Luận văn thạc sĩ quản lý khoa học và công nghệ phân tích tác động của chính sách tài chính đối với hoạt động nghiên cứu khoa học trong các cơ sở giáo dục đại học nghiên cứu trường hợp các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc bộ giáo dục và đào tạo

Luận văn phân tích tác động chính sách tài chính đến hoạt động nghiên cứu khoa học tại các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo.

• Tác giả: Nguyen Thi Huong Quynh
• Người hướng dẫn: PGS. Tran Ngoc Ca
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Phân Tích Tác Động Chính Sách Tài Chính Đến Nghiên Cứu Khoa Học Tại Đại Học Trực Thuộc Bộ Giáo Dục
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TONG QUAN NGHIÊN CỨU VE CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TRONG CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
• 1.1. Các công trình nghiên cứu chính sách phân bổ tài chính cho nghiên cứu khoa học
• 1.2. Các công trình nghiên cứu về chính sách quản lý tài chính cho hoạt động nghiên cứu khoa học
• 1.3. Các nghiên cứu về huy động nguồn lực tài chính cho hoạt động nghiên cứu khoa học
• 1.4. Nghiên cứu về chính sách thuế, phí cho các hoạt động nghiên cứu khoa học
• 2. CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG VÀ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TẠI CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 3.1. Thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học tại các cơ sở giáo dục đại học công lập
• 3.2. Tiềm lực khoa học và công nghệ của các cơ sở giáo dục đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.3. Kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ của các cơ sở giáo dục đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.4. Những thành tích nổi bật của hoạt động nghiên cứu khoa học trong các cơ sở giáo dục đại học công lập
• 3.5. Nguyên nhân của thành công
• 3.6. Những khó khăn và hạn chế của hoạt động nghiên cứu khoa học trong các cơ sở giáo dục đại học công lập
• 3.7. Tính ứng dụng, chuyển giao công nghệ của các nghiên cứu chưa cao
• 3.8. Nguyên nhân của hạn chế
• 3.9. Thực trạng của chính sách tài chính đối với hoạt động nghiên cứu khoa học trong các cơ sở giáo dục đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.10. Phân bổ tài chính hoạt động nghiên cứu khoa học
• 3.11. Quản lý tài chính cho hoạt động nghiên cứu khoa học
• 3.12. Nguồn lực tài chính cho hoạt động nghiên cứu khoa học
• 3.13. Cơ chế phân bổ nguồn tài chính
• 3.14. Phân tích tác động của chính sách tài chính tới hoạt động nghiên cứu khoa học
• 3.14.1. Phân tích dựa trên dữ liệu sơ cấp
• 3.14.2. Phân tích dựa trên số liệu điều tra khảo sát
• 3.15. Đánh giá về tác động của chính sách tài chính
• 3.15.1. Đánh giá chung
• 3.15.2. Đánh giá chung về tác động của chính sách tài chính tới hoạt động nghiên cứu khoa học
• 3.15.3. Về phân bổ các nguồn tài chính cho KH&CN
• 3.15.4. Về chính sách quản lý sử dụng các nguồn tài chính
• 3.15.5. Về chính sách huy động các nguồn tài chính
• 4. CHƯƠNG 4: KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH NHẰM THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TRONG CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
• 4.1. Quan điểm đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học trong các cơ sở giáo dục đại học
• 4.2. Giải pháp chính sách tài chính cho hoạt động nghiên cứu khoa học trong các cơ sở giáo dục đại học
• 4.3. Nhóm giải pháp đối với chính sách phân bổ tài chính cho hoạt động khoa học và công nghệ
• 4.4. Nhóm giải pháp đối với quản lý sử dụng ngân sách nhà nước cho hoạt động nghiên cứu khoa học
• 4.5. Nhóm các giải pháp về tăng cường nguồn lực tài chính cho hoạt động nghiên cứu khoa học
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• K.1. Khuyến nghị với Chính phủ
• K.2. Với các bộ, ngành liên quan
• K.3. Với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính
• K.4. Một số định hướng cho nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA NGHIÊN CỨU SINH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• T.1. Tài liệu Tiếng Việt
• T.2. Tài liệu Tiếng Anh
• T.3. Website
• PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT LIÊN QUAN ĐẾN TÀI CHÍNH CHO HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• BẢNG TỪ VÀ CỤM TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tác động chính sách tài chính đến nghiên cứu khoa học

Tác động chính sách tài chính đối với nghiên cứu khoa học tại các đại học trực thuộc Bộ Giáo dục là một vấn đề quan trọng. Các chính sách tài chính hiện nay chưa thực sự thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học. Mặc dù đã có nhiều văn bản pháp luật được ban hành, sự thiếu đồng bộ trong chính sách tài chính và chính sách giáo dục đã hạn chế hiệu quả. Các nhà khoa học vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn lực tài chính, dẫn đến chất lượng nghiên cứu chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường và xã hội.

1.1. Phân bổ tài chính cho nghiên cứu khoa học

Việc phân bổ tài chính cho nghiên cứu khoa học tại các đại học trực thuộc Bộ Giáo dục còn nhiều bất cập. Nguồn lực tài chính chưa được phân bổ hợp lý, dẫn đến tình trạng thiếu hụt kinh phí cho các đề tài nghiên cứu quan trọng. Cơ chế phân bổ hiện nay chưa đảm bảo tính minh bạch và công bằng, gây khó khăn cho các nhà khoa học trong việc triển khai các dự án nghiên cứu.

1.2. Quản lý sử dụng tài chính

Quản lý sử dụng tài chính trong nghiên cứu khoa học còn nhiều hạn chế. Các quy định về quản lý tài chính chưa đồng bộ, dẫn đến tình trạng lãng phí và kém hiệu quả. Các nhà khoa học thường gặp khó khăn trong việc tuân thủ các quy định tài chính, làm giảm hiệu quả của các dự án nghiên cứu.

II. Thực trạng nghiên cứu khoa học tại đại học trực thuộc Bộ Giáo dục

Nghiên cứu khoa học tại các đại học trực thuộc Bộ Giáo dục đạt được một số thành tựu nhất định, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Các cơ sở giáo dục đại học đã có những đóng góp quan trọng trong việc phát triển khoa học và công nghệ, nhưng chất lượng nghiên cứu chưa đồng đều. Cơ sở vật chất và kinh phí còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả của các dự án nghiên cứu.

