CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH VÀ DỰ BÁO CẦU 1. Một số khái niệm về cầu 1. Khái niệm cầu, lượng cầu Khái niệm cầu: “Cầu là số lượng hàng hóa hay dịch vụ mà người mua có khả năng và sẵn sàng mua ở các mức giá khác nhau trong một thời gian nhất định (giả định các yếu tố khác không đổi)” (Giáo trình Kinh tế học vi mô, 2008, Tr. Khi nói đến cầu là nói đến cả hai yếu tố: muốn mua và có khả năng mua, tức là nói đến cầu có khả năng thanh toán.
Do đó, cần phân biệt cầu với nhu cầu:“Nhu cầu là những mong muốn và nguyện vọng vô hạn của con người” (Giáo trình Kinh tế học vi mô, 2008, Tr. Sự khan hiếm làm cho hầu hết các nhu cầu không được thoả mãn. Một khái niệm quan trọng nữa khi nhắc đến cầu là lượng cầu. “Lượng cầu là lượng hàng hoá và dịch vụ mà người mua sẵn sàng hoặc có khả năng mua ở mức giá đã cho trong một khoảng thời gian nhất định”.2 Hàm cầu, luật cầu, đồ thị đường cầu Luật cầu và đồ thị đường cầu Nội dung của luật cầu thể hiện mối quan hệ tỷ lệ nghịch giữa giá và lượng cầu.
Cụ thể: “Số lượng hàng hóa hay dịch vụ được cầu trong khoảng thời gian đã cho tăng lên khi giá của hàng hóa hoặc dịch vụ giảm xuống hoặc ngược lại (các yếu tố khác không đổi)”. Giá cao hơn dẫn đến lượng cầu giảm là vì mỗi một hàng hoá có thể được thay thế bởi các hàng hoá khác. Khi giá của hàng hoá nào đó cao lên, người ta sẽ tìm mua các hàng hoá thay thế để sử dụng.Đồ thị đường cầu Đường cầu là tập hợp tất cả các điểm biểu thị mối quan hệ giữa giá cả và lượng cầu trong một thời gian nhất định khi các điều kiện khác không đổi. Đồ thị trên biểu thị đường cầu (D) là một đường dốc xuống, thể hiện mối quan hệ giữa giá và lượng 7 Luan van cầu về hàng hóa.
Khi giá hàng hóa giảm từ P1 xuống P2 thì lượng cầu hàng hóa tăng từ Q1 về Q2. Hàm cầu Hàm cầu cho biết lượng hàng hóa mà người tiêu dùng sẵn sàng mua và có khả năng mua tại các mức giá khác nhau khi các yếu tố khác là không đổi. Qd = f(P) Trong đó : Qd : lượng cầu của hàng hóa được xét đến P : giá của hàng hóa được xét đến 1. Khái niệm về Phân tích và dự báo cầu 1.
Phân tích cầu 1. Khái niệm về phân tích cầu “Phân tích cầu là quá trình thiết kế, thu thập, xử lý thông tin về tình hình tiêu dùng của người tiêu dùng và báo cáo kết quả phân tích thông tin cần thiết phục vụ cho việc ra quyết định của nhà quản trị” (Vũ Kim Dũng, 2003, Tr. Như vậy, để phân tích cầu tốt cần nhìn nhận, đánh giá, bóc tách tất cả các nhân tố ảnh hưởng đến cầu. Đó là quá trình nghiên cứu tất các các nhân tố trực tiếp cũng như gián tiếp ảnh hưởng đến cầu.
Nó được bắt đầu từ quan sát khảo sát thực tế, thu thập cho tới phân tích và xử lý số liệu. Như vậy, phân tích cầu là một giai đoạn trong nghiên cứu cầu. Giúp người phân tích hiểu được bản chất của cầu, các vấn đề liên quan đến cầu, các yếu tố ảnh hưởng đến cầu…. Sự cần thiết của phân tích cầu Phân tích cầu là một hoạt động không thể thiếu đối với bất kỳ một doanh nghiệp kinh doanh trong bất kỳ ngành nghề nào.
