đặt vấn đề về thẩm quyền của hội đồng trọng tài, và nếu các bên không thể hợp tác được với nhau để giải quyết những vấn đề này, sẽ không có bộ quy tắc sẵn có nào được áp dụng để giải quyết. Nguyên tắc chung được pháp luật nhiều nước thừa nhận cho trường hợp này là: Luật của nước nơi diễn ra trọng tài sẽ được áp dụng. Chẳng hạn, theo Luật Trọng tài Ấn Độ 1996 thì, nếu địa điểm trọng tài ở Ấn Độ và nếu các bên không thể thoả thuận được về số lượng trọng tài viên, thì hội đồng trọng tài sẽ bao gồm một trọng tài viên được bổ nhiệm bởi Chánh án Toà án tối cao Ân Độ hoặc Toà phá án. Nói chung, những rủi ro rất dễ xảy ra đối với hình thức trọng tài này nếu các bên không có thiện chí hợp tác giải quyết tranh chấp giữa họ.
Trọng tài vụ việc lần đầu tiên được quy định tại Pháp Lệnh Trọng tài thương mại năm 2003. Trước khi ban hành Pháp Lệnh trọng tài thương mại, hình thức trọng tài vụ việc mới chỉ được ghi nhận là một phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài vụ việc. Sau khi ban hành Pháp lệnh Trọng tài thương mại thì diện mạo của trọng tài vụ việc ở Việt Nam được khắc họa rõ nét. Theo Luật Trọng tài thương mại năm 2010 của Việt Nam, thì hình thức trọng tài thường trực và trọng tài Ad-học đều được khuyến khích sử dụng tại Việt Nam, những nội dung chi tiết liên quan tới hai hình thức trọng ` x`1rfeyj651tài này được quy định khá đầy đủ trong Luật Trọng Tài thương mại năm 2010.
Hình thức trọng tài thường trực Trọng tài thường trực (còn gọi là trọng tài thiết chế) là một hình thức trọng tài được quản lí bởi một tổ chức trọng tài nhất định và tuân theo những quy tắc trọng tài của tổ chức trọng tài đó. Hiện nay có nhiều tổ chức trọng tài thường trực có uy tín và nổi tiếng trên thế giới như: Hiệp hội trọng tài Hoa Kỳ (AAA), Toà án trọng tài quốc tế London (LCIA), Trung tâm quốc tế về giải quyết tranh chấp đầu tư (ICSID), Uỷ ban trọng tài thương mại liên Hoa Kỳ, hoặc các Viện trọng tài khu vực hết sức nổi tiếng như: Trọng tài quốc tế Hồng Kong và ở Việt Nam thì có Trọng tài quốc tế Việt Nam – Pháp luật về giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại ở Việt Nam Trang 13 VIAC. Hình thức phổ biến nhất vẫn là trung tâm trọng tài. Trung tâm trọng tài có một số đặc trưng như : Thứ nhất, trung tâm trọng tài có tư cách pháp nhân và độc lập với nhau.
Giữa các bên không tồn tài quan hệ phân cấp hành chính theo cả chiều ngang và chiều dọc. Thứ hai, trung tâm trọng tài không nằm trong hệ thống và chỉ chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước. Nó được hình thành do các trọng tài viên, sau đó được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép. Trung tâm trọng tài hoạt động theo nguyên tắc tự trang trải kinh phí hoạt động dựa vào nguồn vốn, nguồn thu từ các vụ giải quyết tranh chấp.
