CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN PHÁT TRIỂN CÂY CÔNG NGHIỆP LÂU NĂM 1. KHÁI QUÁT VỀ CÂY CA CAO VÀ PHÁT TRIỂN CÂY CA CAO 1. Cây Ca cao và đặc điểm kinh tế kỹ thuật của cây Ca cao a. Giới thiệu cây Ca cao Cây Ca cao có tên khoa học là Theobroma cacao, theo truyền thống được phân loại thuộc họ Trôm (Sterculiaceae), còn theo phân loại của hệ thống APG II thì thuộc phân họ Byttnerioideae của họ Cẩm quỳ (Malvaceae) nghĩa rộng.
Cây Ca cao có nguồn gốc hoang dại trong các khu rừng nhiệt đới Trung và Nam châu Mỹ và được những người Aztec và Maya bản xứ khám phá. Nhưng ngày nay hầu hết những nước nhiệt đới có thể trồng cây này. Ở Việt Nam, ca cao được du nhập vào rất sớm, theo chân các nhà truyền giáo phương Tây. Là cây thường xanh tầng trung, cao 4–8 m, Ưa bóng rợp, có khả năng chịu bóng tốt nên thường được trồng xen dưới tán cây khác như trong các vườn dừa, ca cao, vườn rừng.
có sẵn để tăng hiệu quả sử dụng đất. Ca cao cho hạt làm nguyên liệu sử dụng cho ngành công nghiệp thực phẩm cụ thể là các sản phẩm cao cấp như Sô cô la, Ca cao. nên cho giá trị kinh tế rất cao. Các loài ca cao được trồng rộng rãi trên thế giới là Crillo và Forastero nhưng thường gặp nhất là Trinitario là loài được lai tạo từ Crillo và Forastero.
Đ c điểm kinh tế kỹ thuật của cây Ca cao Chu kỳ kinh tế của cây Ca cao kéo dài khoảng 25 năm, trải qua hai thời kỳ. Thời kỳ kiến thiết cơ bản 03 năm. Cây Ca cao đòi hỏi qui trình kỹ thuật cao từ trồng, chăm sóc, khai thác sản xuất bảo quản và chế biến để đáp ứng yêu cầu của công nghiệp về mặt chất lượng. Tất cả các khâu này đều đòi hỏi 9 được đầu tư khá lớn cả về kỹ thuật, công nghệ và lao động có trình độ cao.
Cây Ca cao đòi hỏi trình độ thâm canh cao, đầu tư lao động sống và lao động có chất lượng. Cây ca cao thích hợp với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm mưa nhiều. Thích hợp với nhiệt độ trung bình 25oC, độ ẩm 85%, lượng mưa bình quân trên 1500 mm/năm. Cây phát triển được ở những vùng đất có độ cao từ mặt biển đến 800m.
Ca cao là cây ưa ánh sáng tán xạ (50-60% cường độ ánh sáng tự nhiên) sinh trưởng tốt dưới bóng râm, nên có thể trồng xen ca cao trong vườn dừa, cau, điều, chuối, cây ăn trái hoặc dưới tán rừng thưa. Độ che phủ thích hợp là 50% và giảm dần khi cây lớn (30%). Độ che phủ cho cây tốt sẽ là yếu tố quyết định thành công ở giai đoạn kiến thiết cơ bản, cây không được che bóng sẽ bị cháy lá, chùn ngọn, chậm lớn, dễ bị sâu tấn công, cây phân cành sớm, lá rụng sớm. Cây ca cao thích hợp với nhiều loại đất khác nhau: đất đỏ, đất xám, đất phù sa cổ, song thích hợp nhất với đất có thành phần cơ giới trung bình đến nhẹ, PH từ 5,5- 5,8, tầng canh tác dày 1-1,5 m, dễ thoát nước, có khả năng giữ nước cao, giàu chất hữu cơ.
