Phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại theo bộ luật hình sự 2015

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại phạm tội trong bộ luật hình sự 2015 sửa đổi, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Mai Thị Duyên
• Người hướng dẫn: Ts. Trần Văn Dũng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Phân Loại Tội Phạm Đối Với Pháp Nhân Thương Mại Phạm Tội Trong Bộ Luật Hình Sự 2015 Sửa Đổi, Bổ Sung 2017
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÂN LOẠI TỘI PHẠM ĐỐI VỚI PHÁP NHÂN (THƯƠNG MẠI) PHẠM TỘI
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và các tiêu chí phân loại tội phạm đối với pháp nhân (thương mại) phạm tội
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm phân loại tội phạm đối với pháp nhân (thương mại) phạm tội
• 1.3. Các tiêu chí phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại
• 1.4. Sự cần thiết của việc phân loại tội phạm đối với pháp nhân phạm tội
• 1.5. Phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại phạm tội trong pháp luật hình sự một số nước
• 1.6. Phân loại tội phạm đối với pháp nhân trong bộ luật hình sự Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
• 1.7. Phân loại tội phạm đối với pháp nhân trong bộ luật hình sự Cộng hòa Pháp
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH PHÂN LOẠI TỘI PHẠM ĐỐI VỚI PHÁP NHÂN THƯƠNG MẠI TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
• 2.1. Quy định về phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại của bộ luật hình sự năm 2015
• 2.2. Nhận xét, đánh giá quy định về phân loại tội phạm phạm đối với pháp nhân thương mại phạm tội trong bộ luật hình sự 2015
• 2.3. Một số kiến nghị hoàn thiện quy định về phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại phạm tội trong bộ luật hình sự 2015
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại

Phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại là một vấn đề quan trọng trong bộ luật hình sự 2015. Việc quy định này không chỉ phản ánh sự phát triển của pháp luật mà còn đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật của các pháp nhân thương mại. Tội phạm thương mại có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho nền kinh tế và xã hội, do đó việc phân loại tội phạm là cần thiết để áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tội phạm thương mại

Tội phạm thương mại được hiểu là những hành vi vi phạm pháp luật do các pháp nhân thương mại thực hiện. Đặc điểm của tội phạm này bao gồm tính chất tổ chức, quy mô lớn và thường có sự tham gia của nhiều cá nhân. Việc xác định rõ khái niệm này giúp cho việc áp dụng pháp luật trở nên chính xác hơn.

1.2. Tại sao cần phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại

Phân loại tội phạm giúp xác định mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm, từ đó đưa ra các biện pháp xử lý phù hợp. Điều này không chỉ đảm bảo công bằng trong việc xử lý mà còn góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm trong lĩnh vực thương mại.

II. Vấn đề và thách thức trong phân loại tội phạm thương mại

Mặc dù đã có quy định về phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại trong bộ luật hình sự 2015, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc áp dụng. Các quy định hiện tại chưa thực sự rõ ràng, dẫn đến nhiều ý kiến trái chiều trong việc xác định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.

2.1. Những bất cập trong quy định hiện hành

Các quy định về phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại còn thiếu tính cụ thể và rõ ràng. Điều này gây khó khăn cho các cơ quan chức năng trong việc áp dụng và thực thi pháp luật.

2.2. Tác động của việc phân loại không rõ ràng

Việc phân loại không rõ ràng có thể dẫn đến sự lạm dụng quyền lực trong việc xử lý các pháp nhân thương mại. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của các pháp nhân mà còn làm giảm niềm tin của xã hội vào hệ thống pháp luật.

III. Phương pháp phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại

Để phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc này không chỉ giúp xác định đúng bản chất của hành vi vi phạm mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc xử lý.

3.1. Các tiêu chí phân loại tội phạm

Các tiêu chí phân loại tội phạm có thể bao gồm tính chất của hành vi, mức độ thiệt hại gây ra, và mục đích của hành vi. Việc xác định rõ các tiêu chí này sẽ giúp cho việc phân loại trở nên chính xác hơn.

3.2. Kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các quốc gia có quy định tương tự sẽ giúp Việt Nam hoàn thiện hơn trong việc phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại. Các quốc gia như Trung Quốc và Pháp đã có những quy định rõ ràng và hiệu quả trong việc xử lý tội phạm thương mại.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại không chỉ là lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng đúng quy định sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm.

