Luận văn thạc sĩ: Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh qua dạy học phương trình lượng giác

Luận văn thạc sĩ VNU UED trình bày phương pháp xây dựng bài giảng về phương trình lượng giác, nâng cao tính tích cực nhận thức của học sinh.

• Tác giả: Nguyễn Thị Chí Chiên
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Anh Vinh
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Phương Pháp Dạy Học (Bộ Môn Toán)
• Đề tài: Xây dựng một số bài giảng dạy học chủ đề phương trình lượng giác nhằm phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Một số khái niệm tính tích cực
• 1.2. Một số quan niệm về tính tích cực
• 1.3. Khái niệm tính tích cực nhận thức
• 1.4. Những biểu hiện của tính tích cực nhận thức
• 1.5. Mức độ tính tích cực nhận thức của học sinh
• 1.6. Một vài đặc điểm tính tích cực nhận thức của học sinh
• 1.7. Về nguyên nhân của tính tích cực nhận thức của học sinh
• 1.8. Hứng thú và vấn đề tích cực hoạt động nhận thức của học sinh
• 1.9. Phương pháp dạy học và vấn đề phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh trong dạy học môn toán
• 1.10. Thực trạng của vấn đề dạy học Toán theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh ở trường Trung học phổ thông Yên Phong số 1
• 1.11. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG MỘT SỐ BÀI GIẢNG CHỦ ĐỀ PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH
• 2.1. Một số vấn đề về nội dung
• 2.2. Mục tiêu chương
• 2.3. Nội dung và phân phối chương trình trong phần phương trình lượng giác
• 2.4. Định hướng thiết kế bài giảng nhằm phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh thông qua dạy học chủ đề phương trình lượng giác
• 2.4.1. Đối với giáo viên
• 2.4.2. Đối với học sinh
• 2.5. Giải pháp cụ thể đối với từng loại bài dạy
• 2.6. Một số giáo án về chủ đề phương trình lượng giác trên tinh thần phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh
• 2.7. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.2. Phương pháp thực nghiệm
• 3.3. Tổ chức thực nghiệm. Đối tượng thực nghiệm. Kế hoạch thực hiện
• 3.4. Tiến hành thực nghiệm
• 3.5. Nội dung thực nghiệm
• 3.6. Phân tích nội dung thực nghiệm
• 3.7. Kết luận Chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát huy tính tích cực nhận thức học sinh qua phương trình lượng giác

Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh là một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình dạy học. Đặc biệt, trong môn Toán, việc giảng dạy chủ đề phương trình lượng giác không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn kích thích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động.

1.1. Khái niệm về tính tích cực nhận thức trong học sinh

Tính tích cực nhận thức được hiểu là sự chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập. Điều này không chỉ thể hiện qua việc tiếp thu kiến thức mà còn qua khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Học sinh cần được khuyến khích để phát triển tư duy độc lập và khả năng giải quyết vấn đề.

1.2. Vai trò của phương trình lượng giác trong việc phát huy tính tích cực

Phương trình lượng giác là một phần quan trọng trong chương trình Toán học phổ thông. Việc giảng dạy chủ đề này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ các công thức mà còn phát triển khả năng tư duy logic và sáng tạo. Học sinh sẽ học cách áp dụng các kiến thức đã học vào các tình huống thực tế, từ đó nâng cao tính tích cực nhận thức.

II. Những thách thức trong việc phát huy tính tích cực nhận thức học sinh

Mặc dù việc phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình giảng dạy. Các yếu tố như tâm lý học sinh, phương pháp giảng dạy và môi trường học tập có thể ảnh hưởng đến sự tích cực trong học tập. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện đại, việc tiếp cận thông tin và công nghệ cũng đặt ra nhiều thách thức cho giáo viên.

2.1. Tâm lý học sinh và sự ảnh hưởng đến học tập

Tâm lý của học sinh có thể ảnh hưởng lớn đến khả năng tiếp thu kiến thức. Những học sinh thiếu tự tin hoặc có áp lực từ gia đình có thể không tham gia tích cực vào các hoạt động học tập. Do đó, giáo viên cần tạo ra một môi trường học tập thân thiện và khuyến khích.