Nhà nước chỉ quản lý các trung tâm trọng tài bằng việc tạo ra những hành lang pháp lý cho việc tổ chức và hoạt động của trung tâm trọng tài; cấp, thay đổi, bổ sung hay thu hồi giấy phép thành lập, giấy đăng ký hoạt động của các trung tâm trọng tài; hỗ trợ trung tâm trọng tài trong việc hủy hoặc không hủy quyết định trọng tài, hỗ trợ trong việc cưỡng chế thi hành quyết định trọng tài… Thứ ba, bộ máy của tổ chức trọng tài đơn giản. Bao gồm: Ban điều hành gồm có chủ tịch, một hoặc các phó chủ tịch trung tâm trọng tài và có thể có tổng thư ký trung tâm trọng tài do chủ tịch trung tâm trọng tài cử. Và các trọng tài viên trong danh sách của trung tâm. Thứ tư, trung tâm trọng tài tự quyết định về một lĩnh vực hoạt động và có quy tắc tố tụng riêng.
Cụ thể: – Trung tâm trọng tài tự xây dựng quy tắc tố tụng riêng và thường dựa trên cơ sở là một số bản quy tắc về trọng tài hoặc một số công ước có liên quan. – Mỗi trung tâm trọng tài với tư cách là một pháp nhân sẽ có điều lệ riêng. Cùng với quy tắc tố tụng, khi giải quyết tranh chấp trọng tài viên chỉ cần tuân thủ điều lệ, quy tắc tố tụng và không vi phạm pháp luật hiện hành, đạo đức xã hội. – Mỗi trung tâm trọng tài sẽ tự chọn cho mình một lĩnh vực hoạt động phụ thuộc vào năng lực của những trọng tài viên, bên cạnh đó hoàn toàn có thể thay đổi dưới sự chấp nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Để đi tới quyết định lựa chọn hay không lựa chọn trọng tài thường trực, các bên cần nắm rõ những ưu điểm và nhược điểm của loại trọng tài này. Pháp luật về giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại ở Việt Nam Trang 14 – Ưu điểm của trọng tài thường trực: Thứ nhất: Mỗi tổ chức trọng tài thường trực đều có bộ quy tắc trọng tài riêng, vì vậy các bên tranh chấp dễ dàng áp dụng ngay bộ quy tắc đó để giải quyết tranh chấp mà không phải tự xây dựng các thủ tục tố tụng. Lợi ích này thấy rõ trong Bộ quy tắc trọng tài của viện trọng tài Stockholm. Điều 5 Bộ quy tắc trọng tài này nêu rõ: “Nếu một bên không bổ nhiệm trọng tài viên của mình trong thời hạn đã được xác định bởi Viện trọng tài, thì Viện trọng tài sẽ thực hiện việc bổ nhiệm đó”.
Hay, theo Điều 12 Quy tắc tố tụng trọng tài của Toà án trọng tài quốc tế ICC năm 2012, nếu hai bên không thống nhất số lượng trọng tài viên, Toà án trọng tài quốc tế ICC sẽ chỉ định một trọng tài viên duy nhất trừ khi thấy rằng cần thiết phải chỉ định ba trọng tài viên. Thứ hai: Hầu hết các tổ chức trọng tài thường trực đều có đội ngũ nhân viên hành chính được đào tạo chuyên nghiệp về giám sát và quản lí trọng tài, đội ngũ nhân viên này có thể trợ giúp trong toàn bộ quá trình trọng tài như: Giúp các bên có thể lựa chọn được một hội đồng trọng tài phù hợp, giám sát việc thanh toán các khoản chi phí trọng tài, ấn định phí trọng tài theo quy định chung của tổ chức trọng tài, kiểm soát các khoảng thời gian trong từng giai đoạn trong tài v. Nói chung, họ có thể giúp cho quá trình trọng tài vận hành trơn tru, hạn chế tới mức thấp nhất những rủi ro có thể xảy ra. – Nhược điểm của trọng tài thường trực: Bên cạnh ưu điểm, trọng tài thường trực có một số nhược điểm sau: Thứ nhất: Chi phí cho quá trình trọng tài này thường khá cao, bởi vì ngoài phí trọng tài ra, các bên còn phải thanh toán các khoản liên quan tới dịch vụ hành chính, thuê địa điểm xét xử.
