CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DOANH THU VÀ PHÂN TÍCH DOANH THU TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề lý luận về doanh thu và phân tích doanh thu 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm doanh thu Theo chuẩn mực kế toán số 14 – Doanh thu và thu nhập khác và theo Chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo quyết định số 15/2006QĐ-BTC ngày 20/03/2006 cũng như theo giáo trình Phân tích kinh tế doanh nghiệp thương mại 2008 của trường Đại học Thương Mại, trang 29: “Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp nhằm góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu”.
Các khoản thu hộ bên thứ ba không phải là nguồn lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ không được coi là doanh thu. Theo giáo trình Tài chính doanh nghiệp 2008 của trường Học Viện Tài Chính, trang 28: “Doanh thu bán hàng là biểu hiện của tổng giá trị các loại sản phẩm hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp đã bán ra trong một thời kỳ nhất định. Đây là bộ phận chủ yếu trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.” Như vậy, có rất nhiều khái niệm về doanh thu nhưng em xin lấy khái niệm về DT theo cách hiểu của chuẩn mực kế toán để thuận tiện cho việc lấy số liệu và phân tích doanh thu theo các nội dung. Phân loại doanh thu Doanh thu của doanh nghiệp bao gồm: doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh thu hoạt động tài chính và thu nhập khác.
Trong đó: Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản đã thu được tiền hoặc sẽ thu được tiền từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, hàng hóa, bất động sản đầu tư, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm cả các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có) – Chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo Quyết định 15/QĐ-BTC ngày 20/3/2006 của Bộ Tài Chính. Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: là một chỉ tiêu phản ánh kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định – Giáo SVTH: Nguyễn Thị Thu Hương 6 MSV: 11D150163 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS Đặng Văn Lương trình Phân tích kinh tế doanh nghiệp thương mại của trường ĐH Thương Mại xuất bản năm 2008. Doanh thu bán hàng được ghi nhận khi đồng thời thỏa mãn cả 5 điều kiện: a) Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua; b) Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa; c) Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn d) Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng; e) Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng. Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ: là toàn bộ số tiền thu được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản đã thu hoặc sẽ thu được từ bán thành phẩm, hàng hóa sau khi đã trừ đi các khoản giảm trừ doanh thu như chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại và các khoản thuế gián thu.
Doanh thu thuần được xác định theo công thức sau: Thuế Doanh Doanh Chiết TTĐB, thu Tổng doanh Giảm thu khấu thuế xuất thuần về thu BH & giá hàng hàng = - thương - - - khẩu, thuế BH & CCDV bán bán bị mại GTGT CCDV trả lại theo PPTT Doanh thu hoạt động tài chính: phản ánh doanh thu tiền lãi, tiền bản quyền, cổ tức, lợi nhuận được chia và doanh thu hoạt động tài chính khác của doanh nghiệp. Thu nhập khác: Là khoản thu góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu từ hoạt động ngoài các hoạt động tạo ra doanh thu. Các khoản giảm trừ doanh thu Theo giáo trình Tài chính doanh nghiệp thương mại 2008 của trường Đại học Thương mại: + Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn. + Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ được chấp nhận một cách đặc biệt trên giá đã thỏa thuận vì lý do hàng kém phẩm chất hay không đúng quy cách theo hợp SVTH: Nguyễn Thị Thu Hương 7 MSV: 11D150163 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS Đặng Văn Lương đồng, không đúng thời hạn ghi trong hợp đồng nhưng chưa đến mức độ bị trả lại do bên mua đồng ý chấp nhận giảm giá.
+ Giá trị hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại do không phù hợp với yêu cầu của người mua, do vi phạm hợp đồng kinh tế, vi phạm cam kết, kém phẩm chất, không đúng chủng loại quy cách. + Các khoản thuế gián thu bao gồm: thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, thuế giá trị gia tăng theo phương pháp trực tiếp phải nộp. Thuế xuất khẩu: là loại thuế gián thu đánh vào lại hàng hóa xuất khẩu thuộc danh mục hàng hóa bị đánh thuế qua cửa khẩu và biên giới Việt Nam. Thuế TTĐB: là một loại thuế gián thu đánh vào một số hàng hóa, dịch vụ nằm trong danh mục Nhà nước quy định cần điều tiết sản xuất hoặc tiêu dùng.
Thuế TTĐB được cấu thành trong giá bán hàng hóa, dịch vụ do người tiêu dùng chịu khi mua hàng hóa, dịch vụ. Thuế GTGT: là loại thuế gián thu, được tính trên khoản giá trị tăng them của hàng hóa, dịch vụ qua quá trình sản xuất và lưu thông. Một số vấn đề lý thuyết liên quan 1. Phương pháp xác định doanh thu Doanh thu được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản đã thu hoặc sẽ thu được.
