Khóa luận: Cách dịch yếu tố hài hước trong bản lồng tiếng 'Khi Bố Gặp Mẹ'

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu translation of humor in the dubbed version of the sitcom how i met your mother in vietnamese, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Hòa
• Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Thị Diệu Thúy
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Language Teacher Education
• Đề tài: Cách dịch yếu tố hài hước trong bản lồng tiếng phim hài tình huống “Khi Bố Gặp Mẹ”
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan cách dịch hài hước trong phim Khi Bố Gặp Mẹ

Phim hài kịch tình huống Mỹ (sitcom) "Khi Bố Gặp Mẹ" (How I Met Your Mother) là một hiện tượng văn hóa đại chúng, nổi tiếng với những tình huống dở khóc dở cười và lời thoại thông minh. Việc chuyển ngữ bộ phim này sang tiếng Việt, đặc biệt là bản lồng tiếng phát sóng trên VTV, đặt ra nhiều thách thức cho đội ngũ dịch thuật. Phân tích lời thoại phim cho thấy sự thành công của bản gốc phụ thuộc lớn vào các yếu tố hài hước mang đậm tính ngôn ngữ và văn hóa. Để khán giả Việt Nam có thể cảm nhận trọn vẹn sự dí dỏm, quá trình dịch thuật không chỉ đơn thuần là chuyển đổi từ ngữ. Nó đòi hỏi một sự am hiểu sâu sắc về cả hai nền văn hóa, khả năng sáng tạo và các chiến lược dịch thuật linh hoạt. Bài viết này sẽ phân tích các phương pháp được sử dụng để dịch yếu tố hài hước trong phiên bản lồng tiếng của phim, dựa trên nghiên cứu của Nguyễn Thị Hòa (2018). Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các loại hình hài hước phổ biến và chiến lược dịch thuật tương ứng. Các dữ liệu được thu thập từ 10 tập phim có rating cao nhất, phân tích các yếu tố gây cười có kèm theo tiếng cười thu sẵn (canned laughter). Từ đó, bài viết cung cấp một cái nhìn toàn diện về cách các dịch giả đối mặt với việc chuyển tải sự dí dỏm từ tiếng Anh sang tiếng Việt trong một sản phẩm nghe nhìn phức tạp.

1.1. Giới thiệu sitcom How I Met Your Mother và bản Vietsub

"How I Met Your Mother" (HIMYM) là một trong những sitcom được yêu thích nhất toàn cầu, xoay quanh cuộc sống của năm người bạn tại New York. Sức hấp dẫn của phim đến từ cốt truyện độc đáo, các nhân vật có chiều sâu và đặc biệt là những mảng miếng hài hước duyên dáng. Trước khi có bản lồng tiếng chính thức, cộng đồng người hâm mộ tại Việt Nam đã quen thuộc với phim qua các phiên bản How I Met Your Mother Vietsub do các nhóm dịch không chuyên thực hiện. Điều này tạo ra một tiêu chuẩn ngầm và sự kỳ vọng nhất định từ khán giả đối với bản dịch chính thức. Phiên bản lồng tiếng của VTV phải đối mặt với áp lực vừa phải trung thành với nguyên tác, vừa phải làm cho tiếng cười trở nên tự nhiên và dễ tiếp cận với đại bộ phận khán giả Việt.

1.2. Tầm quan trọng của dịch thuật yếu tố hài hước trên phim

Trong một sitcom, hài hước là linh hồn của tác phẩm. Việc dịch thuật thành công yếu tố này quyết định trực tiếp đến trải nghiệm của người xem. Một câu đùa bị dịch sai hoặc mất đi sự tinh tế có thể khiến tình huống trở nên gượng gạo, khó hiểu. Theo nghiên cứu, các yếu tố hài hước trong HIMYM rất đa dạng, từ trớ trêu (irony), chơi chữ trong phim (wordplay), đến các câu nói cửa miệng (catchphrase hài hước). Mỗi loại hình đòi hỏi một cách tiếp cận riêng. Do đó, việc phân tích dịch hài hước không chỉ là vấn đề ngôn ngữ, mà còn là sự tái tạo một trải nghiệm cảm xúc, đảm bảo tiếng cười được truyền tải một cách hiệu quả qua rào cản ngôn ngữ và văn hóa.

