CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TÀI SẢN TRONG DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan chung về tài sản 1. Khái niệm tài sản Tài sản của doanh nghiệp là tất cả các nguồn lực có thực, hữu hình hoặc vô hình, gồm các vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định, có khả năng mang lại lợi ích kinh kế tương lai cho doanh nghiệp đó (Nguyễn Đình Kiệm và Bạch Đức Hiển, 2012). Theo Chuẩn mực Kế toán Quốc tế: Tài sản là nguồn lực do doanh nghiệp kiểm soát, là kết quả của những hoạt động trong quá khứ, mà từ đó một số lợi ích kinh tế trong tương lai có thể dự kiến trước một cách hợp lý.
Theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam: Tài sản là nguồn lực do doanh nghiệp kiểm soát được và mang lại lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp trong tương lai. Như vậy, tài sản của doanh nghiệp phải thoả mãn các điều kiện như sau: Thứ nhất, tài sản có khả năng tiền tệ hoá hay nói cách khác phải xác định được giá trị của tài sản một cách đáng tin cậy. Thứ hai, doanh nghiệp có khả năng kiểm soát được tài sản này. Thứ ba là tài sản phải tạo ra lợi ích kinh tế trong tương lai cho doanh nghiệp.
Lợi ích kinh tế này được thể hiện trong các trường hợp như: Tài sản được sử dụng một cách đơn lẻ hoặc kết hợp với các tài sản khác trong sản xuất sản phẩm để bán hay cung cấp dịch vụ cho khách hàng; Hoặc tài sản dùng để bán hoặc trao đổi lấy tài sản khác; Hoặc tài sản dùng để thanh toán các khoản nợ phải trả; Hoặc tài sản dùng để phân phối cho các chủ sở hữu của doanh nghiệp. Cuối cùng, tài sản của doanh nghiệp phải là kết quả hình thành của các sự kiện trong quá khứ như mua, trao đổi, tự xây dựng… 9 1. Phân loại tài sản Tài sản doanh nghiệp được chia theo nhiều tiêu thức khác nhau để quản lý như phân loại theo thời gian, phân loại theo hình thái biểu hiện, phân loại theo chính chất luân chuyển. Tuy nhiên trong khoá luận tốt nghiệp, Tác giả sử dụng cách phân loại tài sản theo thời gian để phân tích hiệu quả sử dụng tài sản trong doanh nghiệp.
Do đó tác giả chỉ đề cập đến phương pháp phân loại này trong Khoá luận. Theo tiêu thức thời gian thì tài sản của doanh nghiệp thường được phân chia chia thành tài sản ngắn hạn và tài sản dài hạn. Tài sản ngắn hạn: Tài sản ngắn hạn trong doanh nghiệp là tài sản có thời gian thu hồi vốn và sử dụng trong thời gian 12 tháng. Vai trò chính của tài sản ngắn hạn trong doanh nghiệp làm đảm bảo quá trình sản xuất kinh doanh diễn ra thường xuyên liên tục, do đó tài sản ngắn hạn trong doanh nghiệp có một số đặc điểm khác biệt so với tài sản dài hạn, cụ thể: Trước hết là tài sản ngắn hạn trong doanh nghiệp có khả năng chuyển đổi dễ dàng thành tiền và thời gian luân chuyển nhanh chóng.
Hơn nữa do những khoản đầu tư cho tài sản ngắn hạn có thể thu hồi dễ dàng với chi phí thấp nên tài sản ngắn hạn dễ dàng thích nghi với sự thay đổi của hoạt động sản xuất kinh doanh. Cuối cùng là khi tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh, tài sản ngắn hạn luôn thay đổi hình thái vật chất và chuyển toàn bộ giá trị của tài sản vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ. Tài sản ngắn hạn gồm: Tiền và các khoản tương đương tiền, hàng tồn kho, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, các khoản phải thu ngắn hạn, và tài sản ngắn hạn khác. Tài sản dài hạn: Tài sản dài hạn những tài sản có thời gian sử dụng và thu hồi vốn trên 12 tháng.
