Luận văn: Thế giới nghệ thuật tiểu thuyết Đỗ Bích Thúy (Bùi Thị Minh Hảo - ĐH Thái Nguyên)

Khám phá luận văn thạc sĩ về thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết Đỗ Bích Thúy. Phân tích nhân vật, không gian, thời gian đầy ám ảnh.

• Tác giả: Bùi Thị Minh Hảo
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Thủy Nguyên
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Văn Hóa Và Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết của Đỗ Bích Thúy
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp mới của luận văn
• 0.7. Cấu trúc của luận văn
• 1. Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Tiểu thuyết trong sự nghiệp sáng tác của Đỗ Bích Thúy
• 1.2. Vài nét về cuộc đời và con người nhà văn Đỗ Bích Thúy
• 1.3. Tiểu thuyết trong sự nghiệp sáng tác của Đỗ Bích Thúy
• 2. Chương 2: THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT VIẾT VỀ MIỀN NÚI CỦA ĐỖ BÍCH THÚY
• 2.1. Thế giới nhân vật
• 2.1.1. Nhân vật có số phận éo le, bất hạnh
• 2.1.2. Nhân vật cam chịu, giầu đức hi sinh
• 2.1.3. Nhân vật bản lĩnh, dám đấu tranh để thực hiện khát vọng của mình
• 2.1.4. Nhân vật tha hóa
• 2.2. Nghệ thuật xây dựng nhân vật
• 2.2.1. Nghệ thuật miêu tả ngoại hình nhân vật
• 2.2.2. Nghệ thuật miêu tả tâm lý, tính cách nhân vật
• 3. Chương 3: KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT VIẾT VỀ MIỀN NÚI CỦA ĐỖ BÍCH THÚY
• 3.1. Không gian nghệ thuật
• 3.1.1. Không gian bối cảnh xã hội
• 3.1.2. Không gian thiên nhiên
• 3.2. Thời gian nghệ thuật
• 3.2.1. Thời gian sự kiện
• 3.2.2. Thời gian tâm lí
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Khám Phá Thế Giới Nghệ Thuật Đỗ Bích Thúy 55 Ký tự

Đỗ Bích Thúy là một hiện tượng văn học với các giải thưởng về truyện ngắn và tiểu thuyết. Ai đã từng đọc tác phẩm của chị hẳn khó có thể quên được chất văn mộc mạc và giản dị. Tâm trạng từng nhân vật, từng số phận trong tác phẩm của chị là nơi mà cảm xúc của người viết như gắn quyện vào. Tác phẩm của Đỗ Bích Thúy thành công bởi sức ám gợi lâu bền và sự đọng lại trong tâm trí người đọc những trăn trở, suy tư mà nhà văn muốn gửi gắm tới bạn đọc. Đến nay, Đỗ Bích Thúy là cây bút đã khẳng định tên tuổi ở nhiều thể loại sáng tác như: truyện ngắn, tiểu thuyết, tản văn, kich bản phim. Mỗi thể loại sáng tác của chị mang một sắc màu riêng, nhưng chúng đều là những đứa con tinh thần của một người đàn bà nặng lòng với con người và cuộc sống. Sáng tác nói chung và tiểu thuyết nói riêng của chị được độc giả, giới phê bình văn học đánh giá cao và đã được chọn làm đối tượng nghiên cứu của nhiều đề tài khoa học. Tuy nhiên, việc nghiên cứu về thế giới nghệ thuật trong sáng tác của Đỗ Bích Thúy chưa được quan tâm đầy đủ và chưa thật sự chuyên sâu. Hơn hai mươi năm sáng tạo nghệ thuật, Đỗ Bích Thúy đã cho ra đời 5 cuốn tiểu thuyết, trong đó có 4 cuốn viết về đề tài dân tộc và miền núi. Tiểu thuyết viết về miền núi của Đỗ Bích Thúy có một vẻ đẹp riêng khó lẫn, với một thế giới nghệ thuật phong phú, giàu sức ám ảnh người đọc. Nghiên cứu theo hướng thi pháp học sẽ giúp chúng ta nhìn sâu hơn vào những vấn đề về hình thức của tác phẩm, từ đó phát hiện ra nét riêng trong tư duy nghệ thuật của nhà văn, chiều sâu của nội dung hiện thực và vẻ đẹp thẩm mỹ của tác phẩm văn học. Đó là lí do khiến chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu cho luận văn của mình là: Thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết của Đỗ Bích Thúy, nhưng chỉ xin được giới hạn nghiên cứu sâu vào một vùng thẩm mỹ nghệ thuật đặc sắc nhất trong tiểu thuyết của nhà văn là những trang văn viết về miền núi.