2.2. Phương pháp giảng dạy và sự tương tác trong lớp học

Phương pháp giảng dạy truyền thống có thể không còn phù hợp với nhu cầu học tập hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực như thảo luận nhóm, dự án và học tập trải nghiệm sẽ giúp học sinh tham gia tích cực hơn vào quá trình học tập.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả để phát huy tính tích cực nhận thức

Để phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh qua bài giảng phương trình lượng giác, giáo viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Sử dụng công nghệ trong giảng dạy

Việc tích hợp công nghệ vào giảng dạy sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng và thú vị hơn. Các phần mềm mô phỏng và ứng dụng học tập trực tuyến có thể tạo ra môi trường học tập tương tác, giúp học sinh phát huy tính tích cực nhận thức.

3.2. Tổ chức các hoạt động nhóm và thảo luận

Các hoạt động nhóm và thảo luận sẽ khuyến khích học sinh chia sẻ ý tưởng và học hỏi lẫn nhau. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về phương trình lượng giác mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tính tích cực nhận thức

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực trong chủ đề phương trình lượng giác đã mang lại kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy và sáng tạo. Các kết quả này cho thấy tầm quan trọng của việc phát huy tính tích cực nhận thức trong quá trình học tập.

4.1. Kết quả từ thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động học tập tích cực có kết quả học tập cao hơn. Họ cũng thể hiện sự hứng thú và động lực học tập tốt hơn so với những học sinh chỉ học theo phương pháp truyền thống.

4.2. Phản hồi từ học sinh về phương pháp giảng dạy

Phản hồi từ học sinh cho thấy họ cảm thấy hứng thú hơn với các bài giảng khi được tham gia vào các hoạt động nhóm và thảo luận. Điều này cho thấy rằng việc phát huy tính tích cực nhận thức là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho việc phát huy tính tích cực nhận thức

Việc phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh qua bài giảng phương trình lượng giác là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Các phương pháp giảng dạy tích cực không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải tiến phương pháp giảng dạy và tạo ra môi trường học tập tích cực.

5.1. Đề xuất các giải pháp cải tiến phương pháp giảng dạy

Cần nghiên cứu và áp dụng các phương pháp giảng dạy mới, phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của học sinh. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả dạy học và phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh.

5.2. Tạo môi trường học tập tích cực và thân thiện

Môi trường học tập tích cực và thân thiện sẽ khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động. Giáo viên cần tạo ra không gian mở để học sinh có thể tự do chia sẻ ý tưởng và thảo luận.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy năng lực người học là trọng tâm cốt lõi của giáo dục hiện đại. Trong chương trình Đại số và Giải tích lớp 11 nâng cao, chuyên đề phương trình lượng giác gồm 17 tiết học có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc rèn luyện tư duy logic và kỹ năng giải toán. Tuy nhiên, khối lượng kiến thức đồ sộ với hơn 20 công thức biến đổi phức tạp khiến khoảng 64,8% học sinh THPT gặp khó khăn, dễ nhầm lẫn và rơi vào trạng thái tiếp thu thụ động, học vẹt lời giải.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là xác định các biện pháp sư phạm và quy trình thiết kế bài giảng chuyên đề phương trình lượng giác nhằm chuyển hóa học sinh từ vị trí tiếp nhận thụ động sang chủ thể tự giác, sáng tạo. Mục tiêu cụ thể là xây dựng hệ thống bài giảng mẫu, đề xuất 4 nhóm giải pháp kích thích động cơ học tập và phát triển tư duy độc lập cho học sinh.

Nghiên cứu được triển khai trong phạm vi năm học 2013-2014 tại Trường THPT Yên Phong số 1, tỉnh Bắc Ninh, tập trung vào đối tượng học sinh lớp 11 ban nâng cao. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài được khẳng định qua việc cung cấp hệ thống tài liệu giảng dạy chuẩn hóa, giúp nâng tỷ lệ học sinh đạt mức độ nhận thức tích cực lên trên 75% và cải thiện điểm kiểm tra trung bình môn Toán từ 6,2 lên 7,8 điểm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết hoạt động trong dạy học của các nhà giáo dục học hàng đầu như Nguyễn Bá Kim và Thái Duy Tuyên, kết hợp cùng các quan điểm tâm lý học nhận thức của B.Xamova và Okon. Mô hình nghiên cứu phân chia tính tích cực nhận thức thành 3 cấp độ phát triển từ thấp đến cao:

1. Cấp độ tái hiện: Học sinh bắt chước, nhớ và làm lại theo mẫu có sẵn của giáo viên.
2. Cấp độ tìm tòi: Học sinh thể hiện sự phê phán, khao khát hiểu biết, độc lập phát hiện và giải quyết vấn đề.
3. Cấp độ sáng tạo: Học sinh khẳng định con đường đi riêng, tìm ra cách giải độc đáo và tạo ra tri thức mới.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm then chốt: tính tích cực nhận thức, hứng thú học tập, chướng ngại nhận thức và năng lực tự học toán học. Các tình huống dạy học điển hình được vận dụng gồm có: hình thành khái niệm, dạy học định lý và hướng dẫn giải bài tập có tính vấn đề.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thực nghiệm thu thập trực tiếp tại Trường THPT Yên Phong số 1. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 168 học sinh khối 11 cùng 12 giáo viên bộ môn Toán. Phương pháp chọn mẫu là phân tầng ngẫu nhiên, chia thành 2 lớp thực nghiệm với 85 học sinh và 2 lớp đối chứng với 83 học sinh có học lực đầu vào tương đương nhau.

Phương pháp phân tích kết hợp định tính (dự giờ 15 tiết dạy, phỏng vấn chuyên sâu 8 giáo viên) và định lượng (kiểm định thống kê kết quả 2 bài kiểm tra 45 phút, so sánh điểm trung bình, độ lệch chuẩn và tỷ lệ phân loại học lực). Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính khách quan tuyệt đối, đo lường chính xác sự chuyển biến về năng lực tư duy toán học và thái độ học tập của học sinh. Timeline nghiên cứu kéo dài 12 tháng từ tháng 11 năm 2013 đến tháng 11 năm 2014, trải qua 3 giai đoạn: xây dựng khung lý luận, thiết kế bài giảng và tiến hành thực nghiệm sư phạm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu cho thấy có tới 64,8% học sinh chỉ học để đối phó với thi cử và 72,5% giáo viên chưa tạo cơ hội cho học sinh tự nghiên cứu bài học ngay trên lớp.

Sau khi triển khai bài giảng đổi mới, tỷ lệ học sinh thụ động ở mức độ tái hiện giảm mạnh từ 58,2% xuống còn 21,5%, trong khi mức độ tìm tòi và sáng tạo ở nhóm thực nghiệm tăng vọt từ 14,3% lên 47,6%.

Kết quả bài kiểm tra số 1 ghi nhận tỷ lệ học sinh đạt loại khá và giỏi ở lớp thực nghiệm là 71,8%, cao hơn 23,6% so với lớp đối chứng (48,2%). Đến bài kiểm tra số 2, tỷ lệ khá giỏi của nhóm thực nghiệm tiếp tục tăng lên 77,6% (so với 51,8% ở nhóm đối chứng), đồng thời tỷ lệ điểm yếu kém ở nhóm thực nghiệm giảm xuống dưới mức 3,5%.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc giáo viên chuyển giao vai trò trung tâm cho học sinh. Học sinh được tự tay xây dựng công thức nghiệm của phương trình sinx = m thông qua quan sát đường tròn lượng giác và trục sin, từ đó hiểu rõ bản chất 2 họ nghiệm thay vì học thuộc lòng. Giáo viên đóng vai trò là người thiết kế tình huống và trọng tài sư phạm, giúp khơi dậy lòng tự tin và hứng thú học tập của các em.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu hiện đại về dạy học giải quyết vấn đề, khẳng định rằng khi được trang bị phương pháp tự học, học sinh sẽ phát huy tối đa năng lực tư duy độc lập.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua bảng thống kê tần số điểm số và biểu đồ phân phối học lực dạng cột. Biểu đồ so sánh giữa nhóm thực nghiệm và đối chứng cho thấy sự lệch phải rõ rệt của phổ điểm thực nghiệm, tập trung dày đặc ở ngưỡng từ 7,5 đến 9,5 điểm, minh chứng cho tính khả thi và hiệu quả vượt bậc của các bài giảng được thiết kế.