Công tác phân tích cầu càng trở nên quan trọng hơn trong điều kiện cạnh tranh gay gắt như hiện nay. Cụ thể phân tích cầu có một số vai trò như sau: - Phân tích cầu cung cấp cho doanh nghiệp các thông tin chính xác và kịp thời về tình hình giá cả, thị trường cũng như đối thủ cạnh tranh. - Phân tích cầu giúp doanh nghiệp đánh giá được tình hình hoạt động của chính bản thân mình, tìm ra được những điểm mạnh để phát huy và những điểm yếu, thiếu sót để khắc phục. - Phân tích cầu giúp doanh nghiệp phát hiện được các nhân tố ảnh hưởn tới cầu sản phẩm của doanh nghiệp, đồng thời đánh giá được mức độ của các nhân tố tác động đến cầu.
- Thông qua phân tích cầu, doanh nghiệp sẽ có những quyết định kinh doanh đúng đắn và kịp thời. Do doanh nghiệp đã đánh giá, nắm bắt được tình hình thị trường cũng như nội tại trong doanh nghiệp. 8 Luan van Do đó, doanh nghiệp cần có sự quan tâm, chú trọng đến hoạt động phân tích cầu. Làm tốt công tác này sẽ giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn, giảm thiểu những rủi ro cho doanh nghiệp.Các phương pháp phân tích cầu Để có thể tiến hành phân tích đòi hỏi phải thu thập một lượng thông tin cần thiết, đầy đủ, kịp thời, phù hợp với mục đích, yêu cầu về nội dung và phạm vi của đối tượng phân tích.
Để có thể có được những thông tin chính xác nhất thì phảo phân tích trên nhiều phương diện khác nhau. Tác giả phân tích cầu dự trên những phương pháp sau: Phương pháp phân tích gián tiếp Đây là phương pháp đơn giản, doanh nghiệp nghiên cứu cầu thị trường hiện tại thông qua các tài liệu sẵn có: như hồ sơ lưu trữ của công ty về các kết quả nghiên cứu trước đây, nguồn dữ liệu nội bộ của công ty, nguồn dữ liệu bên ngoài… Dựa vào những tài liệu này, doanh nghiệp có thể giới hạn phạm vi nghiên cứu của mình, tập trung phân tích những đặc điểm cơ bản ảnh hưởng đến cầu thị trường, từ đó giảm chi phí cũng như thời gian nghiên cứu. Tuy nhiên phương pháp này có nhược điểm là không tiếp xúc trực tiếp với người tiêu dùng, các dữ liệu có thể không nói lên nhu cầu hiện tại của thị trường, nên nó không mang tính cập nhật và khách quan. Phương pháp điều tra, nghiên cứu người tiêu dùng Điều tra, nghiên cứu người tiêu dùng là việc xem xét xem người tiêu dùng sẽ phản ứng như thế nào với những thay đổi cụ thể trong giá, thu nhập, giá của các hàng hóa có liên quan, các chi phí quảng cáo và các yếu tố ảnh hưởng đến cầu khác.
Công việc này có thể tiến hành bằng cách hỏi trực tiếp người tiêu dùng, hoặc sử dụng các phiếu điều tra do các chuyên gia marketing thiết kế và chuyển đến người tiêu dùng trả lời, hoặc quan sát trực tiếp hành vi của người tiêu dùng… Về mặt lý luận, các câu hỏi điều tra người tiêu dùng có thể cung cấp một phần lớn thông tin hữu ích cho doanh nghiệp. Thực tế các thông tin này có thể không chính xác vì người tiêu dùng đôi khi hoặc không thể hoặc không sẵn sàng trả lời một cách trung thực. Phương pháp này đôi khi phát sinh chi phí cao nếu quy mô của mẫu điều tra là lớn và cần sự phân tích tỷ mỉ. Phương pháp thí nghiệm trên thị trường Một trong những phương pháp thường được tiến hành là lựa chọn một số thị trường có những đặc điểm kinh tế, xã hội giống nhau, sau đó tiến hành thay đổi giá ở một số thị trường, thay đổi hình thức xúc tiến bán hàng ở một số thị trường, thay đổi bao bì ở một số thị trường khác và ghi chép lại các phản ứng của khách hàng ở các thị trường khác nhau.