II. Thách thức dịch thuật sitcom Chơi chữ khác biệt văn hóa

Quá trình dịch thuật sitcom là một bài toán khó với nhiều biến số. Thách thức lớn nhất không nằm ở việc dịch đúng nghĩa đen, mà là tái tạo được hiệu ứng gây cười. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Hòa (2018) chỉ ra hai rào cản chính: sự khác biệt văn hóa và sự phụ thuộc vào ngôn ngữ của các yếu tố hài hước. Các câu đùa trong HIMYM thường xuyên đề cập đến văn hóa pop trong phim Mỹ, các sự kiện, người nổi tiếng hoặc các quy ước xã hội mà khán giả Việt Nam có thể không quen thuộc. Ví dụ, một câu đùa liên quan đến một chương trình truyền hình Mỹ thập niên 90 sẽ hoàn toàn mất đi ý nghĩa nếu dịch một cách máy móc. Thêm vào đó, yếu tố hình ảnh và âm thanh trong phim cũng là một ràng buộc. Bản dịch lồng tiếng phải đảm bảo khớp với khẩu hình (lip-sync) và thời lượng của lời thoại gốc, khiến dịch giả có rất ít không gian để thêm thắt, giải thích. Tiếng cười thu sẵn (canned laughter) cũng là một áp lực, vì nó báo hiệu một tình huống hài hước, nhưng nếu bản dịch thất bại, khán giả sẽ cảm thấy khó hiểu tại sao lại có tiếng cười. Đây là những thử thách dịch thuật cốt lõi mà bất kỳ dự án chuyển ngữ sitcom nào cũng phải đối mặt.

2.1. Phân tích rào cản từ sự khác biệt văn hóa và văn hóa pop

Sự khác biệt văn hóa là trở ngại hàng đầu. HIMYM chứa đầy những tham chiếu văn hóa đặc trưng của Mỹ. Các nhân vật thường xuyên nhắc đến các thương hiệu, sự kiện thể thao, chính trị gia hoặc các tác phẩm giải trí mà chỉ người bản xứ mới hiểu rõ. Ví dụ, một trò đùa về ngày Lễ Tạ Ơn hoặc Super Bowl đòi hỏi kiến thức nền nhất định. Khi chuyển ngữ, dịch giả phải quyết định giữa việc giữ lại yếu tố gốc (có nguy cơ gây khó hiểu) hoặc thay thế bằng một yếu tố tương đương trong văn hóa Việt (có nguy cơ làm mất đi bản sắc của phim). Việc bản địa hóa phụ đề hay lồng tiếng các chi tiết này đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng để không làm sai lệch ý đồ của tác giả.

2.2. Khó khăn khi dịch joke tiếng Anh và cấu trúc chơi chữ

Việc dịch joke tiếng Anh, đặc biệt là các hình thức chơi chữ trong phim (pun, wordplay), gần như là bất khả thi nếu chỉ dịch theo nghĩa đen. Tiếng cười trong các trường hợp này đến từ sự đa nghĩa hoặc âm thanh tương đồng của từ ngữ trong tiếng Anh. Ví dụ, trong phim, nhân vật Ted cố gắng nói "O Cana-dorable!" để trêu Robin (người Canada), kết hợp giữa "Canada" và "adorable". Trò đùa này hoàn toàn phụ thuộc vào ngôn ngữ gốc. Khi dịch sang tiếng Việt, hiệu ứng này biến mất. Dịch giả phải lựa chọn giữa việc lược bỏ hoàn toàn câu đùa, giải thích nó một cách dài dòng (không phù hợp với lồng tiếng), hoặc cố gắng tạo ra một câu chơi chữ mới trong tiếng Việt, một nhiệm vụ đòi hỏi sự sáng tạo vượt bậc.