1.1. Giá trị nghệ thuật tiểu thuyết Đỗ Bích Thúy Ám ảnh và suy tư

Tác phẩm của Đỗ Bích Thúy thành công bởi sức ám gợi lâu bền và sự đọng lại trong tâm trí người đọc những trăn trở, suy tư mà nhà văn muốn gửi gắm tới bạn đọc. Đến nay, Đỗ Bích Thúy là cây bút đã khẳng định tên tuổi ở nhiều thể loại sáng tác như: truyện ngắn, tiểu thuyết, tản văn, kich bản phim. Mỗi thể loại sáng tác của chị mang một sắc màu riêng, nhưng chúng đều là những đứa con tinh thần của một người đàn bà nặng lòng với con người và cuộc sống. Sáng tác nói chung và tiểu thuyết nói riêng của chị được độc giả, giới phê bình văn học đánh giá cao và đã được chọn làm đối tượng nghiên cứu của nhiều đề tài khoa học. Tuy nhiên, việc nghiên cứu về thế giới nghệ thuật trong sáng tác của Đỗ Bích Thúy chưa được quan tâm đầy đủ và chưa thật sự chuyên sâu. Hơn hai mươi năm sáng tạo nghệ thuật, Đỗ Bích Thúy đã cho ra đời 5 cuốn tiểu thuyết, trong đó có 4 cuốn viết về đề tài dân tộc và miền núi. Tiểu thuyết viết về miền núi của Đỗ Bích Thúy có một vẻ đẹp riêng khó lẫn, với một thế giới nghệ thuật phong phú, giàu sức ám ảnh người đọc.

1.2. Phong cách nghệ thuật Đỗ Bích Thúy Mộc mạc và giản dị

Ai đã từng đọc tác phẩm của chị hẳn khó có thể quên được chất văn mộc mạc và giản dị. Tâm trạng từng nhân vật, từng số phận trong tác phẩm của chị là nơi mà cảm xúc của người viết như gắn quyện vào. Tác phẩm của Đỗ Bích Thúy thành công bởi sức ám gợi lâu bền và sự đọng lại trong tâm trí người đọc những trăn trở, suy tư mà nhà văn muốn gửi gắm tới bạn đọc.

II. Vấn Đề Thiếu Nghiên Cứu Chuyên Sâu Về Đỗ Bích Thúy 58 Ký tự

Sự nghiệp văn học của chị được báo giới, các nhà nghiên cứu phê bình và độc giả lưu tâm nhiều hơn, những ý kiến đánh giá về tác phẩm của Đỗ Bích Thúy ngày càng phong phú, đa dạng. Về cơ bản, các công trình, bài viết đều khẳng định tài năng của Đỗ Bích Thúy - “Người đàn bà viết văn bước ra từ dòng Nho Quế”. Nhà thơ Trần Đăng Khoa từng đánh giá: “Tôi không ngại khi khẳng định rằng, Đỗ Bích Thúy là một trong những nhà văn nữ xuất sắc nhất hiện nay”. Tác giả Nguyễn Hòa viết: “Trong vài năm trở lại đây, số các cây bút trẻ viết về đề tài dân tộc và miền núi không nhiều và Đỗ Bích Thúy là một người thành công trong số ít đó”. Tuy nhiên, phần lớn các bài viết và công trình nghiên cứu mới chỉ tập trung vào truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy, tiểu thuyết của chị chưa phải là mảng sáng tác được quan tâm nhiều, nhưng cũng đã có một số bài viết, công trình đề cập đến tiểu thuyết của Đỗ Bích Thúy. Theo tìm hiểu của chúng tôi, hiện đã có một công trình nghiên cứu về thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết Đỗ Bích Thúy nói chung. Đó là luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Thu Hà, Đại học Sư phạm Huế, năm 2015: Thế giới nghệ thuật tiểu thuyết Đỗ Bích Thúy. Tuy nhiên qua khảo sát tài liệu cụ thể, chúng tôi nhận thấy, luận văn này mới chỉ nghiên cứu 3 trong số 5 cuốn tiểu thuyết của Đỗ Bích Thúy là Bóng của cây sồi, Cánh chim kiêu hãnh và Cửa hiệu giặt là, và không nghiên cứu thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết của nhà văn theo hướng thi pháp học như công trình nghiên cứu của chúng tôi, mà khai thác thế giới nghệ thuật của tiểu thuyết Đỗ Bích Thúy trên các phương diện.

