Chương 1 TỔNG QUAN VỀ LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA YÊU SÁCH “ĐƢỜNG LƢỠI BÒ” CỦA TRUNG QUỐC 1. Thời điểm xuất hiện của yêu sách “đƣờng lƣỡi bò” Mang trong mình dòng máu “Đại Hán”, từ lâu trong lịch sử tư tưởng “bá quyền”, “sự hiếu chiến” đã ăn sâu vào tiềm thức của giới chức lãnh đạo và nhân dân Trung Quốc, hình thành nên chủ nghĩa “dân tộc cực đoan” với “giấc mộng Trung Hoa”, biến Trung Quốc thành cường quốc số một trên thế giới về mọi mặt, trong đó có vấn đề biển đảo. Tư tưởng đó đã cổ xúy mạnh mẽ cho những yêu sách phi lý và hành động gây hấn ngang ngược, bất chấp các quy định của của luật pháp và tập quán quốc tế của Trung Quốc trên Biển Đông, trong đó có yêu sách “đường lưỡi bò”. “Đường lưỡi bò” hay “đường chữ U”[90] (tiếng Anh là “U shaped line”, [44], tiếng Trung là ““U 形线), “đường đứt khúc 9 đoạn” (Tiếng Anh là “the nine dotted line”, tiếng Trung là “九段),"đường đứt khúc” hay “ranh giới lưỡi bò”, “đường lưỡi rồng” [49] … đều là cách gọi khác nhau mà Nhà nước, học giả Trung Quốc, Đài Loan và các học giả khác trên thế giới dùng để chỉ yêu sách của Trung Quốc ở Biển Đông, được vẽ sát vào bờ của các quốc gia ven Biển Đông như Việt Nam, Indonesia, Malaysia, Philippines và Brunei.
Con đường này có lịch sử hình thành vô cùng phức tạp, cụ thể: Theo phần lớn các học giả ở cả Trung Quốc đại lục và Đài Loan, năm 1947, Ty Phương vực thuộc Bộ Nội vụ Trung Hoa Dân Quốc đã xuất bản bản đồ “vị trí các đảo Nam Hải”, trong đó có xuất hiện đường biên giới quốc gia do 11 đoạn tạo thành [116], [117]. Trong bản đồ này, “đường lưỡi bò” thể hiện bao trùm xung quanh cả bốn nhóm quần đảo, bãi ngầm lớn trên biển Đông, đó là các quần đảo Hoàng Sa (Paracels), Trường Sa (Spratlys) và Pratas (Trung Quốc gọi là Đông Sa) và bãi cạn Macclesfield (Trung quốc gọi là Trung Sa) và đánh dấu rõ ràng Bãi ngầm James Shoal (Tăng Mẫu) ở cực Nam vào khoảng 40 vĩ Bắc [78, tr. Sau đó, vào tháng 01 năm 1948, Bộ Nội Vụ nước Cộng Hòa Trung Hoa chính thức công bố 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một bản đồ có tên Nanhai zhudao weizhi tu (Bản đồ các đảo Nam Hải), tháng 2 năm 1948 bản đồ này được xuất bản chính thức và trên bản đồ này có xuất hiện một đường mà nhiều học giả gọi là “đường chữ U” hay “đường đứt khúc” gồm 11 đoạn [118]. Trong khi đó, một số học giả lại gọi đó là “đường lưỡi bò” vì đường “nhìn giống một cái lưỡi bò liếm xuống biển Đông” [63].1: Bản đồ “Nam Hải chư đảo vị trí đồ” do Sở Phương vực (Trung Hoa dân quốc) biên soạn năm 1947 (Nguồn: Trung Hoa dân quốc (biên soạn) (1947), Bản đồ “Nam Hải chư đảo vị trí đồ” do Sở Phương vực, http://alohas.