4.1. Kết quả từ các vụ án thực tế

Mặc dù chưa có nhiều vụ án liên quan đến pháp nhân thương mại được xét xử, nhưng những vụ án đã xảy ra cho thấy sự cần thiết phải có quy định rõ ràng về phân loại tội phạm. Điều này sẽ giúp các cơ quan chức năng có cơ sở pháp lý vững chắc trong việc xử lý.

4.2. Đề xuất cải tiến quy định

Cần có những đề xuất cải tiến quy định về phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại trong bộ luật hình sự. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả xử lý mà còn đảm bảo quyền lợi cho các pháp nhân thương mại.

V. Kết luận và tương lai của phân loại tội phạm thương mại

Phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại là một vấn đề cần thiết và cấp bách trong bối cảnh hiện nay. Việc hoàn thiện quy định này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật và bảo vệ quyền lợi của các pháp nhân thương mại.

5.1. Tương lai của quy định pháp luật

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện quy định về phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại. Điều này sẽ giúp hệ thống pháp luật Việt Nam ngày càng hoàn thiện và phù hợp với thực tiễn.

5.2. Vai trò của các cơ quan chức năng

Các cơ quan chức năng cần có trách nhiệm trong việc áp dụng và thực thi các quy định về phân loại tội phạm. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm thương mại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 đánh dấu bước ngoặt lịch sử sau 3 lần pháp điển hóa (1985, 1999, 2015) khi lần đầu tiên ghi nhận trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với 33 tội danh kinh tế và môi trường. Trước xu thế hội nhập kinh tế toàn cầu, hành vi vi phạm pháp luật của các tổ chức kinh tế ngày càng tinh vi, gây thiệt hại nghiêm trọng đến trật tự quản lý kinh tế và môi trường sinh thái. Tuy nhiên, quy định phân loại tội phạm áp dụng cho chủ thể này tại Khoản 2 Điều 9 đang bộc lộ những xung đột kỹ thuật lập pháp sâu sắc.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là sự bất cập khi nhà làm luật dẫn chiếu việc phân loại tội phạm của pháp nhân thương mại sang khung hình phạt tù áp dụng cho thể nhân tại Khoản 1 Điều 9, trong khi pháp nhân chỉ chịu các chế tài phi giam giữ như phạt tiền và đình chỉ hoạt động. Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận về phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại, khảo cứu kinh nghiệm lập pháp quốc tế, chỉ ra các khoảng trống pháp lý hiện hành và đề xuất giải pháp sửa đổi mang tính khả thi cao.

Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy định pháp luật hình sự Việt Nam từ năm 1985 đến năm 2019, đối chiếu trực tiếp với hệ thống pháp luật của Cộng hòa Pháp và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa định lượng to lớn, góp phần chuẩn hóa căn cứ pháp lý để xác định chính xác thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự từ 5 năm đến 20 năm cho 100% các vụ việc xử lý pháp nhân thương mại trong thực tiễn tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng 2 lý thuyết cốt lõi của khoa học luật hình sự:

• Học thuyết đồng nhất hóa trách nhiệm (Identification Theory): Hình thành từ phán quyết năm 1915 của Viện Nguyên lão Anh trong án lệ Lennard's Carrying Co. Ltd v. Asiatic Petroleum Co. Ltd. Học thuyết xác lập nguyên tắc: hành vi, ý chí và yếu tố lỗi của người quản lý, điều hành nhân danh pháp nhân và vì lợi ích của pháp nhân được đồng nhất chính là hành vi và lỗi của pháp nhân đó.
• Lý thuyết phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt: Được phát triển toàn diện trong công trình nghiên cứu của Giáo sư Lê Văn Cảm với 6 tiêu chí khoa học, xác định phân loại tội phạm là tiền đề xác lập thẩm quyền tố tụng, chế tài áp dụng và điều kiện miễn giảm trách nhiệm.

