mở đầu một giai đoạn mới của thương mại điện tử Việt Nam, đánh dấu việc thương mại điện tử đã chính thức được pháp luật thừa nhận và bắt đầu phát triển mạnh mẽ trên tất cả mọi khía cạnh; Năm 2006 có ý nghĩa đặc biệt đối với thương mại điện tử Việt Nam, là năm đầu tiên thương mại điện tử được pháp luật thừa nhận chính thức khi Luật Giao dịch điện tử, Luật Thương mại (sửa đổi), Bộ luật Dân sự (sửa đổi) và Nghị định Thương mại điện tử có hiệu lực. Năm 2006 cũng là năm đầu tiên triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2006-2010 theo Quyết định số 222/2005/QĐ-TTg ngày 15 tháng 9 năm 2005 của Thủ tướng Chính phủ”. Cho tới nay, hàng loạt các văn bản pháp luật về thương mại điện tử đã được ban hành và có hiệu lực tại Việt Nam: Nghị định số 57/2006/NĐ-CP ngày 9/6/2006 của Chính phủ về Thương mại điện tử; Nghị định số 26/2006/NĐ-CP ngày 15/2/2007 của Chính phủ về hướng dẫn Luật Giao dịch điện tử về chữ ký số và dịch vụ chứng thực chữ ký số; Nghị định số 27/2007/NĐ-CP của Chính phủ ngày 23/2/2007 về giao dịch điện tử trong 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoạt động tài chính; Nghị định số 35/2007/NĐ-CP ngày 8/3/2007 của Chính phủ về giao dịch điện tử trong hoạt động ngân hàng, … Thương mại điện tử ngày càng trở thành phương thức giao dịch được ưa thích và sử dụng phổ biến trên thế giới, góp phần quan trọng vào sự phát triển của thương mại thế giới. Một hệ thống pháp luật hoàn thiện về thương mại điện tử chắc chắn sẽ là hành lang quan trọng để thương mại điện tử tại Việt Nam không ngừng được phát triển, để chúng ta có thể nắm bắt được tất cả các cơ hội cũng như sẵn sàng đương đầu với các thách thức của qua trình hội nhập quốc tế, đặc biệt khi Việt Nam đã chính thức trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới - WTO.
Vai trò của thƣơng mại điện tử và pháp luật về thƣơng mại điện tử 1.1 Vai trò của thương mại điện tử Thương mại điện tử tuy có lịch sử phát triển chưa lâu nhưng nó đã và đang có những đóng góp quan trọng đối với sự phát triển của thương mại thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Như đã đề cập ở trên, thương mại điện tử được hiểu một cách nôm na là thực hiện các hoạt động thương mại thông qua các phương tiện điện tử. Thương mại điện tử có những đặc trưng so với hoạt động thương mại truyền thống, những đặc trưng đó mang lại cho người sử dụng thương mại điện tử rất nhiều ích lợi khác nhau. Chính bởi vậy thương mại điện tử đang ngày càng đóng một vai trò quan trọng trong đời sống thương mại của con người.
Thứ nhất, đối với doanh nghiệp. Thương mại điện tử hỗ trợ rất lớn cho các doanh nghiệp trong việc mở rộng thị trường. Nhờ sự hỗ trợ của các phương tiện điện tử, các doanh nghiệp có thể dễ dàng trong việc tìm kiếm, tiếp cận các nhà cung cấp, các khách hàng, đối tác trên phạm vi rộng. Điều này không chỉ giúp các doanh nghiệp tiết kiệm thời gian mà còn giúp doanh nghiệp tiết kiệm các chi phí đi 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lại giữa các địa điểm khác nhau, chi phí in ấn, giấy tờ, chi phí thông tin cũng như tạo điều kiện cho doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc lựa chọn được các hàng hóa, dịch vụ giá rẻ hơn hay bán được nhiều sản phẩm hơn.
Thương mại điện tử cũng tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc cải thiện hệ thống phân phối. Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, doanh nghiệp có thể tạo ra các cửa hàng/gian hàng trưng bày trên mạng. Với sự hỗ trợ của công nghệ, tất cả các đối tượng đều có thể tìm hiểu các sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp trực tuyến thay vì phải trực tiếp đến từng địa điểm trưng bày. Doanh nghiệp nhờ vậy cũng tiết kiệm được nhiều chi phí liên quan đến việc thuê mặt bằng, chi phí cho nhân viên làm việc tại các địa điểm trưng bày sản phẩm.
Thương mại điện tử cũng hỗ trợ lớn cho các doanh nghiệp trong việc tăng tốc độ đưa các sản phẩm mới ra thị trường và giảm chi phí giao dịch. Với thương mại điện tử doanh nghiệp có thể tiết kiệm rất nhiều thời gian và các chi phí giao dịch. Thời gian giao dịch qua Internet chỉ bằng 70% so với giao dịch qua fax, bằng 5% so với giao dịch qua bưu điện. Chi phí giao dịch qua Internet bằng 5% chi phí giao dịch qua bưu điện.
5 Thương mại điện tử cũng tạo giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể các chi phí mua sắm thông qua việc giảm giá mua hàng ước tính khoảng từ 5% - 15%; chi phí quản lý hành chính ước tính khoảng 80%6. Thương mại điện tử hỗ trợ doanh nghiệp rất nhiều trong việc củng cố quan hệ với khách hàng. Thuận lợi của việc giao tiếp qua mạng không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận và mở rộng mạng lưới khách hàng, mà còn củng cố các quan hệ với khách hàng của mình. Việc cá biệt hóa các sản phẩm, 5 Trung tâm thông tin thương mại, Bộ Thương mại (2006), Thương mại điện tử dành cho doanh nghiệp, NXB Lao động Xã hội.
