CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp 1.Khái niệm về hiệu quả kinh doanh Hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế được nghiên cứu từ rất sớm, nó bắt đầu được tìm hiểu từ thế kỷ thứ XVIII bởi các nhà kinh tế học trên toàn thế giới. Cho đến hiện tại thì đã có rất nhiều các tác giả đưa ra những quan niệm, ý kiến khác nhau về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Dưới đây là một số các quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Theo quan điểm của nhà kinh tế học Adam Smith: “ hiệu quả là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, doanh thu tiêu thụ hàng hóa” (theo: kinh tế thương mại dịch vụ - nhà xuất bản thống kê 1998). Quan điểm của Adam Smith đã đồng nhất hiệu quả với chỉ tiêu kết quả của hoạt động sản xuất kinh doanh. Theo đó thì với các mức chi phí bỏ ra khác nhau mà đem lại cùng một kết quả thì sẽ được xem là có hiệu quả như nhau. Như vậy, quan điểm này của ông mới chỉ xét đến các kết quả đầu ra mà chưa đề cập đến ảnh hưởng của các yếu tố đầu vào và cần phải phân định rõ ràng sự khác nhau giữa kết quả và hiệu quả.
Còn theo góc nhìn của P. Nordhaus thì : “ Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng một loại hàng hóa mà không cắt giảm đi sản lượng của một loại hàng hóa khác. Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên giới hạn sản xuất của nó ” (theo VOER- Tài nguyên giáo dục mở Việt Nam). Trong quan điểm này đã đề cập tới việc phân bổ có hiệu quả các nguồn lực của xã hội.
Nếu việc phân bổ và sử dụng các nguồn lực này nằm trên đường giới hạn khả năng sản xuất thì sẽ khiến cho nền kinh tế đạt được hiệu quả cao. Mức hiệu quả được đề cập trên đây là mức hiệu quả cao nhất mà có thể đạt được trên giới hạn năng lực sản xuất của doanh nghiệp. Ngoài ra, còn xuất hiện một số các quan điểm khác lại cho rằng hiệu quả kinh tế được xác định thông qua tỷ số giữa 2 đại lượng là kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó. Nhà quản trị học Manfred Kuhn cũng đồng tình với quan niệm này, theo ông: “ Tính hiệu quả được xác định bằng cách lấy kết quả tính theo 5 đơn vị giá trị chia cho chi phí kinh doanh” ( theo VOER- Tài nguyên giáo dục mở Việt Nam).
Góc nhìn nhận này đã cho thấy mối quan hệ so sánh tương đối giữa kết quả đạt được và chi phí, việc đạt được hiệu quả kinh doanh còn phụ thuộc vào doanh nghiệp sử dụng hợp lý các nguồn lực bỏ ra. Tuy nhiên, quan điểm này chưa thấy được mối quan hệ ràng buộc và tác động qua lại giữa hai đại lượng. Theo đó, hiệu quả được tính theo công thức: 𝐾 H= 𝐶 Trong đó H: hiệu quả K: kết quả đạt được C: Chi phí bỏ ra Từ những phân tích về các quan điểm trên và tham khảo thêm các nguồn tài liệu khác có thể tổng hợp đưa ra khái niệm chung nhất về hiệu quả kinh doanh đó là: “Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế được thiết lập trên cơ sở so sánh tương quan giữa hai đại lượng là kết quả đầu ra và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó. Qua đó phản ánh được trình độ khai thác, sử dụng các nguồn lực sẵn có để đạt được các mục tiêu, kết quả cao nhất với hao phí nguồn lực thấp nhất trong điều kiện kết hợp hài hòa giữa hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội”.
Bản chất của hiệu quả kinh doanh Tất cả các tổ chức tham gia hoạt động vào nền sản xuất xã hội đều mong muốn mục tiêu là đạt được hiệu quả trên các phương diện về kinh tế, xã hội và môi trường. Tùy thuộc vào tổ chức thuộc loại thành phần kinh tế nào thì sẽ có sự quan tâm đối với việc đạt hiệu quả trên các phương diện khác nhau. Xét về bản chất, thì các doanh nghiệp có hoạt động sản xuất kinh doanh thường quan tâm đến hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội, trong đó tập trung chủ yếu vào hiệu quả kinh tế. Để có thể hiểu rõ về bản chất của hiệu quả kinh doanh thì cần biết phân biệt khái niệm hiệu quả kinh doanh và kết quả kinh doanh.
Kết quả và hiệu quả là hai phạm trù khác nhau nhưng giữa chúng lại có mối liên hệ. Kết quả kinh doanh cho biết quy mô đầu ra đạt được sau một khoảng thời gian kinh doanh của doanh nghiệp, 6 được biểu hiện bằng chỉ tiêu định lượng (sản lượng, doanh thu, lợi nhuận) hoặc chỉ tiêu định tính (uy tín, chất lượng). Kết quả kinh doanh chỉ cho biết quy mô đầu ra đạt được là lớn hay nhỏ, chứ không phản ánh về mặt chất lượng hoạt động kinh doanh.Và từ kết quả thu được sẽ dùng để tính toán ra hiệu quả kinh doanh.Còn hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế cho thấy mặt chất lượng của hoạt động kinh doanh và nó phản ánh khả năng, trình độ sử dụng các nguồn lực sản xuất ban đầu (đất đai, vốn, lao động) sao cho đạt được kết quả đầu ra cao nhất với hao phí nguồn lực ít nhất trong hoạt động sản xuất kinh doanh Vậy về bản chất thì hiệu quả kinh doanh là sự so sánh giữa 2 đại lượng là kết quả đầu ra và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó. Chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất hoạt động kinh doanh được tính theo công thức: 𝐾 H= 𝐶 Trong đó H là hiệu quả sản xuất kinh doanh K là kết quả đạt được C là chi phí bỏ ra để có được kết quả Chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh là một tỷ số so sánh dùng để phản ánh chất lượng hoạt động sản xuất kinh doanh.
