Tổng quan luận án

Công trình khoa học mang tên "Phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay" là luận án tiến sĩ chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử (mã số 62 22 03 02), được nghiên cứu sinh Sysomphone Vongphachanh thực hiện tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh vào năm 2018, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Thị Nga và TS. Phan Mạnh Toàn.

Về tính cấp thiết của đề tài, tác giả luận giải rằng trong xu thế toàn cầu hóa và sự phát triển nhảy vọt của khoa học, kỹ thuật và công nghệ, nhân tố con người được coi là yếu tố quan trọng, giữ vai trò quyết định đối với các nguồn lực phát triển khác. Nhận thức đúng đắn và phát huy tối đa nhân tố con người là điều kiện bảo đảm cho sự thành bại của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội ở mọi quốc gia. Đối với Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, đất nước đang trên chặng đường đổi mới, chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Mặc dù sở hữu những lợi thế tự nhiên như tài nguyên khoáng sản phong phú, dân số ít so với diện tích lãnh thổ, đang trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng cùng truyền thống cách mạng và tinh thần hiếu học, Lào vẫn là quốc gia chậm phát triển, nền kinh tế, giáo dục và khoa học - kỹ thuật còn nhiều yếu kém. Nguyên nhân trọng yếu là tiềm năng của con người Lào chưa được đánh thức và chuyển hóa thành hiệu quả cụ thể trong thực tiễn. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào đã chỉ rõ định hướng nâng cao trình độ lực lượng sản xuất và xây dựng kinh tế tri thức, trong đó coi con người là đối tượng và là trung tâm của sự phát triển.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là: Trong thực tế, các công trình nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn chuyên sâu, có hệ thống về vấn đề phát huy nhân tố con người hoặc gắn kết việc phát huy nhân tố con người với tiến trình phát triển kinh tế - xã hội ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào còn rất ít. Việc giải quyết khoảng trống này là yêu cầu cấp thiết nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho đường lối phát triển của Đảng và Nhà nước Lào.

Mục đích nghiên cứu của luận án là: Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng của việc phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào thời gian vừa qua, từ đó đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy hiệu quả nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào trong những năm tới.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác định và giải quyết 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Phân tích làm rõ cơ sở lý luận của việc phát huy nhân tố con người ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay.
  2. Phân tích thực trạng và nguyên nhân của thực trạng phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào trong thời gian vừa qua.
  3. Đề xuất một số nhóm giải pháp chủ yếu nhằm phát huy hiệu quả nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án:

  • Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay.
  • Khách thể khảo sát: Những người trong độ tuổi lao động tham gia vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.
  • Phạm vi không gian: Không gian địa lý và kinh tế - xã hội của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.
  • Phạm vi thời gian: Nghiên cứu tiến trình phát huy nhân tố con người từ khi Đảng Nhân dân Cách mạng Lào khởi xướng công cuộc đổi mới năm 1986 đến năm 2018, trong đó trọng tâm khảo sát thực nghiệm tập trung vào giai đoạn từ năm 2007 đến năm 2018.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong Chương 1, tác giả luận án đã tiến hành hệ thống hóa và phân tích dung lượng lớn tài liệu học thuật trong và ngoài nước, chia thành ba nhóm hướng nghiên cứu chính:

Hướng nghiên cứu Tác giả và công trình tiêu biểu Nội dung chính được trích xuất
Lý luận về nhân tố con người và phát huy nhân tố con người - Nguyễn Văn Sáu (1995), Phát huy nhân tố con người trong đổi mới quản lý kinh tế
- Nguyễn Thị Phi Yến (2007), Tìm hiểu vai trò quản lý nhà nước đối với việc phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế
- Phạm Công Nhất (2009), Phát huy nhân tố con người trong phát triển lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay
- Lê Quang Hoan (2003), Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người với việc phát huy nhân tố con người trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay
- Trần Thị Thủy (2004), Nhân tố con người và những biện pháp nhằm phát huy nhân tố con người trong điều kiện đổi mới ở Việt Nam hiện nay
- Hoàng Thái Triển (2003), Vấn đề phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế
- Sổm Chít Suk Sa Vắt (1998), Kinh tế lao động
- Xỉ Tha Lườn Khăm Phu Vông (2003), Vai trò của chính sách xã hội đối với việc phát huy nhân tố con người ở Lào hiện nay
- Khăm Pheng Thíp Mun Ta Ly (2004), Phát triển nguồn lực con người: Một số quan điểm và khái niệm về con người		 Luận giải bản chất con người vừa là chủ thể vừa là đối tượng của phát triển; phân tích khái niệm nhân tố con người dưới góc độ chỉnh thể thống nhất giữa phẩm chất, năng lực, hoạt động; làm rõ vai trò của lợi ích, nhu cầu, thể chế chính trị và chính sách xã hội trong việc tạo động lực cho người lao động.
Thực trạng phát huy nhân tố con người tại Lào - Đoàn chuyên gia kinh tế Việt Nam và Lào (2006), Chuyên đề: Phát triển nguồn nhân lực giai đoạn 2006 - 2010 của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
- Keo Chăn Tha Vi Xay (2016), Sự di cư tự do của lực lượng lao động, ảnh hưởng và thử thách khi gia nhập AEC
- Khăm Pheng Thíp Mun Ta Ly (2004), Vai trò sự phát triển nguồn nhân lực khoa học xã hội đối với sự phát triển ở Lào
- Sổm Chít Suk Sa Vắt (1998), Kinh tế lao động
- Chương Sổm Bun Khẳn (2003), Những vấn đề kinh tế về sự phát triển ở Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào
- Xỉ Tha Lườn Khăm Phu Vông (2003, 2007), các công trình về chính sách xã hội và nhân tố con người
- Sư Lao Sô Tu Ky (2014), Nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế - xã hội ở thủ đô Viêng Chăn		 Đánh giá chuyển dịch cơ cấu từ 90% lao động nông nghiệp tự cấp tự túc trước năm 1975 sang kinh tế hàng hóa; chỉ ra các thành tựu xóa mù chữ; phản ánh những hạn chế nghiêm trọng về thể lực người lao động Lào (tầm vóc thấp bé, sức bền yếu), trình độ chuyên môn kỹ thuật lạc hậu, thói quen sản xuất nhỏ, thiếu kỷ luật và tình trạng di cư lao động tự do.
Giải pháp phát huy nhân tố con người tại Lào - Sommad Phonesena (2007), Chiến lược đào tạo và phát triển nguồn nhân lực để đáp ứng cho công cuộc phát triển kinh tế - xã hội tại Lào
- Khăm Phải Sạ Phăng Nửa (2002), Kinh tế tri thức với sự nghiệp Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
- Bun Sạ Thiên King Keo Bun Nong (2007), Phát triển nguồn lực con người gắn liền với việc phát triển tay nghề
- Cùng các đề xuất từ Keo Chăn Tha Vi Xay, Chương Sổm Bun Khẳn, Sư Lao Sô Tu Ky		 Đề xuất giải pháp cải cách giáo dục, phát triển dạy nghề, hoàn thiện thị trường lao động, phòng chống tham nhũng, kết hợp đào tạo với chính sách sử dụng và đãi ngộ, tranh thủ nguồn lực quốc tế để chuyển dịch sang kinh tế tri thức.

Về giá trị học thuật của các công trình đi trước, tác giả nhận định các nghiên cứu đã làm sáng tỏ nhiều khía cạnh lý luận nền tảng, khảo sát một số mặt thực trạng nguồn nhân lực và đưa ra các khuyến nghị về giáo dục, lao động. Tuy nhiên, phần lớn các công trình này tiếp cận nhân tố con người chủ yếu dưới góc độ kinh tế học thuần túy, quản lý nhà nước hoặc chỉ giới hạn ở một địa bàn cụ thể như Thủ đô Viêng Chăn.

Khoảng trống mà luận án lựa chọn giải quyết là: Cho đến thời điểm tác giả thực hiện nghiên cứu, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống vấn đề phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội trên bình diện toàn quốc ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào dưới lăng kính triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, đặc biệt là việc đặt nhân tố con người trong mối quan hệ biện chứng giữa ba thành tố trí lực, thể lực, tâm lực trước bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và cuộc cách mạng khoa học - công nghệ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án được triển khai trên nền tảng cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Tác giả vận dụng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với việc quán triệt quan điểm, đường lối, nghị quyết của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào và hệ thống chính sách của Nhà nước Lào về con người và phát triển nguồn lực con người.