Dựa vào số liệu thu thập được, có thể xác định được ảnh hưởng của các yếu tố khác nhau như: tuổi tác, giới tính, thu nhập và giáo dục, quy mô gia đình tới cầu đối với hàng hoá. 9 Luan van Phương pháp này có ưu điểm nổi bật là phản ánh được tính khách quan của thị trường và người tiêu dùng biểu hiện cầu của họ một cách tự nhiên. Tuy nhiên, phương pháp này rất tốn kém. Phương pháp này có ý nghĩa đặc biệt đối với các doanh nghiệp trong chính sách định giá và trong việc thử nghiệm các phương án xúc tiến bán hàng đối với các sản phẩm lần đầu đưa ra thị trường.
Phương pháp kinh tế lượng Phương pháp này dựa trên mô hình hồi quy về cầu hàng hóa đang nghiên cứu, sử dụng phần mềm phân tích dữ liệu trong kinh doanh để phân tích và đưa ra các kết quả phân tích định lượng về mối quan hệ giữa các tham số trong mô hình với nhau và ảnh hưởng của chúng đối với cầu mặt hàng đang nghiên cứu. Từ các kết quả thu được sau khi chạy phần mềm Eviews nhận được hàm hồi quy của cầu bắt đầu tiến hành phân tích cầu theo độ co giãn để biết được phản ứng của khách hàng đối với sản phẩm của mình, mức độ cạnh tranh của mặt hàng so với các công ty khác trong ngành từ đó đưa ra những chiến lược, chính sách hợp lý để có thể cạnh tranh tốt hơn và đạt hiệu quả cao hơn. Khái niệm dự báo cầu: “Dự báo cầu là việc tiên lượng một mức nhu cầu cụ thể trong tương lai và trong môi trường xác định” (Vũ Kim Dũng, 2003, Tr. Dự báo cầu là vấn đề cốt lõi nhất trong hoạt động dự báo của doanh nghiệp, đó là dự đoán lượng sản phẩm, dịch vụ mà doanh nghiệp phải chuẩn bị để đáp ứng trong tương lai, là dự đoán khả năng tiêu thụ sản phẩm và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp trong tương lai.
Dự báo cầu giúp các doanh nghiệp phân tích định lượng được các nhân tố ảnh hưởng đến cầu các mặt hàng của mình dựa trên những số liệu điều tra và công tác nghiên cứu thị trường. Kết quả dự báo cầu là rất quan trọng cho công ty trong quá trình xây dựng những chiến lược kinh doanh hợp lý. Sự cần thiết của dự báo cầu Dự báo cầu là một hoạt động rất cần thiết của doanh nghiệp, nó giúp doanh nghiệp: - Phục vụ cho việc lập kế hoạch kinh doanh của doanh nghiệp. Dựa trên các kết quả của dự báo cầu, doanh nghiệp có thể đưa ra những kế hoạch kinh doanh hợp lý và hiệu quả, phù hợp với tình hình thị trường cũng như của doanh nghiệp.
- Tăng khả năng nắm bắt cơ hội và giảm thiểu rủi ro cho doanh nghiệp. Dựa trên kết quả của dự báo cầu, doanh nghiệp có thể tiên liệu được một số tình huống có thể xảy ra để chủ động nắm bắt cơ hội cũng như có những đề phòng với rủi ro. 10 Luan van Dự báo cầu góp phần không nhỏ vào việc nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, tận dụng một cách tối ưu các nguồn lực của doanh nghiêp.
