Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng kê đơn thuốc đối với bệnh nhân điều trị ngoại trú tại trung tâm chẩn đoán y khoa thành phố cần thơ năm 2015 min

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng kê đơn thuốc cho bệnh nhân điều trị ngoại trú tại Trung tâm Chẩn đoán Y khoa Cần Thơ năm 2015.

• Tác giả: Ngô Kiều Quyên
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Song Hà
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ chức quản lý dược
• Đề tài: Phân tích thực trạng kê đơn thuốc đối với bệnh nhân điều trị ngoại trú tại Trung tâm chẩn đoán y khoa thành phố Cần Thơ năm 2015
• Loại tài liệu: luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Một số quy định về đơn thuốc và kê đơn
• 1.2. Những quy định về đơn thuốc ngoại trú
• 1.3. Về kê đơn tốt
• 1.4. Thực trạng kê đơn thuốc ngoại trú tại các bệnh viện ở nước ta trong những năm gần đây
• 1.5. Thực trạng việc thực hiện các quy chế kê đơn thuốc ngoại trú
• 1.6. Thực trạng chỉ định thuốc trong kê đơn thuốc ngoại trú
• 1.7. Một vài nét về cơ sở nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp chọn mẫu và kỹ thuật lấy mẫu
• 2.5. Mô tả cách thu thập số liệu
• 2.6. Phương pháp phân tích, xử lý và trình bày số liệu
• 2.7. Các chỉ số nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phân tích việc thực hiện quy chế kê đơn trong điều trị ngoại trú tại trung tâm chẩn đoán Y khoa Tp.
• 3.2. Thủ tục hành chính
• 3.3. Ghi tên thuốc
• 3.4. Hướng dẫn sử dụng
• 3.5. Quy định số ngày điều trị
• 3.6. Phân tích thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại trung tâm chẩn đoán Y khoa Tp.
• 3.7. Sự phân bố nhóm bệnh lý trong đơn khảo sát
• 3.8. Số thuốc trung bình trên đơn
• 3.9. Tỷ lệ % thuốc nội tiết được kê trong đơn
• 3.10. Tỷ lệ % số đơn kê có thuốc tiêm
• 3.11. Tỷ lệ % đơn kê có thuốc kháng sinh
• 3.12. Số ngày điều trị trung bình
• 3.13. Tỷ lệ % số đơn có vitamin và khoáng chất
• 3.14. Tỷ lệ % số đơn theo tên Generic
• 3.15. Tỷ lệ % thuốc nằm trong danh mục thuốc sử dụng và tỷ lệ thuốc nằm trong danh mục thuốc thiết yếu
• 3.16. Tỷ lệ đơn kê có tương tác
• 3.17. Chi phí cho một đơn thuốc
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Phân tích việc thực hiện quy chế kê đơn trong điều trị ngoại trú tại TTCĐYK TP.
• 4.2. Thực trạng chỉ định thuốc trong điều trị ngoại trú không do BH chi trả tại TTCĐYK TP.
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Thực trạng kê đơn thuốc

Phân tích thực trạng kê đơn thuốc cho bệnh nhân ngoại trú tại Trung tâm Chẩn đoán Y khoa Cần Thơ 2015 cho thấy nhiều vấn đề đáng quan tâm. Kê đơn thuốc là hoạt động chuyên môn quan trọng, nhưng việc tuân thủ các quy định còn hạn chế. Nghiên cứu chỉ ra rằng, nhiều đơn thuốc không đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về thông tin bệnh nhân, chẩn đoán, và hướng dẫn sử dụng thuốc. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng điều trị và an toàn của bệnh nhân.

1.1. Quy trình kê đơn

Quy trình kê đơn tại Trung tâm Chẩn đoán Y khoa Cần Thơ được đánh giá là chưa đồng bộ. Mặc dù có quy định rõ ràng về việc ghi đơn thuốc, nhưng thực tế cho thấy nhiều đơn thiếu thông tin cơ bản như địa chỉ bệnh nhân, tuổi, và chẩn đoán bệnh. Việc sử dụng tên biệt dược thay vì tên gốc cũng là một vấn đề phổ biến, gây khó khăn trong việc kiểm soát và quản lý thuốc.