6 Trung tâm thông tin thương mại, Bộ Thương mại (2006), Thương mại điện tử dành cho doanh nghiệp, NXB Lao động Xã hội. 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dịch vụ của doanh nghiệp cũng góp phần củng cố mối quan hệ giữa khách hàng với doanh nghiệp. Ngoài những lợi ích được kể trên thì thương mại điện tử còn mang lại cho doanh nghiệp vô số các ích lợi khác: đơn giản hóa và chuẩn hóa các quy trình giao dịch, tăng sự linh hoạt trong giao dịch và hoạt động kinh doanh, thuận lợi trong việc tìm kiếm các đối tác mới, cải thiện hình ảnh và nâng cao uy tín của doanh nghiệp,… Thứ hai, đối với người tiêu dùng. Thương mại điện tử giúp khách hàng vượt qua những giới hạn về không gian và thời gian, có thể mua được các sản phẩm, dịch vụ ở mọi nơi, mọi lúc trên toàn cầu.
Thông qua các phương tiện công nghệ và Internet, người tiêu dùng có thể đặt mua hàng trực tuyến thay vì phải đến tận địa điểm bán các sản phẩm đó. Ví dụ: mua hàng hóa thông qua trang thông tin điện tử như: www.com, … Thương mại điện tử cho phép người tiêu dùng có nhiều lựa chọn về các sản phẩm, dịch vụ mà mình có nhu cầu khi họ có nhiều thông tin và điều kiện để tiếp xúc với các nhà cung cấp khác nhau. Từ đó lựa chọn được những sản phẩm, dịch vụ có chất lượng tốt với giá cả phải chăng phù hợp với khả năng tài chính của từng người. Đối với các sản phẩm hàng hóa số hóa như phim, nhạc, sách, phần mềm thì việc giao hàng được thực hiện nhanh chóng và dễ dàng qua Internet.
Và trong chừng mực nào đó, hoặc do chính sách khuyến khích của nhà nước hoặc do pháp luật chưa có sự điều chỉnh chặt chẽ thì người tiêu dùng cũng được hưởng lợi đáng kể do việc nhà nước không đánh thuế đối với các sản phẩm này. Thứ ba, đối với xã hội. Thương mại điện tử ra đời và phát triển kéo theo những thay đổi không nhỏ trong hoạt động kinh tế và xã hội. Với các hoạt động trực tuyến, 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thương mại điện tử tạo ra môi trường làm việc, mua sắm, giao dịch từ xa,.
giảm việc đi lại, ô nhiễm và tại nạn có khả năng xảy ra. Thương mại điện tử cũng góp phần nâng cao mức sống của con người. Như đã đề cập ở trên, thương mại điện tử giúp người tiêu dùng có được nhiều thông tin về sản phẩm họ định mua, tiếp cận được với nhiều nhà cung cấp do vậy dễ dàng mua được hàng hóa rẻ hơn nhưng vẫn đảm bảo chất lượng tốt. Đối với các quốc gia đang phát triển thì thương mại điện tử tạo điều kiện để các quốc gia này có thể dễ dàng trong việc tiếp cận các sản phẩm, dịch vụ từ các nước phát triển.
Đồng thời các quốc gia đang phát triển cũng dễ dàng hơn trong việc học tập các kinh nghiệm, kỹ năng của các quốc gia phát triển và vận dụng hợp lý vào đất nước mình, góp phần nhanh chóng thu hẹp khoảng cách giữa nước phát triển và các quốc gia đang phát triển. Thương mại điện tử tạo điều kiện thuận lợi cho việc cung cấp các dịch vụ công: giáo dục, y tế, cấp các loại giấy phép qua mạng … được thực hiện với chi phí thấp hơn, thuận tiện hơn, tạo ra những động lực cải cách mạnh mẽ cho các cơ quan quản lý nhà nước để theo kịp sự phát triển chung của xã hội. Thương mại điện tử và sự phát triển của thương mại điện tử vẫn đang phải đối mặt với rất nhiều thách thức về độ an toàn, rủi ro, về nhân lực, rào cản của thương mại truyền thống, … nhưng như đã đề cập ở trên, nó đang và sẽ đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của kinh tế - xã hội, mang lại những ích lợi to lớn cho đời sống và sự phát triển của con người.2 Vai trò của pháp luật về thương mại điện tử Như đã đề cập ở trên, sự xuất hiện và phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử cũng như xuất phát từ vai trò quan trọng của thương mại điện tử đối với đời sống kinh tế xã hội, đòi hỏi các hoạt động thương mại điện tử 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phải được điều chỉnh bởi các quy định pháp luật. Pháp luật tạo hành lang pháp lý cho sự tồn tại và phát triển của thương mại điện tử.
Thương mại điện tử như đã đề cập ở trên là việc thực hiện các hoạt động thương mại thông qua phương tiện điện tử, trước khi quy định pháp luật về thương mại điện tử xuất hiện có rất nhiều câu hỏi được đặt ra: các giao dịch thực hiện qua phương tiện điện tử có giá trị pháp lý không? Thông tin được truyền qua thông điệp dữ liệu có giá trị như được trao đổi bằng văn bản không, có giá trị làm chứng cứ không? … Những điều này có ảnh hưởng quan trọng đối với sự phát triển của thương mại điện tử.