Chương 1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người; Chương 2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về chính sách xã hội. Các tác giả của công trình này đã trình bày tƣ tƣởng của Hồ Chí Minh về con ngƣời và về chính sách xã hội trong mối quan hệ biện chứng tạo thành một chỉnh thể.
Các tác giả đã luận giải những tác phẩm và những luận điểm của Hồ Chí Minh về con ngƣời; về sự yêu thƣơng, kính trọng con ngƣời; về vai trò và vị trí của các bộ phận quần chúng nhân dân trong đấu tranh cách mạng. Trên cơ sở đó, các tác giả đã luận giải nội dung của tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về các chính sách xã hội nhằm đảm bảo công bằng và tiến bộ xã hội với mục tiêu cao quý là làm cho mọi ngƣời dân Việt Nam có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện - cả đức và tài, có lý tƣởng cách mạng. Đặng Hữu Toàn - một trong những nhà khoa học có nhiều tâm huyết trong nghiên cứu về con ngƣời và phát triển con ngƣời Việt Nam. Trong bài “Phát triển vì con ngƣời trong quan niệm của Mác và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhằm mục tiêu phát triển con ngƣời ở nƣớc ta hiện nay” [141], trên cơ sở luận giải mục tiêu tối hậu trong quan điểm của C.Mác là vì sự nghiệp giải phóng con ngƣời, tác giả đã luận giải một cách sâu sắc những quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam trong chỉ đạo sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu phát triển con ngƣời Việt Nam.
Cũng trong năm đó, trên Tạp chí Khoa học xã hội, với tiêu đề "Phát triển con ngƣời Việt Nam toàn diện với tƣ cách là mục tiêu, động lực của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc” [142], tác giả tiếp tục khẳng định sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa là nhằm mục tiêu phát triển con ngƣời Việt Nam toàn diện, có đủ đức và tài, có chuyên môn giỏi, có trình độ khoa, học kỹ thuật, có đạo đức và bản lĩnh chính trị.Và chính 11 những con ngƣời Việt Nam phát triển toàn diện đó trở thành động lực của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Tuy nhiên, tác giả cũng thấy rằng sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội kinh tế quốc tế cũng có nhiều mặt trái tác động đến đời sống xã hội, đặt ra nhiều thánh thức trong chiến lƣợc phát triển con ngƣời Việt Nam. Từ nhận thức đó, tác giả đã đi tới quan điểm rằng, phát triển con ngƣời Việt Nam cần phải gắn với phát triển văn hóa, và trong bài“Gắn phát triển con ngƣời Việt Nam hiện đại với giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc” [143], tác giả đã khẳng định văn hóa là động lực quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội, vì vậy “phát triết văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cũng cần phải được coi là quốc sách hàng đầu” [143, tr. Và trong mối quan hệ với con ngƣời thì con ngƣời là chủ thể sáng tạo văn hóa, đồng thời văn hóa sẽ hƣớng con ngƣời đến với giá trị chân - thiện - mỹ.
Do đó, “văn hóa, việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc không thể đứng ngoài chiến lược phát triển con người Việt Nam hiện đại” [143, tr. Hơn nữa, sự phát triển con ngƣời là thƣớc đo quan trọng hàng đầu về tính nhân văn của sự tiến bộ xã hội – điều này đƣợc tác giả luận giải trong bài “Phát triển con ngƣời - thƣớc đo nhân văn của tiến bộ xã hội trong thời đại ngày nay và trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam” [147]. Có thể nói, những công trình khoa học này là cơ sở lý luận quan trọng cho việc nghiên cứu con ngƣời và phát triển con ngƣời toàn diện Việt Nam. Phát triển con người - từ quan niệm đến chiến lược và hành động [161] - Công trình tập hợp một số bài viết của các nhà khoa học trên thế giới, trong đó có Amartya Sen - Ngƣời đƣợc nhận giải Noben về kinh tế năm 1999 nhờ đóng góp to lớn của ông trong việc nghiên cứu vấn đề đói nghèo và phát triển con ngƣời.
Các tác giả đã trình bày quan điểm của mình về khái niệm con ngƣời, chiến lƣợc phát triển con ngƣời, đồng thời đƣa ra các công cụ phân tích, đánh giá trình độ phát triển con ngƣời; nguồn lực và những nhân tố tác động đến phát triển con ngƣời, và về thực trạng phát triển con ngƣời ở các nƣớc trên thế giới. Các tác giả đã khẳng 12 định, việc phát triển con ngƣời là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của nhân loại trong kỷ nguyên mới. Công trình cũng là cơ sở tham chiếu quan trọng cho vấn đề phát triển con ngƣời Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Về phát triển toàn diện con người thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá [48], Cuốn sách do GS,VS Phạm Minh Hạc chủ biên, đây là một công trình khoa học thể hiện sự nghiên cứu công phu của các tác giả về vấn đề phát triển con ngƣời Việt Nam theo cả chiều rộng lẫn chiều sâu.