Doanh thu phát sinh từ giao dịch được xác định bởi thỏa thuận giữa doanh nghiệp với bên mua hoặc bên sử dụng tài sản. Nó được xác định bằng giá trị hợp lý của các khoản đã thu được hoặc sẽ thu được sau khi trừ (-) các khoản chiết khấu thương mại, chiết khấu thanh toán, giảm giá hàng bán và giá trị hàng bán bị trả lại. Đối với các khoản tiền hoặc tương đương tiền không được nhận ngay thì doanh thu được xác định bằng cách quy đổi giá trị danh nghĩa của các khoản sẽ thu được trong tương lai về giá trị thực tế tại thời điểm ghi nhận doanh thu theo tỷ lệ lãi suất hiện hành. Giá trị thực tế tại thời điểm ghi nhận doanh thu có thể nhỏ hơn giá trị danh nghĩa sẽ thu được trong tương lai.
Khi hàng hóa hoặc dịch vụ được trao đổi để lấy hàng hóa hoặc dịch vụ tương tự về bản chất và giá trị thì việc trao đổi đó không được coi là một giao dịch tạo ra doanh thu. Khi hàng hóa hoặc dịch vụ được trao đổi để lấy hàng hóa hoặc dịch vụ khác không tương tự thì việc trao đổi đó được coi là một giao dịch tạo ra doanh thu. Trường SVTH: Nguyễn Thị Thu Hương 8 MSV: 11D150163 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS Đặng Văn Lương hợp này doanh thu được xác định bằng giá trị hợp lý của hàng hóa hoặc dịch vụ nhận về, sau khi điều chỉnh các khoản tiền hoặc tương đương tiền trả thêm hoặc thu thêm. Khi không xác định được giá trị hợp lý của hàng hóa hoặc dịch vụ nhận về thì doanh thu được xác định bằng giá trị hợp lý của hàng hóa hoặc dịch vụ đem trao đổi, sau khi điều chỉnh các khoản tiền hoặc tương đương tiền trả thêm hoặc thu thêm.
Ý nghĩa của việc tăng doanh thu và nhiệm vụ phân tích doanh thu 1.Ý nghĩa của việc tăng doanh thu Tăng doanh thu có ý nghĩa to lớn với cả bản thân doanh nghiệp và toàn xã hội. + Đối với doanh nghiệp, tăng doanh thu là điều kiện để doanh nghiệp thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ kinh doanh, nhanh chóng thu vốn, rút ngắn chu kì kinh doanh, tạo những điều kiện giúp doanh nghiệp không ngừng duy trì và mở rộng thị trường, thực hiện tốt nghĩa vụ với Nhà nước và tạo điều kiện tăng thu nhập cho người lao động. + Đối với xã hội, tăng doanh thu góp phần thỏa mãn tốt hơn các nhu cầu tiêu dùng hàng hóa cho xã hội, thúc đẩy nền kinh tế hàng hóa phát triển, đảm bảo cân đối cung cầu, ổn định giá cả thị trường và mở rộng giao lưu kinh tế giữa các vùng, miền và với các nước trong khu vực và thế giới.Nhiệm vụ phân tích doanh thu Phân tích tình hình doanh thu có nhiệm vụ làm rõ tình hình thực hiện các chỉ tiêu doanh thu bán hàng của doanh nghiệp trong kỳ về số lượng, kết cấu chủng loại và giá cả hàng bán…qua đó thấy được mức độ hoàn thành số chênh lệch tăng giảm của các chỉ tiêu kế hoạch doanh thu bán hàng của doanh nghiệp. Ngoài ra, phân tích tình hình doanh thu có nhiệm vụ làm rõ những mâu thuẫn tồn tại và những nguyên nhân ảnh hưởng khách quan cũng như chủ quan trong khâu bán hàng để từ đó tìm được những chính sách, biện pháp quản lý thích hợp nhằm đẩy mạnh bán hàng, tăng doanh thu.
Việc phân tích cung cấp một cách rõ ràng hơn về tình hình kinh doanh của doanh nghiệp giúp doanh nghiệp có hướng đi đúng đắn hơn, có thể thấy được những ưu, nhược điểm trong hoạt động của mình, từ đó có những biện pháp hạn chế những điểm yếu và đề ra những sáng kiến nhằm tận dụng thế mạnh của doanh nghiệp. Đồng thời, nhiệm vụ của phân tích doanh thu đó là cho người sử dụng thông tin thấy được những mâu thuẫn tồn tại và những nguyên nhân ảnh hưởng khách quan SVTH: Nguyễn Thị Thu Hương 9 MSV: 11D150163 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS Đặng Văn Lương cũng như chủ quan trong khâu bán hàng để từ đó tìm được những chính sách, biện pháp quản lý thích hợp nhằm đẩy mạnh bán hàng, tăng doanh thu. Như vậy thông qua việc phân tích doanh thu bán hàng giúp doanh nghiệp đánh giá chính xác tình hình thực hiện chỉ tiêu doanh thu. Đồng thời, những số liệu, tài liệu phân tích doanh thu bán hàng là cơ sở, căn cứ để phân tích các chỉ tiêu kinh tế khác như: phân tích tình hình mua hàng, phân tích tình hình chi phí hoặc lợi nhuận kinh doanh.
Ngoài ra, doanh nghiệp cũng sử dụng các số liệu phân tích doanh thu bán hàng để làm cơ sở, căn cứ xây dựng kế hoạch kinh doanh cho các kỳ tiếp theo.