Doanh nghiệp muốn đạt được hiệu quả kinh doanh chỉ khi sử dụng hiệu quả và khái thác tối đa các nguồn lực đầu vào. Thông qua các chỉ tiêu tài chính cho biết hiệu quả của sản xuất kinh doanh đã giúp cho các nhà quản trị đánh giá được trình độ sử dụng nguồn lực của doanh nghiệp mình và ra các quyết định phù hợp trong thời gian tới. Tuy nhiên, để đảm bảo độ chính xác của các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất kinh doanh thì cần phải xem xét tới toàn diện cả nguồn số liệu, không gian, thời gian và được đặt trong mối quan hệ với hiệu quả xã hội. Tổng quan về phân tích hiệu quả sản xuất kinh doanh 1.
Khái niệm phân tích hiệu quả sản xuất kinh doanh Phân tích hiệu quả sản xuất kinh doanh là quá trình thu thập và xử lý thông tin của doanh nghiệp, sau đó sử dụng các phương pháp phân tích phù hợp để có thể đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp trong quá khứ hoặc hiện tại và có thể dự 7 báo hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp trong tương lai, trên cơ sở đó giúp cho nhà quản trị có thể đưa ra các quyết định phù hợp với mục tiêu theo đuổi trong tương lai của doanh nghiệp. Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp được đánh giá thông qua việc phân tích sự biến động, thay đổi của các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất kinh doanh được tính toán dựa trên số liệu báo cáo tài chính của doanh nghiệp ở kì này với kì trước hoặc giữa các doanh nghiệp trong cùng nghành. Phân tích hiệu quả sản xuất kinh doanh là công cụ quan trọng và cần thiết cho các doanh nghiệp nâng cao hiệu quả kinh doanh để tiếp tục duy trì tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh trạnh khắc nghiệt hiện nay. Tuy nhiên, việc phân tích phải dựa trên đúng tình hình, thực trạng của doanh nghiệp để có chiến lược phù hợp giúp nâng cao hiệu quả kinh doanh.
Vai trò của phân tích hiệu quả sản xuất kinh doanh Thông qua phân tích hiệu quả sản xuất kinh doanh đã cung cấp thông tin về hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó cho thấy điểm mạnh, điểm yếu của doanh nghiệp trong việc khai thác, sử dụng các nguồn lực đầu vào và nguyên nhân của những hạn chế đó. Do đó, phân tích sẽ giúp các đối tượng quan tâm đến doanh nghiệp thấy được thực trạng hiệu quả kinh doanh và là căn cứ để ra các quyết định phù hợp với mục tiêu của họ. Phân tích hiệu quả sản xuất kinh doanh đem lại các lợi ích khác nhau tùy vào đối tượng và mục đích sử dụng của họ. + Đối với nhà quản trị: Việc phân tích có vai trò giúp nhà quản trị đánh giá được hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp một cách thường xuyên, xem xét các chỉ tiêu kinh tế có đạt theo mục tiêu ban đầu đặt ra hay không, rút ra những điểm cần cải tiến, khắc phục và nhanh chóng đưa ra các phương án giải quyết phù hợp.
Đồng thời, dựa vào phân tích còn hỗ trợ cho doanh nghiệp trước khi đưa ra các quyết định quan trọng (như thay đổi quy mô hoạt động, thay đổi mặt hàng kinh doanh) và là cơ sở cho nhà quản trị dự đoán hiệu quả kinh doanh trong tương lai để chuẩn bị trước các chiến lược kinh doanh thích hợp nhằm phòng ngừa rủi ro xảy ra. Ngoài ra, việc phân tích còn là công cụ hữu ích để ban quản trị kiểm soát, quản lý hoạt động cấp dưới. 8 + Đối với nhà đầu tư: Từ các thông tin của phân tích hiệu quả sản xuất kinh doanh, nhà đầu tư sẽ tự có những đánh giá đối với doanh nghiệp như: triển vọng phát triển trong tương lai của doanh nghiệp hoặc vị thế doanh nghiệp hiện tại và từ đó ra các quyết định đầu tư hay rút vốn. + Đối với các tổ chức tín dụng: Phân tích hiệu quả sản xuất kinh doanh sẽ cung cấp các thông tin để đánh giá khả năng thanh toán và hoàn trả khoản vay, khả năng sinh lời,…Các thông tin đó là cơ sở các tổ chức cấp tín dụng sẽ xem xét việc cấp khoản vốn tín dụng cho doanh nghiệp sử dụng.
+ Đối với cơ quan quản lý nhà nước: giúp cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý kiểm tra doanh nghiệp trong việc chấp hành thực hiện các nghĩa vụ, chức năng của doanh nghiệp.