CHƯƠNG 1 CƠ SỞ L LUẬN VỀ PH N T CH HIỆU QUẢ KINH DOANH 1. Tổng quan về hiệu quả kinh doanh 1. Khái ni m hi u quã kinh doanh Hiệu quả kinh doanh vốn rất đa dạng và phức tạp, được các nhà kinh tế đưa ra với nhiều khái niệm khác nhau. Có thể biết đến với các khái niệm sau đ y: - Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế biểu hiện sự phát triển kinh tế theo chiều s u, nó phản ánh trình độ khai thác các nguon lực trong quá trình tái sản xuất nhằm thực hiện m c tiêu kinh doanh.
- Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế được thể hiện bằng hệ thống chỉ tiêu kinh tế đặc trưng, thiết lập trên cơ sở so sánh tương quan giữa kết quả đầu ra với chi phí hoặc các yếu tố đầu vào, qua đó phản ánh trình độ s d ng chi phí hoặc các yếu tố đầu vào nhằm đạt được kết quả cao nhất trong điều kiện kết hợp hài hòa giữa hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội. - “Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ s d ng các nguon lực sẵn có của đơn vị cũng như của nền kinh tế để thực hiện các m c tiêu đề ra. Hiểu một cách đơn giản hiệu quả là lợi ích tối đa thu được trên chi phí tối thiểu, hiệu quả kinh doanh là kết quả kinh doanh tối đa trên chi phí kinh doanh tối thiểu”.[1,205] Có rất nhiều khái niệm khác nhau nhưng có thể khái quát lại như sau: Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế biểu hiện tập trung sự phát triển kinh tế theo chiều s u, phản ánh trình độ khai thác các nguon lực, chi phí cho các nguon lực đó trong quá trình kinh doanh nhằm thực hiện m c tiêu kinh doanh của doanh nghiệp. Kết quả kinh doanh Hiệu quả kinh doanh = Chi phí kinh doanh Kết quả kinh doanh hay kết quả đầu ra được đo bằng các chỉ tiêu như: T ng doanh thu, lợi nhuận gộp, lợi nhuận thuần,.
Còn các chi phí kinh doanh các yếu tố đầu vào bao gom: lao động, tư liệu lao động, đối tượng lao động, VCSH. Phân bi t ket quã và hi u quã Kết quả là số tuyệt đối, trong bất k hoạt động nào của con người cũng cho ra kết quả nhất định. Như vậy, kết quả là những thành quả doanh nghiệp đạt được trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Bao gom kết quả trung gian như khối lượng sản phẩm sản xuất, khối lượng tiêu th , doanh thu tiêu th và kết quả cuối cùng như lợi nhuận trước thuế, lợi nhuận sau thuế.
5 Hiệu quả là khi ta so sánh các chỉ tiêu kết quả với nhau và với các yếu tố đầu vào thì cho ta một chỉ tiêu hiệu quả. Hay nói cách khác, hiệu quả là chỉ tiêu phản ánh kết quả thu được trong mối liên hệ với nguon lực đã s d ng. Hiệu quả tuyệt đối Kết quả đầu ra – Chi phí đầu vào Kết quả cuối cùng Hiệu quả tương đối = Nguon lực đầu vào 1. Bãn chat cũa hi u quã kinh doanh “Hiệu quả kinh doanh là việc tiết kiệm và n ng cao năng suất lao động xã hội.
y là hai mặt có quan hệ mật thiết với nhau. Bởi vì, chính việc khan hiếm nguon lực và việc s d ng chúng có tính cạnh tranh nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của xã hội, đặt ra yêu cầu phải khai thác triệt để và tiết kiệm các nguon lực. ể đạt được m c tiêu kinh doanh phải chú trọng đến điều kiện nội tại của doanh nghiệp như: nguon vốn, lao động, cơ sở vật chất kỹ thuật,… phát huy nội lực đong thời tiết kiệm chi phí”[1, ]. Hay hiệu quả kinh doanh tức là n ng cao khả năng s d ng các nguon lực có hạn trong sản xuất, đạt được lựa chọn tối ưu.
Xét một cách c thể hơn về hiệu quả kinh doanh để thấy được bản chất thì thông qua hai mặt sau đ y: - Xét về mặt lượng: hiệu quả kinh doanh được thể hiện thông qua mối tương quan giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra để thu được kết quả đó. Tỷ lệ (Thu/Chi) càng lớn thì hiệu quả kinh doanh càng cao và ngược lại. - Xét về mặt định tính: hiệu quả kinh doanh được thể hiện thông qua công tác quản lý, nỗ lực của cán bộ công nh n viên trong việc rút ng n tiến độ, tiết kiệm nguyên vật liệu,… Nhìn chung hai mặt định tính và định lượng của phạm trù hiệu quả kinh doanh có mối liên hệ chặt chẽ, mật thiết với nhau. Sự cần thiet phãi nâng cao hi u quã kinh doanh cũa doanh nghi p Đối với doanh nghiệp Hiệu quả là chỉ tiêu t ng hợp nói lên kết quả của toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp.