2.1. Truyện ngắn so với tiểu thuyết Mảng sáng tác nào được chú trọng

Phần lớn các bài viết và công trình nghiên cứu mới chỉ tập trung vào truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy, tiểu thuyết của chị chưa phải là mảng sáng tác được quan tâm nhiều, nhưng cũng đã có một số bài viết, công trình đề cập đến tiểu thuyết của Đỗ Bích Thúy.

2.2. Luận văn về thế giới nghệ thuật Đỗ Bích Thúy Còn hạn chế

Theo tìm hiểu của chúng tôi, hiện đã có một công trình nghiên cứu về thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết Đỗ Bích Thúy nói chung. Đó là luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Thu Hà, Đại học Sư phạm Huế, năm 2015: Thế giới nghệ thuật tiểu thuyết Đỗ Bích Thúy. Tuy nhiên qua khảo sát tài liệu cụ thể, chúng tôi nhận thấy, luận văn này mới chỉ nghiên cứu 3 trong số 5 cuốn tiểu thuyết của Đỗ Bích Thúy là Bóng của cây sồi, Cánh chim kiêu hãnh và Cửa hiệu giặt là, và không nghiên cứu thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết của nhà văn theo hướng thi pháp học như công trình nghiên cứu của chúng tôi, mà khai thác thế giới nghệ thuật của tiểu thuyết Đỗ Bích Thúy trên các phương diện.

III. Thế Giới Nhân Vật Phân Loại và Đặc Điểm Nổi Bật 54 Ký tự

Trong sự chuyển đổi chung văn học Việt Nam từ sau đổi mới, bằng những suy tư riêng của mình, Đỗ Bích Thúy đã góp phần khẳng định quan niệm tích cực, đậm tính nhân văn về con người. Là cây bút trẻ, sống trong một thời đoạn xã hội phát triển vô cùng đa dạng, phong phú với những thay đổi mạnh mẽ trong lối sống, đạo đức, trong khi không ít cây bút sa đà vào vòng xoáy của kinh tế thị trường với lối viết câu khách nhạt nhòa, sáo rỗng và những toan tính vật chất mà sao nhãng dần ý nghĩa cao quý của văn chương, thì Đỗ Bích Thúy vẫn giữ được tâm niệm sâu sắc và nhân bản về văn chương. Chị đã viết những dòng tâm sự chân thành trong tập truyện Người đàn bà miền núi thể hiện sự trăn trở khôn nguôi của một cây bút tâm huyết, trách nhiệm: “Văn chương (dù là một truyện ngắn hay một đoản văn) phải mang trong nó những ẩn ức về cuộc đời, về thân phận con người”. Xuất phát từ đó, Đỗ Bích Thúy luôn đau đáu, khắc khoải với số phận của những con người nhỏ bé, bất hạnh, phải chịu nhiều bi kịch của cuộc đời. Căn cứ vào việc khảo sát thực tế, chúng tôi chia thế giới nhân vật trong tiểu thuyết viết về dân tộc và miền núi của Đỗ Bích Thúy thành một số kiểu loại cơ bản sau: Nhân vật có số phận éo le, bất hạnh; Nhân vật cam chịu; Nhân vật bản lĩnh, dám đấu tranh để thực hiện khát vọng của mình. Ngoài ra còn có kiểu nhân vật dù không mang tính phổ biến, nhưng lại khá sắc nét, đó là nhân vật tha hóa.

