con người Việt Nam chuyển biến còn chậm.
  • Mâu thuẫn 2: Giữa đòi hỏi phải kiến tạo môi trường kinh tế - xã hội, thể chế dịch vụ công bình đẳng với thực tế những bất cập, yếu kém của hệ thống an sinh xã hội, y tế, giáo dục đang là lực cản kìm hãm con người phát triển.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết: (1) Chủ nghĩa duy vật lịch sử về vai trò chủ thể sáng tạo của quần chúng nhân dân; (2) Tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa "Đức" và "Tài", "Hồng" và "Chuyên"; (3) Khung tiếp cận năng lực và phúc lợi xã hội hiện đại.

• Tính tích hợp đa diện: Phân tích con người đồng thời dưới tư cách là lực lượng sản xuất trực tiếp (nguồn nhân lực) và chủ thể văn hóa - đạo đức (nhân cách xã hội). Luận án giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội, khắc phục cả hai khuynh hướng sai lầm: chủ nghĩa cá nhân vị kỷ tư sản và chủ nghĩa tập thể bình quân, cào bằng giáo điều.
• Điều kiện biên (Boundary conditions): Mô hình được thiết lập cho nền kinh tế chuyển đổi từ kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, với xuất phát điểm kinh tế nông nghiệp lạc hậu đang tiến hành hiện đại hóa.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án lựa chọn lập trường bản thể luận và nhận thức luận của Chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp chặt chẽ với Chủ nghĩa duy vật biện chứng. Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods design) được triển khai qua phương pháp lịch sử - lôgíc nhằm tái hiện sự tiến hóa của tư tưởng lý luận, kết hợp tổng hợp dữ liệu thứ cấp quy mô lớn (secondary quantitative data synthesis).

Thiết kế nghiên cứu đa tầng bậc (Multi-level design) bao gồm:

1. Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Phân tích đường lối, cương lĩnh chính trị của Đảng, hệ thống pháp luật Nhà nước và các chỉ số tổng hợp quốc gia (HDI, IHDI, GDP bình quân đầu người).
2. Cấp độ trung mô (Meso-level): Phân tích sự phân hóa phát triển con người theo 6 vùng kinh tế - xã hội, cấu trúc hệ thống giáo dục - y tế công lập và ngoài công lập, các nhóm giai tầng xã hội.
3. Cấp độ vi mô (Micro-level): Phân tích các tiêu chí nhân cách cá nhân, phẩm chất lao động, mức độ thụ hưởng văn hóa và lối sống của người dân.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý tài liệu tuân thủ các chuẩn mực nghiên cứu nghiêm ngặt:

• Chiến lược chọn mẫu dữ liệu: Khai thác toàn bộ chuỗi số liệu chính thức từ Tổng cục Thống kê giai đoạn 2000–2012; các bộ chỉ số phát triển con người quốc gia trong Báo cáo UNDP 2001 ("Đổi mới và phát triển con người ở Việt Nam"), Báo cáo UNDP 2006 ("Phát triển con người Việt Nam 1999-2004 - Những thay đổi và xu hướng chủ yếu"), và Báo cáo UNDP 2011 ("Dịch vụ xã hội vì sự phát triển con người").
• Tam giác hóa phương pháp và dữ liệu (Triangulation): Kết hợp đối chiếu giữa văn bản kinh điển triết học, văn kiện chính sách với số liệu thống kê kinh tế - xã hội và đánh giá của các tổ chức quốc tế độc lập.
• Đảm bảo tính giá trị và độ tin cậy: Đánh giá độ tin cậy của các chỉ số thành phần (tuổi thọ, giáo dục, thu nhập) dựa trên công thức chuẩn hóa của UNDP năm 2010 (sử dụng trung bình nhân thay cho trung bình cộng để phản ánh mức độ bất đối xứng giữa các chiều cạnh).

