Chương 1: Cơ sở lý thuyết cơ bản của phân tích tài chính doanh nghiệp 1. Một số khái niệm cơ bản : - Khái niệm về Tài chính : Theo giáo trình lý thuyết Tài chính – Tiền tệ của trường Đại học Thương Mại “ Tài chính là những quan hệ phân phối phát sinh trong quá trình hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ”. Theo một quan điểm khác, “Tài chính là quá trình phân phối các nguồn tài chính nhằm đáp ứng nhu cầu của các chủ thể kinh tế. Hoạt động tài chính luôn gắn liền với sự vận động độc lập tương đối của các luồng giá trị dưới hình thái tiền tệ thông qua việc hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ.” (giáo trình Tài chính – tiền tệ ngân hàng.TS Nguyễn Văn Tiến) - Khái niệm Tài chính doanh nghiệp : Có một số nguồn đưa ra những khái niệm như sau: “Tài chính doanh nghiệp là hệ thống các quan hệ kinh tế dưới hình thái giá trị phát sinh gắn liền với việc tạo lập và phân phối sử dụng quỹ tiền tệ của doanh nghiệp trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp” .(giáo trình Tài chính doanh nghiệp- Đại học Thương Mại) “TCDN được hiểu là những quan hệ giá trị giữa doanh ngiệp với các chủ thể trong nền kinh tế.
Các quan hệ TCDN bao gồm : Quan hệ giữa DN với nhà nước, Quan hệ giữa DN với thị trường tài chính, Quan hệ giữa DN và thị trường tài chính khác,Quan hệ trong nội bộ DN” (Giáo trình tài chính DN- trường ĐH kinh tế quốc dân- tác giả PGS.TS Lưu Thị Hương) “Tài chính DN là hệ thống các quan hệ kinh tế có liên quan đến việc hình thành và sử dụng tài sản trong DN. Tài chính được biểu hiện dưới hình thức tiền tệ và có liên quan trực tiếp tới hiệu quả sản xuất kinh doanh của DN.” - Khái niệm Phân tích tài chính : Theo một số nguồn như sau “Phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp được sử dụng để đánh giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, giúp cho nhà quản lý đưa ra được quyết định quản lý chuẩn xác và đánh giá được doanh nghiệp, từ đó giúp những đối tượng quan tâm đi tới những dự đoán chính xác về mặt tài chính của doanh nghiệp, qua đó có các quyết định phù Khóa luận tốt nghiệp SVTH: Trương Văn Phiên Luan van Trường Đại học Thương mại 5 Khoa Tài chính - Ngân hàng hợp với lợi ích của chính họ” (Theo giáo trình Phân Tích TCDN của Học Viện Tài Chính- tác giả GS. Ngô Thế Chi) “Phân tích tài chính là sử dụng một tập hợp các khái niệm, phương pháp và các công cụ cho phép xử lý các thông tin về quản lý nhằm đánh giá tình hình tài chính của một DN, đánh giá rủi ro mức độ và chất lượng hiệu quả hoạt động của DN đó. Tùy theo những cương vị khác nhau của người phân tích tài chính sẽ khác nhau nhằm những mục tiêu khác nhau.” ( Giáo trình Tài chính doanh nghiệp – PGS.TS Nguyễn Đình Kiệm) - Vốn kinh doanh: VKD là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ giá trị tài sản được huy động sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mục đích sinh lời của DN.
VKD không chỉ là điều kiện tiên quyết đối với sự ra đời của DN mà còn là một trong những yếu tố giữ vai trò quyết định trong quá trình hoạt động và phát triển của DN. - Tài sản ngắn hạn : TSNH là những tài sản thuộc quyền sở hữu và quản lý của DN, có thời gian sử dụng, luân chuyển, thu hồi vốn trong một chu kỳ kinh doanh hoặc trong một năm. TSNH của DN có thể tồn tại dưới hình thái tiền hay hiện vật, dưới dạng đầu tư ngắn hanh và các khoản nợ phải thu. TSNH bao gồm vốn bằng tiền, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, các khoản phải thu, hàng tồn kho và các tài sản ngắn hạn khác.
- Tài sản dài hạn : TSDH là tài sản thuộc quyền sở hữu của DN, có thời gian đầu tư, sử dụng và thu hồi trên một năm. TSDH bao gồm : tài sản cố định, bất động sản đầu tư… - Nợ phải trả : NPT là tổng các khoản nợ phát sinh mà DN phải trả phải thanh toán cho các chủ nợ bao gồm các khoản nợ tiền vay, các khoản nợ phải trả người bán cho nhà nước, các khoản phải trả cho công nhân viên và các khoản phải trả khác. - Nguồn vốn chủ sở hữu : là toàn bộ nguồn vốn thuộc sở hữu của chủ DN , của các thành viên trong công ty liên doanh hoặc các cổ đông trong công ty cổ phần. Khóa luận tốt nghiệp SVTH: Trương Văn Phiên Luan van Trường Đại học Thương mại 6 Khoa Tài chính - Ngân hàng - Lợi nhuận : là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh hiệu quả kinh tế của các hoạt động sản xuất kinh doanh của DN, nó là khoản chênh lệch giữa các khoản thu được và các khoản chi phí bỏ ra để đạt được thu nhập đó trong thời kì nhất định.