3.1. Nhân vật bất hạnh Nỗi đau của phụ nữ miền núi trong tiểu thuyết

Mô típ nhân vật thường thấy trong các tác phẩm của chị là người mẹ, người chị, người vợ- những người đàn bà miền núi âm thầm, lặng lẽ, số phận đầy éo le, bất hạnh. Người phụ nữ vùng cao trong văn của Đỗ Bích Thúy gần như không có nhiều thời gian để sống trong hạnh phúc yêu thương. Nỗi đau khổ lớn nhất là gần như họ hoàn toàn không được tự quyết định hạnh phúc của đời mình. Người phụ nữ miền núi và những ước vọng luôn bị trói buộc bằng những sợi dây vô hình là điều chị muốn bạn đọc thấu hiểu.

3.2. Nhân vật bản lĩnh Sự trỗi dậy của khát vọng cá nhân

Trong truyện ngắn Tiếng đàn môi sau bờ rào đá, Đỗ Bích Thúy từng viết: “Trước nay không có chuyện ấy, những người phụ nữ vùng cao sống khép kín, họ cặm cụi hi sinh vì chồng, vì con, họ ít nghĩ đến mình. Giờ cuộc sống mở ra, con người cá nhân trỗi dậy, họ có nhu cầu sống cho riêng mình”. Trong khi người già cố gắng gìn giữ những giá trị văn hóa thì lớp trẻ hối hả sống, gấp gáp thở theo nhịp sống hiện đại và đôi khi bất chấp tất cả để đòi lại sự công bằng cho tiếng nói của hạnh phúc cá nhân.

3.3. Nhân vật tha hóa Bi kịch và nỗi lo về con người vùng cao

Trong tiểu thuyết của Đỗ Bích Thúy còn tồn tại một kiểu nhân vật dù không mang tính phổ biến, nhưng lại khá sắc nét, đó là nhân vật tha hóa. Qua việc xây dựng kiểu con người tha hóa, Đỗ Bích Thúy đã thể hiện một cách chân thực và đầy đủ về miền núi. Qua đó, kín đáo bộc lộ những trăn trở lo âu của mình về cuộc sống và con người vùng cao trong những xáo trộn mới, cũ của đời sống xã hội đương đại.

IV. Nghệ Thuật Miêu Tả Nhân Vật Đặc Sắc và Chất Riêng 55 Ký tự

Qua khảo sát chúng tôi nhận thấy: trong các tiểu thuyết viết về miền núi, Đỗ Bích Thúy đã có những sáng tạo trong nghệ thuật miêu tả ngoại nhìn nhân vật, vừa mới mẻ, rất riêng, lại vừa giữ được “chất miền núi” trong cách thể hiện của mình.

4.1. Nghệ thuật miêu tả ngoại hình Gợi cảm và chân thực

Đỗ Bích Thúy chú trọng miêu tả ngoại hình nhân vật một cách gợi cảm, sinh động, gần gũi với đời thực. Qua đó, khắc họa chân dung nhân vật với những nét riêng độc đáo, không lẫn vào đâu được. Ví dụ, nhân vật Kim trong Bóng của cây sồi được miêu tả với vẻ đẹp mộc mạc, giản dị, nhưng lại toát lên sức sống mãnh liệt của con người miền núi.

4.2. Nghệ thuật miêu tả nội tâm Sâu sắc và tinh tế

Nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật trong tiểu thuyết của Đỗ Bích Thúy cũng rất đặc sắc. Tác giả đi sâu vào thế giới bên trong của nhân vật, khám phá những suy nghĩ, cảm xúc, giằng xé nội tâm của họ. Qua đó, giúp người đọc hiểu rõ hơn về tính cách, số phận và những khát vọng của nhân vật.

V. Không Gian và Thời Gian Yếu Tố Nghệ Thuật Đặc Trưng 56 Ký tự

Giáo sư Trần Đình Sử quan niệm:“Nếu hiểu thơ ca là sự cảm nhận thế giới và con người thì thời gian, không gian chính là hình thức để con người cảm nhận thế giới và con người”. Mọi sự vật, hiện tượng đều được gắn với hệ tọa độ không - thời gian xác định, nên những cảm nhận của con người về thế giới đều bắt đầu từ sự đổi thay của không gian, thời gian. Và từ sự đổi thay của không gian - thời gian, con người nhận ra sự đổi thay trong chính mình.

