mở đầu một trang mới trong việc nghiên cứu pháp luật Trung Hoa. Cũng vào tháng 9 năm đó tại Thành phố Trường Xuân tỉnh Cát Lâm đã khai mạc hội thảo khoa học toàn quốc về Lịch sử pháp luật và Lịch sử tư tưởng pháp luật. Đây là sự kiện đánh dấu một giai đoạn mới trong việc nghiên cứu lịch sử pháp luật Trung Hoa và lịch sử pháp luật triều Thanh. Việc nghiên cứu Lịch sử pháp luật triều Thanh đã bước sang giai đoạn mới.
Tạp chí “Pháp học nghiên cứu” số đầu tiên đã đăng tải một bài nghiên cứu liên quan đến lịch sử pháp luật triều Thanh. Đó là bài “Thanh luật sơ thám” (Sơ lược khảo cứu luật Thanh) của Trương Tấn Phiên. Trong đó Trương Tấn Phiên cho rằng: “Luật Thanh là hình thái cuối cùng của pháp luật phong kiến Trung Quốc, cũng là hình thái quá độ lên pháp luật nửa thuộc địa nửa phong kiến. Thể lệ của nó phong phú, hình phạt tàn khốc, so với pháp luật phong kiến của các triều đại trước đó có nhiều điểm đặc thù”.
Ông còn rút ra 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một số điểm đặc thù cơ bản của pháp luật triều Thanh. Trong nhãn quan của các nhà nghiên cứu pháp luật Trung Quốc ngày nay thì quan điểm của ông có gì đó quá cũ. Nhưng đặt trong hoàn cảnh lúc bấy giờ, sau một thời gian dài bị trói buộc bởi những tư tưởng giáo điều thì những quan điểm của ông chính là một bước đột phá quan trọng. Giai đoạn thứ ba từ những năm 1980 đến những năm 2000.
Đây là thời kì bắt đầu hưng khởi của việc nghiên cứu pháp luật Trung Quốc và pháp luật triều Thanh. Từ những năm 80 trở đi việc nghiên cứu pháp luật triều Thanh dần dần được hồi phục và phát triển. Trải qua 20 năm đã đạt được những thành tựu rõ rệt. Trong 20 năm này lại phân thành 2 thời kì nhỏ.
Trong 10 năm đầu là thời kì phục hồi, 10 năm sau là giai đoạn phồn thịnh. Trong 10 năm đầu, có thể kể tới 2 trước tác lớn và thành công. Thứ nhất là luận văn “Sự kế thừa và biến đổi của luật Thanh”, của học giả Cù Đồng Tổ. Luận văn này đã nhận được sự quan tâm chú ý và đánh giá cao của giới học thuật trong và ngoài nước.
Bản thảo bằng tiếng Anh của luận văn cũng được đăng trên “Trung Quốc xã hội khoa học” (Bản tiếng Anh) kì 3 năm 1980, bản Trung văn thì được đăng trên “Lịch sử nghiên cứu” kì 4 năm 1980, còn được báo cáo trong hội thảo quốc tế ở châu Âu năm 1980. Nội dung chủ yếu của công trình này là đề cập đến sự kế thừa, tiếp thu luật Minh của luật Thanh. Trong đó, thông qua sự so sánh tương đối tỉ mỉ, tác giả đã chỉ rõ bộ “Đại Thanh luật lệ” đã tiếp thu và biến đổi những gì từ luật Minh. Và ông đã kết luận, luật Thanh kế thừa thì nhiều còn biến đổi thì rất ít.