Đề xuất và khuyến nghị

• Đổi mới thiết kế giáo án: Áp dụng quy trình dạy học 3 bước (Hướng dẫn - Tổ chức - Trọng tài/Kết luận) cho toàn bộ 17 tiết của chuyên đề phương trình lượng giác, đảm bảo 100% tiết học có tình huống nêu vấn đề nhằm kích thích tư duy học sinh trước học kỳ 1 năm học mới, thực hiện trực tiếp bởi giáo viên bộ môn Toán.
• Rèn luyện kỹ năng tự học: Hướng dẫn học sinh thuần thục 4 kỹ năng bổ trợ gồm lập kế hoạch học tập, nghe giảng kết hợp ghi chép độc lập, tự đọc tài liệu chuyên sâu và tự đặt câu hỏi phản biện, phấn đấu nâng tỷ lệ học sinh tự học hiệu quả lên 80% trong vòng 6 tháng.
• Nâng cao sinh hoạt chuyên môn: Tổ chức định kỳ 2 lần mỗi tháng các buổi sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, xây dựng ngân hàng bài tập phân hóa theo 3 cấp độ nhận thức để hỗ trợ 100% học sinh từ diện yếu kém đến khá giỏi.
• Hoàn thiện tiêu chí kiểm tra đánh giá: Ban giám hiệu nhà trường cùng tổ chuyên môn cần bổ sung tiêu chí đánh giá giờ dạy dựa trên mức độ tích cực hóa nhận thức của học sinh, áp dụng xuyên suốt 9 tháng của năm học để tạo động lực đổi mới giảng dạy cho toàn thể giáo viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giáo viên Toán cấp THPT: Đặc biệt là giáo viên đang trực tiếp giảng dạy khối lớp 11, có thể sử dụng trọn bộ giáo án mẫu 17 tiết chuyên đề lượng giác để ứng dụng ngay vào giảng dạy trên lớp nhằm nâng cao chất lượng tiết học.
• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Toán: Tìm thấy tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu giáo dục, khung lý thuyết về tính tích cực nhận thức và quy trình tổ chức thực nghiệm sư phạm chuẩn mực.
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Nắm bắt các tiêu chí đánh giá mức độ tích cực nhận thức của học sinh để xây dựng kế hoạch thanh tra, dự giờ và định hướng đổi mới phương pháp giảng dạy tại nhà trường.
• Học sinh lớp 11 ban nâng cao: Tham khảo để định hình phương pháp tự học toán, nắm vững bản chất hình học của nghiệm lượng giác và rèn luyện kỹ năng giải toán sáng tạo, tránh các bẫy sai lầm phổ biến.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao chuyên đề phương trình lượng giác lại đòi hỏi cao về tính tích cực nhận thức?
Phương trình lượng giác chứa đựng hệ thống công thức biến đổi phong phú và dễ nhầm lẫn. Nếu chỉ ghi nhớ máy móc, học sinh sẽ hoàn toàn bế tắc khi gặp các bài toán không mẫu mực. Việc phát huy tính tích cực nhận thức giúp học sinh hiểu sâu bản chất đường tròn lượng giác, ví dụ như tự suy ra điều kiện có nghiệm của phương trình sinx = m khi trị tuyệt đối của m nhỏ hơn hoặc bằng 1.

Ba cấp độ của tính tích cực nhận thức được thể hiện như thế nào trong giải toán?
Cấp độ tái hiện thể hiện ở việc học sinh áp dụng đúng công thức giải các phương trình cơ bản. Cấp độ tìm tòi thể hiện khi học sinh biết so sánh, phát hiện mối liên hệ để giải phương trình bậc nhất đối với sinx và cosx. Cấp độ sáng tạo thể hiện qua việc tự tìm ra lời giải độc đáo cho các phương trình lượng giác không mẫu mực, giúp tỷ lệ đạt điểm 9-10 tăng thêm khoảng 15%.

Giáo viên cần làm gì để chuyển đổi vai trò từ truyền thụ một chiều sang người hướng dẫn?
Giáo viên không giải sẵn bài tập mà chuẩn bị hệ thống câu hỏi gợi mở, tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm và tự trình bày lời giải. Giáo viên chỉ giữ vai trò cố vấn, chỉnh sửa sai sót và thể chế hóa kiến thức chuẩn, giúp học sinh làm chủ hoàn toàn quá trình lĩnh hội tri thức trong suốt 45 phút của tiết học.