Data và phân tích

Phân tích số liệu thống kê thứ cấp phản ánh bức tranh đa chiều về phát triển con người Việt Nam:

• Biến động chỉ số HDI: Trong giai đoạn 1990–2010, HDI của Việt Nam tăng từ mức thấp lên nhóm trung bình (từ 0.498 năm 1990 lên khoảng 0.728 năm 2010 theo cách tính cũ, và đạt 0.593 theo phương pháp tính mới năm 2010, xếp hạng 113/169 quốc gia).
• Phân rã chỉ số thành phần: Điểm sáng lớn nhất nằm ở chỉ số kỳ vọng sống (đạt 75 tuổi năm 2010) và tỷ lệ biết chữ ở người lớn (>93%). Tuy nhiên, chỉ số giáo dục bị kéo giảm bởi tỷ lệ nhập học gộp ở cấp đại học và tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề có bằng cấp/chứng chỉ chỉ đạt 15.6% năm 2011.
• Độ nhạy phân hóa: Báo cáo phát triển con người năm 2011 chỉ ra sự giảm sút tốc độ tăng HDI ở cấp địa phương và mức độ chênh lệch giàu nghèo ngày càng doãng rộng giữa nhóm 20% thu nhập cao nhất và nhóm 20% thu nhập thấp nhất (tăng từ 7.0 lần năm 1993 lên 9.2 lần năm 2010 theo số liệu VHLSS).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự thiên lệch trong động lực tăng trưởng HDI: Tiến bộ trong chỉ số HDI của Việt Nam trong gần 30 năm Đổi mới chủ yếu nhờ đóng góp của tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP), trong khi các chỉ số về chất lượng giáo dục đại học, chuyển giao công nghệ và y tế chuyên sâu cải thiện với tốc độ chậm hơn đáng kể.
2. Sự hình thành hệ thống dịch vụ "hai cấp" (Two-tier delivery system): Chính sách xã hội hóa y tế và giáo dục khi bị thương mại hóa đã tạo ra rào cản tài chính đối với người nghèo và vùng sâu vùng xa. Báo cáo UNDP 2011 khẳng định chi phí tự chi trả từ tiền túi của hộ gia đình (out-of-pocket expenditure) cho y tế chiếm trên 50% tổng chi phí y tế toàn xã hội, trở thành bẫy nghèo đối với các hộ cận nghèo khi gặp biến cố bệnh tật.
3. Nghịch lý về chất lượng thể lực và kỹ năng lao động: Mặc dù tuổi thọ bình quân tăng cao, chiều cao trung bình và thể lực bền bỉ của thanh niên Việt Nam còn ở mức thấp so với khu vực Đông Nam Á; trình độ chuyên môn kỹ thuật của lực lượng lao động còn quá mỏng (hơn 84% lao động chưa qua đào tạo nghề chính quy có văn bằng), tính tự chủ và khả năng sáng tạo trong môi trường kinh tế số còn nhiều hạn chế.
4. Sự tha hóa giá trị đạo đức và khoảng trống bản lĩnh văn hóa: Mặt trái của kinh tế thị trường và sự xâm nhập của lối sống thực dụng đã tạo nên nguy cơ suy thoái đạo đức, lối sống, giảm sút niềm tin xã hội. Luận án chỉ rõ giáo dục chưa đạt được tính chỉnh thể khi nặng về "dạy chữ", nhẹ về "dạy nghề" và xem nhẹ "dạy người".