Khung phân tích lý thuyết của luận án xác lập các quan niệm nền tảng sau:

  • Khái niệm nhân tố con người: Luận án định nghĩa nhân tố con người là hệ thống các thuộc tính, các đặc trưng quy định vai trò chủ thể tích cực, tự giác, sáng tạo của con người, bao gồm một chỉnh thể thống nhất giữa mặt hoạt động với tổng hòa những đặc trưng về trí lực, thể lực, tâm lực của con người trong quá trình phát triển lịch sử nhất định.
  • Cấu trúc ba thành tố cơ bản của nhân tố con người:
    1. Trí lực: Năng lực trí tuệ, tri thức, trình độ học vấn, kỹ năng, kỹ xảo lao động; là tiềm lực tinh thần quyết định trực tiếp khả năng sáng tạo của con người.
    2. Thể lực: Tình trạng thể chất, sức khỏe, chiều cao, cân nặng, sức bền và tuổi thọ; là nền tảng vật chất bảo đảm cho sự hao phí cơ bắp và thần kinh trong lao động.
    3. Tâm lực: Sức mạnh của ý chí, phẩm chất đạo đức, nhân cách, lối sống, niềm tin, tính kỷ luật, sự cần cù và tinh thần nhiệt huyết sáng tạo.
  • Khái niệm phát huy nhân tố con người: Là làm bộc lộ, khai thác, sử dụng và tỏa sáng những phẩm chất, năng lực vốn có trong mỗi con người và cộng đồng người với tư cách là những chủ thể đặc biệt để phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng nhu cầu và lợi ích của xã hội trong giai đoạn lịch sử nhất định. Khung nội dung phát huy bao gồm ba phương diện: (1) Khai thác, sử dụng hợp lý, hiệu quả; (2) Đào tạo, bồi dưỡng toàn diện; (3) Tạo lập hệ thống động lực thông qua thỏa mãn nhu cầu và giải quyết hài hòa quan hệ lợi ích (dựa trên quan điểm mác-xít về lợi ích, kết hợp tham chiếu học thuyết nhu cầu của Maslow và quan niệm của Dale Carnegie).

Về phương pháp nghiên cứu thực tế, do bản chất của đề tài thuộc chuyên ngành Triết học, luận án áp dụng hướng tiếp cận định tính kết hợp phân tích văn bản và thống kê mô tả xã hội. Luận án không xây dựng mô hình kinh tế lượng, không sử dụng các phần mềm phân tích định lượng (như SPSS hay Stata) và không ước lượng tham số thống kê suy diễn. Các phương pháp cụ thể được sử dụng gồm:

  • Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Nhìn nhận nhân tố con người trong sự vận động, phát triển và trong các mối liên hệ biện chứng với lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng.
  • Phương pháp trừu tượng hóa khoa học, logic kết hợp lịch sử: Phân tích tiến trình phát triển và hoàn thiện nhận thức về nhân tố con người tại Lào từ năm 1986 đến năm 2018.
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp, quy nạp và diễn dịch: Xử lý các văn kiện lý luận, chính sách và dữ liệu kinh tế - xã hội.
  • Phương pháp so sánh, đối chiếu và thống kê mô tả: Đối chiếu các giai đoạn phát triển, so sánh giữa yêu cầu phát triển kinh tế với thực trạng chất lượng lao động, tổng hợp dữ liệu thống kê phản ánh số lượng và cơ cấu nhân lực.

Nguồn tư liệu và dữ liệu của luận án bao gồm: Các văn kiện chính thức của Đại hội Đảng Nhân dân Cách mạng Lào; các văn bản quy phạm pháp luật, chiến lược phát triển của Nhà nước Lào; các ấn phẩm học thuật, kỷ yếu khoa học của các viện nghiên cứu, trường đại học tại Lào và Việt Nam; hệ thống báo cáo, số liệu thống kê về kinh tế, giáo dục, y tế và lao động - việc làm của các cơ quan chức năng Lào.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 1 thực hiện đánh giá toàn diện các công trình nghiên cứu đi trước theo ba trục nội dung: Vấn đề lý luận về nhân tố con người, thực trạng phát huy nhân tố con người tại Lào, và các nhóm giải pháp đề xuất. Tác giả chỉ ra rằng các công trình đã cung cấp cơ sở lý luận quan trọng khẳng định con người là nhân tố quyết định phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời nhận diện được các đặc thù của lao động Lào.