Sau này đã được nhập vào cuốn “Trung Quốc pháp học văn tập” do Nhà xuất bản pháp luật biên soạn và xuất bản. Trương Tấn Phiên, tiếp nối những nghiên cứu của mình cuối những năm 70 đã phối hợp cùng với Quách Thành Khang, sử dụng những tư liệu “Mãn văn đang án” và “Thực lục” để tiến hành khảo sát về hình thức pháp luật của triều Thanh trước khi vào Trung Nguyên và hoàn thành công trình “Lịch sử chế độ pháp luật của Nhà nước Thanh trước khi nhập Quan (vào Trung Nguyên)”, do Nhà xuất bản Liêu Ninh ấn hành. Cuốn sách tập trung phân tích tính chất xã hội chiếm nô của vương triều Mãn Thanh trong giai đoạn trước khi vào Trung Nguyên, quá trình phong kiến hóa, những ảnh hưởng của luân lí đạo đức phong kiến đối với xã hội Mãn Châu và cuối cùng đưa tới những biến đổi quan trọng trong đời sống pháp luật, phá vỡ tính chất pháp luật chiếm nô và tiếp cận nền pháp chế phong kiến. Tiếp đó ông còn chủ biên cuốn “Trung Quốc pháp chế sử nghiên cứu tổng thuật” (Tổng kết nghiên cứu Lịch sử pháp luật Trung Quốc) được xuất bản tại Bắc Kinh năm 1990.
Đây chính là cuốn tổng kết tình 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hình nghiên cứu pháp luật Trung Quốc từ 1949 đến 1989. Trong đó chương 11 (bộ phận pháp luật triều Thanh) do Trịnh Tần biên soạn đã đưa ra nhiều kiến giải sâu sắc và thấu đáo về vấn đề pháp luật triều Thanh. Cuốn sách này chính là mốc tổng kết thời kì phục hồi nghiên cứu luật Thanh. Thời kì 10 năm tiếp theo là thời kì hoạt động nghiên cứu Lịch sử pháp chế Trung Quốc có những bước tiến lớn và đạt nhiều thành tựu rực rỡ.
Do những quan niệm cố hữu về triều Thanh trước đây phần nào đã được phá vỡ, các nhà nghiên cứu có cách nhìn khách quan hơn về địa vị lịch sử và những giá trị văn hóa triều Thanh nên hoạt động nghiên cứu về triều Thanh nói chung cũng có nhiều thành tựu đáng kể. Trên phương diện nghiên cứu pháp luật, đây là thời kỳ những công trình nghiên cứu về lịch sử pháp luật nói chung và pháp luật triều Thanh xuất hiện nhiều. Có thể kể tới một số cuốn tiêu biểu như: “Thanh luật nghiên cứu” của Trương Tấn Phiên, NXB Pháp luật 1992; “Thanh triều pháp chế sử” do Trương Tấn Phiên chủ biên, Trung Hoa thư cục xuất bản năm 1998; “Trung Quốc pháp chế sử” do Trương Tấn Phiên chủ biên, NXB pháp luật 1995; “Tân biên Trung Quốc pháp chế sử giáo trình” do Tiết Đào Khanh chủ biên, NXB Đại học chính pháp Trung Quốc 1995…Đặc biệt đây cũng là thời kì đã bắt đầu xuất hiện những công trình nghiên cứu về pháp luật dân tộc triều Thanh. Có nhiều nhà nghiên cứu đã bước đầu khảo sát quá trình lập pháp, những chính sách dân tộc chủ yếu qua các thời kì và hiệu quả thực thi pháp luật dân tộc của triều Thanh.
Có thể kể tới một số công trình tiêu biểu như: “Thử luận bàn về việc thực thi pháp luật đối với khu vực dân tộc Tạng của triều đình Thanh” của Vương Chí Cương, “Bước đầu tìm hiểu về hoạt động lập pháp hành chính của triều Thanh đối với khu vực Tây Tạng” của Từ Hiểu Quang… Đóng góp chủ yếu của các công trình này là đã tiến một bước trong việc sử dụng các phương pháp nghiên cứu có tính chất liên ngành để nghiên cứu, luận giải những vấn đề liên quan đến nội dung, tính chất của pháp luật, tác dụng và hiệu lực thực thi pháp luật. Các tài liệu sử dụng cũng ngày càng phong phú và vấn đề nghiện cứu cũng có nhiều điểm mới và tường tận. Lĩnh vực nghiên cứu cũng tiến tới chuyên ngành hóa và ngày càng toàn diện. Các học giả khi nghiên cứu thường phân thành các lĩnh vực tư tưởng pháp luật, hình thức pháp luật, luật hình sự, dân sự, hành chính, kinh tế, đối ngoại, tố tụng, tộc pháp….Nhìn chung lĩnh vực nghiên cứu ngày càng mở rộng, chuyên sâu, quan niệm cũng có nhiều điểm mới.
