Giới thiệu dự án

Trong cơ cấu vận hành kinh tế y tế tại Việt Nam, chi phí tiền thuốc luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất, dao động từ 40% đến 50% tổng ngân sách hoạt động của các cơ sở khám chữa bệnh. Theo các thống kê y tế quốc gia, tổng chi phí tiền thuốc toàn ngành đã chạm mốc 30.000 tỷ đồng, với mức chi tiêu thuốc bình quân đầu người đạt xấp xỉ 37,97 USD/năm. Đứng trước chủ trương kế thừa, bảo tồn và kết hợp chặt chẽ giữa Y học cổ truyền (YHCT) và Y học hiện đại (YHHĐ) theo đường lối của Đảng và Nhà nước, việc quản lý danh mục thuốc tại các cơ sở chuyên khoa YHCT tuyến đầu đòi hỏi một giải pháp khoa học nhằm tối ưu hóa nguồn lực tài chính, giảm thiểu chi phí điều trị cho người bệnh và ngăn chặn nguy cơ lạm dụng thuốc.

Thực trạng cung ứng và sử dụng thuốc tại Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương – đơn vị đầu ngành quy mô 630 giường bệnh – đối mặt với nhiều bài toán phức tạp: sự cạnh tranh gay gắt giữa thuốc nội và thuốc nhập khẩu, tình trạng sử dụng thuốc đa thành phần, nguy cơ phát sinh chi phí từ các thuốc bổ trợ không thiết yếu và áp lực cân đối quỹ Bảo hiểm Y tế (BHYT). Để giải quyết triệt để các bất cập này, đề tài "Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương năm 2022" được triển khai với 2 mục tiêu cụ thể:

  1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc (DMT) thực tế sử dụng tại bệnh viện trong năm 2022 theo nguồn gốc, nhóm tác dụng dược lý, xuất xứ, thành phần, đường dùng và phân loại generic/biệt dược gốc.
  2. Phân tích tính hợp lý và hiệu quả kinh tế y tế của DMT thông qua phương pháp phân tích ABC, phân tích VEN và ma trận phối hợp ABC/VEN theo chuẩn Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế.

Dự án giới hạn phạm vi nghiên cứu trên 328 khoản mục thuốc lưu hành và xuất kho từ ngày 01/01/2022 đến ngày 31/12/2022 tại Bệnh viện YHCT Trung ương, thiết lập hệ thống chỉ số định lượng phục vụ trực tiếp cho Hội đồng Thuốc và Điều trị (HĐT&ĐT).

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại các cơ sở khám chữa bệnh, phương pháp quản trị dược truyền thống thường chỉ dừng lại ở việc thống kê số lượng xuất - nhập - tồn đơn thuần, thiếu tính liên kết giữa chi phí tiêu hao và mức độ ưu tiên lâm sàng. Điều này dẫn đến sự mất cân đối nghiêm trọng: nhiều thuốc đắt tiền nhưng giá trị điều trị thấp vẫn chiếm tỷ trọng ngân sách lớn, trong khi các thuốc sống còn lại đối mặt với nguy cơ thiếu hụt cục bộ.

Tiêu chí so sánh Quản lý truyền thống Phân tích Pareto (ABC) Phân tích ma trận ABC/VEN
Cơ sở phân loại Thống kê số lượng kho Tỷ trọng giá trị sử dụng (GTSD) Kết hợp chi phí & Mức độ thiết yếu lâm sàng
Khả năng tối ưu ngân sách Rất thấp, mang tính đối phó Cao (nhận diện 80% ngân sách) Tối ưu toàn diện (kiểm soát sâu nhóm AN, BN)
Độ an toàn dự trữ lâm sàng Dễ gây thiếu thuốc cấp cứu Trung bình (chưa phân biệt V/E/N) Cực cao (ưu tiên tuyệt đối nhóm V và E)
Khả năng can thiệp chính sách Bị động theo hóa đơn Tác động nhóm A Tái cấu trúc danh mục thầu và tồn kho

Nhu cầu chuẩn hóa quản trị danh mục thuốc của Hội đồng Thuốc và Điều trị bệnh viện được mô hình hóa theo khung ưu tiên MoSCoW:

  • Must have (Bắt buộc): Bóc tách 100% cơ cấu 328 khoản mục theo Thông tư 21/2013/TT-BYT, Thông tư 05/2015/TT-BYT và Thông tư 30/2018/TT-BYT; phân lập tuyệt đối danh mục thuốc nhóm A và phân nhóm AN.
  • Should have (Nên có): Xây dựng ma trận ABC/VEN 9 phân nhóm nhằm thiết lập thứ tự ưu tiên trong đấu thầu và bảo quản kho dược.
  • Could have (Có thể có): So sánh đối chuẩn (benchmarking) với các bệnh viện chuyên khoa YHCT tuyến tỉnh (Sơn La, Vĩnh Phúc, Lâm Đồng) và bệnh viện đa khoa tuyến Trung ương (Bạch Mai, BV 108).
  • Won't have (Chưa thực hiện): Tính toán chỉ số liều xác định hàng ngày (DDD - Defined Daily Dose) và chỉ số DU90% trong giai đoạn này.

Thiết kế hệ thống

Quy trình phân tích dữ liệu dược kinh tế được thiết kế dưới dạng luồng xử lý tự động hóa từ dữ liệu thô sang các bảng ma trận đa chiều:

graph TD
    A[Dữ liệu thô: Báo cáo Xuất - Nhập - Tồn 2022] --> B[Tiền xử lý & Làm sạch dữ liệu]
    B --> C[Chuẩn hóa mã hoạt chất, nồng độ, hàm lượng]
    C --> D1[Phân tích Cơ cấu DMT: Nguồn gốc, TDDL, Đường dùng, Generic]
    C --> D2[Mô hình hóa Pareto: Tính GTSD tích lũy & Phân hạng ABC]
    C --> D3[Phân loại Hội đồng: Gán nhãn lâm sàng Vital - Essential - Non-essential]
    D2 --> E[Thiết lập Ma trận tương quan ABC/VEN]
    D3 --> E
    E --> F1[Nhóm I: AV, BV, CV, AE, AN - Ưu tiên kiểm soát đặc biệt]
    E --> F2[Nhóm II: BE, CE, BN - Giám sát định kỳ]
    E --> F3[Nhóm III: CN - Cắt giảm & Tinh giản danh mục]

Technology Stack và chuẩn dữ liệu áp dụng trong nghiên cứu:

  • Công cụ phân tích: Microsoft Excel 2016 (Data Analysis Engine, Advanced PivotTables, Dynamic Lookup Modules).
  • Hệ thống phân loại y lý & dược lý: Chuẩn hóa theo Hệ thống Phân loại Giải phẫu - Điều trị - Hóa học (ATC/WHO) và Danh mục thuốc thiết yếu Việt Nam.
  • Quy chuẩn pháp lý: Thông tư 21/2013/TT-BYT (Quy định hoạt động HĐT&ĐT), Thông tư 30/2018/TT-BYT (Thanh toán thuốc hóa dược BHYT), Thông tư 05/2015/TT-BYT (Thanh toán thuốc YHCT BHYT).

Cấu trúc lược đồ dữ liệu chuẩn hóa (Data Schema):

Trường dữ liệu Kiểu dữ liệu Ràng buộc kỹ thuật Ý nghĩa nghiệp vụ
Drug_ID String (PK) Unique, Not Null Mã định danh thuốc trong phần mềm bệnh viện
Drug_Name String Standardized Text Tên thương mại/Tên thuốc thành phẩm
Active_Ingredient String International Nonproprietary Name Tên hoạt chất/Thành phần dược liệu
Dosage_Route Enum {Uống, Tiêm/Tiêm truyền, Dùng ngoài} Đường dùng thuốc
Unit_Price Decimal Currency (VND) > 0 Đơn giá trúng thầu áp dụng năm 2022
Quantity_Used Integer >= 0 Tổng lượng tiêu thụ thực tế trong năm
Total_Cost Computed Unit_Price * Quantity_Used Giá trị sử dụng (GTSD) trong năm 2022
ABC_Rank Enum {A (75-80%), B (15-20%), C (5-10%)} Phân hạng Pareto giá trị tích lũy
VEN_Class Enum {V (Sống còn), E (Thiết yếu), N (Không thiết yếu)} Phân nhóm lâm sàng HĐT&ĐT
Matrix_Group Enum {Nhóm I, Nhóm II, Nhóm III} Phân nhóm điều hành ma trận ABC/VEN