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Cung cấp cơ sở khoa học khẳng định tính ưu việt của mô hình chủ nghĩa xã hội trong việc giải quyết vấn đề con người; chứng minh sự tương thích giữa triết học Mácxít và các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc.
• Về mặt phương pháp luận: Thiết lập khung đánh giá đa diện, cảnh báo việc quá phụ thuộc vào chỉ số kinh tế đơn thuần mà bỏ qua các chỉ số bất bình đẳng phân phối (IHDI) và nghèo đa chiều (MPI).
• Về mặt chính sách và thực tiễn:
  • Chính sách dịch vụ xã hội: Chuyển từ cơ chế thương mại hóa dịch vụ công sang bảo đảm phổ cập dịch vụ y tế và giáo dục cơ bản có chất lượng cho mọi người dân; định hình lại mạng lưới an sinh xã hội theo hướng dựa trên quyền (rights-based social floor).
  • Đổi mới giáo dục: Thực hiện Kết luận số 51-KL/TW và tinh thần Đại hội XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục; kết hợp lao động sản xuất với trí dục, đức dục, thể dục và mỹ dục theo đúng tư tưởng của C.Mác: "Kết hợp lao động sản xuất với trí dục và thể dục... là phương pháp duy nhất để sản xuất ra con người phát triển toàn diện" [88, tr.707].
  • Mở rộng dân chủ: Hiện thực hóa quy chế dân chủ ở cơ sở, xem dân chủ là "chìa khóa vạn năng" để giải phóng năng lượng sáng tạo của quần chúng nhân dân.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

1. Giới hạn về nguồn dữ liệu thực chứng: Do phụ thuộc vào các cuộc khảo sát mức sống và điều tra dân số định kỳ (2009–2012), một số chỉ số định lượng chưa phản ánh kịp thời những biến động sâu sắc của làn sóng công nghệ thông minh và kinh tế số xuất hiện sau năm 2013.
2. Khó khăn trong việc định lượng hóa các biến số triết học: Các cấu phần thuộc về "Tâm lực", "Đạo đức", "Bản lĩnh văn hóa" và "Ý thức làm chủ" chủ yếu được luận giải dưới dạng khái niệm quy phạm và phân tích định tính, thiếu vắng các thang đo tâm lý học xã hội học (psychometric scales) chuẩn hóa.
3. Phạm vi khảo sát theo nhóm đối tượng chuyên biệt: Luận án chưa đi sâu phân tích chi tiết sự khác biệt về phát triển con người trong từng nhóm xã hội đặc thù như công nhân khu công nghiệp tập trung, đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ, hoặc cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) cần tập trung vào:

• Xây dựng Bộ chỉ số Tổng hợp Phát triển Con người Việt Nam (V-HDI) tích hợp các biến số văn hóa truyền thống, năng lực số (digital capabilities) và mức độ hạnh phúc cá nhân.
• Nghiên cứu tác động của Trí tuệ nhân tạo (AI) và Tự động hóa đến hiện tượng tha hóa lao động kiểu mới và sự chuyển đổi cấu trúc thể lực - trí lực của người lao động Việt Nam.
• Khảo cứu tác động của biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long và miền Trung đến quyền sống và an ninh con người.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuyên khảo giá trị cho các viện nghiên cứu (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Viện Triết học), các học viện và trường đại học phục vụ công tác giảng dạy sau đại học về triết học xã hội và con người học.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban Tuyên giáo Trung ương, Hội đồng Lý luận Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trong việc xây dựng Nghị quyết Trung ương 9 khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.
• Tác động xã hội và kinh tế: Thúc đẩy nhận thức xã hội về việc đầu tư cho con người là đầu tư cho phát triển bền vững; định hướng các doanh nghiệp xây dựng văn hóa doanh nghiệp lấy người lao động làm trung tâm, kết hợp hài hòa giữa đãi ngộ vật chất và phát triển năng lực cá nhân.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Triết học/Khoa học Xã hội: Tiếp cận hệ thống luận điểm chặt chẽ, tổng quan tài liệu đa diện và phương pháp luận duy vật lịch sử ứng dụng.
• Cán bộ Hoạch định Chính sách Vĩ mô: Nắm bắt các bằng chứng thực chứng về sự suy giảm hiệu quả của chính sách dịch vụ công phân tầng, từ đó điều chỉnh phân bổ ngân sách cho y tế cơ sở và giáo dục mầm non, tiểu học.
• Lãnh đạo Doanh nghiệp và Bộ phận R&D Nhân lực: Hiểu rõ cơ chế tạo động lực toàn diện (kết hợp vật chất và tinh thần) nhằm phát huy tối đa sáng kiến của người lao động.
• Các Tổ chức Phát triển Quốc tế (UNDP, UNESCO, UNICEF): Sử dụng các phát hiện của luận án làm tài liệu đối chiếu cho các chương trình hợp tác quốc gia về bình đẳng xã hội và quyền con người.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng học thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất của luận án là việc mở rộng Học thuyết Mác về sự tha hóa và giải phóng con người trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại một nước đang phát triển. Luận án đã hệ thống hóa mô hình ba thành tố "Thể lực - Trí lực - Tâm lực" gắn liền với các cặp phạm trù triết học "Đức - Tài" và "Hồng - Chuyên", chứng minh rằng sự phát triển toàn diện của cá nhân chỉ đạt được khi xóa bỏ tình trạng tuyệt đối hóa động lực kinh tế đơn thuần, xác lập thể chế phân phối công bằng và mở rộng nền dân chủ thực chất.

