CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ VỐN KINH DOANH VÀ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề lý luận cơ bản về vốn kinh doanh và phân tích hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh trong doanh nghiệp. Vốn kinh doanh 1. Khái niệm vốn kinh doanh Vốn có vai trò hết sức quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của nền kinh tế nói chung và của doanh nghiệp nói riêng.
Để tiến hành sản xuất kinh doanh trước hết doanh nghiệp phải có vốn, vốn đầu tư ban đầu và vốn bổ sung để mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh. Do vậy việc quản lí và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn là mục tiêu hàng đầu của doanh nghiệp. Nó đóng vai trò quyết định cho việc ra đời, hoạt động và phát triển của doanh nghiệp. Vậy vốn kinh doanh là gì? Đứng trên mỗi góc độ kinh tế khác nhau, mỗi quan điểm khác nhau, mỗi điều kiện kinh tế khác nhau thì lại có những quan niệm khác nhau về vốn.
Theo quan điểm của Mác, dưới góc độ các yếu tố sản suất, Mác cho rằng: “Vốn (tư bản) là giá trị đem lại giá trị thặng dư, là đầu vào của quá trình sản suất”. Định nghĩa của Mác về vốn có tầm khái quát lớn vì nó bao hàm đầy đủ bản chất và vai trò của vốn. Tuy nhiên, do hạn chế về trình độ phát triển của nền kinh tế, Mác chỉ bó hẹp khái niệm về vốn trong khu vực sản suất vật chất và cho rằng chỉ có quá trình sản xuất mới tạo ra giá trị thặng dư cho nền kinh tế. Đây là một hạn chế trong quan niệm về vốn của Mác.
David Begg, trong cuốn “Kinh tế học” ông đã đưa ra hai định nghĩa về vốn là: “Vốn hiện vật và vốn tài chính của doanh nghiệp.Vốn hiện vật là dự trữ các hàng hoá đã sản xuất ra để sản xuất các hàng hoá khác.Vốn tài chính là các giấy tờ có giá và tiền mặt của doanh nghiệp”. Như vậy, đã có sự đồng nhất vốn với tài sản của doanh nghiệp trong định nghĩa của David Begg. Nhìn chung các nhà kinh tế đã thống nhất ở điểm chung cơ bản: vốn là đầu vào cơ bản của quá trình sản xuất kinh doanh, được sử dụng để sản xuất ra hàng hóa GVHD: ThS. Phạm Thị Thu Hoài 6 SVTH: Nguyễn Thị Huyền Trang Luan van Trường: ĐH Thương mại Khoa: Kế toán - Kiểm toán và cung cấp dịch vụ cho thị trường.
Hiện nay khái niệm vốn kinh doanh được sử dụng phổ biến là: Vốn kinh doanh của doanh nghiệp thương mại (DNTM) là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ tài sản và các nguồn lực mà doanh nghiệp sử dụng trong hoạt động kinh doanh bao gồm: - Tài sản hiện vật như: Nhà kho, cửa hàng, hàng hoá dự trữ. - Tiền Việt Nam, ngoại tệ, vàng và đá quý. - Bản quyền sở hữu trí tuệ và các tài sản vô hình khác. Vốn kinh doanh của doanh nghiệp được hiểu là số tiền ứng trước về toàn bộ tài sản hữu hình và tài sản vô hình phục vụ cho sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp nhằm mục đích kiếm lời.
Phân loại vốn kinh doanh Có nhiều cách phân loại vốn, tùy thuộc vào mỗi góc độ khác nhau ta có các cách phân loại khác nhau. Theo đặc điểm luân chuyển: - Vốn cố định: Là biểu hiện bằng tiền của của TSDH. Kết cấu VCĐ gồm: giá trị của TSCĐ, bất động sản đầu tư, đầu tư tài chính dài hạn, tài sản dài hạn khác. VCĐ có đặc điểm là thời gian luân chuyển kéo dài từ một măm trở lên.