Tuy nhiên bằng biện pháp canh tác (bón vôi, bón phân hữu cơ…) có thể giúp cây ca cao đạt năng suất cao trên vùng đất kém mầu mỡ. Mật độ và khoảng cách trồng tùy thuộc vào từng loại đất, khả năng thâm canh, trồng thuần hay trồng xen mà bố trí phù hợp. Nếu xen canh với dừa, mật độ khoảng từ 400 - 700 cây/ha, lượng dừa vào khoảng 120 cây dừa/ha. Cây ca cao trồng cách nhau 2,5 x 3m hoặc 3 x 3m.
Nhu cầu dinh dưỡng của cây ca cao: Cây ca cao là cây hút nhiều dinh dưỡng, trong đó kali cao nhất. Ngoài dinh dưỡng đa lượng, ca cao có nhu cầu khá cao về trung, vi lượng. Nhu cầu dinh dưỡng của cây tăng theo tuổi cây và mức năng suất. Ca cao thu bói có nhu cầu dinh dưỡng cao hơn cây kiến thiết 10 cơ bản và cây trong vườn ươm.
Ca cao kinh doanh có nhu cầu dinh dưỡng cao hơn so với ca cao mới thu bói. Khái niệm về phát triển cây Ca cao Phát triển cây Ca cao là một tổng thể các biện pháp nhằm tăng sản phẩm của cây Ca cao để đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường trên cơ sở khai thác các nguồn lực trong nông nghiệp một cách hợp lý và từng bước nâng cao hiệu quả sản xuất. Phát triển cây Ca cao bao gồm hai khía cạnh: phát triển theo chiều rộng và phát triển sản xuất theo chiều sâu. Trong khi phát triển sản xuất theo chiều rộng chú trọng tới quy mô như tăng diện tích, tăng thêm vốn, bổ sung thêm lao động, mở mang thêm nhiều ngành nghề, xây dựng thêm những xí nghiệp tạo ra những mặt hàng mới, và hầu như không tăng năng suất lao động.
Phát triển sản xuất theo chiều sâu chú trọng về chất lượng của sự phát triển, tức là nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và hiệu quả sử dụng các nguồn lực [2]. Vai trò, ý nghĩa của phát triển cây Ca cao a. Vai trò của cây Ca cao - Khai thác hiệu quả tài nguyên đất đai, khí hậu Theo số liệu quy hoạch, diện tích ca cao cả nước phát triển đến năm 2015 là 35.000 ha và đến năm 2020 đạt 50.000 ha, tập trung tại 8 tỉnh, thành cả nước (Đắk Lắk, Đắc Nông, Bình Phước, Đồng Nai, Bà Rịa Vũng Tàu, Tiền Giang, Bến Tre, Vĩnh Long). Đặc biệt tại các tỉnh khu vực Tây Nguyên và Đông Nam Bộ như Đắk Nông, Đắk Lắk, Bình Phước, cây ca cao vừa giữ vai trò trồng thuần thay thế cho các vườn cà phê già cỗi, cải thiện kinh tế cho nông dân trồng cà phê cũ.
Đồng thời, đặc tính của cây ca cao là ưa bóng râm nên đã được trồng xen trong các vườn cây ăn quả, vườn điều, cà phê để vừa nâng cao hiệu quả sử dụng đất vừa mang lại năng suất cây trồng cao hơn, tăng 11 nguồn lợi về kinh tế. Khi được trồng xen, năng suất của các loại trồng xen ca cao này như điều, cà phê, cây ăn quả đều tăng từ 1,5 đến 2 lần so với lúc chưa trồng xen cây ca cao. Ngoài ra việc trồng xen ca cao với nhiều loại cây trồng khác như cà phê, chôm chôm, tiêu, sầu riêng. Vườn ca cao sinh trưởng, phát triển tốt là nhờ vào nguồn dinh dưỡng, nước tưới các các loại cây trồng xen trên.