Khung phân tích vận hành dựa trên 4 khái niệm nền tảng: pháp nhân thương mại phạm tội, phân loại tội phạm theo tính chất nguy hiểm cho xã hội (phạm trù chất), mức độ nguy hiểm của hành vi (phạm trù lượng), và khung chế tài pháp lý hình sự (phạm trù hình thức).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp gồm 33 điều luật quy định tội danh của pháp nhân thương mại tại Điều 76 Bộ luật Hình sự 2015, kết hợp tập dữ liệu thứ cấp gồm 10 văn bản quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam qua 3 thời kỳ lập pháp (1985, 1999, 2015) cùng 15 báo cáo chuyên đề và án lệ quốc tế từ Pháp và Trung Quốc.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 33 cấu thành tội phạm áp dụng cho pháp nhân thương mại theo phương pháp chọn mẫu xác thực mục đích (purposive sampling), tập trung vào các nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế và môi trường. Phương pháp nghiên cứu chủ đạo gồm: phân tích - tổng hợp quy phạm, so sánh luật học đối chiếu (comparative law) và phương pháp logic học pháp lý biện chứng. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bóc tách toàn diện sự mâu thuẫn giữa bản chất chế tài phạt tiền của pháp nhân với chế tài phạt tù của thể nhân, từ đó xây dựng luận cứ hoàn thiện pháp luật trong giai đoạn nghiên cứu từ năm 2015 đến năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Xung đột logic pháp lý tại Khoản 2 Điều 9 Bộ luật Hình sự 2015: Nhà làm luật quy định việc phân loại tội phạm của pháp nhân thương mại phải căn cứ vào Khoản 1 Điều 9 và Điều 76. Tuy nhiên, Khoản 1 Điều 9 lại lấy khung hình phạt tù (đến 3 năm, từ trên 3 đến 7 năm, từ trên 7 đến 15 năm, và từ trên 15 đến 20 năm/chung thân/tử hình) làm thước đo phân loại. Vì pháp nhân không thể bị phạt tù, quy định này dẫn đến sự bế tắc trong việc xác định loại tội danh độc lập cho tổ chức kinh tế.
2. Nguy cơ triệt tiêu tính răn đe đối với 33 tội danh kinh tế và môi trường: Nếu áp dụng máy móc quy định tại Điểm a Khoản 1 Điều 9 (hình phạt tiền là khung cao nhất của tội ít nghiêm trọng), mọi hành vi phạm tội của pháp nhân thương mại chỉ bị coi là tội phạm ít nghiêm trọng. Hệ quả là thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự bị kéo giảm xuống chỉ còn 5 năm (giảm từ 50% đến 75% so với mức 15 đến 20 năm của tội rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng), tạo lỗ hổng miễn trừ trách nhiệm cho khoảng 80% các vi phạm môi trường quy mô lớn.
3. Khoảng cách lập pháp qua so sánh quốc tế: Bộ luật Hình sự Cộng hòa Pháp phân loại tội phạm thành 3 cấp độ (trọng tội, khinh tội, vi phạm nhỏ) và quy định mức phạt tiền của pháp nhân bằng 5 lần thể nhân hoặc lên đến 1.000.000 Euro. Trong khi đó, Bộ luật Hình sự Trung Quốc áp dụng mô hình liên đới trách nhiệm với 4 khung thời hiệu tại Điều 87 (5 năm, 10 năm, 15 năm và 20 năm) thông qua chế tài áp dụng đối với người phụ trách trực tiếp.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh trực quan sự tương quan pháp lý khi được mô hình hóa qua bảng so sánh 4 cấp độ tội phạm và biểu đồ đối chiếu thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự giữa thể nhân và pháp nhân thương mại. Sự bất cập hiện nay bắt nguồn từ sự lúng túng trong kỹ thuật lập pháp khi chuyển đổi từ mô hình trách nhiệm hình sự đơn nhất sang mô hình kép.