2. Điểm mới về mặt phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây là gì?

So với các nghiên cứu quy phạm thuần túy lý luận (như của Phạm Như Cương, 1979) hoặc các nghiên cứu thống kê kinh tế đơn tuyến (như các báo cáo lao động thông thường), luận án đã thực hiện sự tam giác hóa phương pháp luận (methodological triangulation): sử dụng phép biện chứng duy vật lịch sử làm khung định hướng thế giới quan, đồng thời tích hợp có phê phán các công cụ đo lường bất bình đẳng và nghèo đa chiều hiện đại của UNDP (HDI, IHDI, MPI). Cách tiếp cận này giúp luận án vừa bảo đảm tính chuẩn mực tư tưởng mácxít, vừa có sức thuyết phục thực chứng cao.

3. Phát hiện thực chứng gây bất ngờ và có tính phản trực giác nhất là gì?

Phát hiện phản trực giác nhất là chính sách "xã hội hóa" dịch vụ công (y tế, giáo dục) nếu không được quản trị nghiêm ngặt sẽ trở thành tác nhân làm gia tăng bất bình đẳng và cản trở phát triển con người. Dù xã hội hóa giúp huy động nguồn lực tài chính ngoài ngân sách, nó đã vô tình tạo ra hệ thống phân phối "hai cấp": người giàu tiếp cận dịch vụ cao cấp, người nghèo bị đẩy ra rìa hoặc chịu gánh nặng chi phí y tế tự chi trả quá lớn (>50%), làm triệt tiêu cơ hội phát triển năng lực của các tầng lớp yếu thế.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) không?

Có. Luận án xác lập quy trình nghiên cứu 4 bước chuẩn hóa: (1) Trích xuất và cấu trúc hóa các luận điểm kinh điển; (2) Thu thập và chuẩn hóa chuỗi dữ liệu thứ cấp từ Niên giám Thống kê và Báo cáo UNDP; (3) Tính toán, đối chiếu độ lệch giữa tăng trưởng kinh tế và các chỉ số phát triển xã hội; (4) Khái quát hóa mâu thuẫn biện chứng và suy diễn giải pháp thể chế. Quy trình này có thể áp dụng trực tiếp để nghiên cứu sự phát triển con người tại các quốc gia đang phát triển hoặc các địa phương cụ thể tại Việt Nam.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao?

Lộ trình nghiên cứu 10 năm tới bao gồm ba giai đoạn: (1) Giai đoạn 1 (2015–2018): Hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá nhân cách con người Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH; (2) Giai đoạn 2 (2019–2022): Đánh giá tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và môi trường số đến sự biến đổi thể lực, trí lực và tâm lực của giới trẻ; (3) Giai đoạn 3 (2023–2025): Xây dựng mô hình lý thuyết phát triển con người Việt Nam thích ứng với biến đổi môi trường sinh thái và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero).

Kết luận

Luận án tiến sĩ triết học "Vấn đề phát triển con người toàn diện ở Việt Nam hiện nay" là một công trình nghiên cứu công phu, mẫu mực, thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa tư duy triết học uyên bác và năng lực phân tích thực chứng sắc sảo.