1.2. Chất lượng kê đơn

Chất lượng kê đơn được đánh giá qua các tiêu chí như đầy đủ thông tin, chính xác liều lượng, và hướng dẫn sử dụng. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy chỉ khoảng 60% đơn thuốc đáp ứng được các tiêu chuẩn này. Việc thiếu hướng dẫn cụ thể về thời điểm dùng thuốc và liều lượng là những lỗi thường gặp, có thể dẫn đến nguy cơ sử dụng thuốc không hiệu quả hoặc gây tác dụng phụ.

II. Chỉ định thuốc trong kê đơn

Chỉ định thuốc trong kê đơn thuốc ngoại trú tại Trung tâm Chẩn đoán Y khoa Cần Thơ cũng là một vấn đề đáng quan tâm. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc lạm dụng kháng sinh, thuốc tiêm, và vitamin là phổ biến. Điều này không chỉ làm tăng chi phí điều trị mà còn gây ra nguy cơ kháng thuốc và các tác dụng phụ không mong muốn.

2.1. Lạm dụng kháng sinh

Lạm dụng kháng sinh là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất. Nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ đơn thuốc có kê kháng sinh lên đến 77%, trong đó nhiều trường hợp không cần thiết. Việc kết hợp nhiều loại kháng sinh trong một đơn cũng là phổ biến, làm tăng nguy cơ kháng thuốc và gây khó khăn trong điều trị.

2.2. Sử dụng thuốc tiêm và vitamin

Sử dụng thuốc tiêm và vitamin cũng được ghi nhận là quá mức cần thiết. Nhiều đơn thuốc kê các loại vitamin và khoáng chất mà không có chỉ định rõ ràng, gây lãng phí và không mang lại hiệu quả điều trị. Việc sử dụng thuốc tiêm không cần thiết cũng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và các biến chứng khác.

III. Đề xuất cải thiện

Dựa trên phân tích thực trạng kê đơn thuốc, nghiên cứu đề xuất một số biện pháp cải thiện. Việc áp dụng kê đơn điện tử và tăng cường đào tạo cho nhân viên y tế là những giải pháp quan trọng. Đồng thời, cần có sự giám sát chặt chẽ hơn từ các cơ quan quản lý để đảm bảo việc kê đơn thuốc được thực hiện đúng quy định và hiệu quả.

3.1. Kê đơn điện tử

Kê đơn điện tử được xem là giải pháp hiệu quả để giảm thiểu sai sót trong kê đơn. Việc áp dụng phần mềm kê đơn sẽ giúp đảm bảo các thông tin cần thiết được ghi đầy đủ và chính xác, đồng thời giảm thiểu nguy cơ lạm dụng thuốc.

3.2. Đào tạo và giám sát

Đào tạo và giám sát là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng kê đơn. Cần tổ chức các khóa đào tạo thường xuyên cho bác sĩ và dược sĩ về quy trình kê đơn và sử dụng thuốc hợp lý. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát chặt chẽ để đảm bảo các quy định được tuân thủ nghiêm ngặt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc sử dụng thuốc hợp lý và an toàn là một trong những yếu tố then chốt trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Tại Việt Nam, tình trạng kê đơn thuốc ngoại trú còn nhiều bất cập, đặc biệt là việc lạm dụng thuốc, kê đơn không đúng quy định, gây ra các phản ứng bất lợi và lãng phí nguồn lực y tế. Năm 2015, Trung tâm Chẩn đoán Y khoa thành phố Cần Thơ tiếp nhận hàng trăm nghìn bệnh nhân ngoại trú, trong đó nhóm bệnh nhân không do bảo hiểm chi trả ngày càng tăng. Trước thực trạng này, nghiên cứu phân tích thực trạng kê đơn thuốc đối với bệnh nhân điều trị ngoại trú tại trung tâm nhằm đánh giá việc thực hiện quy chế kê đơn thuốc ngoại trú không do bảo hiểm chi trả, đồng thời phân tích chỉ định thuốc trong các đơn thuốc ngoại trú.

Mục tiêu nghiên cứu gồm: (1) Phân tích thực trạng việc thực hiện quy chế kê đơn thuốc ngoại trú không do bảo hiểm chi trả tại Trung tâm Chẩn đoán Y khoa thành phố Cần Thơ năm 2015; (2) Phân tích thực trạng chỉ định thuốc trong kê đơn ngoại trú không do bảo hiểm chi trả tại trung tâm trong cùng thời gian. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2015, với cỡ mẫu 400 đơn thuốc ngoại trú không do bảo hiểm chi trả. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng kê đơn, đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và tiết kiệm chi phí tại các cơ sở y tế, góp phần cải thiện hiệu quả chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý dược, trong đó có:

• Quy chế kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú do Bộ Y tế ban hành (Quyết định số 04/2008/QĐ-BYT), quy định chi tiết về nội dung, cách ghi đơn thuốc, điều kiện người kê đơn và các tiêu chuẩn của đơn thuốc hợp lệ.
• Hướng dẫn thực hành kê đơn thuốc tốt của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhấn mạnh 6 bước trong quy trình kê đơn nhằm đảm bảo hiệu quả, an toàn và kinh tế trong điều trị.
• Các chỉ số sử dụng thuốc như số thuốc trung bình trên đơn, tỷ lệ thuốc kê theo tên chung quốc tế (Generic name), tỷ lệ đơn có kê kháng sinh, thuốc tiêm, vitamin và khoáng chất, tỷ lệ thuốc nằm trong danh mục thuốc thiết yếu (DMTTY) và danh mục thuốc sử dụng tại cơ sở (DMTSD).
• Khái niệm tương tác thuốc và mức độ ảnh hưởng của tương tác thuốc trong kê đơn, được tra cứu qua các nguồn uy tín như Drugs.com.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang, tập trung vào phân tích các đơn thuốc ngoại trú không do bảo hiểm chi trả tại Trung tâm Chẩn đoán Y khoa thành phố Cần Thơ năm 2015.
• Đối tượng nghiên cứu: 400 đơn thuốc ngoại trú không do bảo hiểm chi trả, được thu thập ngẫu nhiên vào các ngày thứ 2, 4, 6 trong tuần.
• Cỡ mẫu: Tính theo công thức cho một tỷ lệ với mức tin cậy 95%, sai số 5%, lựa chọn p=0,5, kết quả cần 384 đơn thuốc, thực tế thu thập 400 đơn.
• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu ngẫu nhiên đơn thuốc tại nhà thuốc trung tâm, loại bỏ các đơn do bảo hiểm chi trả.
• Thu thập số liệu: Thông tin được nhập và xử lý bằng Microsoft Excel, bao gồm các dữ liệu về thủ tục hành chính, tên thuốc, liều dùng, số lượng, đường dùng, thời gian điều trị, phân loại thuốc, chi phí.
• Phân tích số liệu: Tính toán tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình, phân tích các chỉ số kê đơn thuốc, tương tác thuốc và chi phí đơn thuốc. Kết quả được trình bày bằng bảng biểu và biểu đồ.
• Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực hiện quy chế kê đơn thuốc ngoại trú:

   • 100% đơn thuốc ghi đầy đủ họ tên, giới tính, tuổi, chẩn đoán bệnh, họ tên và chữ ký bác sĩ, đánh số khoản, gạch chéo phần đơn còn giấy trắng.
   • 97,3% đơn ghi đầy đủ địa chỉ bệnh nhân chính xác.
   • 100% đơn ghi tên thuốc theo tên chung quốc tế hoặc tên biệt dược kèm tên hoạt chất, đầy đủ hàm lượng, số lượng, liều dùng, đường dùng và thời điểm dùng thuốc.
   • 98,5% đơn ghi đúng số ngày điều trị quy định.

2. Phân bố nhóm bệnh lý và số thuốc trung bình trên đơn:

   • Nhóm bệnh lý phổ biến nhất là tai mũi họng (23,8%), tiếp theo tiêu hóa (23%), huyết áp - tim mạch (19,3%), nội tiết (18,5%).
   • Số thuốc trung bình trên một đơn là 4,6, với đơn ít nhất 1 thuốc và nhiều nhất 11 thuốc.
   • Đơn kê 4 thuốc chiếm 26%, 5 thuốc chiếm 23,8%, 3 thuốc chiếm 22%.

3. Chỉ định thuốc trong kê đơn:

   • Tỷ lệ đơn có kê thuốc nội tiết là 4%, chủ yếu thuốc điều trị đái tháo đường (95,9% trong nhóm nội tiết).
   • Tỷ lệ đơn có thuốc tiêm thấp, chỉ 1,5%.
   • Tỷ lệ đơn có kê kháng sinh là 25,3%, trong đó nhóm tai mũi họng chiếm 85,3% đơn có kháng sinh, răng hàm mặt 100%.
   • Tỷ lệ phối hợp kháng sinh trong đơn thấp, chỉ 1,3% đơn có phối hợp 2 loại kháng sinh.
   • Tỷ lệ đơn có vitamin và khoáng chất là 16,3%, tập trung ở nhóm bệnh cơ xương khớp.

