phần mở đầu, kết luận, nội dung chính của khóa luận gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về nuôi trồng thủy sản Chƣơng 2: Tiềm năng và thực trạng phát triển nuôi trồng thủy sản ở tỉnh Thái Bình giai đoạn 2010- 2014 Chƣơng 3: Giải pháp phát triển bền vững nuôi trồng thủy sản tại Thái Bình 3 Luan van CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 1. Các khái niệm liên quan đến hoạt động nuôi trồng thủy sản 1. Ngành thủy sản Theo nghiên cứu “ngành thuỷ sản là một ngành sản xuất vật chất độc lập và cũng là ngành sản xuất vật chất hỗn hợp gồm nhiều ngành sản xuất chuyên môn nhỏ hẹp”. [8] Thuỷ sản là ngành bao gồm những ngành sản xuất chuyên môn nhỏ hẹp nhƣ: nuôi trồng, khai thác và chế biến.
Sản phẩm thuỷ sản là các loại tôm, cá, cua, ba ba, ngao, sò…ở nƣớc ngọt, mặn, lợ thu đƣợc do nuôi trồng hoặc khai thác tự nhiên. Ngành nuôi trồng thủy sản Theo khái niệm của FAO (năm 2008), nuôi trồng thủy sản là nuôi trồng các loài sinh vật trong môi trƣờng nƣớc ngọt và nƣớc mặn, lợ bao gồm áp dụng các kĩ thuật và quy trình chăn nuôi nhằm nâng cao năng suất thuộc sở hữu cá nhân hay tập thể, là chuyên môn hóa hẹp của ngành thủy sản. Bên cạnh đó, “nuôi trồng thủy sản là một bộ phận của ngành thủy sản”. Nó ra đời bắt nguồn từ nhu cầu cuộc sống khi mà sản lƣợng khai thác thủy sản có nguy cơ ngày một cạn kiệt.
Nuôi trồng thủy sản nhằm mục đích cung cấp nguyên liệu cho hoạt động chế biến thủy sản sản xuất. Nuôi trồng thủy sản ngày càng đƣợc quan tâm khi mà nhu cầu thực phẩm về các loại thủy sản ngày càng gia tăng cả về số lƣợng và chất lƣợng trong khi ngành khai thác thủy sản không thể đáp ứng đƣợc. Có thể hiểu, nuôi trồng thủy sản là tập hợp các biện pháp kĩ thuật áp dụng trên một diện tích nhất định nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và môi trƣờng đề ra. Các hình thức nuôi trồng thủy sản a.
Hình thức nuôi trồng phân theo môi trường sống - Nuôi trồng thủy sản nƣớc ngọt Là hoạt động kinh tế khai thác con giống trong vùng nƣớc ngọt tự nhiên, sản xuất giống nhân tạo và ƣơng nuôi các loài thuỷ sản (mà nơi sinh trƣởng cuối cùng của chúng là trong nƣớc ngọt) để chúng đạt tới kích cỡ thƣơng phẩm. Ở đây, nƣớc ngọt đƣợc hiểu là môi trƣờng nƣớc có độ mặn thấp hơn 0,5‰. Các loại thủy sản nƣớc ngọt đƣợc nuôi chủ yếu là cá tra, cá basa, cá bống tƣợng, cá trôi, chép, mè… đƣợc nuôi trong các ao hồ, đầm. Ngoài ra còn phát triển hình thức nuôi cá lồng trên sông và nuôi thủy sản trên ruộng trũng, ruộng lúa.
- Nuôi trồng thủy sản nƣớc mặn, lợ Là hoạt động kinh tế ƣơng nuôi các loài thuỷ sản mà nơi sinh trƣởng cuối cùng của chúng là ở biển. Hình thức nuôi chủ yếu là lồng bè hoặc nuôi trên bãi triều. Đối tƣợng nuôi chính là tôm, tôm hùm, cá biển (cá mú, cá giò, cá hồng, cá cam…), nhuyễn thể (nghêu, sò huyết, ốc hƣơng, trai ngọc…). Một số địa phƣơng còn nuôi trồng rong biển và các đối tƣợng chủ yếu là rong câu chỉ vàng, rong mơ, rong cƣớc và rong sụn.