III. Phương pháp dịch nguyên văn Giải pháp chính trong phim HIMYM

Đối mặt với các thách thức kể trên, đội ngũ dịch thuật của VTV đã áp dụng nhiều chiến lược khác nhau. Tuy nhiên, dữ liệu từ nghiên cứu cho thấy một xu hướng rõ rệt: chiến lược dịch nguyên văn (literal translation) chiếm ưu thế áp đảo. Cụ thể, trong 164 yếu tố hài hước được phân tích, có tới 121 trường hợp (chiếm 74%) được dịch theo phương pháp này. Dịch nguyên văn là việc chuyển tải ý nghĩa của văn bản gốc một cách gần nhất có thể, chỉ thay đổi trật tự từ để phù hợp với ngữ pháp tiếng Việt. Sự phổ biến của chiến lược này có thể được lý giải bởi nhiều yếu tố. Thứ nhất, nó đảm bảo tính trung thực với kịch bản gốc, tránh được các tranh cãi về việc "phịa" thêm nội dung. Thứ hai, phương pháp này nhanh và ít phức tạp hơn, phù hợp với áp lực về thời gian và ngân sách. Thứ ba, đối với nhiều loại hình hài hước không phụ thuộc vào ngôn ngữ như trớ trêu tình huống (situational irony), việc truyền tải đúng nội dung lời thoại đã đủ để khán giả hiểu được sự mâu thuẫn và bật cười. Hiệu quả của nó được thể hiện rõ khi dịch các tình huống gây cười đến từ hành động phi lý của nhân vật, vốn là một đặc trưng của phim.

3.1. Ứng dụng dịch nguyên văn cho các tình huống trớ trêu irony

Trớ trêu (irony) là loại hình hài hước phổ biến nhất trong HIMYM, chiếm 34% các trường hợp được phân tích. Đây là dạng hài hước phát sinh từ sự mâu thuẫn giữa lời nói và hành động, hoặc giữa kỳ vọng và thực tế. Ví dụ, một nhân vật tuyên bố mình rất bình tĩnh nhưng ngay sau đó lại hoảng hốt la hét. Trong những tình huống này, tiếng cười không nằm ở câu chữ mà ở chính sự phi lý của hoàn cảnh. Do đó, dịch nguyên văn là chiến lược hiệu quả nhất. Bằng cách giữ nguyên nội dung lời thoại, bản dịch cho phép khán giả tự nhận ra sự mâu thuẫn và cảm thấy hài hước, đồng thời đảm bảo sự đồng bộ với biểu cảm và hành động của diễn viên trên màn ảnh.

3.2. Hiệu quả và hạn chế khi chuyển ngữ lời thoại Barney Stinson

Nhân vật Barney Stinson là một biểu tượng của phim với hàng loạt catchphrase hài hước như "Legen—wait for it—dary!". Việc dịch lời thoại Barney Stinson là một bài toán thú vị. Phần lớn các câu nói của anh ta được dịch nguyên văn, ví dụ "Challenge accepted" trở thành "Chấp nhận thách thức". Cách dịch này giúp duy trì sự nhất quán và phong cách đặc trưng của nhân vật. Tuy nhiên, hạn chế cũng bộc lộ rõ khi Barney sử dụng các lối nói phức tạp hơn hoặc các running gag (trò đùa lặp lại). Dịch nguyên văn có thể làm mất đi ý nghĩa ẩn dụ hoặc sự tinh quái trong cách dùng từ, khiến một số câu đùa trở nên "nhạt" hơn so với bản gốc.