2.1. Tiềm lực khoa học và công nghệ

Tiềm lực khoa học và công nghệ tại các đại học trực thuộc Bộ Giáo dục đã được cải thiện đáng kể trong những năm gần đây. Tuy nhiên, sự đầu tư chưa tương xứng với tiềm năng, dẫn đến chất lượng nghiên cứu chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường và xã hội. Các nhà khoa học còn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất hiện đại.

2.2. Kết quả nghiên cứu khoa học

Kết quả nghiên cứu khoa học tại các đại học trực thuộc Bộ Giáo dục đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, tính ứng dụng của các nghiên cứu chưa cao, chưa phát huy được hết thế mạnh tiềm năng. Các sản phẩm nghiên cứu chưa đáp ứng được nhu cầu thực tiễn, dẫn đến hiệu quả kinh tế và xã hội chưa cao.

III. Giải pháp chính sách tài chính nhằm thúc đẩy nghiên cứu khoa học

Để thúc đẩy nghiên cứu khoa học tại các đại học trực thuộc Bộ Giáo dục, cần có những giải pháp chính sách tài chính hiệu quả. Các giải pháp này cần tập trung vào việc cải thiện cơ chế phân bổ và quản lý sử dụng tài chính, đồng thời tăng cường nguồn lực tài chính cho hoạt động nghiên cứu khoa học.

3.1. Cải thiện cơ chế phân bổ tài chính

Cần cải thiện cơ chế phân bổ tài chính để đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Việc phân bổ tài chính cần dựa trên tiêu chí khoa học và hiệu quả, đảm bảo các đề tài nghiên cứu quan trọng được ưu tiên. Đồng thời, cần tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng tài chính để tránh lãng phí.

3.2. Tăng cường nguồn lực tài chính

Cần tăng cường nguồn lực tài chính cho nghiên cứu khoa học thông qua việc huy động các nguồn lực từ xã hội và doanh nghiệp. Các cơ sở giáo dục đại học cần chủ động tìm kiếm và thu hút các nguồn tài trợ từ bên ngoài, đồng thời tận dụng các cơ chế ưu đãi tài chính để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ (mã số: 934041201) của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hương Quỳnh, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Ngọc Ca tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội (2023), mang tiêu đề: "Phân tích tác động của chính sách tài chính đối với hoạt động nghiên cứu khoa học trong các cơ sở giáo dục đại học (Nghiên cứu trường hợp các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo)".

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế dựa trên tri thức và công nghệ theo tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW, các cơ sở giáo dục đại học (CSGDĐH) công lập đóng vai trò là chủ thể nòng cốt tạo ra tri thức mới, sở hữu trí tuệ và công nghệ phục vụ sản xuất. Mặc dù Nhà nước dành khoảng 17% - 20% tổng chi ngân sách quốc gia cho hệ thống giáo dục, song nguồn lực tài chính phân bổ riêng cho nghiên cứu khoa học (NCKH) tại các trường đại học vẫn còn phân tán và dàn trải, chủ yếu tập trung cho chi thường xuyên. Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tế: các công trình trước đây tại Việt Nam chủ yếu tiếp cận cơ chế tài chính ở cấp độ vĩ mô, nghiên cứu chuyển đổi mô hình viện nghiên cứu theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP hoặc bàn luận chung về tự chủ tài chính, mà chưa có mô hình tích hợp để đo lường định lượng và định tính tác động đa chiều của ba trụ cột chính sách tài chính (phân bổ, quản lý sử dụng và huy động nguồn lực) đối với đầu ra KH&CN trong môi trường giáo dục đại học.

Luận án tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

1. Hệ thống chính sách tài chính hiện hành tác động như thế nào đến hoạt động NCKH trong các CSGDĐH công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo?
2. Mức độ tác động cụ thể của từng công cụ tài chính (phân bổ ngân sách, quản lý định mức chi tiêu, cơ chế tự chủ huy động) tới kết quả NCKH và hành vi của nhà khoa học biểu hiện ra sao?
3. Cần những khuyến nghị và giải pháp đột phá nào để hoàn thiện chính sách tài chính nhằm thúc đẩy năng lực KH&CN của các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo?

Để trả lời các câu hỏi trên, luận án thiết lập 3 giả thuyết nghiên cứu chính:

• H1: Cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước (NSNN) hiện nay mang nặng tính bình quân, phụ thuộc vào quy trình hành chính đầu vào, làm suy giảm động lực công bố quốc tế và đổi mới sáng tạo.
• H2: Các quy định quản lý, định mức chi tiêu và thủ tục thanh quyết toán tài chính hiện hành tạo ra rào cản hành chính nghiêm trọng, làm gia tăng chi phí giao dịch và làm nản lòng đội ngũ giảng viên, nghiên cứu viên.
• H3: Sự thiếu đồng bộ giữa các luật chuyên ngành đang triệt tiêu tính chủ động tự chủ và hạn chế khả năng huy động nguồn lực xã hội hóa (hợp tác công tư - PPP, dịch vụ chuyển giao công nghệ) của các CSGDĐH.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết Quản lý Chi tiêu Công hiện đại (Public Expenditure Management - PEM) của Allen Schick (1999), Mô hình Lập ngân sách dựa trên kết quả hoạt động (Performance-Based Budgeting - PBB) của Marc Robinson & Duncan (2004), và Khung đánh giá quản lý tài chính công PEFA (2016). Phạm vi nghiên cứu bao quát 43 CSGDĐH công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo trong giai đoạn 2016–2020. Dữ liệu thực nghiệm được thu thập từ 171 phiếu khảo sát đại diện cho 3 nhóm đối tượng (cán bộ quản lý cấp trường, cán bộ quản lý tài chính, giảng viên/chủ nhiệm đề tài) kết hợp phỏng vấn sâu 10 chuyên gia đầu ngành tại 2 hội thảo khoa học quốc gia tổ chức tại Thái Nguyên (07/2020) và TP. Hồ Chí Minh (11/2022).