Một số lý thuyết về phân tích TCDN 1. Mục đích và ý nghĩa của phân tích TCDN 1. Mục đích Phân tích TCDN nhằm nhận thức, đánh giá một cách đúng đắn, toàn diện, khách quan tình hình và khả năng TCDN, thấy được sự tác động, ảnh hưởng của nó đến việc thực hiện các nhiệm vụ sản xuất kinh doanh và kết quả kinh doanh, tìm ra những yếu kém, mâu thuẫn còn tồn tại trong công tác tổ chức và quản lý tài chính. Phân tích những nguyên nhân ảnh hưởng đến công tác tổ chức quản lý tài chính, qua đó đề ra những phương hướng, biện pháp cải tiến, hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu lực và hiểu quả công tác quản lý TCDN.
Ý nghĩa Việc phân tích tài chính của doanh nghiệp là mối quan tâm của nhiều nguời khác nhau như các nhà quản trị doanh nghiệp, các chủ ngân hàng, các nhà đầu tư, các nhà cung ứng cũng như các đối tác. Mỗi nhóm người này có những nhu cầu thông tin khác nhau. Do vậy, họ có thể tập trung vào xem xét những khía cạnh khác nhau của tình hình TCDN, cụ thể : - Đối với các nhà quản trị doanh nghiệp : cần thiết phải có thông tin trung thực về tình hình tài chính doanh nghiệp để điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh, trong việc lập kế hoạch sản xuất, dự kiến đầu tư dài hạn, chiến lược sản phẩm và thị trường. - Đối với các chủ ngân hàng và nhà cung cấp tín dụng : Mối quan tâm của họ hướng chủ yếu vào khả năng sinh lợi và trả nợ của doanh nghiệp.
Vì vậy, họ chú ý đến số lượng tiền và các tài sản có thể chuyển đổi nhanh thành tiền để so sánh với số nợ ngắn hạn để biết khả năng thanh toán của DN và quyết định có cho doanh nghiệp vay hay không. Khóa luận tốt nghiệp SVTH: Trương Văn Phiên Luan van Trường Đại học Thương mại 7 Khoa Tài chính - Ngân hàng - Đối với các nhà đầu tư : Mục đích của các nhà đầu tư là tìm kiếm lợi nhuận thông qua việc đầu tư vào công ty. Qua thông tin phân tích tình hình tài chính, giúp các nhà đầu tư nắm được các yếu tố như sự rủi ro, thời gian hoàn vốn, mức sinh lời, khả năng thanh toán vốn. Vì vậy, họ rất cần thông tin về điều kiện tài chính, tình hình hoạt động.
kết quả kinh doanh và tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp. - Đối với các nhà cung ứng, các đối tác: Họ phải quyết định xem có quan hệ kinh tế với DN hay không nên nắm thông tin về khả năng thanh toán của DN hiện tại cũng như tương lai là cần thiết - Cơ quan thuế: Cần các thông tin kế toán để xác định nghĩa vụ số thế mà DN phải nộp. Như vậy, phân tích tài chính nhằm cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý DN, nhà đầu tư, nhà cung cấp tín dụng và nhiều đối tượng khác để họ có thể ra được quyết định theo các mục tiêu của họ. Các phương pháp sử dụng trong phân tích TCDN Phương pháp PTTC doanh nghiệp là các cách thức, kỹ thuật để đánh giá tình hình tài chính của công ty ở quá khứ, hiện tại và dự đoán tài chính công ty trong tương lai.
Để đáp ứng mục tiêu của phân tích tài chính, thông thường người ta sử dụng các phương pháp sau đây : 1. Phương pháp so sánh Đây là phương pháp sử dụng rộng rãi, phổ biến trong phân tích kinh tế nói chung và trong phân tích TCDN nói riêng được áp dụng từ khi thu thập dữ liệu đến khi kết thúc phân tích. - Tiêu thức so sánh : + Để đánh giá tình hình thực hiện mục tiêu đặt ra: tiến hành so sánh tài liệu thực tế đạt được với các tài liệu kế hoạch, dự toán hoặc định mức. + Để xác định xu hướng: tiến hành so sánh số liệu thực tế kỳ này với số liệu thực tế kỳ trước hoặc hoàng loạt kỳ trước.
Khóa luận tốt nghiệp SVTH: Trương Văn Phiên Luan van Trường Đại học Thương mại 8 Khoa Tài chính - Ngân hàng + Để xác định vị thế công ty: tiến hành so sánh số liệu công ty với các doanh nghiệp khác cùng loại hình kinh doanh hoặc giá trị trung bình của ngành kinh doanh. - Kỹ thuật so sánh + So sánh tuyệt đối : Để thấy được sự biến động về tuyệt đối của hiện tượng kinh tế đang nghiên cứu. + So sánh tương đối: Thấy được tốc độ phát triển hoặc kết cấu, mức độ phổ biến của hiện tượng kinh tế. Phương pháp phân chia Phương pháp phân chia là việc chia các hiện tượng kinh tế thành các bộ phận cấu thành trong mối quan hệ biện chứng hữu cơ với các bộ phận khác và các hiện tượng khác.
Tùy theo mục đích phân tích có thể chia theo các tiêu thức khác nhau như : + Phân chia theo hiện tượng. + Phân chia theo không gian. + Phân chia theo cấu thành. Phương pháp dự đoán Phương pháp dự đoán là kỹ thuật được sử dụng để ước tính các chỉ tiêu kinh tế trong tương lai.
Nguồn số liệu Các nguồn số liệu cơ sở để phân tích hoạt động tài chính trong các doanh nghiệp nói chung là các báo cáo tài chính,bao gồm : - Bảng cân đối kế toán : Bảng cân đối kế toán là một báo cáo tài chính mô tả tình trạng tài chính của một doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định nào đó. Đây là một báo cáo tài chính có ý nghĩa rất quan trọng đối với mọi đối tượng có quan hệ sở hữu, quan hệ kinh doanh và quan hệ quản lý với doanh nghiệp.