Từ việc tổng kết các công trình khoa học, luận án khẳng định các nghiên cứu trước đây chưa giải quyết trọn vẹn mối quan hệ giữa nhân tố con người với sự phát triển kinh tế - xã hội ở quy mô quốc gia dưới góc độ triết học Mác - Lênin trong điều kiện đổi mới và hội nhập. Do đó, Chương 1 xác lập 4 nội dung trọng tâm mà luận án phải tiếp tục giải quyết:

  1. Luận giải sâu sắc cơ sở lý luận về nhân tố con người và phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội.
  2. Làm rõ tầm quan trọng và các yếu tố khách quan, chủ quan ảnh hưởng đến việc phát huy nhân tố con người tại Lào.
  3. Khảo sát thực trạng, chỉ ra những thành tựu đạt được, các hạn chế còn tồn tại và phân tích căn nguyên của thực trạng đó trong giai đoạn đổi mới.
  4. Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ, có cơ sở khoa học và tính khả thi nhằm phát huy hiệu quả nhân tố con người tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào trong giai đoạn tiếp theo.

Chương 2: Phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay - Một số vấn đề lý luận

Chương 2 tập trung xây dựng cơ sở lý luận của luận án với ba nội dung lớn:

  • Quan niệm về nhân tố con người và phát huy nhân tố con người: Luận án phân tích sự phát triển của tư tưởng triết học mác-xít về con người từ quan điểm của C. Mác, Ph. Ăngghen và V.I. Lênin; kế thừa các định nghĩa của các học giả quốc tế và Việt Nam (như Janovski, Emel’Janor, Trần Thanh Đức). Tác giả phân định rõ ràng giữa ba khái niệm: "con người" (khái niệm rộng nhất bao hàm mọi thuộc tính tự nhiên và xã hội), "nguồn nhân lực" (tiếp cận dưới góc độ số lượng và chất lượng lực lượng lao động cung ứng cho nền kinh tế), và "nhân tố con người" (nhấn mạnh cốt lõi xã hội, tính tích cực, tự giác, vai trò chủ thể sáng tạo thông qua ba thành tố trí lực, thể lực, tâm lực). Nội dung phát huy nhân tố con người được cấu trúc thành ba mặt quan hệ biện chứng: Khai thác sử dụng hợp lý; đào tạo bồi dưỡng nâng cao chất lượng; tạo dựng động lực thông qua nhu cầu, lợi ích vật chất, tinh thần, sự công bằng xã hội và môi trường thể chế.
  • Tầm quan trọng của việc phát huy nhân tố con người tại Lào: Tác giả luận chứng ba căn cứ:
    1. Nhân tố con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của công cuộc đổi mới; phát triển con người là mục tiêu cao nhất của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, đồng thời năng lực sáng tạo của con người là điều kiện bảo đảm cho sự chuyển đổi thành công sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
    2. Con người và việc phát huy năng lực sáng tạo của con người là vấn đề trung tâm của thời đại; trong bối cảnh cách mạng khoa học - công nghệ và kinh tế tri thức, tri thức con người trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp quy định vị thế quốc gia.
    3. Phát huy nhân tố con người là phương thức căn bản khơi dậy nguồn lực nội sinh, nâng cao năng suất lao động, giúp Lào vượt qua tình trạng nghèo nàn, lạc hậu và tránh nguy cơ tụt hậu xa hơn trong khu vực.
  • Những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến việc phát huy nhân tố con người: Luận án phân tích tác động từ thể chế chính trị, trình độ phát triển của nền kinh tế, trình độ học vấn và văn hóa chung của xã hội, cùng mức độ giao lưu và hội nhập quốc tế của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.

Chương 3: Phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào hiện nay - Thực trạng và nguyên nhân

Chương 3 trình bày bức tranh thực tế về việc phát huy nhân tố con người tại Lào trong tiến trình đổi mới từ năm 1986 đến năm 2018:

  • Một số thành tựu cơ bản:
    • Công tác giáo dục - đào tạo có chuyển biến tích cực: Tỷ lệ biết chữ trong dân cư tăng lên, công tác xóa mù chữ gắn kết hiệu quả với nhiệm vụ xóa đói giảm nghèo; mạng lưới trường phổ thông và các trung tâm đào tạo nghề kỹ thuật được mở rộng tới các tỉnh, thành phố.
    • Cơ cấu lao động xã hội bước đầu chuyển dịch tích cực: Giảm dần tỷ trọng lao động nông nghiệp tự cấp tự túc, gia tăng lực lượng lao động tham gia vào khu vực công nghiệp xây dựng và thương mại dịch vụ; các thành phần kinh tế được khuyến khích phát triển, tạo thêm nhiều việc làm cho xã hội.
    • Công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân được củng cố: Mạng lưới y tế cơ sở được đầu tư mở rộng về vùng nông thôn, góp phần cải thiện thể lực và nâng cao tuổi thọ của nhân dân.
  • Một số hạn chế cơ bản:
    • Về thể lực: Tầm vóc, chiều cao, cân nặng của người lao động Lào còn thấp bé; thể lực và sức bền cơ bắp chưa đáp ứng được cường độ làm việc trong môi trường sản xuất công nghiệp tập trung.
    • Về trí lực: Trình độ học vấn phổ thông, chuyên môn kỹ thuật, tay nghề và kỹ năng của người lao động còn ở mức rất thấp; tỷ lệ lao động qua đào tạo bài bản chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng lực lượng lao động xã hội; thiếu hụt trầm trọng đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật và công nhân lành nghề.
    • Về tâm lực và tác phong lao động: Tư duy và phong cách lao động của đại bộ phận người dân còn mang nặng tính tự nhiên, thói quen của người sản xuất nhỏ, sản xuất phân tán; ý thức kỷ luật lao động, tác phong công nghiệp, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng với cơ chế thị trường còn yếu.
    • Vấn đề sử dụng lao động: Tình trạng thất nghiệp hoặc thiếu việc làm trong thanh niên còn phổ biến; mất cân đối cung - cầu lao động; hiện tượng lao động di cư tự do sang các nước láng giềng tìm việc làm phát sinh nhiều rủi ro xã hội.
  • Nguyên nhân của những hạn chế:
    • Nguyên nhân khách quan: Xuất phát điểm kinh tế của Lào rất thấp, nền sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ dựa vào tự nhiên tồn tại lâu đời; hậu quả nặng nề của chiến tranh kéo dài; hạ tầng kỹ thuật và phương tiện vật chất nghèo nàn.
    • Nguyên nhân chủ quan: Cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp tồn tại trong thời gian dài để lại sức ỳ lớn; quy trình thể chế hóa các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước chưa đồng bộ, thiếu kiểm tra giám sát; ngân sách nhà nước đầu tư cho giáo dục, y tế và phát triển con người còn rất hạn chế; nhận thức của một số cấp ủy đảng, chính quyền về vị trí của chính sách xã hội và nhân tố con người còn giản đơn, chưa coi đây là động lực trung tâm của sự phát triển kinh tế.

Chương 4: Giải pháp chủ yếu nhằm phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào trong thời gian tới

Trên cơ sở phân tích thực trạng và căn nguyên, Chương 4 luận giải hệ thống ba nhóm giải pháp cơ bản:

  • Nhóm giải pháp tăng cường sử dụng hợp lý, hiệu quả nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội: Tập trung tổ chức và phân công lại lao động xã hội gắn với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa; mở rộng và đa dạng hóa các ngành nghề sản xuất, kinh doanh nhằm tạo việc làm ổn định cho người lao động, đặc biệt là lao động nông thôn và thanh niên; xây dựng thị trường lao động đồng bộ, hoàn thiện hệ thống thông tin kết nối cung - cầu lao động; thực hiện chính sách tuyển dụng, bố trí cán bộ đúng chuyên môn, sở trường; trọng dụng người có tài năng và có chính sách đãi ngộ xứng đáng.
  • Nhóm giải pháp tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác đào tạo, bồi dưỡng con người đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội: Thực hiện đổi mới căn bản mục tiêu, nội dung chương trình và phương pháp giáo dục - đào tạo theo hướng chuẩn hóa và hiện đại hóa; gắn đào tạo với nhu cầu sử dụng thực tế của thị trường; mở rộng hệ thống các trường đào tạo nghề, trường kỹ thuật công nghệ; củng cố và nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, giáo viên; chú trọng bồi dưỡng toàn diện cả về tri thức chuyên môn lẫn rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng, ý thức tổ chức kỷ luật và tác phong công nghiệp; đồng thời nâng cao chất lượng công tác y tế, dinh dưỡng nhằm cải thiện thể chất và sức khỏe cho người lao động.
  • Nhóm giải pháp gia tăng động lực nhằm phát huy nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội: Giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa nhu cầu và lợi ích, đặc biệt coi trọng lợi ích vật chất trực tiếp của người lao động; cải cách căn bản chế độ tiền lương, tiền công và chính sách thưởng phạt công minh, khắc phục triệt để tư tưởng bình quân chủ nghĩa; củng cố hệ thống an sinh xã hội, bảo hiểm xã hội và bảo đảm an toàn vệ sinh lao động; mở rộng dân chủ xã hội đi đôi với tăng cường kỷ cương pháp luật; đẩy mạnh đấu tranh ngăn chặn tệ nạn tham nhũng, quan liêu, đặc quyền đặc lợi; chủ động mở rộng hợp tác quốc tế nhằm thu hút vốn đầu tư và chuyển giao kỹ thuật công nghệ để nâng cao trình độ tay nghề cho người lao động.