5.1. Không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Đỗ Bích Thúy

Trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học, các tác giả cho rằng:“Không gian nghệ thuật là hình thức bên trong của hình tượng nghệ thuật, thể hiện tính chỉnh thể của nó”. Khái niệm về không gian nghệ thuật này được coi là một cách hiểu cơ bản và khái quát nhất. Tóm lại, không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại của hình tượng nghệ thuật. Không gian nghệ không những cho thấy cấu trúc nội tại của tác phẩm văn học, các ngôn ngữ tượng trưng, mà còn cho thấy những quan niệm về thế giới, chiều sâu cảm thụ của tác giả hay một giai đoạn văn học. Nó cung cấp cơ sở khách quan để khám phá tính độc đáo cũng như nghiên cứu loại hình của các hình tượng nghệ thuật. Vì vậy không thể tách hình tượng ra khỏi không gian mà nó tồn tại.

5.2. Thời gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Đỗ Bích Thúy

Thời gian nghệ thuật là nhân tố nằm trong mạng lưới nghệ thuật của tác phẩm văn học, là một phạm trù thuộc về thi pháp tác phẩm. Đây vừa là một hình thức hiện hữu vừa là một hình thức tư duy của con người được diễn đạt bằng ngôn từ trong quá trình miêu tả tính cách, hoàn cảnh, đường đời của nhân vật . Hoàng Trung Thông trong Nhà văn bên dòng Tô Lịch - Báo Văn nghệ số 5 cho rằng: “Thời gian nghệ thuật là thời gian người ta có thể đo được trong tác phẩm nghệ thuật với độ dài của nó, với nhịp điệu nhanh hay chậm, với chiều dài là quá khứ, hiện tại hay tương lai”.

VI. Đánh Giá Giá Trị và Vị Trí Của Đỗ Bích Thúy 55 Ký tự

Tóm lại, khi nghiên cứu tác phẩm văn học cần quan tâm tới thời gian nghệ thuật. Cùng với không gian nghệ thuật, thời gian nghệ thuật làm nên hình thức tồn tại của thế giới nghệ thuật. Bởi thế, nghiên cứu thời gian nghệ thuật rất quan trọng, giúp ta khám phá tác phẩm như là một thế giới, một chỉnh thể nghệ thuật được xác định trong không - thời gian. Thời gian nghệ thuật vô cùng phong phú và đa dạng mỗi ngành nghiên cứu lại có cách lý giải và phân loại riêng khác nhau… TIỂU KẾT Đỗ Bích Thúy là một trong số những nhà văn nữ xuất sắc của nền văn học Việt Nam đương đại, chị đặc biệt thành công ở đề tài miền núi. Các tác phẩm văn chương của chị tạo dấu ấn trong lòng người đọc bởi không gian, cuộc sống, con người ở đó hầu như đều mang hơi thở của miền đất Hà Giang nguyên sơ, trong trẻo. Tất cả kết hợp với văn phong nhẹ nhàng, tinh tế, sâu lắng giàu giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo đã tạo nên vị trí riêng của Đỗ Bích Thúy trong dòng chảy của văn xuôi miền núi nói riêng và văn học đương đại Việt Nam nói chung.

6.1. Giá trị hiện thực và nhân đạo trong tác phẩm Đỗ Bích Thúy

Các tác phẩm văn chương của chị tạo dấu ấn trong lòng người đọc bởi không gian, cuộc sống, con người ở đó hầu như đều mang hơi thở của miền đất Hà Giang nguyên sơ, trong trẻo. Tất cả kết hợp với văn phong nhẹ nhàng, tinh tế, sâu lắng giàu giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo đã tạo nên vị trí riêng của Đỗ Bích Thúy trong dòng chảy của văn xuôi miền núi nói riêng và văn học đương đại Việt Nam nói chung.