Sáu đóng góp cốt lõi của công trình bao gồm:

1. Luận giải sâu sắc bản chất khoa học và nhân văn của học thuyết Mác, tư tưởng Hồ Chí Minh về sự phát triển tự do, toàn diện của con người như một quy luật phát triển tất yếu của lịch sử.
2. Xác lập định nghĩa và cấu trúc chuẩn mực về con người Việt Nam phát triển toàn diện: sự thống nhất hài hòa giữa thể lực, trí lực và tâm lực; giữa phẩm chất chính trị ("hồng") và năng lực chuyên môn ("chuyên").
3. Vận dụng sáng tạo khung lý thuyết phát triển con người của UNDP để đánh giá khách quan thành tựu và chỉ ra các điểm nghẽn thực chứng của Việt Nam sau gần 30 năm Đổi mới.
4. Phát hiện và luận giải sâu sắc hai mâu thuẫn biện chứng cốt lõi giữa yêu cầu phát triển nhanh về nguồn nhân lực với sự chậm chạp của thể chế và tình trạng bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ công.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, khả thi: kết hợp giữa cải cách thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, đổi mới căn bản giáo dục - đào tạo và mở rộng dân chủ xã hội thực chất.
6. Cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc cho công tác nghiên cứu, giảng dạy triết học và hoạch định chiến lược phát triển con người của Đảng và Nhà nước Việt Nam.

Công trình mở ra những hướng nghiên cứu chuyên sâu về mối quan hệ giữa công bằng xã hội, chuyển đổi số và phát triển con người bền vững, khẳng định chân lý thời đại: sự nghiệp đổi mới chỉ thực sự thành công khi lấy hạnh phúc, tự do và sự phát triển toàn diện của con người làm điểm xuất phát và mục tiêu tối thượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người; Chương 2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về chính sách xã hội. Các tác giả của công trình này đã trình bày tƣ tƣởng của Hồ Chí Minh về con ngƣời và về chính sách xã hội trong mối quan hệ biện chứng tạo thành một chỉnh thể.

Các tác giả đã luận giải những tác phẩm và những luận điểm của Hồ Chí Minh về con ngƣời; về sự yêu thƣơng, kính trọng con ngƣời; về vai trò và vị trí của các bộ phận quần chúng nhân dân trong đấu tranh cách mạng. Trên cơ sở đó, các tác giả đã luận giải nội dung của tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về các chính sách xã hội nhằm đảm bảo công bằng và tiến bộ xã hội với mục tiêu cao quý là làm cho mọi ngƣời dân Việt Nam có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện - cả đức và tài, có lý tƣởng cách mạng. Đặng Hữu Toàn - một trong những nhà khoa học có nhiều tâm huyết trong nghiên cứu về con ngƣời và phát triển con ngƣời Việt Nam. Trong bài “Phát triển vì con ngƣời trong quan niệm của Mác và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhằm mục tiêu phát triển con ngƣời ở nƣớc ta hiện nay” [141], trên cơ sở luận giải mục tiêu tối hậu trong quan điểm của C.Mác là vì sự nghiệp giải phóng con ngƣời, tác giả đã luận giải một cách sâu sắc những quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam trong chỉ đạo sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu phát triển con ngƣời Việt Nam.

Cũng trong năm đó, trên Tạp chí Khoa học xã hội, với tiêu đề "Phát triển con ngƣời Việt Nam toàn diện với tƣ cách là mục tiêu, động lực của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc” [142], tác giả tiếp tục khẳng định sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa là nhằm mục tiêu phát triển con ngƣời Việt Nam toàn diện, có đủ đức và tài, có chuyên môn giỏi, có trình độ khoa, học kỹ thuật, có đạo đức và bản lĩnh chính trị.Và chính 11 những con ngƣời Việt Nam phát triển toàn diện đó trở thành động lực của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Tuy nhiên, tác giả cũng thấy rằng sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội kinh tế quốc tế cũng có nhiều mặt trái tác động đến đời sống xã hội, đặt ra nhiều thánh thức trong chiến lƣợc phát triển con ngƣời Việt Nam. Từ nhận thức đó, tác giả đã đi tới quan điểm rằng, phát triển con ngƣời Việt Nam cần phải gắn với phát triển văn hóa, và trong bài“Gắn phát triển con ngƣời Việt Nam hiện đại với giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc” [143], tác giả đã khẳng định văn hóa là động lực quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội, vì vậy “phát triết văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cũng cần phải được coi là quốc sách hàng đầu” [143, tr. Và trong mối quan hệ với con ngƣời thì con ngƣời là chủ thể sáng tạo văn hóa, đồng thời văn hóa sẽ hƣớng con ngƣời đến với giá trị chân - thiện - mỹ.