Kết quả và những đóng góp mới

Theo nội dung luận án công bố, những đóng góp mới về mặt khoa học của công trình bao gồm:

  • Về lý luận: Luận án góp phần làm rõ và hệ thống hóa quan niệm về nhân tố con người và phát huy nhân tố con người trong mối quan hệ hữu cơ với quá trình phát triển kinh tế - xã hội từ góc độ chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Công trình đã luận giải sâu sắc cấu trúc ba thành tố trí lực, thể lực, tâm lực và luận chứng tính tất yếu, vai trò kép của con người (vừa là mục tiêu, vừa là động lực) trong tiến trình đổi mới tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.
  • Về thực tiễn: Luận án phản ánh một cách khách quan, có hệ thống thực trạng phát huy nhân tố con người ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào từ năm 1986 đến năm 2018 (trọng tâm từ năm 2007 trở lại đây); phân tích rõ ràng những mặt thành tựu, các điểm nghẽn hạn chế về thể lực, trình độ kỹ thuật và tác phong lao động, cùng nguyên nhân gốc rễ của những hạn chế đó. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất hệ thống ba nhóm giải pháp có cơ sở khoa học và gắn liền với thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, đào tạo và tạo động lực cho nhân tố con người ở Lào trong những năm tiếp theo.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế: Do được thực hiện theo hệ phương pháp luận triết học xã hội định tính ở tầm nghiên cứu vĩ mô, luận án tập trung làm rõ các quy luật, nguyên lý và định hướng giải pháp chính sách chung mà chưa triển khai các cuộc điều tra xã hội học quy mô lớn bằng bảng hỏi định lượng hoặc xây dựng các mô hình phân tích kinh tế lượng chuyên sâu về năng suất lao động cho từng ngành kinh tế cá biệt. Phạm vi khảo sát thực tế giới hạn đối với lực lượng trong độ tuổi lao động tại Lào từ năm 1986 đến năm 2018.

Về hướng nghiên cứu tiếp:

  • Triển khai các nghiên cứu liên ngành giữa triết học xã hội với kinh tế học lao động nhằm khảo sát thực nghiệm định lượng về mức độ đáp ứng của thể lực và kỹ năng lao động Lào đối với yêu cầu của các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
  • Nghiên cứu chuyên sâu tác động của các chính sách an sinh xã hội, bảo hiểm và cải cách tiền lương tới năng suất và động lực làm việc của người lao động trong từng khu vực kinh tế cụ thể.
  • Đánh giá những thách thức mới đối với nguồn nhân lực của Lào trong bối cảnh Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) thực hiện tự do di chuyển lao động kỹ thuật và tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều đối tượng trong công tác đào tạo, nghiên cứu và thực tiễn quản lý:

  • Phục vụ giảng dạy và nghiên cứu học thuật: Là tài liệu tham khảo trực tiếp cho giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học thuộc hệ thống Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Lào, các trường chính trị - hành chính cấp tỉnh của Lào, cũng như các cơ sở đào tạo triết học và lý luận chính trị tại Việt Nam khi nghiên cứu về mối quan hệ giữa con người và phát triển kinh tế - xã hội.
  • Phục vụ công tác lãnh đạo và hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ lý luận và thực tiễn cho Ban Chấp hành Trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, cơ quan kế hoạch đầu tư, Bộ Lao động và Phúc lợi xã hội Lào, Bộ Giáo dục và Thể thao Lào trong quá trình xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch đào tạo nguồn nhân lực và hoàn thiện hệ thống chính sách xã hội, chính sách lao động - tiền lương của đất nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa nhân tố con người như thế nào và bao gồm những yếu tố cấu thành nào?
Luận án xác định nhân tố con người là hệ thống các thuộc tính, các đặc trưng quy định vai trò chủ thể tích cực, tự giác, sáng tạo của con người, bao gồm một chỉnh thể thống nhất giữa mặt hoạt động với tổng hòa những đặc trưng về trí lực, thể lực, tâm lực của con người trong quá trình phát triển lịch sử nhất định. Nội dung cấu thành cốt lõi gồm ba thành tố: Trí lực (năng lực trí tuệ, tri thức, trình độ học vấn, kỹ năng), Thể lực (sức khỏe, tầm vóc, sức bền, tuổi thọ) và Tâm lực (ý chí, phẩm chất đạo đức, nhân cách, lối sống, tính kỷ luật và sự sáng tạo).