6.2. Vị trí của Đỗ Bích Thúy trong văn học đương đại

Đỗ Bích Thúy là một trong số những nhà văn nữ xuất sắc của nền văn học Việt Nam đương đại, chị đặc biệt thành công ở đề tài miền núi. Các tác phẩm văn chương của chị tạo dấu ấn trong lòng người đọc bởi không gian, cuộc sống, con người ở đó hầu như đều mang hơi thở của miền đất Hà Giang nguyên sơ, trong trẻo. Tất cả kết hợp với văn phong nhẹ nhàng, tinh tế, sâu lắng giàu giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo đã tạo nên vị trí riêng của Đỗ Bích Thúy trong dòng chảy của văn xuôi miền núi nói riêng và văn học đương đại Việt Nam nói chung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lí luận của đề tài. Khái niệm thế giới nghệ thuật. Thế giới nghệ thuật là chỉnh thể của hình thức văn học.

Văn bản ngôn từ xét về một mặt chỉ là biểu hiện của hình thức bề ngoài của tác phẩm. Tác phẩm trọn vẹn xuất hiện như một thế giới nghệ thuật, một khách thể thẩm mĩ. Có thể hiểu thế giới nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của con người; là sản phẩm sáng tạo của người nghệ sĩ chỉ có trong tác phẩm văn học nói riêng và trong tác phẩm nghệ thuật nói chung, trong cảm thụ của người tiếp nhận, ngoài ra không tìm thấy ở bất cứ đâu. Tuy nhiên, việc xác định một khái niệm thế giới nghệ thuật như thế nào thì chưa có ý kiến thống nhất.

Nhà văn Sđrin cho rằng: “ Tác phẩm văn học là một vũ trụ thu nhỏ, mỗi sản phẩm nghệ thuật là một thế giới khép kín trong bản thân nó”. Nhà văn Nga Bêlinxki cũng có nhận xét: “ Mọi sản phẩm nghệ thuật đều là một theess giới riêng mà khi đi vào nó ta buộc phải sống theo các quy luật của nó, hít thở không khí của nó”. Ở Việt Nam, khái niệm này xuất hiện vào những năm 80. Năm 1985, trong luận án tiến sĩ khoa học Sự hình thành và những vấn đề của chủ nghĩa hiện thực xã hội trong Văn học Việt Nam hiện đại tác giả Nguyễn Nghĩa Trọng đã đưa ra khái niệm thế giới nghệ thuật như sau: “ thế giới nghệ thuật là một phạm trù Mỹ học bao gồm tất cả các yêu tố của quá trình sáng tạo nghệ thuật và tất cả kết quả của quá trình hoạt động nghệ thuật của nhà văn.

Nó là một chỉnh thể nghệ thuật là một giá trị thẩm mỹ. Thế giới nghệ thuật bao gồm hiện thực – đối tượng khách quan của nhận thức nghệ thuật, cá tính sáng tạo của nhà văn hay chủ thể nhận thức nghệ thuật, ngôn ngữ hay chất liệu nghệ thuật…”( T 48,86 ). Đây là một khái niệm khá rộng, được triển khai ở nhiều cấp độ để còn dừng lại ở mức khái quát. Song quan điểm này đã là những tiền đề hết sức quý báu cho chúng tôi trong quá trình triển khai luận văn.

Năm 1992, trong Từ điển thuật ngữ văn học, nhóm tác gỉa Lê Bá Hãn - Trần Đình Sử - Nguyễn Khắc Phi đã định nghĩa:” Thế giới nghệ thuật là khái niệm chỉ tính chỉnh thể của sáng tạo nghệ thuật ( một tác phẩm, một loại hình tác phẩm 9 download by : [e-mail] một cách giản một trào lưu). Thế giới nghệ thuật nhấn mạnh rằng sáng tác nghệ thuật là một thế giới riêng được tạo ra theo nguyên tắc riêng tư tưởng nghệ thuật… Thế giới nghệ thuật giúp ta hình dung tính độc đóa về tư duy nghệ thuật của người nghệ sĩ…(16,25). Thế giới nghệ thuật có thời gian, không gian riêng có quy luật tâm lý riêng, có quan hệ xã hội riêng, quan niệm đạo đức, thang bậc giá trị riêng… Chỉ xuất hiện một cách ước lệ trong sáng tạo của người nghệ sĩ” ( T5,303) Theo chúng tôi, thế giới nghệ thuật bao gồm toàn bộ những yếu tố thuộc về ngôn ngữ, kết cấu, thời gian, không gian, nhân vật. Được các tác giả sử dụng có chủ đích nhằm thể hiện nội dung tư tưởng, tình cảm của mình đối với hiện thực cuộc sống.