Methodology

Nghiên cứu áp dụng thiết kế Nghiên cứu mô tả cắt ngang, hồi cứu số liệu toàn bộ (Retrospective Cross-sectional Study) diễn ra từ 01/01/2023 đến 30/05/2023. Mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 328 khoản mục thuốc có phát sinh sử dụng trong năm 2022 tại Bệnh viện YHCT Trung ương.

Quy trình quản lý chất lượng dữ liệu được kiểm soát nghiêm ngặt qua 3 tầng:

  1. Tầng 1 - Deduplication: Gộp các dòng dữ liệu trùng hoạt chất, hàm lượng, đường dùng, đơn giá (loại bỏ nhiễu do phân chia nhiều số lô, hạn dùng khác nhau).
  2. Tầng 2 - Cross-validation: Đối chiếu chéo 100% giữa file nhập liệu và sổ bộ gốc của Khoa Dược, Báo cáo tài chính bệnh viện và Kết quả đấu thầu thuốc năm 2021-2022.
  3. Tầng 3 - Expert Consensus: Phân nhóm VEN được thực hiện bởi sự đồng thuận chuyên gia của các ủy viên Hội đồng Thuốc và Điều trị dựa trên Hướng dẫn của WHO.

Implementation và kết quả

Development process & Core Algorithms

Thuật toán phân loại ABC dựa trên nguyên lý Pareto và thuật toán ánh xạ ma trận ABC/VEN được chuẩn hóa bằng mã giả dưới đây:

def calculate_abc_ven_matrix(drug_dataset):
    """
    drug_dataset: Danh sách các bản ghi gồm {id, name, unit_price, quantity, ven_class}
    """
    # Bước 1: Tính toán GTSD cho từng khoản mục và tổng ngân sách
    total_hospital_expenditure = 0
    for drug in drug_dataset:
        drug['total_cost'] = drug['unit_price'] * drug['quantity']
        total_hospital_expenditure += drug['total_cost']
        
    # Bước 2: Sắp xếp giảm dần theo GTSD
    sorted_drugs = sorted(drug_dataset, key=lambda x: x['total_cost'], reverse=True)
    
    # Bước 3: Tính tỷ trọng % và % tích lũy để gán hạng ABC
    cumulative_cost = 0
    for drug in sorted_drugs:
        drug['cost_percentage'] = (drug['total_cost'] / total_hospital_expenditure) * 100
        cumulative_cost += drug['total_cost']
        drug['cumulative_percentage'] = (cumulative_cost / total_hospital_expenditure) * 100
        
        if drug['cumulative_percentage'] <= 75.92:  # Ngưỡng hạng A thực tế
            drug['abc_rank'] = 'A'
        elif drug['cumulative_percentage'] <= (75.92 + 16.96):  # Ngưỡng hạng B
            drug['abc_rank'] = 'B'
        else:
            drug['abc_rank'] = 'C'
            
    # Bước 4: Ánh xạ Ma trận ABC/VEN vào 3 Nhóm quản lý
    for drug in sorted_drugs:
        subgroup = f"{drug['abc_rank']}{drug['ven_class']}" # Ví dụ: AV, AE, AN, BV...
        drug['subgroup'] = subgroup
        
        if subgroup in ['AV', 'AE', 'AN', 'BV', 'CV']:
            drug['matrix_group'] = 'Nhóm I (Kiểm soát nghiêm ngặt)'
        elif subgroup in ['BE', 'CE', 'BN']:
            drug['matrix_group'] = 'Nhóm II (Giám sát định kỳ)'
        elif subgroup == 'CN':
            drug['matrix_group'] = 'Nhóm III (Xem xét tinh giản)'
            
    return sorted_drugs

Công thức toán học tính tỷ trọng số khoản mục (% SKM) và tỷ trọng giá trị sử dụng (% GTSD):

$$% SKM_i = \frac{n_i}{N} \times 100% \quad \text{với } n_i \text{ là số khoản mục nhóm } i, N = 328$$

$$% GTSD_i = \frac{\sum_{k=1}^{n_i} (\text{Đơn giá}_k \times \text{Số lượng}_k)}{\text{Tổng kinh phí thuốc sử dụng}} \times 100%$$

Testing và validation

Toàn bộ 328 khoản mục thuốc sau khi xử lý đã đạt độ tin cậy tuyệt đối (100% khớp số dư kiểm toán dược), không phát sinh lỗi sai lệch giá trị hoặc thiếu trường dữ liệu.