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về tài trợ KH&CN cho thấy sự phát triển của ba luồng học thuật chính:

Luồng thứ nhất: Phương thức phân bổ nguồn lực công cho R&D. Báo cáo của OECD (2003, 2016) phân định rõ hai phương thức cấp phát NSNN: Tài trợ theo tổ chức (institutional funding - cấp ngân sách trọn gói theo chức năng) và Tài trợ theo dự án (project funding - tài trợ cạnh tranh dựa trên đề xuất nghiên cứu). Các học giả quốc tế chỉ ra xu hướng toàn cầu dịch chuyển mạnh mẽ từ tài trợ trọn gói sang tài trợ cạnh tranh và tài trợ theo kết quả hoạt động (Performance-Based Research Funding Systems - PRFS) nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đồng vốn công. Nghiên cứu thực nghiệm của Maria João Rosa cùng cộng sự (2003, 2006) tại Bồ Đào Nha chứng minh rằng việc chuyển đổi công thức tài trợ giáo dục đại học từ định hướng đầu vào sang tiếp cận đầu ra đã thay đổi căn bản chiến lược hành vi của các trường đại học công lập, thúc đẩy cạnh tranh học thuật thực chất.

Luồng thứ hai: Quản lý chi tiêu công và hiệu quả hoạt động. Allen Schick (1999) trong công trình nền tảng về PEM đã xác lập 3 trụ cột cốt lõi: Kỷ luật tài khóa tổng thể (aggregate fiscal discipline), Hiệu quả phân bổ (allocative efficiency), và Hiệu quả hoạt động (operational efficiency). Schick nhấn mạnh việc chuyển từ kiểm soát thủ tục hành chính sang quản lý theo kết quả đầu ra, trao quyền tự quyết rộng rãi cho đơn vị sử dụng ngân sách đi kèm cơ chế giải trình minh bạch. Tiếp nối hướng tiếp cận này, Marc Robinson & Duncan (2004) hoàn thiện mô hình PBB, cảnh báo rằng việc áp dụng ngân sách theo kết quả hoạt động đòi hỏi các điều kiện tiên quyết nghiêm ngặt về năng lực thể chế tài chính công để tránh tình trạng đối phó hình thức.

Luồng thứ ba: Tự chủ tài chính và huy động nguồn lực xã hội hóa. Luc Weber (2005) khi phân tích trách nhiệm công đối với giáo dục đại học tại Mỹ và Châu Âu đã chỉ ra rằng các trường đại học nghiên cứu tại Mỹ vận hành linh hoạt nhờ đa dạng hóa nguồn thu từ học phí, hiến tặng, khai thác bản quyền sáng chế và quỹ đầu tư mạo hiểm (Bùi Thiên Sơn, 2010). Ngược lại, đại học công lập Châu Âu vẫn phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách nhà nước, dẫn đến sự kém năng động trong thương mại hóa công nghệ. Về công cụ tài khóa hỗ trợ, Smirnov, Pavlov và Trofimov (2012) phân tích các cải cách lập pháp tại Liên bang Nga, nêu bật tác động đòn bẩy của chính sách thuế suất 0% thuế thu nhập doanh nghiệp và miễn thuế VAT đối với hoạt động R&D trong các cơ sở giáo dục tự chủ.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Đặng Duy Thịnh (2012), Vũ Đức Hội (2016), Nguyễn Thị Minh Nga (2010), Trần Văn Tùng (2012) và Hồ Hải Yến (2015) đã bước đầu làm rõ cơ chế phân cấp ngân sách, đánh giá việc thực hiện cơ chế tự chủ theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP và Nghị định 96/2010/NĐ-CP. Tuy nhiên, các công trình này tồn tại những giới hạn rõ rệt: phần lớn dựa trên các văn bản pháp luật cũ (Luật Ngân sách nhà nước 2002, Thông tư 59/2003/TT-BTC) vốn đã được thay thế bởi Luật Ngân sách nhà nước 2015 và Thông tư 342/2016/TT-BTC; phân tích mang tính định tính rời rạc từng khâu; và chưa xây dựng được khung đánh giá tác động chuyên biệt cho khu vực CSGDĐH trực thuộc cơ quan quản lý ngành giáo dục.

Luận án của Nguyễn Thị Hương Quỳnh đã định vị chính xác khoảng trống học thuật này bằng cách thiết lập một mô hình nghiên cứu tích hợp, phản ánh trung thực thực trạng vận hành chính sách tài chính trong giai đoạn chuyển đổi tự chủ (2016–2020) tại Việt Nam, đối chiếu trực tiếp với các mô hình tài trợ nghiên cứu tiên tiến của OECD, Liên minh Châu Âu và Liên bang Nga.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những đóng góp học thuật quan trọng đối với lý luận quản trị tài chính công trong giáo dục đại học:

1. Mở rộng Lý thuyết Quản lý Chi tiêu Công (PEM) vào quản lý KH&CN đại học: Luận án đã cụ thể hóa ba nguyên tắc của Allen Schick vào bối cảnh các trường đại học công lập tại một quốc gia đang phát triển. Nghiên cứu chứng minh rằng nếu thiếu "trần ngân sách cứng" trung hạn và thiếu cơ chế đo lường kết quả đầu ra tin cậy, nguyên tắc tự chủ tài chính sẽ bị biến dạng thành việc cắt giảm cơ học chi ngân sách nhà nước, gây suy thoái tiềm lực R&D thay vì tạo ra hiệu quả hoạt động.
2. Xác lập khung phân tích tương tác 3 nhân tố: Nghiên cứu phát triển mô hình cấu trúc phân tích chính sách tài chính NCKH bao gồm 3 cấu phần tương hỗ chặt chẽ:
   • Chính sách phân bổ nguồn tài chính: Cơ chế cấp phát theo tổ chức kết hợp tài trợ dự án cạnh tranh dựa trên hiệu suất (PBB).
   • Chính sách quản lý sử dụng nguồn tài chính: Định mức kinh tế - kỹ thuật, cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng và quy trình thanh quyết toán.
   • Chính sách huy động nguồn tài chính: Tự chủ trích lập kinh phí nội bộ, hợp tác công tư (PPP), thương mại hóa sáng chế và ưu đãi thuế/tài sản công.
3. Bổ sung luận cứ về rào cản thể chế đối với Lý thuyết Tự quyết (Self-Determination Theory): Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng động lực nội tại của nhà khoa học bị triệt tiêu đáng kể khi chi phí giao dịch hành chính và sự bất an pháp lý vượt quá lợi ích tài chính danh nghĩa từ các đề tài sử dụng NSNN.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được thiết kế theo quy trình đánh giá tác động chính sách 2 giai đoạn với 10 bước chuẩn hóa:

Bộ tiêu chí đánh giá tác động được lượng hóa qua 6 chiều kích: (1) Tác động đối với nghiên cứu (kinh phí, bài báo ISI/Scopus, đào tạo sau đại học); (2) Tác động đối với công nghệ (sáng chế, giải pháp hữu ích, chuyển giao công nghệ); (3) Tác động đến thái độ của nhà khoa học (niềm tin, sự hài lòng về cơ chế đãi ngộ); (4) Tác động đến nhận thức quản lý (tư duy thị trường, liên kết doanh nghiệp); (5) Tác động kinh tế - xã hội (năng suất, thương mại hóa); (6) Tác động lan tỏa đến các ngành phụ thuộc.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích này áp dụng trực tiếp cho các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động dưới sự điều chỉnh đồng thời của Luật Khoa học và Công nghệ, Luật Giáo dục đại học, Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Quản lý, sử dụng tài sản công tại Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan thực chứng kết hợp thực tế phê phán (Critical Realism), sử dụng thiết kế phương pháp hỗn hợp (Mixed Methods) kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu định lượng thống kê và nghiên cứu định tính phân tích chính sách. Thiết kế đa cấp độ (Multi-level design) được triển khai trên 3 tầng phân tích:

• Cấp độ vĩ mô (Macro level): Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ KH&CN, Bộ GD&ĐT.
• Cấp độ trung gian (Meso level): Cơ chế quản trị tài chính nội bộ, quy chế chi tiêu nội bộ của 43 CSGDĐH công lập.
• Cấp độ vi mô (Micro level): Hành vi, năng suất công bố và phản ứng chính sách của các chủ nhiệm đề tài, giảng viên và nghiên cứu viên.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình chọn mẫu và thu thập dữ liệu được thực hiện nghiêm ngặt:

• Mẫu khảo sát định lượng: Chọn mẫu phân tầng đại diện tại 43 CSGDĐH công lập trực thuộc Bộ GD&ĐT có sử dụng NSNN cho hoạt động KH&CN giai đoạn 2016–2020. Tổng số 171 phiếu khảo sát hợp lệ thu về từ 3 nhóm đối tượng: Cán bộ quản lý cấp trường (Ban Giám hiệu, Phòng KH&CN), Cán bộ quản lý tài chính (Phòng Kế hoạch - Tài chính), và Giảng viên/Nhà khoa học trực tiếp thực hiện nhiệm vụ KH&CN các cấp.
• Phỏng vấn sâu định tính: Thực hiện phỏng vấn sâu bán cấu trúc với 10 chuyên gia lãnh đạo, nhà quản lý khoa học kỳ cựu tại 2 hội thảo khoa học lớn: Hội thảo "Giải pháp đẩy mạnh hoạt động KH&CN trong các cơ sở giáo dục đại học" (Đại học Thái Nguyên, 07/2020) và Hội thảo "Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo trong cơ sở giáo dục đại học" (TP. Hồ Chí Minh, 11/2022).
• Kỹ thuật tam giác giác hóa (Triangulation): Kết hợp đối chiếu chéo giữa dữ liệu thứ cấp (báo cáo quyết toán NSNN, thống kê công bố ISI/Scopus, hợp đồng chuyển giao công nghệ), dữ liệu khảo sát bảng hỏi và biên bản phỏng vấn sâu chuyên gia.

Data và phân tích

Dữ liệu khảo sát sơ cấp được mã hóa và xử lý bằng phần mềm chuyên dụng IBM SPSS Statistics 20.0:

• Đánh giá độ tin cậy thang đo thông qua hệ số Cronbach’s Alpha và phân tích nhân tố khám phá (EFA), khẳng định (CFA).
• Phân tích thống kê mô tả (Descriptive statistics), kiểm định so sánh giá trị trung bình (Mean, Standard Deviation) để đánh giá mức độ đồng thuận của các nhóm đối tượng đối với từng cơ chế tài chính (đề tài cấp Nhà nước, cấp Bộ, cấp Cơ sở, biên soạn giáo trình).
• Kiểm tra tính vững (robustness checks) bằng cách so sánh chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2012–2015 và 2016–2020, kiểm chứng sự biến thiên của nguồn kinh phí NSNN với tỷ lệ gia tăng số lượng bài báo quốc tế ISI/Scopus và bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Qua phân tích thực chứng sâu sắc, luận án đã rút ra 5 phát hiện cốt lõi:

1. Sự xung đột thể chế và "khoảng trống pháp lý" làm vô hiệu hóa các ưu đãi chính sách: Tồn tại sự mâu thuẫn nghiêm trọng giữa các luật chuyên ngành. Điển hình, "Luật Khoa học và công nghệ năm 2013 có quy định là thu nhập từ đề tài dự án KH&CN được miễn thuế thu nhập cá nhân, nhưng trong Luật Thuế thu nhập cá nhân lại không có quy định đó", dẫn đến việc các nhà khoa học vẫn bị khấu trừ thuế trước. Tương tự, chính sách nâng ngạch, tăng lương vượt bậc cho nhà khoa học xuất sắc theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP bị tê liệt hoàn toàn do Luật Viên chức và quy định của Bộ Nội vụ không tương thích.
2. Độ trễ hành chính nghiêm trọng trong phê duyệt và phân bổ ngân sách: Quy trình phê duyệt nhiệm vụ KH&CN cấp Bộ và cấp Nhà nước qua quá nhiều tầng nấc trung gian, "thời gian để phê duyệt đề tài, kinh phí của một số nhiệm vụ KH&CN khá dài, có khi đến 18 tháng có thể gây mất tính thời sự của chủ đề nghiên cứu; đồng thời, cũng làm giảm nhiệt huyết, động lực của nhà khoa học".
3. Định mức kinh tế - kỹ thuật lạc hậu và bất cập trong cơ chế khoán chi: Thông tư liên tịch số 55/2015/TTLT-BTC-BKHCN quy định các định mức chi tiêu quá lỗi thời so với biến động giá cả thị trường: "đơn giá kỹ thuật hầu như không thay đổi trong 10 năm trở lại đây, với mức chi cho công nhân là 80.000 đồng/ngày công, cán bộ là 120.000 đồng/ngày công". Thù lao viết nhận xét phản biện của hội đồng tuyển chọn bị định mức thấp hơn thù lao dự họp. Tỷ lệ kinh phí quản lý chung của nhiệm vụ KH&CN bị khống chế ở mức 5% tổng dự toán là hoàn toàn không đủ bù đắp chi phí vận hành của cơ quan chủ trì. Đồng thời, mặc dù Thông tư liên tịch số 27/2015/TTLT-BKHCN-BTC quy định khoán chi đến sản phẩm cuối cùng, nhưng trên thực tế cơ quan thanh tra, kiểm toán vẫn đòi hỏi đầy đủ chứng từ thanh toán đầu vào chi tiết, khiến "hồ sơ thanh toán nhiều tài liệu hơn nội dung NCKH".
4. Bế tắc trong việc trích lập 5% nguồn thu hợp pháp và huy động nguồn lực PPP: Nghị định 99/2014/NĐ-CP yêu cầu CSGDĐH dành tối thiểu 5% nguồn thu hợp pháp cho NCKH, nhưng luật không định nghĩa thế nào là "nguồn thu hợp pháp". Đối với các trường tự chủ hoàn toàn (thuộc Nghị quyết 77/NQ-CP), quy định áp đặt tỷ lệ 5% là can thiệp thô bạo vào quyền tự chủ tài chính. Hệ thống GDĐH phụ thuộc nặng nề vào học phí, trong khi "chưa trường đại học công lập tự chủ nào và hầu hết các trường đại học tư thục (ngoại trừ Phenikaa và VinUniversity) có thể đầu tư đủ 5% nguồn thu hợp pháp cho hoạt động NCKH".
5. Thiếu cơ chế quản trị tài sản công và chia sẻ lợi ích thương mại hóa: Mặc dù Luật GDĐH 2018 cho phép trường đại học khai thác tài sản công để liên doanh, liên kết, nhưng Luật Quản lý, sử dụng tài sản công lại yêu cầu phải có đề án được Bộ Tài chính hoặc cơ quan chủ quản phê duyệt. Chưa có khung pháp lý rõ ràng về phân chia lợi ích sở hữu trí tuệ giữa nhà nước, trường đại học và nhà khoa học, khiến doanh nghiệp e ngại đầu tư R&D vào đại học.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Xác nhận tính đúng đắn của mô hình quản trị chi tiêu công PEM trong khu vực học thuật; chứng minh cơ chế khoán chi thực chất dựa trên đầu ra là giải pháp duy nhất để giải phóng sức lao động sáng tạo.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ đánh giá tác động chính sách 10 bước có khả năng tái lặp (replicable) và chuyển giao cho các bộ, ngành khác đánh giá chính sách KH&CN chuyên biệt.
• Về mặt thực tiễn quản trị đại học: Cung cấp cơ sở thực chứng để các trường đại học tái cấu trúc Quy chế chi tiêu nội bộ, xây dựng quỹ phát triển KH&CN từ nguồn thu tự chủ, và thiết lập các nhóm nghiên cứu mạnh gắn với cơ chế thưởng công bố theo chất lượng tạp chí (ISI/Scopus).
• Về mặt chính sách vĩ mô: Đề xuất lộ trình sửa đổi đồng bộ giữa Luật KH&CN, Luật Thuế, Luật Quản lý tài sản công và Luật Giáo dục đại học.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu khách quan:

• Phạm vi đối tượng: Mẫu nghiên cứu mới tập trung vào 43 CSGDĐH công lập trực thuộc Bộ GD&ĐT, chưa mở rộng so sánh với các trường đại học trực thuộc Đại học Quốc gia, các bộ quản lý chuyên ngành khác (Bộ Y tế, Bộ Công Thương) hoặc khối đại học tư thục.
• Khung thời gian: Chuỗi dữ liệu phân tích tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2016–2020, chưa phản ánh toàn diện các biến động chính sách sau đại dịch COVID-19 và việc triển khai Nghị định số 60/2021/NĐ-CP về cơ chế tự chủ tài chính mới của đơn vị sự nghiệp công lập.
• Phương pháp đo lường: Do hạn chế về dữ liệu thương mại hóa công nghệ tại Việt Nam, các biến số đo lường kết quả KH&CN chủ yếu dựa trên số lượng bài báo công bố và đề tài nghiệm thu, chưa lượng hóa triệt để giá trị gia tăng từ hợp đồng tư vấn doanh nghiệp và doanh thu từ spin-off.

Chương trình nghiên cứu tương lai (4 hướng tiếp cận cụ thể):

1. Nghiên cứu kinh tế lượng chuỗi thời gian (Panel data econometrics) đánh giá hiệu quả đầu tư R&D (ROI) trên từng công bố quốc tế và sáng chế tại các trường đại học Việt Nam giai đoạn 2021–2030.
2. Xây dựng mô hình tài trợ nghiên cứu theo hiệu suất (PRFS) chuẩn hóa cấp quốc gia, tích hợp các thuật toán phân bổ ngân sách dựa trên chỉ số trích dẫn (h-index, FWCI) và tác động chuyển giao công nghệ.
3. Nghiên cứu so sánh (Comparative study) cơ chế tự chủ tài chính KH&CN giữa các trường đại học công lập tự chủ hoàn toàn nhóm 1 và các trường tự chủ chi thường xuyên nhóm 2.
4. Đánh giá tác động của mô hình doanh nghiệp khoa học công nghệ (Spin-off) trong khuôn viên đại học dưới góc độ Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra những tác động lan tỏa mạnh mẽ trên nhiều phương diện:

• Tác động học thuật: Là công trình tiên phong lượng hóa toàn diện hệ thống chính sách tài chính KH&CN giáo dục đại học tại Việt Nam, cung cấp nguồn trích dẫn học thuật tin cậy cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý KH&CN, Quản lý công và Kinh tế giáo dục.
• Tác động hoàn thiện thể chế: Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho các cơ quan hoạch định chính sách (Bộ GD&ĐT, Bộ KH&CN, Bộ Tài chính, Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội) trong quá trình sửa đổi Luật KH&CN 2013, rà soát Thông tư liên tịch 55/2015 và xây dựng các văn bản hướng dẫn Luật Giáo dục đại học sửa đổi.
• Tác động đến chuyển dịch công nghiệp: Việc tháo gỡ các nút thắt về cơ chế tài sản công và sở hữu trí tuệ được luận án đề xuất sẽ thúc đẩy hình thành các phòng thí nghiệm liên kết (Joint Labs) giữa trường đại học và các tập đoàn công nghiệp lớn, gia tăng hàm lượng R&D nội địa hóa trong chuỗi giá trị.

Đối tượng hưởng lợi

1. Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một khung phân tích chính sách hoàn chỉnh, kế thừa bộ câu hỏi khảo sát và phương pháp đánh giá tác động chính sách 10 bước cho các nghiên cứu tiếp theo.
2. Lãnh đạo các Cơ sở Giáo dục Đại học: Có cơ sở lý luận và bằng chứng thực nghiệm để tái cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý KH&CN, hoàn thiện Quy chế chi tiêu nội bộ, và đa dạng hóa các nguồn tài trợ hợp pháp ngoài NSNN.
3. Cộng đồng Giảng viên và Nhà khoa học: Luận án đại diện cho tiếng nói thực tế của các nhà nghiên cứu, chỉ rõ những bất cập về định mức ngày công và thủ tục hóa đơn, thúc đẩy các nhà làm chính sách chuyển đổi sang cơ chế khoán chi thực chất.
4. Nhà hoạch định chính sách (Bộ Tài chính, Bộ KH&CN, Bộ GD&ĐT): Nắm bắt bức tranh thực trạng chân thực với đầy đủ số liệu chứng minh, làm căn cứ ban hành các thông tư thay thế Thông tư 55/2015 và Thông tư 27/2015.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã phát triển lý thuyết nào? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc vận dụng và phát triển sáng tạo Lý thuyết Quản lý Chi tiêu Công (PEM) của Allen Schick (1999) vào hệ thống KH&CN giáo dục đại học ở một nền kinh tế chuyển đổi. Luận án đã xây dựng mô hình cân bằng động 3 thành tố: Phân bổ cạnh tranh - Quản lý khoán chi theo kết quả - Tự chủ huy động vốn ngoài ngân sách, giải quyết mâu thuẫn giữa kiểm soát tài chính công truyền thống và tính bất định của sáng tạo khoa học.

2. Đột phá về phương pháp luận so với các công trình trước đây là gì? Trả lời: Luận án đã khắc phục cách tiếp cận định tính đơn lẻ bằng quy trình đánh giá tác động 2 giai đoạn - 10 bước hoàn chỉnh. Luận án kết hợp đồng bộ mẫu khảo sát 171 cá nhân quản lý và nghiên cứu viên tại 43 trường đại học công lập trực thuộc Bộ GD&ĐT với 10 cuộc phỏng vấn sâu chuyên gia tại 2 hội thảo khoa học lớn, xử lý bằng SPSS 20.0, đảm bảo độ tin cậy và giá trị giá trị thực nghiệm vượt trội so với các công trình trước đây của Đặng Duy Thịnh hay Hồ Hải Yến.

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì? Trả lời: Cơ chế "khoán chi đến sản phẩm cuối cùng" theo Thông tư 27/2015 về mặt lý thuyết nhằm giảm tải thủ tục, nhưng trên thực tế lại làm tăng gánh nặng hành chính và rủi ro pháp lý cho nhà khoa học. Do thiếu định mức kinh tế - kỹ thuật cho hoạt động sáng tạo và sự bất đồng trong quy trình kiểm toán, hồ sơ thanh quyết toán thậm chí còn dày hơn cả báo cáo khoa học. Đồng thời, quy định cứng nhắc trích 5% nguồn thu hợp pháp lại trở thành rào cản tài chính đối với các trường đại học tự chủ 100%.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) không? Trả lời: Có. Luận án cung cấp chi tiết ma trận 6 nhóm chỉ số đo lường tác động chính sách, bảng hỏi khảo sát 3 nhóm đối tượng, quy trình chọn mẫu phân tầng và hướng dẫn 10 bước đánh giá tác động chính sách tài chính KH&CN có thể áp dụng ngay cho các trường đại học thuộc các bộ ngành khác.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Trả lời: Định hướng trọng tâm vào việc thiết kế thể chế "Sand-box tài chính" cho các trung tâm xuất sắc (Centers of Excellence) trong đại học; ứng dụng công nghệ chuỗi khối (blockchain) và dữ liệu lớn trong thanh quyết toán tài chính đề tài tự động; và mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm đại học (University Venture Fund) nhằm thương mại hóa tài sản trí tuệ theo chuẩn mực quốc tế.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Nguyễn Thị Hương Quỳnh đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và bổ sung hoàn chỉnh cơ sở lý luận về quản lý tài chính công cho hoạt động NCKH trong các CSGDĐH công lập tại Việt Nam.
2. Xây dựng và kiểm chứng thành công Khung phân tích tác động chính sách 3 trụ cột (Phân bổ - Quản lý sử dụng - Huy động) gắn với 6 nhóm tiêu chí kết quả đầu ra.
3. Nhận diện chính xác 5 nút thắt thể chế và thực tiễn: xung đột văn bản luật, độ trễ phê duyệt 18 tháng, định mức chi tiêu lỗi thời (80.000–120.000 đ/ngày), lúng túng trong trích lập 5% nguồn thu và rào cản quản lý tài sản công.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp chính sách đồng bộ chia theo 3 nhóm can thiệp: đổi mới phân bổ theo hiệu suất PBB, khoán chi thực chất dựa trên sản phẩm, và giải phóng cơ chế hợp tác công tư PPP - thương mại hóa sáng chế.
5. Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc cho Chính phủ, Bộ GD&ĐT, Bộ KH&CN và Bộ Tài chính trong việc hoàn thiện thể chế tài chính KH&CN giai đoạn 2023–2030.