IV. Bí quyết bản địa hóa Diễn giải bù trừ và lược bỏ hiệu quả

Bên cạnh dịch nguyên văn, các dịch giả cũng sử dụng các chiến lược linh hoạt hơn để xử lý những tình huống phức tạp. Diễn giải (explicitation), lược bỏ (omission) và bù trừ (compensation) là những công cụ quan trọng trong quá trình bản địa hóa phụ đề và lồng tiếng. Chiến lược diễn giải được sử dụng 20 lần (12%), đứng thứ hai về mức độ phổ biến. Phương pháp này giúp làm rõ những khái niệm hoặc tham chiếu văn hóa khó hiểu bằng cách sử dụng các thuật ngữ tổng quát hơn. Ví dụ, tên một bộ phim tài liệu cụ thể của Mỹ có thể được dịch thành "phim tài liệu về biến đổi khí hậu" để khán giả nắm bắt ý chính ngay lập tức. Lược bỏ được áp dụng khi một câu đùa được cho là không thể dịch (untranslatable), đặc biệt là các trường hợp chơi chữ. Mặc dù điều này làm mất đi một yếu tố hài hước, nó tránh được một bản dịch gượng ép, khó hiểu. Cuối cùng, bù trừ là một kỹ thuật sáng tạo, khi dịch giả cố gắng tái tạo hiệu ứng hài hước bằng một phương tiện khác. Chẳng hạn, một câu nói có vần điệu trong tiếng Anh sẽ được dịch thành một câu có vần điệu tương tự trong tiếng Việt, dù các từ được gieo vần không giống nhau.

4.1. Kỹ thuật diễn giải explicitation để làm rõ ý nghĩa ẩn dụ

Diễn giải là một kỹ thuật hữu ích khi đối mặt với các từ lóng, thành ngữ, hoặc các ý nghĩa ẩn dụ khó nắm bắt. Thay vì dịch từng từ, dịch giả sẽ truyền tải ý nghĩa cốt lõi của cả cụm từ. Ví dụ, câu chửi "You son of a bitch!" được dịch thành "Tên khốn này!". Mặc dù không hoàn toàn tương đồng về mặt từ ngữ, bản dịch này vẫn truyền tải được sự tức giận của nhân vật một cách phù hợp với văn hóa Việt Nam, tránh sử dụng những từ ngữ quá nặng nề có thể gây phản cảm trên sóng truyền hình quốc gia. Chiến lược này giúp bản dịch trở nên tự nhiên và dễ tiếp cận hơn với đông đảo khán giả.

4.2. Chiến lược bù trừ compensation và lược bỏ omission

Bù trừ và lược bỏ thường được áp dụng cho các trường hợp chơi chữ trong phim. Khi không thể tái tạo một câu pun, dịch giả có thể quyết định lược bỏ nó. Tuy nhiên, điều này có thể gây khó hiểu khi tiếng cười thu sẵn vẫn vang lên. Một giải pháp cao cấp hơn là bù trừ: tạo ra một yếu tố hài hước khác ở cùng vị trí hoặc một vị trí gần đó để bù đắp cho sự mất mát. Ví dụ, một câu thoại có vần trong tiếng Anh như "What craptastic luck! ... this ride's gonna suck!" đã được đội ngũ dịch thuật nỗ lực tái tạo vần trong tiếng Việt: "Chết thật số quá xui. ... chuyến đi sẽ phiền rùi". Đây là minh chứng cho sự sáng tạo và nỗ lực của dịch giả để bảo toàn trải nghiệm hài hước cho người xem.

V. Kết quả nghiên cứu Khán giả Việt đón nhận bản dịch thế nào

Để đánh giá hiệu quả của các chiến lược dịch thuật, nghiên cứu của Nguyễn Thị Hòa (2018) đã tiến hành một cuộc khảo sát với 80 sinh viên năm ba Khoa Sư phạm Tiếng Anh, ULIS. Những người tham gia được yêu cầu đánh giá mức độ hài hước của 15 đoạn thoại đã được dịch trên thang điểm từ 1 đến 5. Kết quả tổng thể cho thấy sự đón nhận khá trung lập. Điểm 3 (bình thường) là lựa chọn phổ biến nhất, chiếm 35% tổng số phản hồi. Nhìn chung, số lượng đánh giá tiêu cực (điểm 1 và 2) có phần nhỉnh hơn so với đánh giá tích cực (điểm 4 và 5), cho thấy bản dịch lồng tiếng vẫn chưa hoàn toàn chinh phục được nhóm khán giả trẻ, những người có thể đã quen với phiên bản phụ đề phim HIMYM gốc. Tuy nhiên, khi đi sâu vào từng loại hình hài hước, kết quả lại cho thấy những xu hướng thú vị. Khán giả có những phản ứng khác nhau đối với các chiến lược dịch thuật khác nhau, tùy thuộc vào bản chất của câu đùa. Điều này cung cấp những dữ liệu quý giá về sở thích và kỳ vọng của người xem, giúp định hướng cho các dự án dịch thuật sitcom trong tương lai.