2. Sự khác biệt giữa khái niệm "nhân tố con người" với khái niệm "con người" và "nguồn nhân lực" theo tác giả là gì?
Khái niệm "con người" là khái niệm rộng nhất, bao hàm tổng hòa các phẩm chất tự nhiên và xã hội, là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học tự nhiên lẫn xã hội. Khái niệm "nguồn nhân lực" (human resources) thường được xem xét dưới góc độ kinh tế học về số lượng và chất lượng của lực lượng lao động cung ứng cho sản xuất xã hội. Trong khi đó, khái niệm "nhân tố con người" nhấn mạnh vào mặt chủ thể hoạt động, tính tích cực, tự giác, năng động, sáng tạo của con người và vai trò trung tâm của phẩm chất xã hội trong mối quan hệ tương tác với các nguồn lực phát triển khác.

3. Phạm vi thời gian và đối tượng khảo sát thực tiễn của luận án được giới hạn như thế nào?
Về thời gian, luận án nghiên cứu tiến trình từ khi Lào khởi xướng công cuộc đổi mới năm 1986 đến năm 2018, trong đó tập trung phân tích sâu dữ liệu từ năm 2007 trở lại đây. Về đối tượng khảo sát, luận án tập trung vào lực lượng những người trong độ tuổi lao động tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội trên phạm vi lãnh thổ nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.

4. Theo kết quả nghiên cứu của luận án, những hạn chế lớn nhất của nhân tố con người ở Lào hiện nay là gì?
Những hạn chế chủ yếu gồm: Thể lực và tầm vóc người lao động còn nhỏ bé, thể chất chưa đáp ứng tốt yêu cầu sản xuất công nghiệp tập trung; trình độ học vấn, chuyên môn kỹ thuật và tay nghề còn rất thấp, tỷ lệ lao động qua đào tạo ít; tác phong lao động còn mang nặng tính tự nhiên, thói quen sản xuất nhỏ, thiếu kỷ luật công nghiệp; tình trạng thất nghiệp trong thanh niên còn phổ biến và phát sinh tình trạng di cư lao động tự do ra nước ngoài thiếu kiểm soát.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp căn bản nào để phát huy nhân tố con người tại Lào?
Tác giả đề xuất ba nhóm giải pháp đồng bộ tại Chương 4: (1) Nhóm giải pháp tăng cường sử dụng hợp lý, hiệu quả nhân tố con người thông qua phân công lao động, tạo việc làm và hoàn thiện thị trường lao động; (2) Nhóm giải pháp tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác đào tạo, bồi dưỡng toàn diện về trí lực, thể lực, tâm lực gắn với nhu cầu xã hội; (3) Nhóm giải pháp gia tăng động lực phát huy nhân tố con người thông qua giải quyết hài hòa lợi ích vật chất, cải cách tiền lương, hoàn thiện chính sách an sinh xã hội, mở rộng dân chủ và công bằng xã hội.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Sysomphone Vongphachanh là công trình khoa học chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, phân tích toàn diện vấn đề phát huy nhân tố con người trong bối cảnh đổi mới và hội nhập tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Bằng phương pháp tiếp cận định tính kết hợp phân tích văn bản và thống kê xã hội học, tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận về cấu trúc trí lực - thể lực - tâm lực, phản ánh khách quan thực trạng phát triển nguồn lực con người giai đoạn 1986 - 2018, đồng thời đề xuất ba nhóm giải pháp đồng bộ về sử dụng, đào tạo và tạo động lực. Công trình cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho hệ thống đào tạo lý luận chính trị cũng như các cơ quan hoạch định chiến lược kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước Lào.