Thứ hai: Các thủ tục hành chính đôi khi tiêu tốn một khoảng thời gian đáng kể và điều này là không phù hợp với những vụ việc yêu cầu xét xử nhanh. Những ưu thế của giải quyết tranh chấp thương mại bằng con đường trọng tài Với cách thức tổ chức, hoạt động của mình, phương thức trọng tài thương mại có những ưu điểm vượt trội sau: Thứ nhất, khác với tố tụng tòa án được quy định tại Bộ luật Tố tụng dân sự áp dụng để giải quyết tất cả các vụ việc trong lĩnh vực dân sự nói chung, thủ tục trọng tài Pháp luật về giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại ở Việt Nam Trang 15 áp dụng cho các tranh chấp trong hoạt động thương mại đơn giản hơn, các bên có thể chủ động về thời gian, địa điểm giải quyết tranh chấp giúp đẩy nhanh thời gian giải quyết tranh chấp; thủ tục trọng tài không trải qua nhiều cấp xét xử như ở toà án, cho nên hạn chế tốn kém về thời gian và tiền bạc cho các bên đương sự. Thứ hai, các bên đương sự được quyền lựa chọn trọng tài viên giải quyết tranh chấp, cho phép họ lựa chọn được các chuyên gia có chuyên môn và kinh nghiệm thực tế về vấn đề tranh chấp, có uy tín trong nghành nghề đảm bảo chất lượng giải quyết tranh chấp. Thứ ba, tính bảo mật thông tin được coi trọng, trọng tài tôn trọng tính bảo mật thông tin cho toàn bộ quá trình, phiên họp trọng tài cũng được thực hiện không công khai (khác với nguyên tắc Tòa án xét xử công khai trong tố tụng tòa án).
Vậy nên, các bên trong tranh chấp có thể đảm bảo được uy tín của mình trên thương trường. Ngày nay, tính bảo mật ngày càng được doanh nghiệp chú ý trong bối cảnh các vấn đề tài chính của doanh hiện nay rất nhạy cảm với các thông tin liên quan tới doanh nghiệp (đặc biệt là với các công ty đã niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán). Thứ tư, thẩm quyền của hội đồng trọng tài được thiết lập dựa trên sự tự nguyện thỏa thuận của các bên mà không phụ thuộc vào quyền lực nhà nước. Mềm dẻo hơn, linh hoạt hơn (cho phép sử dụng nhiều ngôn ngữ) phù hợp để giải quyết các tranh chấp có yếu tố nước ngoài.
Thứ năm, phán quyết của trọng tài có đặc điểm giống như bản án của tòa án đó chính là mang tính chung thẩm và bắt buộc các bên phải thi hành. Tại Việt Nam, phán quyết trọng tài VIAC có thể được đưa thẳng tới cơ quan thi hành án (Cục Thi hành án dân sự) để được cưỡng chế thi hành; phán quyết trọng tài VIAC cũng có thể được cho công nhận và thi hành tại hơn 150 quốc gia và vùng lãnh thổ là thành viên Công ước NewYork về công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài. Pháp luật về giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại ở Việt Nam Trang 16 CHƯƠNG 2. CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM 2.
Những quy định về thỏa thuận trọng tài thương mại a) Quy định về vấn đề thẩm quyền gải quyết tranh chấp phát sinh từ quan hệ ngoài hợp đồng Khoản 2 Điều 3 Luật Trọng tài thương mại năm 2010 đã quy định: “Thỏa thuận trọng tài thương mại là việc thỏa thuận giữa các bên về gải quyết bằng Trọng tài thương mại các tranh chấp có thể phát sinh hoặc đã phát sinh.” Định nghĩa này vẫn chưa làm rõ tranh chấp phát sinh ngoài hợp đồng có được giải quyết bằng trọng tài thương mại hay không. Vấn đề này liên quan đến việc xác định thẩm quyền và phán quyết của trọng tài thương mại.