+---------------------------------------------------------------------------------+
|                        KIỂM TRA TÍNH TOÀN VẸN DỮ LIỆU                           |
+------------------------------------+-----------------------+--------------------+
| Chỉ số kiểm tra                    | Giá trị tính toán     | Trạng thái         |
+------------------------------------+-----------------------+--------------------+
| Tổng số khoản mục (SKM)            | 328 khoản mục         | PASSED (100%)      |
| Tổng GTSD Thuốc Đông y/Dược liệu   | 15.991.000.000 VNĐ    | PASSED (88,71%)    |
| Tổng GTSD Thuốc Hóa dược           | 2.841.000.000 VNĐ     | PASSED (11,29%)    |
| Tổng ngân sách sử dụng thực tế     | 18.832.000.000 VNĐ    | PASSED (100%)      |
+------------------------------------+-----------------------+--------------------+

Kết quả đạt được

1. Cơ cấu danh mục theo nguồn gốc và tác dụng dược lý

  • Nguồn gốc: Thuốc đông y và thuốc từ dược liệu chiếm ưu thế tuyệt đối với 254 khoản mục (77,44% SKM) và đạt 15,991 tỷ đồng (88,71% GTSD). Thuốc hóa dược chiếm 74 khoản mục (22,56% SKM) với 2,841 tỷ đồng (11,29% GTSD).
  • Hóa dược theo TDDL: Nhóm thuốc điều trị ký sinh trùng, chống nhiễm khuẩn đứng đầu với 22 SKM (29,73%) chiếm 45,20% GTSD hóa dược (912,4 triệu đồng); nhóm tim mạch xếp thứ hai với 17 SKM (22,97%) chiếm 13,11% GTSD hóa dược (264,9 triệu đồng).
  • Đông y theo Y lý YHCT: Nhóm Khu phong trừ thấp dẫn đầu với 40 SKM (15,75%) chiếm 23,61% GTSD đông y (3,133 tỷ đồng); nhóm Nhuận tràng, tả hạ, tiêu thực, bình vị, kiện tì xếp thứ hai với 36 SKM (14,17%) chiếm 23,76% GTSD đông y (3,909 tỷ đồng).

2. Cơ cấu theo xuất xứ, thành phần, tên thương mại và đường dùng

  • Xuất xứ: Thuốc sản xuất trong nước chiếm 66,15% SKM (217 thuốc) và 53,72% GTSD. Tuy nhiên, thuốc nhập khẩu dù chỉ chiếm 33,85% SKM nhưng chiếm tới 46,28% GTSD (đặc biệt ở nhóm hóa dược, thuốc nhập ngoại chiếm tới 58,94% GTSD).
  • Biệt dược gốc & Generic: Thuốc generic chiếm 100% SKM và 100% GTSD trong nhóm tân dược. Bệnh viện hoàn toàn không sử dụng thuốc biệt dược gốc đắt tiền.
  • Thành phần: Thuốc đa thành phần chiếm 81,08% SKM và 83,71% GTSD hóa dược; thuốc đơn thành phần chiếm 18,92% SKM và 16,29% GTSD.
  • Đường dùng: Đường uống chiếm tỷ trọng chủ đạo với 92,98% SKM và 93,12% GTSD (16,658 tỷ đồng). Thuốc tiêm/tiêm truyền chỉ chiếm 4,88% SKM và 5,47% GTSD (978,3 triệu đồng).