Do đó, “văn hóa, việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc không thể đứng ngoài chiến lược phát triển con người Việt Nam hiện đại” [143, tr. Hơn nữa, sự phát triển con ngƣời là thƣớc đo quan trọng hàng đầu về tính nhân văn của sự tiến bộ xã hội – điều này đƣợc tác giả luận giải trong bài “Phát triển con ngƣời - thƣớc đo nhân văn của tiến bộ xã hội trong thời đại ngày nay và trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam” [147]. Có thể nói, những công trình khoa học này là cơ sở lý luận quan trọng cho việc nghiên cứu con ngƣời và phát triển con ngƣời toàn diện Việt Nam. Phát triển con người - từ quan niệm đến chiến lược và hành động [161] - Công trình tập hợp một số bài viết của các nhà khoa học trên thế giới, trong đó có Amartya Sen - Ngƣời đƣợc nhận giải Noben về kinh tế năm 1999 nhờ đóng góp to lớn của ông trong việc nghiên cứu vấn đề đói nghèo và phát triển con ngƣời.

Các tác giả đã trình bày quan điểm của mình về khái niệm con ngƣời, chiến lƣợc phát triển con ngƣời, đồng thời đƣa ra các công cụ phân tích, đánh giá trình độ phát triển con ngƣời; nguồn lực và những nhân tố tác động đến phát triển con ngƣời, và về thực trạng phát triển con ngƣời ở các nƣớc trên thế giới. Các tác giả đã khẳng 12 định, việc phát triển con ngƣời là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của nhân loại trong kỷ nguyên mới. Công trình cũng là cơ sở tham chiếu quan trọng cho vấn đề phát triển con ngƣời Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Về phát triển toàn diện con người thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá [48], Cuốn sách do GS,VS Phạm Minh Hạc chủ biên, đây là một công trình khoa học thể hiện sự nghiên cứu công phu của các tác giả về vấn đề phát triển con ngƣời Việt Nam theo cả chiều rộng lẫn chiều sâu.

Cuốn sách đƣợc chia làm hai phần với mƣời hai chƣơng nội dung. Ở phần thứ nhất của cuốn sách, các tác giả đã trình bày những cơ sở khoa học của chiến lƣợc phát triển toàn diện con ngƣời Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Cơ sở lý luận cho chiến lƣợc phát triển con ngƣời toàn diện ở Việt Nam chính là chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó, kinh nghiệm của nƣớc ngoài về phát triển con ngƣời cũng là cơ sở quan trọng trong việc phát triển con ngƣời Việt Nam.

Đông thời, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện hóa đất nƣớc đã trở thành cơ sở thực tiễn của chiến lƣợc phát triển con ngƣời toàn diện ở Việt Nam. Các tác giả cũng đã đƣa ra mô hình nhân cách con ngƣời Việt Nam, con ngƣời Việt Nam là “Con người có lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có đạo đức trong sáng, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc, có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; có ý chí kiên cường, có hoài bão lớn lao phát huy tiềm năng của dân tộc và con người Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân, có tư duy sáng tạo và có óc thực nghiệm, có kỹ năng thực hành giỏi, tay nghề cao, có tác phong công nghiệp, có tính tổ chức và kỷ luật, tinh thần trách nhiệm cao, có lòng nhân ái, tôn trọng và hợp tác được với người khác, có sức khỏe, có khả năng tự hoàn thiện không ngừng, năng động và thích ứng, có tinh thần pháp luật và có ý thức công dân, ý thức bảo vệ môi sinh, biết yêu cái đẹp” [48, tr. Đó là mô hình gắn bó chặt chẽ giữa đức và tài trong con ngƣời. Trong phần thứ hai, các tác giả đã đƣa ra định hƣớng chiến lƣợc và luận giải những giải pháp cụ thể cho việc phát triển con ngƣời Việt Nam trên bốn phƣơng diện cơ bản là đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và thể chất.