Điều này đã góp phần quan trọng vào việc khai thác, tìm hiểu những giá trị văn hóa pháp luật của triều Thanh. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ những năm 2000 trở lại đây, việc nghiên cứu pháp luật Trung Quốc nói chung pháp luật Thanh nói riêng cũng được đẩy mạnh. Việc nghiên cứu tiến trình hình thành và phát triển của pháp luật Trung Quốc tiếp tục được chú ý. Trong đó có đề cập đến luật Thanh.
Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu mang tính chất thông sử này chủ yếu là sự tổng kết những thành quả trong giai đoạn trước. Có thể kể tới những công trình cơ bản như “Trung Quốc pháp chế sử” của Tăng Hiến Nghĩa (NXB Đại học Bắc Kinh 2000), “Trung Quốc pháp chế sử” của Triệu Côn Pha (NXB Đại học Bắc Kinh 2002), “Trung Quốc pháp chế sử” của Diệp Hiếu Tín chủ biên (NXB Đại học Phúc Đán 2008), “Trung Quốc pháp chế sử” do Đặng Kiến Phúc chủ biên (NXB Đại học Bắc Kinh 2011)… Đáng chú ý là những năm trở lại đây, các học giả đã đi sâu khai thác những lĩnh vực có tính chuyên biệt của pháp luật Thanh. Điển hình là các lĩnh vực pháp luật dân tộc, pháp luật dân sự, thực tiễn áp dụng pháp luật…Có thể kể tới một số tác giả và công trình tiêu biểu sau: “Đại Thanh luật lệ và sự khống chế xã hội thời Thanh” của Thẩm Đại Minh (NXB Nhân dân Thượng Hải 2007). Trong tác phẩm này, tác giả trên cơ sở nghiên cứu toàn diện bộ “Đại Thanh luật lệ” và khảo chứng hồ sơ những vụ án mà phân tích sự khống chế của pháp luật đối với xã hội, từ đó thấy được mối quan hệ giữa xã hội và pháp luật.
Hoàng Tông Tri viết cuốn “Pháp luật triều Thanh, xã hội và văn hóa: biểu hiện và thực tiễn áp dụng của pháp luật dân sự”, do Thượng Hải Thư quán xuất bản năm 2007. Đây là một trong những công trình nghiên cứu tương đối chuyên sâu về Dân pháp và thực tiễn áp dụng, thực thi Dân pháp dưới triều Thanh. Trên cơ sở nghiên cứu một cách tỉ mỉ những văn bản, quy định pháp luật dân sự và hồ sơ các vụ án tác giả đã đi đến kết luận giữa những quy định pháp luật với thực tiễn áp dụng pháp luật tồn tại nhiều mâu thuẫn “ngôn hành bất nhất”. Từ đó có thể lí giải một số mâu thuẫn trong văn hóa và xã hội truyền thống Trung Quốc….Các lĩnh vực khác như vấn đề Văn tự ngục, chính sách “than đinh nhập mẫu” (đem thuế đinh nhập vào thuế ruộng), kỳ địa (đất đai thuộc sở hữu của người Mãn ở các Kỳ), chế độ Bát Kỳ, chính sách “Cải thổ quy lưu” (xóa bỏ chế độ thổ ty ở các khu vực dân tộc thiểu số, đưa chế độ quan lại khu vực thiểu số nhập vào quan chế của cả nước)…cũng đã và đang được các học giả tiếp tục nghiên cứu.
Nhìn chung, việc nghiên cứu pháp luật triều Thanh ở Trung Quốc đã được bắt đầu từ sớm và trải qua quá trình lâu dài với nhiều giai đoạn. Mỗi giai đoạn có những đặc trưng riêng nhưng đều có những đóng góp quan trọng góp phần làm cho các vấn đề về 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com pháp luật triều Thanh ngày càng sáng tỏ và được nhìn nhận một cách khách quan, những cống hiến của triều Thanh cũng được đánh giá một cách xác đáng. Trên thế giới: Vấn đề lịch sử pháp luật Trung Quốc nói chung đã được các học giả trong khu vực và thế giới quan tâm nghiên cứu tương đối sớm và những thành quả đạt được cũng rất rõ rệt.