Ta có thể thấy được sự cần thiết của việc n ng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp được thể hiện trên các khía cạnh sau: Bất k một doanh nghiệp nào hoạt động trong cơ chế thị trường, đặc biệt trong điều kiện hiện nay khi mà sự cạnh tranh diễn ra ngày càng gay g t và khốc liệt thì điều đầu tiên mà chủ doanh nghiệp quan t m đó là hiệu quả của quá trình kinh doanh. y là một chỉ tiêu kinh tế t ng hợp phản ánh hiệu quả của cả một quá trình 6 kinh doanh, đong thời còn là yêu cầu sống còn của doanh nghiệp. Doanh nghiệp chỉ có thể ton tại và phát triển khi mà hoạt động có hiệu quả. Hiệu quả của quá trình kinh doanh sẽ là điều kiện đảm bảo tái sản xuất, n ng cao chất lượng sản phẩm và hàng hóa, góp phần giúp cho doanh nghiệp củng cố được vị trí và điều kiện làm việc của người lao động.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp hoạt động không hiệu quả, thu không đủ bù đ p chi phí đã bỏ ra thì doanh nghiệp tất yếu sẽ đi đến con đường phá sản. Trên thực tế, ở nước ta đã có nhiều doanh nghiệp bị phá sản hoặc giải thể vì làm ăn không hiệu quả trong đó có cả các doanh nghiệp Nhà nước. Do vậy, việc n ng cao hiệu quả kinh doanh là một đòi hỏi tất yếu khách quan đối với tất cả các doanh nghiệp hoạt động trong cơ chế thị trường hiện nay. Do yêu cầu của sự ton tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp đòi hỏi nguon thu nhập của doanh nghiệp phải không ngừng tăng lên.
Nhưng trong điều kiện về các yếu tố kỹ thuật cũng như các yếu tố khác của quá trình kinh doanh chỉ thay đ i trong khuôn kh nhất định thì để tăng lợi nhuận đòi hỏi doanh nghiệp phải n ng cao hiệu quả kinh doanh. Như vậy hiệu quả kinh doanh là điều kiện hết sức quan trọng trong việc đảm bảo sự ton tại và phát triển của doanh nghiệp. Đối với nền kinh tế xã hội Khi doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả, đạt lợi nhuận cao sẽ đóng góp cho nền Kinh tế - Xã hội những khía cạnh sau: - Tăng sản phẩm xã hội - Tăng nguon thu cho ng n sách - N ng cao chất lượng hàng hóa, hạ giá thành, góp phần n định và tăng trưởng kinh tế - Tạo điều kiện và n ng cao mức sống cho người lao động 1. Phân loại hi u quã kinh doanh Hiệu quả là một phạm trù rộng lớn mang tính t ng hợp.
Vì vậy, trong việc tiếp cận, ph n tích và đánh giá chỉ tiêu này cần nhận thức rõ về tính đa dạng của các chỉ tiêu hiệu quả và ph n loại các chỉ tiêu hiệu quả theo các căn cứ sau: ăn c vào n i dung, tính chất của các t quả nhằm káp ng nhu c u ka dạng của mnc tiêu, có hai loại hi u quả: - Hiệu quả kinh tế: là mối quan hệ giữa kết quả kinh doanh và kết quả đạt được so với chi phí bỏ ra trong việc s d ng các nguon lực. Tức hiệu quả kinh tế là 7 tác động của lao động xã hội đã đạt được trong quá trình kinh doanh cũng như quá trình tái tạo trong việc tạo ra của cải vật chất và các dịch vụ. - Các hiệu quả khác: là hiệu quả xã hội về cải thiện điều kiện làm việc, đời sống, bảo vệ môi trường cho đến các mặt về chính trị, an ninh, quốc phòng. ăn c theo yêu c u tổ ch c xã h i và tổ ch c quản l inh t theo cấp quản l trong nền kinh t quoc dân, ng i ta chia hi u quả thành: - Hiệu quả kinh tế quốc dân - Hiệu quả kinh tế vùng, địa phương - Hiệu quả kinh tế xã hội khác - Hiệu quả kinh tế của các khu vực phi sản xuất như: Giáo dục, y tế,… - Hiệu quả kinh tế theo nguon lực sử dụng ăn c theo các nguyên nhân, các y u to sản xuất và các ph ng h ớng tác k ng k n hi u quả, ng i ta chia hi u quả thành: - Hiệu quả sử dụng lao động - Hiệu quả sử dụng tài sản - Hiệu quả sử dụng chi phí nguon vốn - Hiệu quả tuyệt đối - Hiệu quả tương đối 1.
Các nhân tố ãnh hưởng đen hi u quã kinh doanh - Hiệu quả kinh doanh là công cụ hữu hiệu để các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ quản trị kinh doanh. Vì ở mỗi giai đoạn phát triển của doanh nghiệp thì doanh nghiệp có những mục tiêu khác nhau nhưng mục tiêu bao trùm toàn bộ quá trình kinh doanh của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận trên cơ sở sử dụng tối ưu các nguon lực của doanh nghiệp. Vì vậy, các nhà quản trị phải sử dụng nhiều phương pháp, nhiều công cụ khác nhau, trong đó hiệu quả kinh doanh là một trong những công cụ hữu hiệu nhất để các nhà quản trị thực hiện chức năng quản trị của mình. - Xét trên phương diện lý luận và thực tiễn thì phạm trù hiệu quả kinh doanh đóng vai trò rất quan trọng và không thể thiếu được trong việc kiểm tra, đánh giá và phân tích nhằm đưa ra các giải pháp tối ưu nhất, lựa chọn được các phương pháp hợp lý nhất để thực hiện các mục tiêu của doanh nghiệp đã đề ra.
Những vấn đề chung về phân tích hiệu quả kinh doanh 1.