Đặc biệt trước biến động hiện nay, giá trị kinh tế của các loại nông sản này có chiều hướng giảm do đó để giảm rủi ro, nông dân nên đa dạng hóa giống cây trồng trên cùng một đơn vị diện tích, bằng cách trồng xen thêm ca cao với những loại cây khác. Như vậy, phát triển cây ca cao sẽ giúp khai thác triệt để nguồn tài nguyên đất đai. Ở khu vực Tây Nguyên với vùng đất chủ yếu là đất đỏ bazan, là loại đất được đánh giá là giàu chất dinh dưỡng và thích hợp với nhiều loại cây trồng chưa được sử dụng hiệu quả, thì với chiến lược phát triển cây ca cao sẽ khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên quý giá này. Ngoài ra, một số vùng mà đất chưa được khai thác hoặc bị hủy hoại bởi con người và điều kiện, tự nhiên, khí hậu.
Sự phân bố lượng mưa không đều trong năm kết hợp với độ dốc khiến tình trạng thiếu nước trong mùa khô của các khu vực này rất trầm trọng. Trong tình hình đó, các loại cây dài ngày như cà phê, ca cao có khả năng chịu hạn được xem là các cây trồng chủ lực trong việc khai thác đất đai, đáp ứng được mục tiêu trên ngoài yếu tố tăng độ che phủ nó còn là cây cây trồng cho hiệu quả cao về mặt kinh tế. - Đóng góp cho phát triển đời sống xã hội Việc phát triển cây ca cao ngoài việc tạo thu nhập cho người sản xuất còn mang lại một nguồn thu cho lao động thuê ngoài. Ngoài ra hiện nay các doanh nghiệp lẫn nông dân đều hướng đến chỉ tiêu sản xuất ca cao sạch, cần được chứng nhận UTZ (là một bộ tiêu chí chứng nhận cho 4 sản phẩm cà phê, cacao, trà, dầu cọ sạch trên toàn cầu) để nâng cao giá trị hạt ca cao cũng là 12 một trong các phương hướng quan trọng hỗ trợ nông dân phát triển sản xuất ca cao.
Các hộ nông dân trồng ca cao đều được đào tạo kỹ thuậ trồng, chăm sóc, thu hoạch và chế biến hiệu quả và tiết kiệm, tăng năng suất và sản lượng ca cao. Cây ca cao với hình thức phát triển có tổ chức luôn hình thành cùng với vườn cây các khu dân cư tập trung tạo điều kiện dễ dàng hơn trong việc đầu tư các công trình phúc lợi công cộng. Góp phần xây dựng một cơ cấu kinh tế tiến bộ, đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động trong nông nghiệp, nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xây dựng nền nông nghiệp bền vững. Việc phát triển ca cao còn kéo theo sự phát triển cơ sở hạ tầng gồm hệ thống đường, điện, nước.
Những yếu tố này sẽ giúp người dân nâng cao dân trí, tăng sự giao lưu kinh tế và văn hóa trong khu vực. Điều này đã được minh chứng qua việc phát triển của các công ty ca cao trong khu vực. Ở nước ta, trong những năm gần đây cây ca cao đã đem đến thu nhập cao cho người công nhân và giải quyết công ăn việc làm cho hàng ngàn lao động trong đó phần đông là lao động người dân tộc góp phần nâng cao điều kiện sống cho người dân. Cây ca cao có ý nghĩa lớn trong việc bảo vệ môi trường, rừng ca cao có độ che phủ lớn và nếu trồng theo đúng kỹ thuật có tác dụng chống xói mòn đất rất tốt, chống lũ lụt, làm tốt đất và làm sạch không khí, cải thiện môi trường, mở ra hướng mới phát triển du lịch sinh thái.
Nhờ yếu tố không cần tưới nước nên nó rất thích hợp cho việc phủ xanh đất trống đồi núi trọc. Đẩy mạnh phát triển cây ca cao là nhằm tăng diện tích và tăng độ che phủ của rừng nhất là rừng phòng hộ đầu nguồn.