CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH 1. Những vấn đề chung về công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh: 1. Một số nghiên cứu liên quan trong những năm vừa qua và tính mới của đề tài: Đề tài “Kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh về lĩnh vực dịch vụ vận tải tại công ty TNHH Thương mại – dịch vụ Trường Thắng” là một đề tài không còn mới đối với những nghiên cứu trước đây. Một số khóa luận ở những khóa trước tại trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế liên quan như: “Kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh tại công ty cổ phần vận tải Hùng Đạt, Hoàng Bích Phượng, khóa 2010 - 2014”; khóa luận “Kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh tại công ty TNHH MTV Mai Linh Huế, Nguyễn Thị Thôi, khóa 2013 -2017”;.
Tuy nhiên, không như những bài khóa luận về doanh thu và xác định kết quả hoạt động kinh doanh trên, phần chi phí chỉ đề cập để phục vụ cho phần hành xác định kết quả kinh doanh. Còn trong bài khóa luận của mình, doanh thu và chi phí đều là phần hành lớn nhất trong công ty nên tôi muốn tổng hợp và nhấn mạnh rõ cả 2 mảng này cùng với mảng xác định kết quả kinh doanh để có một cái nhìn tổng quát hơn về tình hình hoạt động kinh doanh của công ty. Bên cạnh đó, ngành dịch vụ vận tải hàng hóa là ngành chưa được các sinh viên khóa trước đề cập và nghiên cứu nhiều, một số khóa luận có đề cập tới ngành dịch vụ vận tải hành khách. Để có một cách nhìn tổng quan và đa dạng hơn nên đề tài tôi lựa chọn để nghiên cứu là: “Kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh tại Công ty TNHH Thương mại – dịch vụ Trường Thắng”, cụ thể hơn là về lĩnh vực dịch vụ vận tải hàng hóa bằng đường bộ.
Một số đặc điểm của loại hình vận tải hàng hóa bằng đường bộ ảnh hưởng đến công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh: SVTH: Huyền Tôn Nữ Hạ Quyên 5 of Economics, Hue University Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Thanh Bình Trên thị trường cạnh tranh, ngoài các hoạt động kinh doanh thương mại, hoạt động kinh doanh dịch vụ cũng rất đa dạng. Bao gồm các hoạt động kinh doanh bưu điện, vận tải, du lịch, sửa chữa, dịch vụ khoa học kĩ thuật, dịch vụ tư vấn, dịch vụ công cộng, vui chơi giải trí, chụp ảnh, cho thuê đồ dùng, cắt tóc, giặt là…. Căn cứ vào tính chất của hoạt động dịch vụ, người ta chia làm 2 loại dịch vụ: - Dịch vụ có tính chất sản xuất: Ví dụ: dịch vụ vận tải, bưu điện, sửa chữa. - Dịch vụ không có tính chất sản xuất: Ví dụ: dịch vụ hướng dẫn du lịch, giặt là, chụp ảnh… Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, ta có định nghĩa về vận tải như sau: Vận tải hay giao thông vận tải là sự vận chuyển hay chuyển động của người, động vật và hàng hóa từ nơi này đến nơi khác.
Phương thức vận chuyển bao gồm hàng không, đường sắt, đường bộ, đường thủy,… Phương tiện giao thông rất quan trọng vì nó cho phép quan hệ thương mại trong cuộc sống; đó là điều cần thiết cho sự phát triển của nền văn minh. Trong đó: Căn cứ vào đối tượng vận chuyển, dịch vụ vận tải bằng đường bộ có thể chia làm 2 loại: - Vận chuyển hành khách: Đối với vận tải hành khách có các phương tiện như: vận tải hành khách bằng xe khách với số ghế từ 12 chỗ trở lên, vận tải hành khách bằng taxi, vận tải hành khách bằng xe buýt hoặc bằng phương tiện khác như: xe máy (xe ôm)… Vận chuyển hàng hóa: Đối với vận tải hàng hoá loại phương tiện chủ yếu được dùng là xe tải với các xe có tải trọng rất đa dạng từ 0.25 tấn tới các xe tải kéo bằng dơmooc có tải trọng lên tới hàng vài trăm tấn. Vận tải bằng đường bộ là hình thức vận tải phổ biến và thông dụng nhất trong các loại hình vận tải bao gồm: vận tải đường biển, vận tải đường sắt, vận tải đường hàng không… Ưu điểm nổi bật của loại phương tiện này là sự tiện lợi, tính linh hoạt, có khả năng thích nghi cao với các điều kiện địa hình và có hiệu quả kinh tế cao đối với các khoảng cách ngắn và trung bình. Vận chuyển bằng đường bộ luôn chủ động về thời gian và đa dạng trong vận chuyển hành khách, các loại hàng hoá.