TSDH của doanh nghiệp có một số đặc điểm khác biệt so với TSNH như TSDH có tính thanh khoản thấp và thời gian luân chuyển dài. Ngoài ra, tính linh hoạt của TSDH thấp do khả năng thu hồi vốn chậm. 10 Thư viện ĐH Thăng Long Thêm vào đó, trong quá trình tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh TSDH thường giữ nguyên hình thái vật chất và chỉ chuyển một phần giá trị vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ thông qua các phương pháp phân bổ chi phí hoặc khấu hao.TSDH của doanh nghiệp bao gồm: Các khoản phải thu dài hạn, tài sản cố định (TSCĐ), bất động sản đầu tư, các khoản đầu tư tài chính dài hạn và các khoản phải thu dài hạn khác. Hiệu quả sử dụng tài sản trong doanh nghiệp 1.
Khái niệm về Hiệu quả sử dụng tài sản trong doanh nghiệp Theo nghĩa rộng, “Hiệu quả - Performance” thể hiện mức thành tựu của công việc đã và đang thực hiện. Vì “Performance-hiệu quả” xuất phát nguyên gốc từ “Parfourman” có nghĩa là “achive or complete in particurlaly ” hoặc “to bring to a successful issue”. “Performance – Hiệu quả” được đề cập đến là việc hoàn thành nhiệm vụ với các tiêu chuẩn định trước như tính chính xác, tính đầy đủ (trọn vẹn), chi phí bỏ ra và thời gian thực hiện nhiệm vụ đó. “Hiệu quả - Performance” của DN hoặc tổ chức là mức thành tựu trong hoạt động của DN/tổ chức trong một khoảng thời gian với những tiêu chuẩn về hiệu quả chi phí (cost efficiency – đạt được kết quả tối đa với chi phí đầu vào tối thiều), về độ tin cậy, về trách nhiệm của nhà quản lý.
“Hiệu quả” trong DN/tổ chức không chỉ đề cập đến kết quả đạt được mà còn đề cập đến chất lượng hoạt động của tổ chức. Như vậy, “Financial performance – HQTC” đề cập đến mức thành tựu của hoạt động tài chính trong DN/tổ chức. HQTC đề cập đến sức khoẻ tài chính của DN hoặc tổ chức. HQTC được đo lường bằng nhiều thước đo khác nhau tùy vào mục đích nghiên cứu.
Thông thường, HQTC được đo lường thông qua hệ thống chỉ tiêu tài chính và phi tài chính. Mỗi nhóm chỉ tiêu có những ưu điểm và nhược 11 điểm khác nhau, từ đó bổ sung cho nhau để tạo nên thước đo chính xác nhất về HQTC của DN trong từng thời kỳ Hiệu quả sử dụng tài sản thuộc hiệu quả tài chính, do đó hiệu quả tài sản đề cập đến mức thành tựu của hoạt động sử dụng tài sản trong DN. Giống như hiệu quả tài chính hiệu quả sử dụng tài sản của doanh nghiệp cũng được đo lường thông qua nhóm chỉ tiêu tài chính và phi tài chính. Tuy nhiên, trong Khoá luận, tác giả chỉ sử dụng nhóm chỉ tiêu tài chính để đo lường hiệu quả sử dụng tài sản của doanh nghiệp.
Thước đo hiệu quả sử dụng tài sản Để đo lường hiệu quả sử dụng tài sản trong doanh nghiệp, Tác giả chia nhóm chỉ tiêu đo lường thành thước đo hiệu quả sử dụng chung, thước đo hiệu quả sử dụng tài sản ngắn hạn và thước đo hiệu quả sử dụng tài sản dài hạn. Thước đo hiệu quả sử dụng chung của tài sản Thước đo hiệu quả sử dụng chung của tài sản bao gồm số vòng quay của tài sản và tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản. Số vòng quay của tài sản 𝑇ổ𝑛𝑔 𝑑𝑜𝑎𝑛ℎ 𝑡ℎ𝑢 𝑡ℎ𝑢ầ𝑛 Số vòng quay của tài sản = 𝑇à𝑖 𝑠ả𝑛 𝑏ì𝑛ℎ 𝑞𝑢â𝑛 Chỉ tiêu này cho biết trong một kỳ phân tích các tài sản quay được bao nhiêu vòng, chỉ tiêu này càng cao, chứng tỏ các tài sản vận động nhanh, góp phần tăng doanh thu và là điều kiện nâng cao lợi nhuận cho doanh nghiệp. Nếu chỉ tiêu này thấp, chứng tỏ các tài sản vận động chậm, có thể hàng tồn kho, sản phẩm dở dang nhiều, làm cho doanh thu của doanh nghiệp giảm.