Thế giới nghệ thuật có thể tồn tại trong các tác phẩm của một nhà văn, tạo nên một tiếng nói nghệ thuật, một phong cách nghệ thuật riêng của nhà văn. Dựa vào những quan điểm, khái niệm nêu trên về Thế giới nghệ thuật, chúng tôi nghiên cứu sâu Thế giới nghệ thuật trong bốn tiểu thuyết miền núi của Đỗ Bích Thúy: Bóng của cây sồi; Cánh chin kiêu hãnh; Chúa đất và Lặng yên dưới vực trên những phương diện sau: Thế giới nhân vật, không gian và thời gian nghệ thuật. Các yếu tố trong thế giới nghệ thuật. Thế giới nhân vật.

Khái niệm thế giới nhân vật. Văn học tiến bộ của nhân loại luôn coi “Văn học là nhân học”. Một nền văn học thực sự có giá trị khi đối tượng chung nó là cuộc đời. Và trong đó, con người luôn là vị trí trung tâm.

Ðọc một tác phẩm, cái đọng lại sâu sắc nhất trong tâm hồn người đọc thường là số phận, tình cảm, cảm xúc, suy tư của những con người được nhà văn thể hiện. Trong bất cứ một thể loại văn học nào, nhân vật giữ vai trò trung tâm trong thế giới nghệ thuật của nhà văn. Đó là nơi hội tụ tài năng, phẩm chất văn học của các tác giả. Đồng thời, nhân vật là nơi được kí gửi những tầm cao trong tư tưởng, tình cảm của tác phẩm văn học, mà các tác giả muốn gửi gắm đến cuộc đời, đến người đọc.

Điều đó cho thấy, nhân vật không chỉ là nơi hội tụ tư tưởng chủ đề của tác phẩm mà còn là nơi tập trung các giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Việc xây dựng thế giới nhân vật quyết định sự thành bại của một đời văn, của một tác phẩm văn học. Có 10 download by : [e-mail] lẽ đó cũng là lí do khiến nhà văn Tô Hoài cho rằng:“ Nhân vật là nơi duy nhất tập trung hết thảy, giải quyết hết thảy trong một sáng tác”. Theo Từ điển thuật ngữ Văn học:" Nhân vật là con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn học…Nhân vật văn học có thể có tên riêng như Tấm, Cám, anh Pha, chị Dậu; cũng có thể không có tên riêng như “ một mụ nào”, “ thằng bán tơ” trong Truyện Kiều”.

( T 202 ) Tóm lại , nhân vật trong tác phẩm văn học là những con người, hay những sự vật mang cốt cách con người được xây dựng bằng các phương diện của nghệ thuật ngôn từ. Qua đó chuyển tải những thông điệp của nhà văn tới cuộc đời. Trong tất cả các thể loại văn học, nhân vật có một vị trí đặc biệt quan trọng. Nhất là với tiểu thuyết, nhân vật là một trong yếu tố nghệ thuật góp phần làm nên sự sống còn của tác phẩm cũng như tên tuổi của nhà văn.

Bởi lẽ “ Tiểu thuyết là tác phẩm tự sự cỡ lớn có khả năng phản ảnh ánh hiện thực tất cả mọi giới hạn không gian và thời gian. Tiểu thuyết phản ánh số phận của nhiều cuộc đời, những bức tranh phong tục đạo đức xã hội miêu tả các điều kiện sinh hoạt giai, tái hiện nhiều tính cách đa dạng”( 16, 277). Khảo sát toàn bộ tiểu thuyết của Đỗ Bích Thúy, chúng tôi nhận thấy thế gới nhân vật vô cùng phong phú và đa dạng. Mỗi một nhân vật là một vùng cảm hứng nghệ thuật khác nhau, góp phần không nhỏ vào việc xác lập phong cách nghệ thuật của nhà văn.