5.1. Phản ứng của khán giả đối với các loại hài hước khác nhau

Kết quả khảo sát cho thấy, các tình huống trêu chọc (teasing) được dịch nhận được phản hồi tích cực nhất, với phần lớn người tham gia đánh giá là hài hước (điểm 3 trở lên). Ngược lại, các bản dịch của thể loại trớ trêu (irony) và câu cửa miệng (catchphrase hài hước) nhận được nhiều đánh giá thấp hơn. Điều này có thể là do sự trêu chọc mang tính phổ quát và dễ cảm nhận, trong khi sự hài hước của câu cửa miệng lại gắn liền với nhân vật và ngữ cảnh gốc, khó có thể truyền tải trọn vẹn qua một ngôn ngữ khác. Bản dịch cho các tình huống chơi chữ và đùa cợt (jokes) nhận được phản hồi trái chiều.

5.2. So sánh sự ưa thích giữa dịch nguyên văn và diễn giải

Một phát hiện đáng chú ý là sự ưa thích của khán giả đối với chiến lược dịch thuật có sự khác biệt. Đối với các thể loại như chơi chữ, trêu chọc và jokes, khán giả có xu hướng ưa thích chiến lược dịch nguyên văn hơn. Ngược lại, đối với thể loại trớ trêu (irony), chiến lược diễn giải lại được đánh giá cao hơn một chút. Thú vị hơn, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng những sinh viên thường xuyên xem sitcom có thái độ tích cực hơn đối với chiến lược diễn giải so với những người ít xem. Điều này cho thấy nhóm khán giả quen thuộc với văn hóa Mỹ có thể cởi mở hơn với các giải pháp dịch thuật sáng tạo và bản địa hóa.

VI. Tương lai dịch thuật sitcom Bài học từ phim Khi Bố Gặp Mẹ

Việc phân tích dịch hài hước trong phim 'Khi Bố Gặp Mẹ' mang lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho ngành dịch thuật nghe nhìn tại Việt Nam. Nó cho thấy rằng không có một công thức chung nào cho việc chuyển ngữ sự hài hước. Sự thành công của một bản dịch phụ thuộc vào khả năng kết hợp nhuần nhuyễn giữa nhiều chiến lược, từ dịch nguyên văn để bảo toàn tính xác thực đến diễn giải, bù trừ để đảm bảo tính tự nhiên và hiệu quả gây cười. Nghiên cứu chỉ ra rằng, dù dịch nguyên văn là lựa chọn an toàn và phổ biến, việc lạm dụng nó có thể làm giảm trải nghiệm của khán giả, đặc biệt với các yếu tố hài hước phụ thuộc vào ngôn ngữ và văn hóa. Tương lai của dịch thuật sitcom đòi hỏi một cách tiếp cận linh hoạt hơn, nơi dịch giả không chỉ là người chuyển ngữ mà còn là một người đồng sáng tạo, một cây cầu văn hóa. Sự am hiểu sâu sắc về khán giả mục tiêu, cùng với sự dũng cảm thử nghiệm các giải pháp bản địa hóa, sẽ là chìa khóa để tạo ra những sản phẩm lồng tiếng chất lượng, chinh phục được cả những khán giả khó tính nhất.