Cuốn sách đƣợc chia làm hai phần với mƣời hai chƣơng nội dung. Ở phần thứ nhất của cuốn sách, các tác giả đã trình bày những cơ sở khoa học của chiến lƣợc phát triển toàn diện con ngƣời Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Cơ sở lý luận cho chiến lƣợc phát triển con ngƣời toàn diện ở Việt Nam chính là chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó, kinh nghiệm của nƣớc ngoài về phát triển con ngƣời cũng là cơ sở quan trọng trong việc phát triển con ngƣời Việt Nam.
Đông thời, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện hóa đất nƣớc đã trở thành cơ sở thực tiễn của chiến lƣợc phát triển con ngƣời toàn diện ở Việt Nam. Các tác giả cũng đã đƣa ra mô hình nhân cách con ngƣời Việt Nam, con ngƣời Việt Nam là “Con người có lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có đạo đức trong sáng, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc, có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; có ý chí kiên cường, có hoài bão lớn lao phát huy tiềm năng của dân tộc và con người Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân, có tư duy sáng tạo và có óc thực nghiệm, có kỹ năng thực hành giỏi, tay nghề cao, có tác phong công nghiệp, có tính tổ chức và kỷ luật, tinh thần trách nhiệm cao, có lòng nhân ái, tôn trọng và hợp tác được với người khác, có sức khỏe, có khả năng tự hoàn thiện không ngừng, năng động và thích ứng, có tinh thần pháp luật và có ý thức công dân, ý thức bảo vệ môi sinh, biết yêu cái đẹp” [48, tr. Đó là mô hình gắn bó chặt chẽ giữa đức và tài trong con ngƣời. Trong phần thứ hai, các tác giả đã đƣa ra định hƣớng chiến lƣợc và luận giải những giải pháp cụ thể cho việc phát triển con ngƣời Việt Nam trên bốn phƣơng diện cơ bản là đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và thể chất.
13 Nguyễn Hữu Công trong Luận án tiến sỹ triết học, với đề tài: Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con người toàn diện [14], tác giả luận án đã trình bày trong ba chƣơng nội dung. Chƣơng thứ nhất, trình bày hai cơ sở lý luận cơ bản để hình thành tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về con ngƣời và phát triển con ngƣời toàn diện. Bên cạnh việc nhấn mạnh tƣ tƣởng của Dân tộc Việt Nam, tác giả đã khẳng định chủ nghĩa Mác - Lênin là tiền đề lý luận cơ bản cho sự hình thành tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về phát triển con ngƣời toàn diện. Chƣơng thứ hai, trình bày nội dung tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về phát triển con ngƣời toàn diện, đồng thời luận giải vai trò của các nhân tố kinh tế, chính trị, văn hóa trong quá trình hình thành và phát triển con ngƣời toàn diện.
Theo tác giả: “Để có những con người phát triển toàn diện cho chế độ mới, xã hội cần phải tạo ra được những điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội phù hợp, phải tổ chức giáo dục, đào tạo, phát triển con người mọi mặt. Có như vậy, sự nghiệp đào tạo, phát triển con người toàn diện ở Việt Nam mới có thể đi tới thành công” [14, tr. Triết học Mác - Lênin về con người và việc xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa [170], Cuốn sách gồm 3 chƣơng. Trong chƣơng 1.
Những quan điểm cơ bản của triết học Mác - Lênin về con người, trên cơ sở phê phán những hạn chế và sai lầm của một số quan niệm trƣớc Mác về con ngƣời, tác giả đã khẳng định sự ra đời của chủ nghĩa Mác là bƣớc ngoặt cách mạng trong quan niệm về con ngƣời. Các quan điểm của Mác, Ăngghen, Lênin về bản chất con ngƣời, về con ngƣời - chủ thể sáng tạo của lịch sử và giải phóng con ngƣời đƣợc tác giả phân tích sâu sắc và đi đến khẳng định, học thuyết Mác - Lênin đã “coi con người là điểm xuất phát và sự giải phóng con người là mục tiêu cao nhất mà nhân loại cần đạt tới” [170, tr.31]; “giải phóng con người là đưa con người ra khỏi sự khép kín về đẳng cấp, địa vị, về vị trí của con người trong xã hội, là sự thừa nhận bản chất phổ biến của con người, thừa nhận bản tính loài của con người xuyên suốt sự tồn tại hiện thực của con người; làm cho lao động và hòa bình, nhân bản, nhân đạo và bình đẳng…những thuộc 14 tính nội tại của con người được thực hiện vững chắc ở từng con người và cả cộng đồng xã hội” [170, tr. Và “con đường duy nhất để thực hiện sự giải phóng ấy là tiến hành cuộc cách mạng vô sản, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản” [170, tr. Mấy vấn đề triết học về xã hội và phát triển con người [62], Cuốn sách đƣợc kết cấu thành hai phần chính.
Phần thứ nhất với nhan đề chủ nghĩa xã hội và sự phát triển xã hội Việt Nam, đƣợc tác giả Nguyễn Văn Huyên trình bày trong mƣời một chƣơng nội dung. Trong phần này, trên cơ sở cho rằng chủ nghĩa xã hội là xu hƣớng phát triển tất yếu của xã hội loài ngƣời, tác giả đã khẳng định chỉ có chủ nghĩa xã hội mới là môi trƣờng, điều kiện để tiến tới phát triển con ngƣời Việt Nam.