Làm thế nào để học sinh học lực trung bình và yếu không bị bỏ lại phía sau?
Giáo viên áp dụng nghệ thuật chia nhỏ chướng ngại nhận thức bằng cách thiết kế hệ thống bài tập bậc thang từ cơ bản đến nâng cao. Đồng thời, giáo viên tạo tâm lý tự tin, lấp lỗ hổng kiến thức kịp thời và khích lệ sự tiến bộ nhỏ nhất, giúp giảm tỷ lệ học sinh yếu kém từ 12,5% xuống dưới 3,5%.

Hiệu quả của việc phát huy tính tích cực nhận thức được đo lường bằng những tiêu chí nào?
Nghiên cứu đo lường dựa trên 2 tiêu chí chính: định lượng thông qua điểm số của 2 bài kiểm tra 45 phút theo chuẩn phân phối thống kê, và định tính thông qua mức độ hăng hái phát biểu, khả năng tự đặt câu hỏi phản biện cùng tốc độ xử lý các bài toán mới của học sinh trong 15 tiết thực nghiệm.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về tính tích cực nhận thức với 3 cấp độ phát triển và các nguyên tắc sư phạm cốt lõi trong dạy học Toán.
• Phân tích chân thực thực trạng dạy học thụ động tại trường THPT Yên Phong số 1, chỉ ra nguyên nhân từ phương pháp truyền thụ một chiều của giáo viên và thói quen học vẹt của học sinh.
• Xây dựng thành công hệ thống giải pháp sư phạm toàn diện và bộ giáo án mẫu 17 tiết chuyên đề phương trình lượng giác lớp 11 nâng cao.
• Thực nghiệm sư phạm trên 168 học sinh chứng minh hiệu quả vượt trội, nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên 77,6% và giảm tỷ lệ học sinh thụ động xuống dưới 22%.
• Đóng góp nguồn tư liệu chuyên môn chất lượng cao cho giáo viên và sinh viên ngành Sư phạm Toán trên toàn quốc.

Trong giai đoạn tiếp theo của năm học, mô hình bài giảng này cần được nhân rộng sang các chuyên đề Hình học không gian và Giải tích lớp 12. Các thầy cô giáo và nhà nghiên cứu hãy áp dụng ngay quy trình dạy học tích cực này vào thực tiễn để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Một số khái niệm tính tích cực 1. Một số quan niệm về tính tích cực Đây là một khái niệm rộng ở ở tất cả các lĩnh vực khoa học như triết học, sinh vật học, tâm lý học, giáo dục học. Có rất nhiều các quan niệm khác nhau về tính tích cực: - Các nhà triết học duy vật cho rằng: tính tích cực là sự vận động của vật chất.

Sự vận động thay đổi này có thể nhận thấy ngay ở mức độ thấp nhất của vật chất, giúp cho sự vật thoát khỏi trạng thái nằm yên. - Các nhà tâm lý học cho rằng: tính tích cực được đặt trong mối quan hệ với hoạt động luôn xuất hiện động lực và dẫn đến hoạt động phản ứng của cơ thể để vượt khó khăn trở ngại và từ đó thể hiện tính chất độc lập của chủ thể với môi trường. + Tính chất vượt khó khăn trở ngại trong môi trường hoàn cảnh theo mục đích vạch ra của chủ thể. + Thể hiện tính ổn định, bền vững của hoạt động tạo thành kiểu phản ứng môi trường.

Lại có ý kiến cho rằng: tính tích cực là lòng mong muốn không chủ định gây nên những biểu hiện bên ngoài hoặc bên trong của hoạt động. Tóm lại: tính tích cực của cá nhân là sự biểu hiện nỗ lực của cá nhân ( ý chí, trí, lực…) trong quá trình tác động đến đối tượng (nhận thức, tái tạo…) nhằm thu lượm được kết quả cao trong quá trình hoạt động của cá nhân. Tính tích cực gắn với hoạt động trạng thái của chủ thể, nó bao hàm cả tính chủ động có ý thức của chủ thể. Khái niệm tính tích cực nhận thức Để tiếp cận được với khái niệm tính tích cực nhận thức, chúng ta phải đứng trên góc độ triết học, tâm lý học, giáo dục hoc.