6.1. Đúc kết kinh nghiệm cho các dự án dịch thuật sitcom tương tự

Từ trường hợp của HIMYM, có thể rút ra một số kinh nghiệm. Thứ nhất, cần có sự phân tích kỹ lưỡng các loại hình hài hước trước khi dịch để lựa chọn chiến lược phù hợp. Thứ hai, cần ưu tiên sự rõ ràng và hiệu quả gây cười hơn là bám sát một cách máy móc vào câu chữ gốc, đặc biệt với các tham chiếu văn hóa và lối chơi chữ. Thứ ba, việc khảo sát phản ứng của khán giả là cực kỳ quan trọng để cải thiện chất lượng dịch thuật. Sự tương tác giữa dịch giả và người xem sẽ giúp tạo ra những sản phẩm ngày càng hoàn thiện hơn.

6.2. Hướng nghiên cứu tiềm năng về bản địa hóa phụ đề hài kịch

Nghiên cứu này đã mở ra nhiều hướng đi mới. Các nghiên cứu trong tương lai có thể so sánh hiệu quả giữa bản lồng tiếng và phụ đề phim HIMYM do người hâm mộ thực hiện. Một hướng khác là phân tích sâu hơn về việc bản địa hóa phụ đề cho các thể loại hài kịch khác nhau, chẳng hạn như hài đen (black comedy) hay châm biếm (satire). Ngoài ra, việc nghiên cứu tác động của các yếu tố phi ngôn ngữ (như diễn xuất lồng tiếng, âm nhạc) đến việc cảm nhận sự hài hước cũng là một lĩnh vực đầy hứa hẹn. Những nghiên cứu này sẽ góp phần xây dựng một nền tảng lý luận vững chắc cho hoạt động dịch thuật phim ảnh tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF ENGLISH LANGUAGE TEACHER EDUCATION GRADUATION PAPER TRANSLATION OF HUMOR IN THE DUBBED VERSION OF THE SITCOM “HOW I MET YOUR MOTHER” IN VIETNAMESE Supervisor : Nguyễn Thị Diệu Thúy, MA Student : Nguyễn Thị Hòa Course : QH2014.E20 HÀ NỘI – 2018 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ KHOA SƯ PHẠM TIẾNG ANH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CÁCH DỊCH YẾU TỐ HÀI HƯỚC TRONG BẢN LỒNG TIẾNG PHIM HÀI TÌNH HUỐNG “KHI BỐ GẶP MẸ” Giáo viên hướng dẫn : Th.S Nguyễn Thị Diệu Thúy Sinh viên : Nguyễn Thị Hòa Khóa : QH2014.E20 HÀ NỘI – 2018 ACCEPTANCE PAGE I hereby state that I: Nguyễn Thị Hòa (QH14.E20), being a candidate for the degree of Bachelor of Arts (English Language) accept the requirements of the College relating to the retention and use of Bachelor’s Graduation Paper deposited in the library. In terms of these conditions, I agree that the origin of my paper deposited in the library should be accessible for the purposes of study and research, in accordance with the normal conditions established by the librarian for the care, loan or reproduction of the paper. Signature Date May 4th, 2018 ACKNOWLEDGEMENTS First and foremost, I feel grateful beyond measure for the patient guidance that my supervisor, Ms. Nguyễn Thị Diệu Thúy has shown me over the past few months.

Without her critical comments and timely support, this paper would not be finished. In addition, I would like to express my sincere thanks to 80 students from class 15E12, 15E13, 15E14 and 15E16 at the University of Languages and International Studies who eagerly participated in the research. Their kindness helped me to overcome some difficult times and restored my faith in the ability to complete this paper on time. Last but not least, my thanks go to my friends and family who stood by me all this time, cheered me on and inspired to never give up.

This paper is dedicated to all these wonderful people who in some way gave me the support during the process of conducting this research. i ABSTRACT Translation of humor in general and in audiovisual contexts in particular is challenging to even experienced translators, yet it has not attracted enough attention in the research field. In addition, translation of audiovisual products have unique characteristics requiring the collaboration between the audio and visual channel and undergoing a complicated editing process before being aired. This paper aims at discovering the translation of humor in a well-known sitcom named “How I met your mother” which has been dubbed by Vietnam Television network and the audience’s reception of that translation to enrich the materials in the field of screen humor translation.