Sự luân chuyển này phụ thuộc vào quá trình khai thác, sử dụng và bảo quản các tài sản dài hạn cũng như các chính sách tài chính có liên quan của doanh nghiệp. (Giáo trình tài chính doanh nghiệp thương mại – PGS.TS Đinh Văn Sơn – Đại học ThươngMại). - Vốn lưu động: Là biểu hiện bằng tiền của tài sản lưu động. VLĐ có đặc điểm là thời gian luân chuyển ngắn thường là một năm hoặc một chu kỳ kinh doanh của DN.
Sự luân chuyển này phụ thuộc vào quá trình khai thác, sử dụng và bảo quản cũng như các chính sách tài chính có liên quan của từng DN. (Giáo trình tài chính doanh nghiệp thương mại- PGS.TS Đinh Văn Sơn – Đại học Thương Mại). Việc phân chia này giúp cho DN thấy được tỷ trọng, cơ cấu từng loại vốn. Từ đó, doanh nghiệp lựa chọn cho mình một cơ cấu vốn sao cho hợp lý.
Phạm Thị Thu Hoài 7 SVTH: Nguyễn Thị Huyền Trang Luan van Trường: ĐH Thương mại Khoa: Kế toán - Kiểm toán Theo nguồn hình thành: - Vốn chủ sở hữu: Là phần vốn thuộc quyền sở hữu của chủ doanh nghiệp, doanh nghiệp có quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạn, bao gồm: vốn điều lệ, vốn tự bổ sung, vốn doanh nghiệp Nhà nước tài trợ (nếu có). Trong đó: + Nguồn vốn điều lệ: Trong các doanh nghiệp tư nhân vốn điều lệ là vốn đầu tư ban đầu do chủ sở hữu bỏ ra. Trong các doanh nghiệp Nhà nước vốn điều lệ là vốn đầu tư ban đầu do Nhà nước cấp một phần (hoặc toàn bộ). + Nguồn vốn tự bổ sung: Bao gồm tất cả các nguồn vốn mà doanh nghiệp tự bổ sung từ nội bộ doanh nghiệp như: từ lợi nhuận để lại, quỹ khấu hao, các quỹ dự phòng tài chính và quỹ đầu tư phát triển… Nguồn vốn chủ sở hữu là một nguồn vốn quan trọng và có tính ổn định cao, thể hiện quyền tự chủ về tài chính của doanh nghiệp.
Tỷ trọng của nguồn vốn này trong cơ cấu nguồn vốn càng lớn, sự độc lập về tài chính của doanh nghiệp càng cao và ngược lại. - Nợ phải trả: Là tất cả các khoản nợ phát sinh trong quá trình kinh doanh mà doanh nghiệp có trách nhiệm phải thanh toán cho các tác nhân kinh tế, bao gồm: + Nguồn vốn chiếm dụng hợp pháp: Trong quá trình SXKD của doanh nghiệp đương nhiên phát sinh các quan hệ thanh toán giữa doanh nghiệp với các tác nhân kinh tế khác như với Nhà nước, với CBCNV, với khách hàng, với người bán từ đó mà phát sinh vốn chiếm dụng và vốn bị chiếm dụng. Thuộc về vốn chiếm dụng hợp pháp có các khoản vốn sau: Các khoản nợ khách hàng chưa đến hạn trả. Các khoản phải nộp Ngân sách Nhà nước chưa đến hạn nộp.
Các khoản phải thanh toán với CBCNV chưa đến hạn thanh toán. Nguồn vốn chiếm dụng chỉ mang tính chất tạm thời, doanh nghiệp chỉ có thể sử dụng trong thời gian ngắn nhưng vì nó có ưu điểm nổi bật là doanh nghiệp không phải trả chi phí sử dụng vốn, đòn bẩy tài chính luôn dương, nên trong thực tế doanh nghiệp nên triệt để tận dụng nguồn vốn này trong giới hạn cho phép nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn mà vẫn đảm bảo kỷ luật thanh toán. + Các khoản nợ vay: Bao gồm toàn bộ vốn vay ngắn - trung - dài hạn ngân hàng, nợ trái phiếu và các khoản nợ khác. Phạm Thị Thu Hoài 8 SVTH: Nguyễn Thị Huyền Trang Luan van Trường: ĐH Thương mại Khoa: Kế toán - Kiểm toán Thông thường, một doanh nghiệp phải phối hợp cả hai nguồn vốn chủ sở hữu và nợ phải trả để đảm bảo nhu cầu vốn cho hoạt động SXKD của doanh nghiệp một cách hiệu quả nhất.