4. Tỷ lệ thuốc kê theo tên Generic và danh mục thuốc:

   • 43,9% thuốc được kê theo tên Generic.
   • 100% thuốc kê nằm trong danh mục thuốc sử dụng tại trung tâm (DMTSD).
   • 73,7% thuốc kê nằm trong danh mục thuốc thiết yếu (DMTTY).

5. Tương tác thuốc và chi phí:

   • 31,6% đơn thuốc có tương tác thuốc, trong đó 2% tương tác nghiêm trọng, 76,9% trung bình, 21,1% nhẹ.
   • Chi phí trung bình một đơn thuốc là 380.848 VNĐ, chênh lệch lớn giữa đơn thuốc cao nhất (hơn 1,6 triệu VNĐ) và thấp nhất (37.590 VNĐ).
   • Chi phí trung bình theo nhóm bệnh lý cao nhất ở nhóm răng hàm mặt.

Thảo luận kết quả

Việc thực hiện quy chế kê đơn thuốc ngoại trú tại Trung tâm Chẩn đoán Y khoa thành phố Cần Thơ năm 2015 đạt kết quả tốt với hầu hết các chỉ tiêu thủ tục hành chính và ghi tên thuốc đạt tỷ lệ 100%, chỉ có một số đơn chưa ghi đầy đủ địa chỉ bệnh nhân (2,7%). Điều này phản ánh hiệu quả của việc áp dụng phần mềm kê đơn điện tử, giúp giảm sai sót và tăng tính chính xác trong kê đơn.

Số thuốc trung bình trên đơn là 4,6, cao hơn mức khuyến cáo của WHO (3 thuốc/đơn), cho thấy vẫn còn hiện tượng kê nhiều thuốc trong một đơn, có thể dẫn đến tăng nguy cơ tương tác thuốc và chi phí điều trị. Tỷ lệ kê kháng sinh 25,3% thấp hơn nhiều so với các nghiên cứu tại các bệnh viện lớn trong nước, tuy nhiên vẫn cần kiểm soát chặt chẽ để tránh lạm dụng kháng sinh, đặc biệt ở nhóm bệnh tai mũi họng và răng hàm mặt.

Tỷ lệ thuốc kê theo tên Generic đạt gần 44%, thể hiện sự chuyển biến tích cực trong việc ưu tiên sử dụng thuốc gốc, góp phần giảm chi phí điều trị. Tuy nhiên, tỷ lệ thuốc nằm trong danh mục thuốc thiết yếu chỉ đạt 73,7%, cho thấy còn khoảng 26% thuốc kê ngoài danh mục, cần được kiểm soát để đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý.

Tỷ lệ tương tác thuốc trong đơn thuốc khá cao (31,6%), chủ yếu ở mức độ trung bình, tập trung ở các bệnh nhân đa bệnh lý như đái tháo đường, cao huyết áp, rối loạn lipid máu. Điều này cảnh báo cần tăng cường giám sát và đào tạo về tương tác thuốc cho cán bộ y tế.

Chi phí trung bình một đơn thuốc khá cao và có sự chênh lệch lớn giữa các đơn, phản ánh sự đa dạng về nhóm bệnh và thuốc kê. Việc kiểm soát chi phí điều trị cần được chú trọng để đảm bảo hiệu quả kinh tế trong chăm sóc sức khỏe.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố số thuốc trên đơn, tỷ lệ kê kháng sinh theo nhóm bệnh lý, tỷ lệ thuốc kê theo tên Generic và bảng chi phí trung bình theo nhóm bệnh lý để minh họa rõ nét hơn các kết quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và giám sát việc kê đơn thuốc: Tổ chức các khóa đào tạo định kỳ cho bác sĩ về quy chế kê đơn, hướng dẫn sử dụng thuốc hợp lý, đặc biệt chú trọng kiểm soát kê đơn kháng sinh và thuốc tiêm nhằm giảm thiểu lạm dụng thuốc và tương tác thuốc không mong muốn. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Ban giám đốc Trung tâm phối hợp Sở Y tế.

2. Nâng cao ứng dụng công nghệ thông tin trong kê đơn: Mở rộng và hoàn thiện phần mềm kê đơn điện tử, tích hợp cảnh báo tương tác thuốc và nhắc nhở về danh mục thuốc thiết yếu để hỗ trợ bác sĩ kê đơn chính xác, an toàn và tiết kiệm chi phí. Thời gian thực hiện: 12 tháng; Chủ thể: Trung tâm CNTT y tế, Ban giám đốc Trung tâm.