Công trình đánh dấu bước chuyển dịch quan trọng từ tư duy quản lý tài chính hành chính sang mô hình quản trị tài chính hiện đại dựa trên hiệu suất, mở đường cho giáo dục đại học Việt Nam hội nhập sâu rộng vào mạng lưới nghiên cứu toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I1. TỎNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐÓI VỚI HOAT ĐỘNG NGHIÊN CỨỬU KHOA HỌC TRONG CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Chính sách tài chính là một bộ phận quan trọng của chính sách kinh tế, là tong thể các mục tiêu và các giải pháp tài chính trong việc khai thác, động viên và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực tài chính của đất nước phục vụ có hiệu quả cho việc thực hiện các kế hoạch và chiến lược phát triên kinh tế, xã hội của quốc gia trong từng thời kỳ tương ứng. Khi chính sách được xác định, các mục tiêu trong sử dụng có hiệu quả nguôn tài chính có cơ sở thực hiện. Theo đó, chính sách tài chính thể hiện các can thiệp của chính phủ đến hệ thống thuế khóa và chi tiêu của chính phủ hay còn gọi là chi tiều công để đạt được mục tiêu để ra.

Các công trình nghiên cứu chính sách phan bồ tài chính cho nghiên cứu khoa học Nghiên cứu của OECD về những thay đối trong tài trợ cho nghiên cứu và triển khai trong các khu vực công cho thây [104]: xu hướng phát triển và thực tiễn trong việc phân phối chi tiêu công cho công trình nghiên cứu và phát trién. Nghiên cứu này cung cập một bức tranh tông quan về các cấu trúc và kế hoạch cho việc tài trợ cho nghiên cứu và phát triển khu vực công. Theo nghiên cứu này, nguồn thu nhập lớn nhất của các tổ chức KH&CN công là từ nguôn của chính phủ. Có hai cách phân bố nguồn lực của chính phủ cho nghiên cứu và phát triển của khu vực công, đó là: tài trợ theo tô chức (institutional funding) và theo du an (project funding).

Tai tro theo t6 chire muốn nói đến khoản trợ cấp trọn gói được phân bổ để thực hiện các nghiên cứu thường xuyên của các tô chức. Nghiên cứu cơ bản thường được cấp ngân sách theo cách này. Tài trợ theo dự án là cách thức cấp ngân sách cho đề xuất tài trợ đến từ các nhà nghiên cứu theo cơ chế cạnh tranh. Nghiên cứu cho thấy thay tai trợ theo hướng cạnh tranh có xu hướng tăng lên so với tài trợ trọn gói/theo tổ chức vì cách thức tài trợ này đã bộc lộ nhiều ưu điểm vượt trội hơn so với việc tài trợ theo tô chức.

Theo hướng nghiên cứu này, nghiên cứu của OECD [105] cũng đã tập trung vào cơ chê tài trợ công cho nghiên cứu, trong đó bao sôm phương thức tài trợ, ưu nhược điểm cũng như xu hướng tài trợ, tác động của cơ chế tài trợ đến hành vi của các tô chức nghiên cứu, và những cải cách trong cơ chế tài trợ hiện 24 nay. Nghiên cứu đã chỉ ra hai cách thức tài trợ cho nghiên cứu đó là: tài trợ theo tổ chức, trong đó phân lớn các quỹ nghiên cứu được phan bồ trực tiếp tới các tổ chức theo các công thức, chỉ sô hoạt động cụ thể hoặc các cuộc đàm phán ngân sách g1ữa các bên; và các chế độ dựa vào dự án mà các nhà khoa học có được tài trợ dự án từ các nguồn bên ngoài cạnh tranh. Đông thời công trình cũng khang định rằng, mặc dù tỷ lệ kinh phí lớn nhất cho nghiên cứu công đến từ các nguôn chính phủ (liên bang/quốc gia hoặc bang/khu vực), khu vực tư nhân cũng là một nguôn tài chính cho nghiên cứu công thông qua hợp đông nghiên cứu và cung cấp dịch vụ. Báo cáo này cũng chỉ rõ xu hướng hiện nay là tăng tài trợ có tính chọn lọc và cạnh tranh, giảm tỷ lệ tài trợ theo tô chức mà không có sự ràng buộc Ngoài ra, các quốc gia tăng ngân sách của chính phủ thường cung cấp đầu tư cho các chương trình cụ thê như các trung tâm ưu tú hoặc hướng tới sự tiên bộ của các lĩnh vực nghiên cứu ưu tiên cụ thé.

Một số quốc øia cũng đã thực hiện các hệ thông đánh giá tô chức nghiên cứu dựa trên kết quả hoạt động để có cơ sở thực hiện tài trợ. Sự ưu tiên dành cho các nghiên cứu xuất sắc cũng đã được phản ánh trong các xu hướng gân đây trong cơ chế tài trợ ở một sô nước. Báo cáo cũng nêu ưu điểm hạn chế của từng cách thức tài trợ. Cong trinh “Research organisation evaluation” (Danh gia tô chức nghiên cứu) của OECD đã tập trung vào hoạt động đánh giá các tô chức nghiên cứu công đề có kết quả làm căn cứ để quyết định có tài trợ hay không và tài trợ như thế nào cho các tổ chức KH&CN.