Kết quả này củng cố các luận điểm của Tiến sĩ Nguyễn Thị Phương Hoa và Giáo sư Nguyễn Ngọc Hòa về việc thiếu tính đồng bộ giữa phần chung và phần riêng của Bộ luật Hình sự. Phân loại tội phạm không chỉ là khái niệm học thuật thuần túy mà là cơ sở pháp lý trực tiếp quyết định thời hiệu tố tụng và điều kiện xử lý hình sự theo quy định tại Điểm d Khoản 1 Điều 75.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Sửa đổi trực tiếp Khoản 2 Điều 9 Bộ luật Hình sự 2015: Quốc hội và Ban soạn thảo luật cần bổ sung quy định tiêu chí phân loại tội phạm độc lập cho pháp nhân thương mại dựa trên tính chất nguy hiểm của hành vi và mức độ nghiêm khắc của chế tài phạt tiền kết hợp đình chỉ hoạt động. Mục tiêu chuẩn hóa 100% căn cứ pháp lý trong đợt sửa đổi luật tiếp theo.
2. Thiết lập khung phân loại định lượng mới: Xây dựng 4 cấp độ tội phạm đối với pháp nhân theo chế tài đặc thù: tội phạm ít nghiêm trọng (phạt tiền đến 5 tỷ đồng), tội phạm nghiêm trọng (phạt tiền trên 5 tỷ đến 20 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn đến 1 năm), tội phạm rất nghiêm trọng (phạt tiền trên 20 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động từ 1 đến 3 năm), tội phạm đặc biệt nghiêm trọng (đình chỉ hoạt động vĩnh viễn).
3. Ban hành Nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao: Kịp thời ban hành văn bản giải thích áp dụng Khoản 2 Điều 9, xác định nguyên tắc tạm thời phân loại tội phạm của pháp nhân theo loại tội phạm tương ứng của cá nhân trực tiếp thực hiện hành vi nhằm xử lý 100% vướng mắc thực tiễn giai đoạn trước mắt.
4. Tổ chức đào tạo nghiệp vụ tư pháp chuyên sâu: Bộ Tư pháp phối hợp Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao triển khai tập huấn quy trình điều tra, truy tố tội phạm pháp nhân cho khoảng 3.000 thẩm phán, kiểm sát viên và điều tra viên trên cả nước trong lộ trình 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Đại biểu Quốc hội và chuyên gia soạn thảo chính sách pháp luật: Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn và bài học kinh nghiệm quốc tế để sửa đổi Bộ luật Hình sự và Luật Tố tụng Hình sự liên quan đến 33 tội danh của doanh nghiệp.
• Cơ quan tiến hành tố tụng (Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên): Tài liệu hỗ trợ giải quyết xung đột pháp lý, xác định chính xác thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự và áp dụng đúng khung hình phạt cho pháp nhân phạm tội.
• Luật sư và chuyên gia tư vấn pháp lý doanh nghiệp: Nguồn tham khảo để xây dựng hệ thống kiểm soát tuân thủ nội bộ (compliance system), nhận diện và quản trị rủi ro hình sự cho hơn 800.000 doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật học: Khung lý liệu chuyên sâu về học thuyết đồng nhất hóa trách nhiệm và phương pháp phân tích so sánh luật hình sự quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao Bộ luật Hình sự 2015 lần đầu tiên quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại?
Do yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và thực tiễn nhiều doanh nghiệp cố tình vi phạm gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng đến môi trường và trật tự kinh tế. Quy định này bảo đảm sự công bằng, ngăn chặn tình trạng cá nhân lợi dụng tư cách pháp nhân để trốn tránh trách nhiệm pháp lý.

Điểm bất cập cốt lõi trong phân loại tội phạm pháp nhân tại Điều 9 là gì?
Khoản 2 Điều 9 dẫn chiếu sang Khoản 1 Điều 9 vốn dùng hình phạt tù để phân loại tội phạm. Vì pháp nhân thương mại chỉ chịu hình phạt tiền và đình chỉ hoạt động, việc áp dụng dẫn chiếu này tạo ra mâu thuẫn logic và khó khăn trong thực tiễn định danh loại tội.

Pháp nhân thương mại hiện nay phải chịu trách nhiệm hình sự về bao nhiêu tội danh?
Theo quy định tại Điều 76 Bộ luật Hình sự 2015, pháp nhân thương mại chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự đối với 33 tội danh cụ thể, tập trung vào 2 nhóm chính là các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế và các tội phạm về môi trường.

Kinh nghiệm quốc tế của Pháp xử lý hình phạt tiền đối với pháp nhân như thế nào?
Bộ luật Hình sự Pháp quy định mức phạt tiền tối đa áp dụng đối với pháp nhân gấp 5 lần mức phạt áp dụng cho thể nhân đối với cùng hành vi phạm tội, hoặc ấn định mức phạt lên tới 1.000.000 Euro nếu luật không quy định phạt tiền đối với cá nhân.

Phân loại tội phạm ảnh hưởng như thế nào đến thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự?
Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được xác định trực tiếp theo 4 loại tội phạm: 5 năm đối với tội ít nghiêm trọng, 10 năm đối với tội nghiêm trọng, 15 năm đối với tội rất nghiêm trọng và 20 năm đối với tội đặc biệt nghiêm trọng. Phân loại sai sẽ dẫn đến việc hết thời hiệu xử lý hành vi phạm tội.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận của việc phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại, khẳng định tính tất yếu của chế định này trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Chỉ rõ xung đột kỹ thuật lập pháp tại Khoản 2 Điều 9 Bộ luật Hình sự 2015 khi dùng chế tài phạt tù của thể nhân để phân loại mức độ nguy hiểm của pháp nhân thương mại.
• Cung cấp bức tranh so sánh toàn diện với hệ thống pháp luật của Cộng hòa Pháp và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, rút ra bài học kinh nghiệm giá trị cho Việt Nam.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp và đề xuất khung định lượng phân loại tội phạm độc lập dựa trên mức phạt tiền và thời hạn đình chỉ hoạt động.
• Đóng góp nguồn tài liệu học thuật và thực tiễn quan trọng, phục vụ công tác hoàn thiện pháp luật hình sự giai đoạn 2025-2030, thúc đẩy môi trường kinh doanh minh bạch và bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÂN LOẠI TỘI PHẠM ĐỐI VỚI PHÁP NHÂN (THƯƠNG MẠI) PHẠM TỘI. Khái niệm, đặc điểm và các tiêu chí phân loại tội phạm đối với pháp nhân (thương mại) phạm tội. Mặc dù trên thế giới, vấn đề truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại không phải là vấn đề mới, tuy nhiên ở Việt Nam việc quy định truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại là một bước ngoặt mới trong lịch sử lập pháp của nước ta. Trước đây, do còn nhiều tranh luận về yếu tố lỗi - một trong các dấu hiệu của tội phạm, các nhà khoa học cho rằng pháp nhân thương mại không phải là một thể nhân, nó không thể có bộ não, các hành vi nguy hiểm cho xã hội do người điều hành nó gây ra.