Phân loại thế giới nhân vật. Nhân vật văn học là một hiện tượng hết sức đa dạng. Những nhân vật được xây dựng thành công từ xưa đến nay bao giờ cũng là những sáng tạo độc đáo, không lặp lại. Tuy nhiên, xét về mặt nội dung tư tưởng, kết cấu, chất lượng miêu tả., có thể thấy những hiện tượng lặp đi lặp lại tạo thành các loại nhân vật khác nhau.

Ðể nắm bắt được thế giới nhân vật đa dạng, phong phú, có thể tiến hành phân loại chúng ở nhiều góc độ khác nhau. * Xét từ góc độ nội dung tư tưởng hay phẩm chất nhân vật. Có thể nói đến các loại nhân vật chính diện (nhân vật tích cực), nhân vật phản diện (nhân vật tiêu cực). 11 download by : [e-mail] Nhân vật chính diện là nhân vật đại diện cho lực lượng chính nghĩa trong xã hội, cho cái thiện, cái tiến bộ.

Khi nhân vật chính diện được xây dựng với những phẩm chất hoàn hảo, có tính chất tiêu biểu cho tinh hoa của một giai cấp, một dân tộc, một thời đại, mang những mầm mống lí tưởng trong cuộc sống.có thể được coi là nhân vật lí tưởng. Ơí đây, cũng cần phân biệt nhân vật lí tưởng với nhân vật lí tưởng hóa. Loại nhân vật sau là loại nhân vật được tô hồng, hoàn toàn theo chủ quan của nhà văn. Ơí đây, nhà văn đã vi phạm tính chân thực của sự thể hiện.

Nhân vật phản diện là nhân vật đại diện cho lực lượng phi nghĩa, cho cái ác, cái lạc hậu, phản động, cần bị lên án. * Xét từ góc độ kết cấu Xem xét chức năng và vị trí của nhân vật trong tác phẩm, có thể chia thành các loại nhân vật: nhân vật chính, nhân vật trung tâm, nhân vật phụ. Nhân vật chính là nhân vật giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức và triển khai tác phẩm. Qua nhân vật chính, nhà văn thường nêu lên những vấn đề và những mâu thuẫn cơ bản trong tác phẩm và từ đó giải quyết vấn đề, bộc lộ cảm hứng tư tưởng và tình điệu thẩm mĩ.

Trừ một hoặc một số nhân vật chính, những nhân vật còn lại đều là những nhân vật phụ ở các cấp độ khác nhau. Nhân vật phụ phải góp phần hỗ trợ, bổ sung cho nhân vật chính nhưng không được làm mờ nhạt nhân vật chính. Có nhiều nhân vật phụ vẫn được các nhà văn miêu tả đậm nét, có cuộc đời và tính cách riêng, cùng với những nhân vật khác tạo nên một bức tranh đời sống sinh động và hoàn chỉnh. * Xét từ góc độ thể loại.

- Nhân vật trữ tình. - Nhân vật tự sự - Nhân vật kịch. * Xét từ góc độ chất lượng miêu tả. Có thể phân thành các loại: nhân vật, tính cách, điển hình.

- Nhân vật là những con người nói chung được miêu tả trong tác phẩm. Ở đây, nhà văn có thể chỉ mới nêu lên một vài chi tiết về ngôn ngữ, cử chỉ, hành động.cũng có thể miêu tả kĩ và đậm nét. 12 download by : [e-mail] - Tính cách là nhân vật được khắc họa với một chiều sâu bên trong. Nó như một điểm qui tụ mà từ đó có thể giải thích được mọi biểu hiện muôn màu, muôn vẻ sinh động bên ngoài của nhân vật.

- Ðiển hình là tính cách đã đạt đến độ thực sự sâu sắc, là sự thống nhất giữa cái chung và cái riêng, cái khái quát và cái cá thể.Nói một cách nghiêm ngặt, thuật ngữ này chỉ được áp dụng từ chủ nghĩa hiện thực phê phán trở về sau. Ngoài những loại nhân vật được trình bày, có thể nêu lên một số khái niệm khác về nhân vật qua các trào lưu văn học khác nhau. chẳng hạn, khái niệm nhân vật bé nhỏ trong văn học hiện thực phê phán, khái niệm nhân vật-con vật người trong chủ nghĩa tự nhiên, nhân vật-phi nhân vật trong các trào lưu văn học hiện đại chủ nghĩa ở phương Tây.