CHƯƠNG 1 Nhận thức về vị trí vài trò của khoa học và công nghệ đúng đắn sẽ tác động đến việc đầu tư ngân sách, đến bỏ đồng vốn cho khoa học và công nghệ. Chính đầu tư cho khoa học và công nghệ là đầu tư cho phát triển kinh tế theo chiều sâu, chất lượng, hiệu quả, là đầu tư của xã hội. Ngân sách đầu tư cho khoa học và công nghệ không chỉ để chi tiêu cho hoạt động quản lý của bộ máy hành chính mà phần chính là cho ra đời các thành tựu, kết quả, các sản phẩm phục vụ phát triển kinh tế xã hội. Như vậy việc quản lý ngân sách, sử dụng ngân sách cho khoa học và công nghệ phải thay đổi, hướng tới đội ngũ trực tiếp làm khoa học và công nghệ, tới sản phẩm, kết quả nghiện cứu ứng dụng phục vụ đời sống, sản xuất và các yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội cụ thể đặt ra.
Theo Bộ trưởng, Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quân: Chúng ta vẫn đang áp dụng cơ chế tài chính mang nặng tính hành chính khi đầu tư vào khoa học và công nghệ. Những quy định hiện hành về sử dụng ngân sách nhà nước khi áp dụng vào chi cho khoa học và công nghệ bị trở thành cứng nhắc, không gắn với hiệu quả nghiên cứu, và không thể hiện một tầm nhìn xa của một khoản đầu tư mang tính đi trước vì những giá trị kinh tế xã hội lâu dài… không còn thiết thực hoặc lạc hậu. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐẦU TƯ BẰNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN 2. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐẦU TƯ BẰNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO KHOA HỌC CÔNG NGHỆ 2.
Thực trạng quy định về chủ thể tham gia hoạt động đầu tư bằng vốn ngân sách nhà nước cho khoa học và công nghệ Như đã đề cập ở trên, do hoạt động đầu tư vốn ngân sách cho lĩnh vực khoa học và công nghệ thực chất là hoạt động chi ngân sách nhà nước cho khoa học và công nghệ nên chủ thể tham gia hoạt động đầu tư vốn ngân sách nhà nước trong lĩnh vực khoa học và công nghệ sẽ bao gồm: (i) Chủ thể tham gia cấp kinh phí cho lĩnh vực khoa học và công nghệ; và (ii) Chủ thể tiếp nhận và quản lý, sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước cấp cho khoa học và công nghệ. Phần tiếp theo dưới đây sẽ phân tích kỹ hơn về thực trạng quy định pháp luật liên quan đến hai loại chủ thể này (bao gồm cả các quy định về quyền, nghĩa vụ của các chủ thể trong hoạt động đầu tư vốn ngân sách cho khoa học và công nghệ). Các quy định về chủ thể cấp kinh phí từ ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ Chủ thể cấp kinh phí từ ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ là các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong phân cấp quản lý ngân sách nhà nước. Theo pháp luật hiện hành, các chủ thể này bao gồm: - Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp: Các cơ quan này tham gia hoạt động đầu tư vốn ngân sách nhà nước (thực chất là hoạt động chi ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ) với tư cách là chủ thể quyết 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định dự toán chi ngân sách và giám sát việc chấp hành dự toán chi ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ.