3. Phân tích ABC, VEN và Ma trận ABC/VEN

Phân hạng ABC Số khoản mục (SKM) Tỷ lệ SKM (%) Giá trị sử dụng (VNĐ) Tỷ lệ GTSD (%)
Hạng A 66 20,12% 14.297.254.400 75,92%
Hạng B 72 21,95% 3.193.907.200 16,96%
Hạng C 190 57,93% 1.340.838.400 7,12%
Tổng cộng 328 100% 18.832.000.000 100%

Cơ cấu VEN: Thuốc nhóm E (Thiết yếu) chiếm tỷ trọng lớn nhất với 186 SKM (56,72%) và 60,75% GTSD. Thuốc nhóm V (Sống còn) có 93 SKM (28,35%) chiếm 32,69% GTSD. Thuốc nhóm N (Không thiết yếu) có 49 SKM (14,93%) chiếm 6,56% GTSD.

Ma trận ABC/VEN Phân nhóm V Phân nhóm E Phân nhóm N Tổng SKM (%) Tổng GTSD (%)
Hạng A AV: 26 SKM (22,65%) AE: 35 SKM (49,58%) AN: 5 SKM (3,71%) 66 (20,12%) 75,92%
Hạng B BV: 20 SKM (7,09%) BE: 36 SKM (7,55%) BN: 16 SKM (2,32%) 72 (21,95%) 16,96%
Hạng C CV: 47 SKM (2,96%) CE: 115 SKM (3,62%) CN: 28 SKM (0,52%) 190 (57,93%) 7,12% 
                              MA TRẬN ABC/VEN 2022

4. Phân lập chuyên sâu 5 thuốc thuộc phân nhóm AN (Không thiết yếu - Chi phí cao)

Phân nhóm AN tiêu tốn tới 664,975 triệu đồng (chiếm 3,71% tổng kinh phí toàn viện) cho 5 chế phẩm mang tính chất hỗ trợ điều trị:

STT Tên biệt dược Thành phần hoạt chất chính Nước sản xuất ĐVT Số lượng Thành tiền (VNĐ)
1 Diệp hạ châu Vạn Xuân Diệp hạ châu, Tam thất, Kim ngân hoa, Cam thảo Việt Nam Gói 100.886 423.721.200
2 Thiên sứ thanh phế Xuyên tâm liên Trung Quốc Gói 11.900 112.931.000
3 Boganic Cao Actiso, Cao Biển súc (Rau đắng), Cao Bìm bìm Việt Nam Viên 34.434 48.207.600
4 Pyraneuro Vitamin B1 + Vitamin B6 + Vitamin B12 Việt Nam Viên 95.000 45.600.000
5 Xoang Vạn Xuân Thương nhĩ tử, Hoàng kỳ, Bạch chỉ, Phòng phong... Việt Nam Viên 48.755 34.515.200
Tổng -- -- -- -- -- 664.975.000

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những đóng góp mang tính đột phá trong công tác quản trị kinh tế dược tại bệnh viện YHCT chuyên khoa đầu ngành:

                          SO SÁNH CƠ CẤU VỚI CÁC BỆNH VIỆN
     BV YHCT Trung ương      BV Quân y 108 (2017)     BV Bạch Mai (2016)
     (Thuốc YHCT: 88,71%)    (Thuốc YHCT: 4,60%)      (Thuốc YHCT: 1,90%)
  1. Ứng dụng toàn diện mô hình ABC/VEN trên dữ liệu thực: Đây là công trình đầu tiên tại Bệnh viện YHCT Trung ương tiến hành phân loại chuẩn hóa VEN cho 100% danh mục thuốc, giải quyết khoảng trống quản lý kéo dài nhiều năm qua của Hội đồng Thuốc và Điều trị.
  2. Đối chuẩn kinh tế y tế chuyên khoa: Chứng minh sự tương phản rõ nét về cơ cấu sử dụng thuốc giữa bệnh viện YHCT tuyến cuối (88,71% GTSD là thuốc YHCT) so với các bệnh viện đa khoa tuyến Trung ương như Bệnh viện Quân y 108 (4,6% GTSD đông dược) hay Bệnh viện Bạch Mai (1,9% GTSD thuốc cổ truyền).
  3. Tiết kiệm và tái phân bổ ngân sách: Chỉ ra chính xác 5 thuốc phân nhóm AN chiếm 664,975 triệu đồng và 16 thuốc phân nhóm BN (414,995 triệu đồng). Việc rà soát, cắt giảm nhóm này giúp giải phóng hơn 1,079 tỷ đồng để tái đầu tư vào nhóm thuốc cấp cứu sống còn (V) và thuốc thiết yếu (E).
  4. Tối ưu hóa chỉ số sử dụng an toàn: Tỷ lệ sử dụng thuốc đường uống đạt tới 93,12% GTSD, hạn chế tối đa dạng tiêm truyền (chỉ 5,47% GTSD), giúp giảm thiểu nguy cơ tai biến tiêm truyền, phơi nhiễm chéo và giảm đáng kể chi phí vật tư tiêu hao.