Tuy nhiên, chỉ tiêu này phụ thuộc vào đặc điểm ngành nghề kinh doanh, đặc điểm cụ thể của tài sản trong các doanh nghiệp. Tỷ suất sinh lời của tổng tài sản 12 Thư viện ĐH Thăng Long Chỉ tiêu thể hiện khả năng tạo ra lợi nhuận sau thuế của tài sản mà doanh nghiệp sử dụng cho hoạt động kinh doanh. 𝐿ợ𝑖 𝑛ℎ𝑢ậ𝑛 𝑠𝑎𝑢 𝑡ℎ𝑢ế Tỷ suất sinh lời của Tài sản (ROA) = 𝑇à𝑖 𝑠ả𝑛 𝑏ì𝑛ℎ 𝑞𝑢â𝑛 Chỉ tiêu này cho biết, trong một kỳ phân tích, doanh nghiệp đầu tư 100 đồng tài sản, thì thu được bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp, chỉ tiêu này càng cao chứng tỏ hiệu quả sử dụng tài sản của doanh nghiệp càng cao. Thước đo hiệu quả sử dụng tài sản ngắn hạn Thước đo hiệu quả sử dụng tài sản ngắn hạn bao gồm nhóm chỉ tiêu chung và nhóm chỉ tiêu thành phần.
Thứ nhất là nhóm chỉ tiêu chung bao gồm nhóm chỉ tiêu phản ánh khả năng thanh toán ngắn hạn, số vòng quay của tài sản ngắn hạn, mức tiết kiệm tương đối và tuyệt đối của tài sản ngắn hạn, tỷ suất sinh lời của tài sản ngắn hạn. Nhóm chỉ tiêu phản ánh khả năng thanh toán ngắn hạn bao gồm khả năng thanh toán ngắn hạn, khả năng thanh toán nhanh và khả năng thanh toán tức thời Khả năng thanh toán ngắn hạn: Chỉ tiêu này cho biết với tổng giá trị của TSNH hiện có doanh nghiệp có đảm bảo khả năng thanh toán các khoản nợ ngắn hạn không. Chỉ tiêu này càng cao khả năng thanh toán nợ ngắn hạn của doanh nghiệp càng tốt và ngược lại Khả năng thanh toán TSNH bình quân = ngắn hạn Nợ ngắn hạn bình quân 13 Khả năng thanh toán nhanh: Chỉ số thanh toán nhanh đo lường mức thanh khoản cao hơn. Chỉ những tài sản có tính thanh khoản cao mới được đưa vào để tính toán TSNH bình quân- Hàng tồn kho bình Khả năng thanh toán = quân nhanh Nợ ngắn hạn bình quân Khả năng thanh toán tức thời: Chỉ tiêu này cho biết doanh nghiệp có khả năng thanh toán ngay lập tức được bao nhiêu lần nợ quá hạn, đến hạn bằng các khoản tiền và tương đương tiền.
Khả năng thanh toán Tiền và các khoản tương tiền bình quân = tức thời Nợ ngắn hạn bình quân Chỉ tiêu số vòng quay của tài sản ngắn hạn: Chỉ tiêu này cho biết trong kỳ phân tích TSNH quay được bao nhiêu vòng, chỉ tiêu này càng cao chứng tỏ hiệu quả sử dụng tài sản ngắn hạn là tốt. Hay 1 đồng giá trị tài sản ngắn hạn đầu tư trong kỳ thì thu được bao nhiêu đồng doanh thu thuần, chỉ tiêu này thể hiện sự vận động của tài sản ngắn hạn trong kỳ, chỉ tiêu này càng cao chứng tỏ tài sản ngắn hạn vận động nhanh, là nhân tố góp phần nâng cao lợi nhuận.