Một số học giả khác còn cố đẩy thời gian xuất xứ của con đường này xa hơn nhằm mục đích giải thích có lợi cho Trung Quốc [44], chẳng hạn: Zou Keyuan (Châu Khắc Uyên)- Giáo sư Luật quốc tế, Nghiên cứu viên Viện phát triển Chiến lược biển- Cục Hải dương Trung Quốc, Cao Chí Quốc (Gao Zingua)- Thẩm phán ITLOS, Giả 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Binh Binh (Ja Bing Bing)- Giáo sư Đại học Thanh Hoa Bắc Kinh cho rằng bản đồ “đường lưỡi bò” lần đầu tiên được xuất hiện trong một bản đồ cá nhân có tên là Hu Jinjie (Hồ Tấn Tiếp)- người Trung Quốc vào tháng 12 năm 1914, sau khi Trung Hoa Dân Quốc giành lại nhóm đảo Dongsha (hay Pratas) từ đế quốc Nhật vào tháng 10 năm 1909 (theo lịch âm Trung Quốc). Cũng lưu ý rằng “đường lưỡi bò” của Hu Jinjie là một đường liên tục chạy từ biên giới đất liền của Trung Quốc và Việt Nam vòng xuống bao lấy Hoàng Sa (với điểm tận cùng phía Nam khoảng 15°, 16° vĩ bắc) sau đó vòng lên bọc lấy Pratas, chạy xuyên qua eo biển Đài Loan và cuối cùng kết thúc ở đường ranh giữa biển Hoa Đông và Hoàng Hải [111], [114]. Như vậy, “đường lưỡi bò” của Hu Jinjie không chứa Đài Loan (lúc đó còn trong tay Nhật) và Trường Sa [37]. Các bản đồ của Trung Quốc xuất bản từ giai đoạn những năm 1920 và 1930 sau đó đều dựa trên bản vẽ của Hu về vùng biển này [112].
Trong khi đó, Giả Vũ (Jia Yu)- Nghiên cứu viên Sở nghiên cứu chiến lược phát triển hải dương Cục hải dương quốc gia Trung Quốc, Lý Kim Minh (Li Jinming)- Giáo sư Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, Đại học Hạ Môn Trung Quốc [79], … lại cho rằng bản đồ “đường lưỡi bò” được xuất hiện vào năm 1935: Tháng 4 năm 1935, “Ủy ban đo đạc thủy bộ” công bố bản đồ các đảo ở Biển Đông thể hiện bao trùm xung quanh cả bốn nhóm quần đảo, bãi ngầm lớn trên biển Đông, đó là các quần đảo Hoàng Sa (Paracels), Trường Sa (Spratlys) và Pratas (Trung Quốc gọi là Đông Sa) và bãi cạn Macclesfield (Trung quốc gọi là Trung Sa) và đánh dấu rõ ràng Bãi ngầm James Shoal (Tăng Mẫu) ở cực Nam vào khoảng 40 vĩ Bắc [119]. Một số học giả khác, tiêu biểu như Nien-Tsu Alfred Hu- Giảng viên Đại học Quốc gia Cheng Kung, Đài Loan, M. Sheng-Ti Gau – Giảng viên Đại học Hải dương Quốc gia Đài Loan… lại chỉ ra rằng bản đồ “đường lưỡi bò” đã được Vụ Biên giới lãnh thổ, Bộ Nội vụ Chính phủ Trung Hoa Dân Quốc chính thức xuất bản lần đầu tiên vào tháng 12/1946 [80, tr. Trong bản đồ này, “đường lưỡi bò” được thể hiện gồm 11 nét bao trùm phần lớn Biển Đông và các đảo ở khu vực này [100].
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Bản đồ “đường lưỡi bò” gồm 11 đoạn của Cộng hòa Trung Hoa năm 1946 (Nguồn: (1). Chang Wei-I (1994), Nan-Hai Tsu-Yuan K’ai-Fa yu Chu-Ch’uan Wei- Hu (The Resources Exploitation and Sovereignty Protection of the South Sea), Taipei County, Taiwan: P’an Shih Library, December 1994. Tsu Alfred Hu (2010), "South China Sea: Troubled Waters or a Sea of Opportunity?", Ocean Development & International Law, Vol.
Đến tháng 12/1947, “đường lưỡi bò” mới được một viên chức của Chính phủ Cộng hòa Trung Hoa tên là Bai Meichu (Bạch Mi Sơ) vẽ lại đường này trong một bản đồ cá nhân để thể hiện cảm xúc của mình khi nghe tin về việc Pháp chiếm đóng các đảo Trường Sa năm 1933 những tác giả không nêu rõ đó là bản đồ nào. Lý do để viên chức họ Bạch vẽ đường này cũng chưa thật rõ ràng [69], tuy nhiên ông này đã từng hiệu đính bản đồ có “đường lưỡi bò” tương tự trong tập Bản đồ Kiến thiết Trung Hoa mới (中 國 建 設 新 地 圖 - Zhongguo Jianshe xin ditu - Trung quốc kiến thiết tân địa đồ) in vào giữa những năm 1930. Chính trong bản đồ này “đường lưỡi bò” lại mở rộng thêm lần nữa tới tận 4° vĩ bắc, bao luôn cả bãi cạn James [69]. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mặc dù không có sự thống nhất về thời điểm xuất hiện của bản đồ yêu sách “đường lưỡi bò”, song giới nghiên cứu Trung Quốc và Đài Loan đều có điểm chung trong việc: i) Nhận định năm 1947 là thời điểm bản đồ “đường lưỡi bò” được Trung Quốc chính thức xuất bản; ii) Chứng minh rằng bản đồ “đường lưỡi bò” có nguồn gốc tư nhân; iii) Khẳng định các quốc gia hữu quan và cộng đồng quốc tế thừa nhận sự tồn tại của yêu sách này.