Nghiên cứu chỉ ra sự cần thiết phải thực hiện hoạt động đánh giá các tô chức nghiên cứu là đề tập trung nguôn tài chính khan hiém vào các tổ chức nghiên cứu tốt nhất và loại bỏ nó khỏi tổ chức nghiên cứu hoạt động kém. Đông thời, nghiên cứu này cũng phân tích về các yêu tô của hoạt động đánh giá các tô chức nghiên cứu công bao gồm: chủ thê đánh giá, ưu nhược điểm của từng phương pháp đánh giá và thực tiễn hoạt động đánh giá ở một số nước như Mỹ, Anh, Hà Lan. Theo nghiên cứu của Maria João Rosa và cộng sự [69] vê phân bỗ nguồn ngân sách ở Bồ Đào Nha tại các trường đại học công lập cho thấy thành phân chính trong tài trợ của các cơ sở giáo dục đại học công lập của Bồ Đào Nha đến từ ngân sách nhà nước và bao gôm ba phân riêng biệt: dành cho giảng dạy (lương và các khoản chi hiện tại khác), cho nghiên cứu và đâu tư. Kinh phí nghiên cứu được phân bố chủ yếu thông qua một hệ thống cạnh tranh trong khi tài trợ cho các kết quả đầu tư do Bộ phê duyệt kê hoạch phát triển của mỗi tô chức.

Kinh phí cho giảng dạy đã được phần bồ theo một công thức tài trợ từ năm 1986. 25 thức này đã trải qua một số thay đối và điêu chỉnh nhưng công băng mà nói, cho đến năm 2003, nó dựa trên đầu vào và không chứa các chỉ số liên quan đến chât lượng hoặc hiệu quả của tô chức. Tuy nhiên, khi số lượng ứng viên vào giáo dục đại học bắt đầu giảm do nhân khâu học, việc tăng thêm số lượng đăng ký học không còn là mục tiêu chính trị nữa và chính phủ đã thiết kê một công thức mới sẽ ngày càng xem xét hiệu quả thê chế bằng cách chuyên sang cách tiếp cận định hướng đâu ra hơn. Công trinh “A Basic Model of Performance-Based Budgeting” (Mo hinh cơ bản về lập ngân sách dựa trên hiệu sudt) cua tac gia Marc Robinson & Duncan [90] đã xây dựng một mô hình cơ bản của ngân sách dựa trên kết quả hoạt động có thê được xem xét cho hai nhóm nước: ¡) những nước muốn giới thiệu một hệ thông ngân sách dựa trên kết quả thực hiện nhưng giảm thiểu phức tạp và chi phi lam như vay; va ii) những nước có nguôn lực và năng lực hạn chế, bao gồm các nước có thu nhập thấp thích hợp (LICs).

Các mô hình lập ngân sách dựa trên kết quả thực hiện phức tạp được mô tả và phác thảo. Công trình nhấn mạnh những điều kiện tiên quyết cân thiết cho bất kỳ chuyển sang lập ngân sách dựa trên kết quả hoạt động - công nhận răng ngân sách dựa trên kết quả hoạt động, thậm chí ở dạng cơ bản, không nên được xem xét ở các quốc | gia có có vấn dé tram trong trong hé théng quan ly tai chinh céng (FFS) va quan ly nha nuoc. Có một số nghiên cứu ở Việt Nam như Đề tài cấp Bộ “Nghiên cứu đổi mới cơ chế, chính sách tài chính của Nhà nước đổi với hoạt động KH&CN và hoại động đổi mới công nghệ” của tác giả Đặng Duy Thịnh [35] đã nêu van đề phân bỗ NSNN cho hoạt động KH&CN trong đó trình bày các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam về lập phân bồ ngân sách; đánh giá công tác lập kế hoạch sử dụng ngân sách nhà nước hăng năm cho hoạt động KH&CN, đối mới (công nghệ) được thực hiện theo các qui định của Luật ngân sách nhà nước (2002), Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 06/6/2003 quy định chỉ tiết và hướng dan thi hành Luật Ngân sách Nhà nước, Thông tư số 59/2003/TT-BTC ngày 23/6/2003 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 60/2003/NĐ-CP 1.2 Các công trình nghiên cứu về chính sách quản lý tài chính cho hoạt động nghiên cứu khoa học Theo nghiên cứu của Allen Schick (1999) trong bao cao “A Contemporary Approach to Public Expenditure Management” (Phuong phap tiếp cận đương 26 đại đối với quản lý chỉ tiêu công) cho thay quan ly chi tiêu công (PEM) với một cach tiép can mới đối với một vấn đề cũ: phân bồ nguôn lực công thông qua sự lựa chọn của tập thé. Trước kia, việc phân bổ ngân sách công được thực hiện thông qua bộ máy lập kế hoạch ngần sách — đó là những quy trình, thủ tục do nhà nước đặt ra nhằm quyết định tổng số tiên được chi tiêu, cân đối giữa thu và chi của ngân sách, cũng như phân bố ngân sách chi tiêu giữa các hoạt động và tô chức công.

PEM cũng triên khai thông qua các quyết định về ngân sách, nhưng khác biệt căn bản với cách lập ngân sách thông thường ở hai diém: (1) PEM cho rang, chi ap dung đúng quy trình thủ tục thôi chưa đủ, cái quan trọng là chính phủ phải c6 gang đạt được các mục tiêu chính sách dự kiến một cách hiệu quả nhất. (11) PEM cũng nhận thay rõ rât khó đạt được những kết quả tôi ưu về ngân sách nêu khu vực công được tô chức và quản lý một cách lỏng lẻo, hoặc cơ chế khuyến khích và thông tin đối với các nhà hoạch định chính sách không đủ khiến họ phải hành động theo những cách mang tính đối phó, hoặc hình thức. Vì thé, PEM nhắn mạnh đến việc phải đạt được những kết quả mang tính bản chất liên quan đến tông thu — tổng chi ngân sách được phép chi tiêu, sự phân bố nguôn lực giữa các ngành và các chương trình chì tiêu; và hiệu quả hoạt động của các © đơn vị, tô chức công. Từ đó, PEM đê ra ba nguyên tắc cơ bản cho quản lý tài chính công hiện đại, đó là: - Đảm bảo kỷ luật tài khóa tổng thé.

Điều này được hiểu là cần xác định trước các mức trần chi tiêu cho các ngành hoặc địa phương trước khi xem xét các đề xuất chi tiêu cụ thể, sao cho tông mức chi của tất cả các đề xuất không được vượt quá mức trần đã xác định. Mức trần đó có thể được tính cụ thê thành tiền, tỷ lệ so với GDP hoặc cân đối giữa sô thu và mức chỉ tiêu.