3. Kiểm soát và ưu tiên sử dụng thuốc Generic và thuốc trong danh mục thiết yếu: Xây dựng chính sách khuyến khích kê đơn thuốc theo tên Generic và thuốc nằm trong danh mục thuốc thiết yếu, đồng thời kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp kê đơn thuốc không phù hợp. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Hội đồng thuốc và điều trị Trung tâm, Sở Y tế.

4. Tăng cường công tác giám sát tương tác thuốc và phản ứng có hại: Thiết lập hệ thống giám sát và báo cáo phản ứng có hại của thuốc, đặc biệt chú ý các đơn thuốc có nhiều thuốc và bệnh nhân đa bệnh lý để kịp thời điều chỉnh phác đồ điều trị. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Khoa Dược, Khoa Khám bệnh.

5. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức người bệnh: Cung cấp thông tin, hướng dẫn sử dụng thuốc đúng cách cho bệnh nhân, đặc biệt là nhóm bệnh nhân không do bảo hiểm chi trả nhằm giảm tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt kháng sinh. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Trung tâm Chăm sóc sức khỏe cộng đồng, Khoa Khám bệnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ và nhân viên y tế tại các cơ sở khám chữa bệnh: Giúp hiểu rõ thực trạng và các chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú, từ đó nâng cao chất lượng kê đơn, giảm sai sót và lạm dụng thuốc.

2. Quản lý y tế và các nhà hoạch định chính sách: Cung cấp dữ liệu thực tiễn để xây dựng các chính sách quản lý thuốc, kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc trong hệ thống y tế.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Dược và Y học: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, phân tích dữ liệu kê đơn thuốc và các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc hợp lý.

4. Các tổ chức, đơn vị nghiên cứu về dược học và chăm sóc sức khỏe cộng đồng: Hỗ trợ trong việc đánh giá, so sánh thực trạng kê đơn thuốc tại các địa phương khác, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc kê đơn thuốc theo tên Generic lại quan trọng?
   Kê đơn theo tên Generic giúp giảm chi phí điều trị, tránh nhầm lẫn do nhiều biệt dược khác nhau, đồng thời tăng tính minh bạch và dễ dàng kiểm soát chất lượng thuốc. Ví dụ, nghiên cứu cho thấy 43,9% thuốc được kê theo tên Generic tại trung tâm.

2. Tỷ lệ kê kháng sinh 25,3% có phải là cao không?
   Tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với các bệnh viện lớn trong nước, tuy nhiên vẫn cần kiểm soát chặt chẽ để tránh lạm dụng kháng sinh, đặc biệt ở nhóm bệnh tai mũi họng với 85,3% đơn có kháng sinh.

3. Làm thế nào để giảm tương tác thuốc trong kê đơn?
   Áp dụng phần mềm kê đơn điện tử có cảnh báo tương tác, đào tạo nhân viên y tế về tương tác thuốc và giám sát chặt chẽ các đơn thuốc có nhiều thuốc, đặc biệt ở bệnh nhân đa bệnh lý.

4. Tại sao vẫn còn đơn thuốc chưa ghi đầy đủ địa chỉ bệnh nhân?
   Một số trường hợp do thiếu sót trong quá trình nhập liệu hoặc bệnh nhân không cung cấp đầy đủ thông tin. Cần tăng cường kiểm tra và hướng dẫn nhân viên y tế ghi đầy đủ thông tin.

5. Chi phí trung bình một đơn thuốc là bao nhiêu và có ý nghĩa gì?
   Chi phí trung bình một đơn thuốc là khoảng 380.848 VNĐ, phản ánh mức độ đa dạng về thuốc và nhóm bệnh. Kiểm soát chi phí giúp tiết kiệm nguồn lực y tế và giảm gánh nặng tài chính cho bệnh nhân.

Kết luận

• Việc thực hiện quy chế kê đơn thuốc ngoại trú tại Trung tâm Chẩn đoán Y khoa thành phố Cần Thơ năm 2015 đạt tỷ lệ tuân thủ cao, đặc biệt trong ghi thông tin bệnh nhân và thuốc.
• Số thuốc trung bình trên đơn là 4,6, tỷ lệ kê kháng sinh 25,3%, tỷ lệ thuốc kê theo tên Generic đạt 43,9%, phản ánh xu hướng sử dụng thuốc hợp lý.
• Tỷ lệ tương tác thuốc trong đơn thuốc là 31,6%, chủ yếu ở mức độ trung bình, cần tăng cường giám sát và đào tạo.
• Chi phí trung bình một đơn thuốc là 380.848 VNĐ, có sự chênh lệch lớn giữa các đơn thuốc.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng kê đơn, kiểm soát chi phí và tăng cường giám sát tương tác thuốc nhằm đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, mở rộng nghiên cứu đánh giá thực trạng kê đơn tại các cơ sở y tế khác, đồng thời phát triển phần mềm kê đơn điện tử tích hợp cảnh báo tương tác thuốc.