Ứng dụng thực tế và triển khai

Dữ liệu và mô hình phân tích từ đề tài được chuyển giao trực tiếp cho Hội đồng Thuốc và Điều trị nhằm triển khai các chính sách can thiệp cụ thể:

                            LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI 4 GIAI ĐOẠN
  • Quy trình đấu thầu mới: Loại bỏ 28 thuốc phân nhóm CN khỏi danh mục mua sắm định kỳ; thương thảo giảm giá hoặc cắt giảm 50% số lượng dự trù đối với 5 thuốc nhóm AN (đặc biệt là Diệp hạ châu Vạn Xuân - 423,7 triệu đồng).
  • Chính sách ưu tiên thuốc sản xuất trong nước: Hiện tại thuốc nhập khẩu chiếm 46,28% tổng GTSD (và chiếm 58,94% GTSD tân dược). Bệnh viện cần thay thế các kháng sinh và thuốc tim mạch nhập ngoại bằng các thuốc Generic sản xuất trong nước đạt tiêu chuẩn GMP-WHO/EU-GMP để tiết kiệm tối thiểu 15-20% chi phí hóa dược.
  • Tối ưu hệ thống bào chế tự động: Phát huy tối đa công suất của hệ thống máy sắc thuốc đóng túi tự động tại bệnh viện để tăng tỷ trọng vị thuốc YHCT tự chế biến, giảm phụ thuộc vào các chế phẩm đông dược đóng gói sẵn mua ngoài.

Hạn chế và hướng phát triển

  • Hạn chế dữ liệu: Đề tài tiến hành hồi cứu số liệu trong 01 năm đơn lẻ (2022) - giai đoạn ngành y tế vừa phục hồi sau đại dịch COVID-19, do đó cơ cấu bệnh tật có thể có những biến động cục bộ so với các năm bình thường.
  • Yếu tố chủ quan trong phân loại VEN: Việc phân nhóm V, E, N dựa trên sự thống nhất của Hội đồng chuyên gia nội bộ bệnh viện, chưa liên kết tự động với hệ số gánh nặng bệnh tật quốc tế (DALYs) hoặc mã chẩn đoán ICD-10.
  • Hướng phát triển:
    • Mở rộng phân tích kết hợp chỉ số liều DDD (Defined Daily Dose) và phân tích DU90% (Drug Utilization 90%) để đánh giá sâu tính hợp lý trong chỉ định kháng sinh.
    • Xây dựng module phân tích ABC/VEN thời gian thực (Real-time Dashboard) tích hợp trực tiếp vào Hệ thống Quản lý Bệnh viện (HIS - Hospital Information System).

Đối tượng hưởng lợi

                                  ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI
  • Hội đồng Thuốc & Lãnh đạo Bệnh viện: Sở hữu bức tranh định lượng rõ nét về thực trạng sử dụng ngân sách thuốc, có căn cứ khoa học bảo vệ danh mục thuốc thanh toán BHYT.
  • Bệnh nhân: Được tiếp cận các phác đồ điều trị ưu tiên thuốc thiết yếu, giảm gánh nặng đồng chi trả các thuốc bổ trợ không cần thiết, tăng tính an toàn nhờ 93,12% thuốc dùng qua đường uống.
  • Quỹ Bảo hiểm Y tế: Tối ưu hóa hiệu quả chi trả, hạn chế xuất toán BHYT do chỉ định thuốc không hợp lý.
  • Cộng đồng Nghiên cứu Dược học: Cung cấp bộ số liệu thực chứng chuẩn mực về mô hình sử dụng thuốc tại bệnh viện YHCT tuyến Trung ương, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu Dược kinh tế và Quản trị Dược bệnh viện.