Hình thức nuôi trồng thủy sản theo năng suất - Nuôi thủy sản siêu thâm canh: là hình thức nuôi trồng cho năng suất cao, trung bình hơn 200 tấn/ha/năm; sử dụng thức ăn viên công nghiệp, có thành phần chất dinh dƣỡng đáp ứng nhu cầu của đối tƣợng nuôi; giống đƣợc sản xuất từ các trại (hoặc giống nhân tạo); không dùng phân bón và các loại bỏ các chất địch hại; kiểm soát hoàn toàn các điều kiện nuôi (nƣớc bơm hay tự chảy, thay nƣớc hoàn toàn chủ động và kiểm soát chất lƣợng nƣớc, có sục khí…). Nuôi chủ yếu trong ao nƣớc chảy, trong lồng, trong bể hay trong hệ thống máng nƣớc chảy. - Nuôi thủy sản thâm canh: là hình thức nuôi có năng suất dƣới 200 tấn/ha/năm; kiểm soát tốt các điều kiện nuôi; chi phí đầu tƣ ban đầu, kĩ thuật 5 Luan van áp dụng hiệu quả và năng suất cao; có xu hƣớng tiến tới chủ động kiểm soát tất cả các điều kiện nuôi (khí hậu và chất lƣợng nƣớc); các hệ thống nuôi có tính nhân tạo. - Nuôi thủy sản bán thâm canh: là hình thức nuôi có năng suất từ 2-20 tấn/ha/năm; lệ thuộc nhiều vào nguồn thức ăn tự nhiên, giống đƣợc sản xuất từ các trại giống (giống nhân tạo); trao đổi nƣớc định kì, hay sục khí định kì, cấp nƣớc bằng máy bơm hay tự chảy.
Nuôi trong ao hoặc bè đơn giản. - Nuôi thủy sản quảng canh cải tiến: là hình thức nuôi có năng suất từ 0,5-5 tấn/ha/năm; có thể cho ăn bổ sung bằng thức ăn có chất lƣợng thấp; giống đƣợc sản xuất từ các trại giống hay từ việc thu gom ngoài tự nhiên; quan sát một số yếu tố lƣợng nƣớc đơn giản. Nuôi ao lồng đơn giản. - Nuôi thủy sản quảng canh: là hình thức nuôi trồng mà mức độ kiểm soát hệ thống nuôi thấp (môi trƣờng, thức ăn, dịch bệnh…); mức độ đầu tƣ ban đầu, áp dụng kĩ thuật thấp (năng suất thấp hơn 500 kg/ha/năm); phụ thuộc nhiều vào yếu tố thời tiết, chất lƣợng nƣớc; nuôi tận dụng diện tích mặt nƣớc tự nhiên (các ao, đầm, phá); không chủ động đƣợc thức ăn cho cá.
- Nuôi thủy sản kết hợp: là hình thức nuôi trồng chia sẻ tài nguyên nhƣ nƣớc, thức ăn, quản lí… với các hoạt động khác, thƣờng là nông nghiệp, cơ sở hạ tầng của công nghiệp (trạm bơm, trạm thủy điện…). Ví dụ: nuôi cá trong hồ thủy điện, nuôi cá kết hợp trồng lúa - Nuôi luân canh: là hình thức không nuôi liện tục hai hay nhiều vụ một đối tƣợng trên một đơn vị diện tích. Ví dụ: nuôi luân phiên một vụ tôm sú và một vụ cá rô phi trong ao tôm. Hệ thống nuôi trồng thủy sản - Nuôi ao: là hình thức nuôi các loài thủy sản trong ao đất (ao nằm trên đất liền).
Có nhiều loại ao khác nhau đƣợc thiết kế cho nuôi thủy sản nhƣ: ao cho cá đẻ, ao trú đông, ao ƣơng cá bột… - Nuôi bè: là hình thức nuôi các loài thủy sản trong các bè, chủ yếu làm bằng gỗ và có kích thƣớc lớn từ dƣới 100 đến hơn 1000 m3/bè. Thuật ngữ nuôi bè thƣờng đƣợc dùng chủ yếu cho các tỉnh vùng Nam Bộ. 6 Luan van - Nuôi lồng: là hình thức nuôi các loài thủy sản trong các lồng làm bằng lƣới, có kích thƣớc khá lớn, khoảng dƣới 10m3 đến trên 1000 m3/lồng (đối với lồng nuôi biển). Ngoài hình thức lồng bằng lƣới còn có hình thức lồng bằng gỗ, tre… với kích thƣớc nhỏ (nuôi cá lồng trên sông).