13 Nguyễn Hữu Công trong Luận án tiến sỹ triết học, với đề tài: Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con người toàn diện [14], tác giả luận án đã trình bày trong ba chƣơng nội dung. Chƣơng thứ nhất, trình bày hai cơ sở lý luận cơ bản để hình thành tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về con ngƣời và phát triển con ngƣời toàn diện. Bên cạnh việc nhấn mạnh tƣ tƣởng của Dân tộc Việt Nam, tác giả đã khẳng định chủ nghĩa Mác - Lênin là tiền đề lý luận cơ bản cho sự hình thành tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về phát triển con ngƣời toàn diện. Chƣơng thứ hai, trình bày nội dung tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về phát triển con ngƣời toàn diện, đồng thời luận giải vai trò của các nhân tố kinh tế, chính trị, văn hóa trong quá trình hình thành và phát triển con ngƣời toàn diện.

Theo tác giả: “Để có những con người phát triển toàn diện cho chế độ mới, xã hội cần phải tạo ra được những điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội phù hợp, phải tổ chức giáo dục, đào tạo, phát triển con người mọi mặt. Có như vậy, sự nghiệp đào tạo, phát triển con người toàn diện ở Việt Nam mới có thể đi tới thành công” [14, tr. Triết học Mác - Lênin về con người và việc xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa [170], Cuốn sách gồm 3 chƣơng. Trong chƣơng 1.

Những quan điểm cơ bản của triết học Mác - Lênin về con người, trên cơ sở phê phán những hạn chế và sai lầm của một số quan niệm trƣớc Mác về con ngƣời, tác giả đã khẳng định sự ra đời của chủ nghĩa Mác là bƣớc ngoặt cách mạng trong quan niệm về con ngƣời. Các quan điểm của Mác, Ăngghen, Lênin về bản chất con ngƣời, về con ngƣời - chủ thể sáng tạo của lịch sử và giải phóng con ngƣời đƣợc tác giả phân tích sâu sắc và đi đến khẳng định, học thuyết Mác - Lênin đã “coi con người là điểm xuất phát và sự giải phóng con người là mục tiêu cao nhất mà nhân loại cần đạt tới” [170, tr.31]; “giải phóng con người là đưa con người ra khỏi sự khép kín về đẳng cấp, địa vị, về vị trí của con người trong xã hội, là sự thừa nhận bản chất phổ biến của con người, thừa nhận bản tính loài của con người xuyên suốt sự tồn tại hiện thực của con người; làm cho lao động và hòa bình, nhân bản, nhân đạo và bình đẳng…những thuộc 14 tính nội tại của con người được thực hiện vững chắc ở từng con người và cả cộng đồng xã hội” [170, tr. Và “con đường duy nhất để thực hiện sự giải phóng ấy là tiến hành cuộc cách mạng vô sản, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản” [170, tr. Mấy vấn đề triết học về xã hội và phát triển con người [62], Cuốn sách đƣợc kết cấu thành hai phần chính.

Phần thứ nhất với nhan đề chủ nghĩa xã hội và sự phát triển xã hội Việt Nam, đƣợc tác giả Nguyễn Văn Huyên trình bày trong mƣời một chƣơng nội dung. Trong phần này, trên cơ sở cho rằng chủ nghĩa xã hội là xu hƣớng phát triển tất yếu của xã hội loài ngƣời, tác giả đã khẳng định chỉ có chủ nghĩa xã hội mới là môi trƣờng, điều kiện để tiến tới phát triển con ngƣời Việt Nam.