Các cơ sở y tế và cán bộ y tế cần chủ động áp dụng các khuyến nghị để nâng cao chất lượng kê đơn, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và sử dụng nguồn lực y tế hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN 1. Một số quy định về đơn thuốc và kê đơn. Đơn thuốc Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sỹ cho người bệnh, là cơ sở pháp lý cho việc chỉ định dùng thuốc,bán thuốc và cấp thuốc theo đơn. Bác sỹ có thể chỉ định điều trị cho người bệnh vào đơn thuốc (theo mẫu quy định của BYT) hoặc vào sổ y bạ, sổ điều trị bệnh mạn tính [1],[5].

Đơn thuốc là tổng hợp các loại thuốc, bao gồm cả thuốc bắt buộc phải bán theo đơn và những thuốc có thể mua tự do. Đó là một “y lệnh” hướng dẫn cho các bệnh nhân ngoại trú và nội trú cần uống, bôi, thoa, phun, dán hay tiêm truyền. Đơn thuốc liệt kê tên thuốc, số lượng, liều lượng, số lần dùng thuốc trong ngày, thời điểm dùng thuốc (trước, trong hay sau bữa ăn). Một đơn thuốc được xem là chuẩn phải đạt được các yêu cầu: hiệu quả chữa bệnh cao, an toàn trong dùng thuốc và tiết kiệm [18].

Những quy định về đơn thuốc ngoại trú 1. Nội dung của một đơn thuốc Trên thế giới không có một tiêu chuẩn thống nhất nào về kê đơn thuốc và mỗi quốc gia có quy định riêng phù hợp với điều kiện của đất nước mình. Tuy nhiên, yêu cầu quan trọng đó là đơn thuốc phải thật rõ ràng. Đơn thuốc phải hợp lệ và chỉ định chính xác thuốc phải sử dụng.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới thì một đơn thuốc đầy đủ bao gồm các nội dung sau:  Tên, địa chỉ của người kê đơn, số điện thoại (nếu có).  Ngày, tháng kê đơn.  Tên gốc của thuốc, hàm lượng.  Dạng thuốc, tổng lượng thuốc.

 Hướng dẫn sử dụng, cảnh báo. 3 Luan van thac si  Tên, địa chỉ, tuổi của bệnh nhân.  Chữ ký của người kê đơn [18] 1. Quy định về ghi đơn thuốc Theo điều 7 của quy chế kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú được ban hành kèm theo quyết định số 04/2008/QĐ – BYT ngày 01/02/2008 quy định về ghi đơn thuốc như sau:  Kê đơn thuốc vào mẫu đơn, mẫu sổ quy định kèm theo Quy chế này.

 Ghi đủ các mục in trong đơn, chữ viết rõ ràng, dễ đọc, chính xác.  Địa chỉ người bệnh phải ghi chính xác số nhà, đường phố hoặc thôn, xã.  Với trẻ em dưới 72 tháng tuổi: ghi số tháng tuổi và ghi tên bố hoặc mẹ.  Viết tên thuốc theo tên chung quốc tế trong ngoặc đơn (trừ trường hợp thuốc có nhiều hoạt chất).

 Ghi tên thuốc, hàm lượng, số lượng, liều dùng, cách dùng của mỗi thuốc.  Số lượng thuốc gây nghiện phải viết bằng chữ, chữ đầu viết hoa.  Số lượng thuốc hướng tâm thần và tiền chất dùng làm thuốc viết thêm số 0 phía trước nếu số lượng chỉ có một chữ số.  Nếu có sửa chữa đơn phải ký, ghi rõ họ tên, ngày bên cạnh.