5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Theo tâm lí học: tính tích cực nhận thức có thể hiểu là thái độ cải tạo của chủ thể đối với khách thể thông qua sự huy động ở mức độ cao các chức năng tâm lí, nhằm giải quyết các vấn đề học tập và nhận thức góp phần làm cho nhân cách của chủ thể được phát triển, nó vừa là mục đích hoạt động, vừa là phương tiện, là điều kiện để đạt được mục đích, vừa là kết quả của hoạt động. Nó là phẩm chất hoạt động của cá nhân. - Theo giáo dục học hiện đại cho rằng: tính tích cực nhận thức là một tập hợp các hoạt động nhằm làm chuyển biến vị trí của người học từ thụ động sang chủ động, từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang chủ thể tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học tâp. Như vậy, tính tích cực nhận thức có hai tính chất nổi bật liên quan chặt chẽ với nhau, đó là: + Thái độ của chủ thể nhận thức đối với đối tượng nhận thức.

+ Sự thay đổi bên trong các mô hình tâm lí của hoạt động nhận thức. Những biểu hiện của tính tích cực nhận thức - Khả năng định hướng đổi mới nhiệm vụ nhận thức và định hướng khi nghiên cứu tài liệu học tập. - Hứng thú sâu sắc đối với nhiệm vụ học tập và với đối tượng nghiên cứu. - Sự tập trung chú ý cao, sự căng thẳng trí tuệ.

- Có ý chí kiên trì, khắc phục khó khăn, huy động tất cả những kiến thức để hoàn thành nhiệm vụ. - Khả năng linh hoạt để đáp ứng lại những tình huống khác nhau để tìm cách giải quyết vấn đề, từ đó kiểm tra kết quả giải quết vấn đề. Biểu hiện này là biểu hiện đặc trưng nhất, tiêu biểu nhất của tính tích cực nhận thức, thể hiện bản chất của tính tích cực nhận thức - Một là: Tính tích cực tái hiện (mức độ bắt chước): chủ thể nhận thức chủ yếu dựa vào trí nhớ để tái hiện lại những điều đã được nhận thức. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Hai là: Tính tích cực tìm tòi: đặc trưng bằng sự bình phẩm, phê phán, tìm tòi trong quá trình nhận thức.

Thể hiện óc sáng kiến, lòng khao khát hiểu biết, hứng thú học tập. Tính tích cực loại này không bị hạn chế trong khuôn khổ những yêu cầu của giáo viên trong giờ học. - Ba là: Tính tích cực sáng tạo: là mức độ cao nhất của tính tích cực nhận thức, nó đặc trưng bằng sự khẳng định con đường riêng của mình, thể hiện sự độc lập nhận thức không giống với con đường của mọi người đã thừa nhận, để đạt được mục đích. Để giúp giáo viên phát hiện các em có tích cực nhận thức hay không, cần dực vào một số dấu hiệu sau đây: - Có chú ý học tập không? - Có hăng hái tham gia vào mọi hình thức hoạt động học tập hay không (thể hiện ở việc hăng hái phát biểu ý kiến, ghi chép.)? - Có hoàn thành những nhiệm vụ được giao không? - Có ghi nhớ tốt những điều đã được học không? - Có hiểu bài học không? - Có thể trình bày lại nội dung bài học theo ngôn ngữ riêng không? - Có vận dụng được các kiến thức đã học vào thực tiễn không? - Tốc độ học tập có nhanh không? - Có hứng thú trong học tập hay chỉ vì một ngoại lực nào đó mà phải học? - Có quyết tâm, có ý chí vượt khó khăn trong học tập không? - Có sáng tạo trong học tập không? Sự biểu hiện và cấp độ từ thấp đến cao của tính tích cực học tập, mối liên quan giữa động cơ và hứng thú trong học tập được diễn đạt trong sơ đồ sau: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TÍCH CỰC HỌC TẬP BIỂU HIỆN CẤP ĐỘ - Khao khát học,hăng - Bắt trước; hái trả lời câu hỏi; - Tìm tòi; -Hay nêu thắc mắc; - Sáng tạo.

-Chủ động vận dụng -Tập trung chú ý. ĐỘNG CƠ HỨNG THÚ TỰ GIÁC SÁNG TẠO TÍCH CỰC ĐỘC LẬP 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mức độ tính tích cực nhận thức của học sinh Về mức độ tích cực của học sinh trong quá trình học tập có thể không giống nhau, giáo viên có thể phát hiện được điều đó nhờ dựa vào một số dấu hiệu sau đây: - Tự giác học tập hay bị bắt buộc bởi những tác động bên ngoài (gia đình, bạn bè, xã hội). - Thực hiện yêu cầu của thầy giáo theo yêu cầu tối thiểu hay tối đa? - Tích cực nhất thời hay thường xuyên liên tục? - Tích cực tăng lên hay giảm dần? - Có kiên trì vượt khó hay không? 1.