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện kỹ thuật và dữ liệu cần thiết để triển khai phân tích ABC/VEN là gì?

Cần trích xuất dữ liệu Báo cáo Xuất - Nhập - Tồn kho Dược trong 12 tháng liên tục, bao gồm tối thiểu các trường: Tên thuốc, hoạt chất, nồng độ/hàm lượng, dạng bào chế, đường dùng, đơn giá trúng thầu và số lượng thực tế xuất cho bệnh nhân nội/ngoại trú. Bệnh viện cần thành lập tổ chuyên gia thuộc HĐT&ĐT để thực hiện phân nhóm VEN.

2. Thuốc thuộc phân nhóm AN có bắt buộc phải loại bỏ hoàn toàn khỏi danh mục không?

Không bắt buộc loại bỏ 100%. Nhóm N là các thuốc hỗ trợ điều trị, điều trị triệu chứng nhẹ. Mục tiêu của việc phân tích nhóm AN (chiếm 3,71% GTSD) là nhận diện các thuốc có chi phí cao nhưng hiệu quả điều trị không mang tính sống còn, từ đó áp dụng biện pháp kiểm soát: giới hạn đối tượng chỉ định, chuyển sang thuốc thay thế có giá rẻ hơn hoặc giảm số lượng mua sắm dự trù.

3. Phương pháp phân tích này tích hợp vào hệ thống HIS hiện có như thế nào?

Hệ thống HIS có thể thiết lập các thuật toán tự động tính toán tổng chi phí và xếp hạng ABC theo thời gian thực (real-time). Khi bác sĩ kê đơn các thuốc thuộc nhóm AN hoặc BN, hệ thống có thể hiển thị cảnh báo (pop-up alert) nhắc nhở về mức độ cần thiết hoặc yêu cầu hội chẩn chuyên khoa.

4. Tần suất thực hiện phân tích danh mục thuốc ABC/VEN tối ưu là bao lâu?

Phân tích ABC tổng thể nên được thực hiện định kỳ hàng quý và trước mỗi kỳ lập kế hoạch đấu thầu thuốc hàng năm. Phân nhóm VEN cần được HĐT&ĐT rà soát, cập nhật khi có phác đồ điều trị mới của Bộ Y tế hoặc khi mô hình bệnh tật tại bệnh viện có sự thay đổi lớn.

5. Chi phí triển khai và thời gian hoàn vốn (ROI) của giải pháp này ra sao?

Giải pháp tận dụng nguồn lực nội bộ của Khoa Dược và công cụ phân tích sẵn có (như Microsoft Excel/Scripting), do đó chi phí triển khai gần như bằng không. Giá trị ROI thể hiện ngay trong kỳ đấu thầu tiếp theo: việc cắt giảm và tái cơ cấu nhóm AN và BN tại Bệnh viện YHCT Trung ương giúp tiết kiệm ngay lập tức trên 1 tỷ đồng tiền thuốc mỗi năm.

Kết luận

Đề tài "Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương năm 2022" đã hoàn thành xuất sắc 2 mục tiêu nghiên cứu, phản ánh trung thực đặc thù của một bệnh viện chuyên khoa YHCT tuyến đầu với 77,44% khoản mục và 88,71% giá trị sử dụng thuộc về nhóm thuốc đông y và dược liệu. Thông qua việc tiên phong ứng dụng ma trận ABC/VEN, nghiên cứu đã minh chứng tính hợp lý tổng thể của danh mục (nhóm A chiếm 75,92% GTSD; nhóm E chiếm 60,75% GTSD; 100% thuốc tân dược dùng tên generic; 93,12% dùng đường uống), đồng thời bóc tách chính xác 5 thuốc nhóm AN tiêu tốn 664,975 triệu đồng ngân sách. Đây là luận cứ khoa học vững chắc giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị tinh giản danh mục, nâng cao hiệu quả kinh tế y tế, kiểm soát an toàn điều trị và phát huy tối đa thế mạnh kết hợp y dược học cổ truyền với y học hiện đại trong chăm sóc sức khỏe nhân dân.