 Gạch chéo phần đơn còn giấy trắng. Điều kiện của người kê đơn thuốc Theo điều 3 của Quy chế kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú do BYT Việt Nam ban hành kèm Quyết định số 04/2008/TT-BYT ngày 01/02/2008 quy định điều kiện của người kê đơn như sau: 4 Luan van thac si Đang hành nghề tại cơ sở khám, chữa bệnh hợp pháp có bằng tốt nghiệp Đại học Y và được người đứng đầu cơ sở phân công khám, chữa bệnh. Đối với các tỉnh có vùng núi, vùng sâu, vùng cao, hải đảo xa xôi, vùng khó khăn và những nơi chưa có bác sỹ, Sở Y tế có văn bản ủy quyền cho Trưởng Phòng Y tế huyện chỉ định y sĩ của Trạm Y tế thay thế cho phù hợp với tình hình địa phương [1]. Về kê đơn tốt Kê đơn là mệnh lệnh, nhật ký ghi lại việc điều trị.

Kê đơn tốt là sự chỉ định thuốc cho điều trị dựa vào quá trình suy luận logic trên những thông tin chính xác và khách quan. Kê đơn tốt phải đảm bảo sự cân bằng giữa các yếu tố hợp lý, an toàn và kinh tế, tôn trọng sự lựa chọn của bệnh nhân [1]. Đơn thuốc tốt Một đơn thuốc tốt phải đáp ứng đầy đủ các thông tin tiêu chuẩn yêu cầu cho một đơn thuốc gồm có: - Nội dung của một đơn thuốc. - Cách ghi nội dung của một đơn thuốc và cách bố trí các mục ghi trong đơn theo quy định của từng quốc gia [1].

Những yêu cầu về kê đơn tốt Theo hướng dẫn thực hành kê đơn thuốc tốt của Tổ chức Y tế Thế giới, để thực hiện được quá trình kê đơn thuốc tốt, người thầy thuốc cần phải tuân thủ theo quá trình thực hiện kê đơn, điều trị hợp lý gồm 6 bước: Bước 1: Xác định vấn đề bệnh lý của bệnh nhân. Quá trình này cần được thực hiện một cách thận trọng dựa trên sự quan sát kỹ lưỡng của bác sỹ, mô tả bệnh của bản thân bệnh nhân, tiền sử bệnh, X-quang, kết quả xét nghiệm và các thăm khám khác. 5 Luan van thac si Bước 2: Xác định mục tiêu điều trị. Việc xác định mục tiêu điều trị giúp người thầy thuốc tránh được việc sử dụng nhiều thuốc không cần thiết, tập trung vào bệnh lý của bệnh nhân.

Bước 3: Xác định phương pháp điều trị đã được chứng minh hiệu quả, an toàn, kinh tế và phù hợp với bệnh nhân nhất trong số các phương án điều trị khác nhau, kể cả phương án không dùng thuốc. Thẩm định lại sự phù hợp của thuốc đã lựa chọn cho bệnh nhân. Sự phù hợp được đánh giá trên 3 khía cạnh: (1) Sự phù hợp giữa tác dụng và dạng dùng của thuốc với bệnh nhân, (2) Sự phù hợp của liều dùng hàng ngày, (3) Sự phù hợp của quá trình điều trị. Đối với mỗi khía cạnh cần phải kiểm tra mục đích điều trị, hiệu quả (chỉ định và sự liên quan đến liều dùng) và an toàn (chống chỉ định, tương tác thuốc, nhóm thuốc có nguy cơ cao) có được đảm bảo.

Bước 4: Bắt đầu điều trị.Cần đưa ra những chỉ dẫn cho bệnh nhân.Ví dụ như viết một đơn thuốc rõ ràng, cẩn thận, ngắn gọn nhưng dễ hiểu cho bệnh nhân. Bước 5: Cung cấp thông tin, hướng dẫn sử dụng và cảnh báo cho bệnh nhân. Cần phải cung cấp cho bệnh nhân ít nhất các thông tin sau: Các tác dụng của thuốc; hướng dẫn sử dụng (cách dùng, thời gian dùng, bảo quản ….); cảnh báo (không nên dùng khi nào, liều tối đa, thời gian điều trị đầy đủ); hẹn gặp lần tới, xác minh mọi thông tin có rõ ràng đối với bệnh nhân. Bước 6: Giám sát điều trị.