Chính vì vậy, một SVTH: Huyền Tôn Nữ Hạ Quyên 6 of Economics, Hue University Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Thanh Bình doanh nghiệp lựa chọn loại hình vận tải bằng đường bộ để kinh doanh cần một khoản chi phí không quá lớn so với các loại hình vận tải khác. Mặt khác vận tải bằng đường bộ rất phù hợp với vận chuyển nội địa. Tuy nhiên, hình thức vận tải này cũng mang lại sự nhược điểm bởi khối lượng và kích thước hàng hóa, không chở được những khối lượng hàng hoá lớn như vận tải bằng đường thuỷ, nhưng lại khá linh hoạt với những hàng hoá có khối lượng vận chuyển nhỏ và trung bình. Về chi phí các doanh nghiệp vận tải bằng đường bộ có chi phí cố định thấp do các doanh nghiệp không sở hữu hệ thống đường sá, tuy vậy chi phí biển đổi lại cao do các chi phí về nhiên liệu, và các chi phí phát sinh khác trên đường đi như: chi phí cầu đường, chi phí công an, chi phí thay săm lốp, chi phí sửa chữa, bảo trì, bảo dưỡng thường xuyên, chi phí bồi dưỡng, tiền ăn ca cho các lái xe.
Dịch vụ vận tải là ngành sản xuất đặc biệt, sản phẩm vận tải là quá trình vận chuyển hàng hóa, hành khách từ nơi này đến nơi khác và đo được bằng các chỉ tiêu: tấn.km, hàng hóa vận chuyển và người.km, hành khách. Sản phẩm của hoạt động kinh doanh dịch vụ vận tải không mang hình thái vật chất, quá trình sản xuất và tiêu thụ gắn liền với nhau không thể tách rời. Chính vì vậy, sản phẩm dịch vụ vận tải không có sản phẩm tồn kho hoặc lưu kho được nên cũng không thể tính được chi phí sản phẩm dở dang như trong ngành sản xuất và xây dựng. Phương tiện vận tải chủ yếu là xe tải (vận chuyển hàng hóa), xe khách, xe máy….(vận chuyển hành khách) - đây là TSCĐ và quan trọng không thể thiếu của mỗi doanh nghiệp trong quá trình thực hiện dịch vụ vận tải.
Các phương tiện này lại bao gồm nhiều loại có tính năng, tác dụng, hiệu suất và mức tiêu hao nhiêu liệu, năng lượng khác nhau. Điều này ảnh hưởng lớn đến chi phí và doanh thu dịch vụ. Ngày nay, sự phát triển của ngành vận tải phụ thuộc rất lớn vào sự phát triển của nền kinh tế và nhu cầu ngày càng tăng của con người. Trong đó, vận tải bằng đường bộ là một loại hình vận tải quan trọng trong cơ cấu các ngành vận tải và là hình thức vận tải phổ biến nhất và có sự cạnh tranh khốc liệt hơn cả đối với vận tải nội địa.
Mặc dù còn nhiều bất cập vì việc khai thác vận chuyển phụ thuộc khá lớn vào cơ sở hạ tầng, cầu đường, điều kiện địa lý và khí hậu,… nhưng loại hình này đang ngày càng SVTH: Huyền Tôn Nữ Hạ Quyên 7 of Economics, Hue University Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Thanh Bình phát triển, hoàn thiện và góp phần rất lớn cho sự phát triển kinh tế của Đất nước. Do đó, việc tổ chức quản lý hợp lý công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh có ý nghĩa rất lớn đối với sự tồn tại và phát triển của ngành vận tải. Vai trò công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh tại công ty: Công tác tập hợp doanh thu, chi phí đầy đủ, chính xác, hợp lý và xác định kết quả hoạt động kinh doanh đáng tin cậy có ý nghĩa rất lớn trong công tác quản lý tình hình hoạt động kinh doanh của công ty. Chức năng của kế toán viên là ghi chép, tính toán, phản ánh và báo cáo thường xuyên tình hình kinh doanh cho ban giám đốc để quản lý chi phí và tăng trưởng doanh thu.
Thông qua số liệu mà kế toán cung cấp Ban giám đốc có thể quản lý được tình hình hoạt động kinh doanh, phân tích tình hình thực hiện kế hoạch sản phẩm, tình hình sử dụng lao động, vốn là tiết kiệm hay lãng phí để từ đó đưa ra những quyết định phù hợp với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Việc phân tích đúng đắn kết quả hoạt động kinh doanh chỉ có thể dựa trên doanh thu và chi phí chính xác. Do vậy, tổ chức tốt công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh dịch vụ vận tải tại công ty để xác định nội dung, phạm vi doanh thu, chi phí là yêu cầu rất cần thiết đối với các doanh nghiệp. Tính đúng, tính đủ doanh thu và chi phí là tiền đề để xác định kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, tránh tình trạng lãi giả, lỗ thật như một số năm trước đây.
Để có thể cạnh tranh được trên thị trường, công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh còn phải thực hiện đúng theo các quy định trong chế độ kế toán Việt Nam hiện hành, thông tư 133/2016/TT-BTC mà công ty TNHH Thương mại – dịch vụ Trường Thắng đang áp dụng và các văn bản pháp luật khác có liên quan. Như vậy, công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh là phần không thể thiếu được đối với các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp vận tải nói riêng khi thực hiện chế độ kế toán, hơn nữa là nó có ý nghĩa to lớn chi phối chất lượng công tác kế toán trong toàn doanh nghiệp. SVTH: Huyền Tôn Nữ Hạ Quyên 8 of Economics, Hue University Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Thanh Bình 1. Nhiệm vụ của kế toán trong công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh: - Xác định đúng doanh thu, chi phí và tổ chức tập hợp doanh thu, chi phí đầy đủ, hợp lý.
- Ghi chép, phản ánh, tổng hợp chứng từ, số liệu kịp thời, chính xác.