Theo thời gian huy động và sử dụng vốn: - Nguồn vốn thường xuyên: Đây là nguồn vốn có tính chất ổn định mà doanh nghiệp có thể sử dụng trong thời gian dài, bao gồm: Nguồn vốn chủ sở hữu và các khoản nợ dài hạn. Nguồn vốn này thường được sử dụng để đầu tư TSCĐ và một bộ phận TSLĐ thường xuyên, cần thiết. - Nguồn vốn tạm thời: Là nguồn vốn có tính chất ngắn hạn (dưới 1 năm) mà doanh nghiệp có thể sử dụng để đáp ứng các nhu cầu về vốn có tính chất tạm thời, bất thường phát sinh trong hoạt động SXKD của doanh nghiệp. Cách phân loại này giúp cho người quản lý doanh nghiệp xem xét huy động các nguồn vốn một cách phù hợp với thời gian sử dụng, lập kế hoạch tài chính và hình thành những dự định về tổ chức vốn trong tương lai.
Theo phạm vi huy động vốn: - Nguồn vốn bên trong doanh nghiệp: là nguồn vốn có thể huy động được từ bản thân doanh nghiệp bao gồm: tiền khấu hao TSCĐ, lợi nhuận để lại, các khoản dự phòng, thu từ thanh lí nhượng bán TSCĐ… - Nguồn vốn bên ngoài doanh nghiệp: là nguồn vốn mà doanh nghiệp có thể huy động từ bên ngoài bao gồm: vốn vay ngân hàng và các tổ chức kinh tế khác, vốn liên doanh liên kết, vốn huy động từ phát hành trái phiếu, nợ người cung cấp và các khoản nợ khác. Đặc điểm và vai trò của vốn kinh doanh Đặc điểm của vốn kinh doanh - Vốn kinh doanh đại diện cho một lượng tài sản nhất định: Điều này có nghĩa vốn là biểu hiện bằng giá trị của tài sản hữu hình và vô hình như: nhà xưởng, máy móc, thiết bị, chất xám,. - Vốn luôn vận động để sinh lời: Vốn được biểu hiện bằng tiền, để biến thành vốn thì đồng tiền đó phải được đưa vào hoạt động kinh doanh để sinh lời. Trong quá trình vận động đồng vốn có thể thay đổi hình thái biểu hiện, nhưng điểm xuất phát GVHD: ThS.
Phạm Thị Thu Hoài 9 SVTH: Nguyễn Thị Huyền Trang Luan van Trường: ĐH Thương mại Khoa: Kế toán - Kiểm toán và điểm cuối cùng của vòng tuần hoàn phải là tiền, đồng tiền phải quay về điểm xuất phát với giá trị lớn hơn – đó là nguyên lí đầu tư, sử dụng và bảo toàn vốn. - Vốn có giá trị về mặt thời gian: Trong điều kiện kinh tế thị trường do ảnh hưởng của giá cả, lạm phát nên tại mỗi thời điểm khác nhau đồng tiền có giá trị khác nhau. - Vốn phải được tích tụ tập trung đến một lượng nhất định mới có thể phát huy tác dụng: Doanh nghiệp muốn khởi nghiệp thì nhất thiết phải có một lượng vốn đủ lớn do đó các doanh nghiệp không chỉ khai thác các tiềm năng về vốn mà còn phải tìm cách huy động thu hút nguồn vốn như: góp vốn liên doanh, phát hành cổ phiếu. - Vốn được quan niệm là hàng hoá đặc biệt: Những người sử dụng trong một thời gian nhất định, phải trả một khoản chi phí nhất định cho chủ sở hữu đó là lãi vay.
- Vốn phải gắn với chủ sở hữu: Mỗi một đồng vốn phải được gắn liền với một chủ sở hữu nhất định. Trong nền kinh tế thị trường không thể có những đồng vốn vô chủ. Cũng cần phân biệt quyền sử dụng và quyền sở hữu vốn.