Nếu như bệnh được chữa khỏi thì ngừng quá trình điều trị, hoặc nếu phương pháp điều trị này có hiệu quả nhưng bệnh vẫn chưa khỏi hẳn thì cần xem lại có tác dụng phụ nào nghiêm trọng hay không. Nếu có thì cân nhắc lại liều dùng hoặc chọn thuốc khác, nếu không thì tiếp tục điều trị. Trường hợp bệnh không được chữa khỏi thì phải nghiên cứu lại tất cả các bước trên [18]. 6 Luan van thac si Ngoài ra, để đảm bảo một đơn thuốc hợp lý cũng cần phải lưu ý đến tương tác thuốc, vì khi sử dụng đồng thời hai hay nhiều thuốc có tương tác với nhau, tác dụng của thuốc này có thể bị thay đổi bởi thuốc khác, một số trường hợp có thể làm tăng độc tính của thuốc dẫn tới hậu quả bất lợi cho người dùng.

Trong một số trường hợp kết hợp hai thuốc tương tác để làm tăng hiệu quả của thuốc cũng nên được áp dụng để giảm liều của từng thuốc đơn lẻ [3]. Thực trạng kê đơn thuốc ngoại trú tại các bệnh viện ở nước ta trong những năm gần đây 1. Thực trạng việc thực hiện các quy chế kê đơn thuốc ngoại trú Kê đơn thuốc là một việc làm thường xuyên, có tính chuyên nghiệp của bác sỹ. Tuy nhiên hoạt động này là một hoạt động trong những quy định mà BYT yêu cầu nghiêm ngặt nhất đối với thầy thuốc.

Thế nhưng trên thực tế, một trong những lỗi thường gặp nhất ở thầy thuốc lại vẫn liên quan đến kê đơn thuốc. Khi kê đơn, nhầm lẫn về liều lượng, đặt nhầm dấu thập phân ở hàm lượng thuốc, không nhận định đúng về dạng hàm lượng thuốc, nhầm lẫn về tần suất dùng thuốc trong ngày, viết chữ quá khó đọc, không thận trọng khi dùng các chữ viết tắt, không chú ý đến tương tác thuốc, không chú ý điều chỉnh liều lượng, không quan tâm đến tiền sử bệnh của người dùng thuốc [11]. Về việc thực hiện qui chế kê đơn trong điều trị ngoại trú, theo kết quả khảo sát BV Phổi TW năm 2009, do chưa ứng dụng phần mềm trong kê đơn trên máy tính nên tỷ lệ thực hiện theo quy chế về ghi các thông tin về BN và thông tin về thuốc chưa là cao. Có 35% đơn khảo sát ghi rõ, đầy đủ các thông tin về BN như số nhà, đường phố và thôn, xã; 100% ghi đầy đủ họ tên BN; chẩn đoán bệnh cho BN nhưng còn viết tắt nhiều; 62% số đơn ghi tên thuốc theo tên hoạt chất, 83% số đơn ghi đầy đủ, hàm lượng, nồng độ, số lượng thuốc, 99% số đơn ghi đầy đủ HDSD trong đơn.

100% số đơn ghi đầy đủ liều dùng, 95% số đơn ghi thời điểm dùng thuốc [1]. Một nghiên cứu khác ở BV Tim Hà Nội năm 2010 cũng cho kết quả khá 7 Luan van thac si tương đồng với 43,5% số đơn ghi rõ ràng, đầy đủ địa chỉ BN chính xác đến số nhà, đường phố hoặc thôn, xã; 100% số đơn ghi đầy đủ họ tên BN; 100% số đơn ghi đầy đủ chẩn đoán bệnh nhưng viết tắt khá nhiều, 95% số đơn ghi liều dùng, thời gian dùng nhưng đa số chưa có hướng dẫn cụ thể [13]. Hiện nay, nhiều BV đã ứng dụng phần mềm trong kê đơn nên đã thực hiện kê đơn điện tử cũng giảm được nhiều sai sót trong kê đơn. Một nghiên cứu tại BV Nhân dân 115 cho thấy việc áp dụng kê đơn điện tử đã cải thiện rõ rệt chất lượng kê đơn tại các khoa.

Số đơn ghi thiếu thông tin về BN đã giảm từ 98% xuống còn 33,6%, các thông tin về họ, tên, tuổi, giới tính giảm từ 96,25% đến không còn (0%). Các sai sót về ghi chỉ định, tên hoạt chất và tên thuốc đã được hạn chế tối đa (0%) khi áp dụng kê đơn điện tử. Tỷ lệ đơn ghi thiếu thông tin về thời điểm dùng thuốc giảm từ 54% xuống còn 33,5% [23]. Theo nghiên cứu tại BV Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc năm 2011, về việc thực hiện kê đơn điện tử cũng giảm được nhiều sai sót trong kê đơn.