Một vài đặc điểm tính tích cực nhận thức của học sinh Tính tích cực của học sinh có mặt tự phát và mặt tự giác: Mặt tự phát: là những yếu tố tiềm ẩn, bẩm sinh thể hiện ở tính tò mò, hiếu kì, hiếu động, linh hoạt và sôi nổi trong hành vi mà trẻ đều có ở những mức độ khác nhau. Cần coi trọng những yếu tố tự phát này, nuôi dưỡng, phát triển chúng trong dạy học. Mặt tự giác: là trạng thái tâm lí có mục đích và đối tượng rõ rệt, do đó cần hoạt động để chiếm lĩnh đối tượng đó. Tính tích cực tự giác thể hiện ở óc quan sát, tính phê phán trong tư duy, trí tò mò khoa học.

Tính tích cực nhận thức phát sinh không chỉ từ nhu cầu nhận thức mà còn từ nhu cầu sinh học, nhu cầu đạo đức thẩm mỹ, nhu cầu giao lưu văn hóa. Hạt nhân cơ bản của tính tích cực nhận thức là hoạt động tư duy của cá nhân được tạo nên do sự thúc đẩy của hệ thống nhu cầu đa dạng. Tính tích cực nhận thức và tính tích cực học tập có liên quan chặt chẽ với nhau nhưng không phải là đồng nhất. Có một số trường hợp, tính tích cực học tập thể hiện ở sự tích cực bên ngoài, mà không phải là tính tích cực trong tư duy.

Đó là những điều cần lưu ý khi đánh giá tính tích cực nhận thức của học sinh. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Gần đây một số nhà lí luận dạy học cho rằng: với những học sinh khá, giỏi, thông minh. việc sử dụng biện pháp giáo cụ trực quan, phương pháp dạy học nêu vấn đề … đôi khi như là một vật cản, làm chậm quá trình tư duy vốn diễn ra rất nhanh và diễn ra qua trực giác của các em này. Đối với những học sinh này, trong nhiều trường hợp tri thức được lĩnh hội bằng trực giác.

Về nguyên nhân của tính tích cực nhận thức của học sinh Tính tích cực nhận thức của học sinh tuy nẩy sinh trong quá trình học tập nhưng nó lại là hậu quả của nhiều nguyên nhân: có những nguyên nhân phát sinh lúc học tập, có những nguyên nhân hình thành từ quá khứ, thậm trí từ lịch sử dài lâu của nhân cách. Nhìn chung, tính tích cực nhận thức phụ thuộc vào các yếu tố sau đây: - Bản thân học sinh: + Đặc điểm hoạt động trí tuệ (tái hiện, sáng tạo. + Năng lực (hệ thống tri thức, kĩ năng, kinh nghiệm hoạt động sáng tạo, sự trải nghiệm cuộc sống.) + Tình trạng sức khỏe. +Trạng thái tâm lí (hứng thú, xúc cảm, chú ý, nhu cầu, động cơ, ý chí.

+ Điều kiện vật chất, tinh thần (thời gian, tiền của, không khí đạo đức). + Môi trường tự nhiên, xã hội. - Nhà trường: + Chất lượng quá trình dạy học giáo dục (nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức kiểm tra đánh giá. + Quan hệ thày trò.

+ Không khí đạo đức nhà trường. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong những nhân tố trên đây, có những nhân tố có thể hình thành ngay, nhưng có những nhân tố chỉ được hình thành qua một quá trình lâu dài dưới ảnh hưởng của nhiều tác động. Như vậy, việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh đòi hỏi một kế hoạch dài lâu và toàn diện khi phối hợp hoạt động gia đình, nhà trường và xã hội. Hứng thú và vấn đề tích cực hoạt động nhận thức của học sinh Để tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh, hứng thú là vấn đề được các thầy giáo quan tâm nhất vì: - Nó có thể hình thành ở học sinh một cách nhanh chóng và bất cứ lúc nào trong quá trình dạy học.

- Có thể gây hứng thú ở học sinh mọi lứa tuổi. - Điều quan trọng hơn cả là nó nằm trong tầm tay của người thầy.