Để thực hiện tư cách pháp lý này, Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp có những trách nhiệm và quyền hạn cụ thể sau đây: + Quyết định tổng số chi trong dự toán ngân sách nhà nước, bao gồm chi ngân sách trung ương và chi ngân sách địa phương, trong đó có khoản chi cho lĩnh vực khoa học và công nghệ; + Quyết định phân bổ ngân sách trung ương, bao gồm tổng số và mức chi từng lĩnh vực; dự toán chi của từng bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và cơ quan khác ở trung ương theo từng lĩnh vực, trong đó có chi cho lĩnh vực khoa học và công nghệ; + Giám sát việc thực hiện ngân sách nhà nước, trong đó có việc giám sát dự toán chi ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ; - Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp: Các cơ quan này tham gia hoạt động chi ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ với tư cách là chủ thể lập dự toán chi ngân sách và tổ chức chấp hành dự toán chi ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ. Để thực hiện tư cách pháp lý này, Chính phủ, các cơ quan của Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp có những trách nhiệm và quyền hạn cụ thể sau đây: + Lập và trình Quốc hội dự toán ngân sách nhà nước và phương án phân bổ ngân sách trung ương hàng năm; dự toán điều chỉnh ngân sách nhà nước trong trường hợp cần thiết, trong đó có dự toán ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ; + Căn cứ vào nghị quyết của Quốc hội về dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ ngân sách trung ương, quyết định giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách cho từng bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và cơ quan 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khác ở trung ương, trong đó có dự toán ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ; + Tổ chức và điều hành thực hiện ngân sách nhà nước được Quốc hội quyết định, kiểm tra việc thực hiện ngân sách nhà nước, báo cáo Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội về tình hình thực hiện ngân sách nhà nước, trong đó có dự toán chi ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ; + Kiểm tra nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh về dự toán ngân sách, quyết toán ngân sách và các vấn đề khác thuộc lĩnh vực tài chính - ngân sách, trong đó có dự toán chi ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ; + Lập và trình Quốc hội quyết toán ngân sách nhà nước, trong đó có nội dung quyết toán ngân sách nhà nước về lĩnh vực khoa học và công nghệ. - Các cơ quan tài chính (bao gồm Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước): Các cơ quan này tham gia vào hoạt động chi ngân sách cho lĩnh vực khoa học và công nghệ với tư cách là chủ thể cấp kinh phí và kiểm soát, quản lý việc sử dụng kinh phí trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. Để thực hiện tư cách pháp lý này, Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước có những trách nhiệm và quyền hạn cụ thể sau đây: + Tổ chức thực hiện chi ngân sách nhà nước theo đúng dự toán được giao, trong đó có dự toán chi ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ; + Thanh tra, kiểm tra tài chính - ngân sách, xử lý hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật đối với các vi phạm về chế độ quản lý tài chính - ngân sách của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan khác ở trung ương, các địa phương, các tổ chức kinh tế, đơn vị hành chính, đơn vị sự nghiệp và các đối tượng khác có nghĩa vụ nộp ngân sách nhà nước và sử dụng ngân sách nhà nước (trong đó có dự toán chi ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ); 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Thực hiện quản lý quỹ ngân sách nhà nước, quỹ dự trữ nhà nước và các quỹ khác của Nhà nước theo quy định của pháp luật; 2.
Các quy định về chủ thể tiếp nhận và quản lý, sử dụng kinh phí từ ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ Chủ thể tiếp nhận và quản lý, sử dụng kinh phí trong lĩnh vực khoa học và công nghệ là các đơn vị khoa học và công nghệ. Trong quan hệ đầu tư bằng vốn ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học và công nghệ, các đơn vị khoa học và công nghệ có tư cách pháp lý là đơn vị dự toán ngân sách và phải thực hiện các quyền hạn, trách nhiệm theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước và các văn bản có liên quan. Theo quy định hiện hành của Luật Khoa học và công nghệ năm 2013, các đơn vị khoa học và công nghệ (hay còn gọi là tổ chức khoa học và công nghệ) là tổ chức có chức năng chủ yếu là nghiên cứu khoa học, nghiên cứu triển khai và phát triển công nghệ, hoạt động dịch vụ khoa học và công nghệ, được thành lập và đăng ký hoạt động theo quy định của pháp luật. Xét về phương diện hình thức tổ chức, các tổ chức khoa học và công nghệ được thành lập dưới các hình thức chủ yếu gồm: (i) Tổ chức nghiên cứu khoa học, tổ chức nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ được tổ chức dưới hình thức viện hàn lâm, viện, trung tâm, phòng thí nghiệm, trạm nghiên cứu, trạm quan trắc, trạm thử nghiệm và hình thức khác do Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ quy định; (ii) Cơ sở giáo dục đại học được tổ chức theo quy định của Luật giáo dục đại học; (iii) Tổ chức dịch vụ khoa học và công nghệ được tổ chức dưới hình thức trung tâm, văn phòng, phòng thử nghiệm và hình thức khác do Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ quy định.
Theo pháp luật hiện hành, các tổ chức khoa học và công nghệ là rất đa dạng và có thể được phân loại dựa vào những tiêu chí sau đây: 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.