- Nuôi đăng quầng: là hình thức nuôi trồng các loài thủy sản trong các quầng lƣới hoặc đăng tre có kích thƣớc khác nhau tùy vào loài nuôi. Quầng có thể một mặt giáp với bờ nhƣng đáy quầng là nền đáy của sông hay bãi triều, đầm, phá… - Nuôi bãi triều: là hình thức nuôi quảng canh sò huyết, ngao… trên bãi triều ven biển. Sau một thời gian, chúng đƣợc thu hoạch bằng phƣơng pháp cào lớp bùn đáy. Đây cùng là hình thức nuôi trồng rong biển.
- Nuôi giàn/dây treo: là hình thức để nuôi nhuyễn thể (2 mảnh vỏ). Giàn có thể là dạng cố định bằng cọc cắm xuống bãi triều hoặc dạng phao nổi để treo các chuỗi hay túi lƣới đựng các loài nuôi bên trong nhƣ hàu, vẹm xanh… Dạng phao có thể nuôi xa bờ còn dạng cố định dùng để nuôi gần bờ. Vai trò của ngành nuôi trồng thủy sản. Cung cấp thực phẩm đáp ứng nhu cầu xã hội.
Nuôi trồng thủy sản là ngành sản xuất vật chất và cung cấp sản phẩm cho con ngƣời. Những sản phẩm ở đây bao gồm: hải sản (ngao, tôm…), thủy sản (cua, sò, cá…), cung cấp chất dinh dƣỡng cho con ngƣời, giúp con ngƣời duy trì và tái tạo thể chất hoạt động xã hội. Xã hội ngày càng phát triển dẫn đến nhu cầu của con ngƣời ngày càng cao, ngƣời ta dần hƣớng đến nhu cầu sử dụng những sản phẩm có hàm lƣợng dinh dƣỡng cao và thủy sản là một trong những sản phẩm đó. Mặt khác, ngành nuôi trồng thủy sản còn góp phần đảm bảo an ninh lƣơng thực thực phẩm cho đất nƣớc.
Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Nuôi trồng thủy sản góp phần không nhỏ vào tăng trƣởng chung của ngành thủy sản nói riêng và cả nƣớc nói chung. Ngành nuôi trồng thủy sản phát triển mang lại hiệu quả cả về mặt kinh tế và xã hội. Nhu cầu sử dụng nguồn 7 Luan van nguyên liệu đầu ra và lao động trong sản xuất của ngành nuôi trồng ngày càng lớn. Đáp ứng đƣợc nguồn nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến, thực phẩm và tạo việc làm cho ngƣời nông dân.
Góp phần chuyển dịch cơ cấu Trong những năm qua, cơ cấu kinh tế theo hƣớng giảm tỉ trọng khu vực nông nghiệp, tăng tỉ trọng khu vực dịch vụ, công nghiệp để phù hợp với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Mặc dù tỉ trọng của ngành nông nghiệp giảm đáng kể nhƣng trong nội bộ ngành, tỉ trọng ngành thủy sản có xu hƣớng tăng. Đây là kết quả của việc chuyển dịch cơ cấu theo hƣớng tiến bộ để có thể khai thác hiệu quả thế mạnh của mặt nƣớc và nguồn lợi thủy sản. Phần lớn diện tích đất ngập mặn, kém màu mỡ ở các địa phƣơng đã đƣợc thực hiện đƣợc chuyển đổi sang diện tích nuôi trồng thủy sản.
Khoảng 10 năm trở lại đây, việc đầu tƣ khai phá và sử dụng những vùng đất ven biển nƣớc mặn để nuôi trồng hải sản (ngao, nghêu) trở nên phổ biến, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Giải quyết việc làm, tăng thu nhập Nhƣ đã đề cập ở trên, nuôi trồng thủy sản là đầu vào của ngành công nghiệp chế biến, tạo công ăn việc làm cho ngƣời dân. Nuôi trồng thủy sản đƣợc hình thành từ những mô hình nhỏ, có thể tự canh tác nên thu hút nhiều lao động, nhất là lao động nông thôn, tạo nên nguồn thu nhập quan trọng, góp phần xóa đói, giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách chênh lệch giữa ngƣời giàu- ngƣời nghèo, nông thôn- thành thị. Cùng với đó, vấn đề áp lực việc làm tại các thành phố lớn, ngƣời thất nghiệp tạm thời và thời vụ cũng đƣợc giảm đáng kể khi mà ngƣời dân có thể linh động tham gia vào các khâu của hoạt động nuôi trồng thủy sản.
Nguyên liệu đầu vào của các ngành khác.