In order to collect the data on the types of humor available in the sitcom and the strategies used to translate the humor, the researcher used the method of observation of documents. Regarding audience’s reception, 80 students were asked to complete the questionnaire in which they showed their reaction to humorous excerpts from the dubbed version. After that, data was processed using numerical analyzation. The results presented that among eleven types of humor present in the chosen episodes of the sitcoms, irony, wordplay and teasing were the primary source of humor.

Meanwhile, literal translation and explicitation were the dominating strategies used by the translators to render almost every type of humor present in the corpus. The reaction of 80 participants from FELTE, ULIS towards excerpts showed that most of them had a preference for literal translation over explicitation although students who watched sitcoms frequently had a more positive opinion towards explicitation than those who rarely did. ii TABLE OF CONTENTS ACKNOWLEDGEMENTS. ii LIST OF TABLES.

v LIST OF FIGURES. vi LIST OF ABBREVIATIONS. vii CHAPTER 1: INTRODUCTION .2 Statement of research problem and questions. Scope of research.

6 CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW .3 Classification of humor .2 Translation of humor .2 Modes of AVT .3 Dubbing and constraints .1 Observation of documents. 25 CHAPTER 4: FINDINGS AND DISCUSSIONS .1 Categories of humor present in 10 selected episodes of the series “How I met your mother” .2 Strategies according to Díaz-Cintas and Remael (2007) used to translate these humorous elements into Vietnamese in the dubbed series .1 The use of translation strategy in general. The use of translation strategies by categories of humorous elements. Audience’s reception of the translation .6 The relationship between the frequency of watching sitcoms and reception of the translated products.

Summary of main findings and implications. Suggestion for further research. 45 APPENDIX 1: CATEGORIES OF HUMOR AND TRANSLATION STRATEGIES APPLIED. 73 iv LIST OF TABLES Table 4.

Student’s response to the translation of irony. Student’s response to the translation of wordplay. The proportion of rating of translation by two group of students (A: students who never watch or watch less than once a month; B: those who watch from once a month and more). 40 v LIST OF FIGURES Figure 4.

Available categories of humor in the selected episodes. Translation strategies applied in rendering humor in selected episodes. Translation strategies applied by categories of humor and their frequency. Translation strategies used in translating wordplay.

Students’s general reception of translated humor. Student’s response to the translation of teasing. Student’s response to the translation of jokes. Student’s response to the translation of catchphrases.

40 vi LIST OF ABBREVIATIONS VTV : Vietnam Television FELTE : Falcuty of English Language and Teacher Education ULIS : University of Languages and International Studies vii CHAPTER 1: INTRODUCTION In this chapter, the recurring issues prompting the need to conduct a research in the field will be presented, along with rationalization, scope and significance of the research.1 Background Audiovisual translation or screen translation is a branch of translation studies which focuses on the transfer of audiovisual texts within or among languages. It poses certain challenges for translators because the subject of translation, audiovisual texts, is the constant combination of acoustic and visual channels (Chaume, 2013). The two primary modes of audiovisual translation available are subtitling in which audio is translated and presented as texts on screen and re-voicing in which the original audio is transferred and voiced by dubbing actors. According to Gambier and Gottlieb (2001), the translation of audiovisual products in general and re-voicing in particular entails complex processes besides the mere transfer of language or verbal translation.

Re- voicing covers several subtypes, among which dubbing and voiceover are most commonly used in translating multimedia products. The constraint of dubbing, as suggested by Sánchez, D (2004) is that the translators have little control over the final products because the translation undergoes a complex process before it can be published. After the translator submits the translated script, it will be proof-read, then adjusted by the dubbing director and finally modified during synchronization. In post-synchronization, Chaume (2013) proposed that the audio must be synced in terms of lip movement, body movement and timing of utterances.