Sự thay đổi của bản đồ yêu sách “đƣờng lƣỡi bò” từ sau khi nƣớc CHND Trung Hoa thành lập đến nay Theo nhận định của các học giả Trung Quốc, trên cơ sở kế thừa lập trường, chủ trương của chính quyền Tưởng Giới Thạch trước đó về vấn đề quyền lợi ở Biển Đông, CHND Trung Hoa đã tiếp tục xuất bản bản đồ thể hiện yêu sách chủ quyền biển đảo của mình. Tương tự như cách vẽ trong bản đồ được công bố năm 1948, các bản đồ của CHND Trung Hoa về cơ bản đều dùng đường đứt khúc để đưa các đảo ở Biển Đông vào phạm vi yêu sách chủ quyền của họ, chẳng hạn: Năm 1949, CHND Trung Hoa cũng cho ấn hành một bản đồ, trong đó “đường lưỡi bò” được thể hiện giống như trên bản đồ trước đó gồm 11 đoạn. Vị trí, hướng đi của từng đoạn được thể hiện cụ thể như sau: Bắt đầu từ ranh giới Trung-Việt, hai đoạn đầu tiên đi qua Vịnh Bắc Bộ; Đoạn thứ ba và thứ tư của đường này phân cách bờ biển Việt Nam với các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, tương ứng; Đoạn thứ năm và thứ sáu trên "đường lưỡi bò" đi qua Bãi cạn James (thực thể địa lý biển cực nam mà Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa và Trung Hoa Dân Quốc đều tuyên bố chủ quyền, giới hạn ở 4° vĩ Bắc), di chuyển theo hướng đông bắc, hai đoạn tiếp theo nằm giữa quần đảo Trường Sa ở phía này, và Borneo (Indonesia, Malaysia, và Brunei) và Philippines (tỉnh Palawan) ở phía kia. Đoạn thứ chín, thứ mười, và thứ mười một phân cách Philippines với Trung Hoa Dân Quốc [106].
Theo bản đồ này, “đường lưỡi bò” được thể xuất phát từ biên giới đất liền giữa Việt Nam và Trung Quốc trong vịnh Bắc Bộ, chạy xuống phía Nam tương tự như hình dáng của bờ Biển Đông và Đông Nam Việt Nam tới cực Nam của bãi đá san hô Scaborough Shoal (Tăng Mẫu) và sau đó quay ngược lên phía Bắc theo hướng đi song song với đường bờ biển phía Tây Sabah của Malaysia và Palawan của Philippines và quần đảo Luzon, kết thúc tại khoảng giữa eo Bashi nằm giữa Đài Loan và Philippines. Đường này được vẽ tùy tiện và không có tọa 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com độ xác định chính xác [109]. Các bản đồ ra đời sau khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập vẫn giữ lại đường 11 đoạn được vẽ theo kỹ thuật trên. Mãi cho tới năm 1953, dưới sự phê chuẩn của Thủ tướng Chu Ân Lai, đường 11 đoạn đã được điều chỉnh thành 9 đoạn, bỏ 2 đoạn trong Vịnh Bắc Bộ mà không rõ nguyên nhân.
Sau đó, năm 1954, Nhà xuất bản bản đồ đồ quốc doanh Xinhua đã phát hành “Bản đồ quy hoạch hành chính nước Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa”, xóa bỏ hai đoạn trong khu vực Vịnh Bắc Bộ và một đoạn gần Đài Loan, đồng thời bổ sung thêm một đoạn ở quần đảo Ryukyu của Nhật Bản, khiến “đường lưỡi bò” từ 11 đoạn xuống chỉ còn 9 đoạn.