In Vietnam, all popular modes of audiovisual translation such as subtitling, dubbing and voice-over are present in the media. However, the predominant mode varies depending on different factors: broadcasters, targeted audiences, political influence and budget to name a few. Vietnam Television or VTV in short is the national broadcaster of Vietnam whose majority of products are re-voiced possibly because it offers service to a wide range of 1 audience of different classes, ages, genders, education backgrounds et cetera. Vietnamese audience now have the chance to get access to a world of multimedia entertainment products, either domestically or internationally made.

Both public and private broadcasters import films from a variety of countries such as China, Korea, India and notably Anglophone countries. The audience’s enormous demand for the translated products remains conspicuous to broadcasters in the film market. Over the years, the popularity of American culture has led to the import of numerable TV series which have left significant memory in audience’s mind such as “Charmed”, “Sabrina the teenage witch” and “Desperate housewives” et cetera. VTV’s recent copyrights purchase of the highly popular sitcom “How I met your mother”, which was originally aired on CBS for ten years from 2005 to 2014 is an intelligent move of the agency because the fame of the comedy ensures a certain amount of audience.

“How I met your mother” was created by Craig Thomas and Carter Bays, starring Josh Radnor, Jason Segel, Cobie Smulders, Neil Patrick Harris and Alyson Hannigan. The series surrounds the life of five young people since their early 20s, narrated by Ted, one of the five main characters in the form of future Ted recounting to his future children. While he claims to tell the children of how he met their mother, the underlying theme is much broader, featuring the struggle to find love, maintain friendship and establish themselves in the society of young people. The series is highly acclaimed by both critics and the general public with 25 wins and 90 nominations of rewards in total, according to the IMDb website.

The sitcom is shown on VTV2 at 10:40 p.m during weekdays aiming at the segment of adult audiences, translated by Kim Oanh and Thu Trang and re- voiced by Ace Media’s dubbing actors Tien Dat, Quang Tuyen and Ngoc Tuyen under dubbing director Tien Dat. Despite the popularity of the original series, the re-voicing poses several risks at the same time because the large fan community has already been acquainted with the subtitled version of this series by non-profit subtitle groups such as Kites.vn and phimmoi. The burgeoning popularity of fan-subbing and fan-dubbing due to the development 2 of technology has brought the translated media products to the audience long before the official broadcasters do.2 Statement of research problem and questions 1.1 Research problem A sitcom is a typical example of humor to be examined because different sources of humor such as incongruity and superiority are displayed, as Daniela (1999) proposed. Humor in many cases is culture-specific, which is claimed to be untranslatable to some extent thereby tackled by such strategies as omission, literal translation, generalization, and explication.

Moreover, humor translation encounters hard-to- surmount challenges because even if linguistic and culture-specific elements are rendered correctly, there are chances that recipients do not have sufficient knowledge related to understand or they simply find it not funny (Gambier and Gottlieb, 2001). This is, therefore, a hard puzzle for translators. Although research has been done on translation of humor in literature, there remains a gap to be filled in the study of humor translation in audiovisual contexts, particularly English-Vietnamese transfer in the context of increasing demand for translated products. Such a substantial difference between Anglophone countries (in this case, America) and Vietnam’ culture is that the translation of humorous elements, especially culture-specific ones in the sitcom “How I met your mother” is no easy feat.

Chiaro (2010) suggested that translators usually adopt one among four strategies to transfer verbal humor, including keeping the verbal humor unchanged, replacing the verbal humor with a new stance of verbal humor, replacing it with idiomatic expressions and finally ignoring the wordplay. The choice of translation strategies depends on various factors, one of which is how source-oriented or target-oriented the works allowed to be, who the targeted audience is, which mode of audiovisual translation being used and which channel the work is aired on. In order to establish a theoretical framework for audiovisual translation, Cintas (2004) reviewed available approaches as well as pointed out their 3 limitations. Descriptive translation studies proposed by Holmes (1972) though are successful in research field, somehow restricted to literature.

After that, Cintas (2004) highlighted the advantages of the Polysystem theory by Even- Zohar (1078) which takes into consideration not only linguistic aspect but also socio-cultural and professional aspects. According to this theory, the translation is not judged correct or incorrect but assessed according to equivalence instead.