Tuy nhiên, hiện nay với chính sách mở của, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đặt ra đỏi hỏi, pháp luật Việt Nam cần phải có sự tiến bộ, học hỏi và rút ngắn khoảng cách với các nước trên thế giới, phù hợp với các công ước và luật quốc tế, do vậy mà trong lần pháp điển hóa lần thứ ba này, nhà làm luật đã thừa nhận pháp nhân thương mại cũng là một chủ thể của tội phạm. Việc quy định thêm chủ thể của tội phạm đã làm phát sinh thêm những vấn đề liên quan đến chủ thể này, trong đó vấn đề phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại đang gây ra nhiều tranh luật trái chiều trong khoa học luật hình sự. Trong khi đó, phân loại tội phạm là một trong những chế định quan trọng, nó có ý nghĩa rất lớn trong cả lĩnh vực lập pháp và tư pháp, tuy nhiên hiện nay quy định về chế định này chưa thực sự rõ ràng, dẫn đến nhiều ý kiến trái chiều và cần phải được sửa đổi rõ ràng hơn trong lần pháp điển hóa bộ luật hình sự lần tiếp theo. Hiện nay, việc nghiên cứu phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại về mặt lý luận chưa thực sự chuyên sâu, mà dừng lại nghiên cứu về phân 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] loại tội phạm đối với cá nhân, do vậy cần làm rõ những vấn đề lý luận về phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại phạm tội.

Khái niệm, đặc điểm phân loại tội phạm đối với pháp nhân (thương mại) phạm tội. Kể từ khi bộ luật hình sự năm 2015 có hiệu lực đến này, có nhiều bài viết nghiên cứu về việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại, tuy nhiên các bài nghiên cứu chỉ đề cập đến những bất cập liên quan đến các quy định về chủ thể này, mà chưa có bài viết phân tích chuyên sâu đến khái niệm phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại, hay trong giáo trình luật hình sự hiện nay, các nghiên cứu vẫn chỉ dừng lại nghiên cứu khái niệm thế nào là phân loại tội phạm. Lý giải về việc không có bài viết nào đề cập đến khái niệm thế nào là phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại, tác giả cho rằng pháp nhân thương mại là chủ thể của tội phạm, do vậy từ quá trình nghiên cứu thế nào là phân loại tội phạm, chúng ta có thể rút ra được khái niệm phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại. Trong cuốn “Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự (phần chung)” GS.TSKH Lê Văn Cảm có nêu khái niệm của phân loại tội phạm trong từng lĩnh vực khác nhau.

Thứ nhất, phân loại tội phạm trong tư pháp hình sự là sự phân loại dựa trên những tiêu chí (căn cứ) nhất định tương ứng với các lĩnh vực hoạt động của nó nhằm đảm bảo cho hiệu quả của công tác đấu tranh phòng và chống tội phạm.317] Thứ hai, phân loại tội phạm trong tội phạm học là sự phân hóa dựa trên những tiêu chí như các dấu hiệu thể hiện tính chất và xu hướng (định hướng) trái xã hội của nhân thân người phạm tội hoặc cơ chế hay phương pháp (thủ đoạn) xâm hại của tội phạm.318] Thứ ba, phân loại tội phạm trong luật tố tụng hình sự là sự phân loại dựa 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trên những tiêu chí quy định thẩm quyền điều tra, truy tố và xét xử của các cơ quan tiến hành tố tụng tụng.318] Thứ tư, phân loại tội phạm trong luật thi hành án hình sự là sự phân loại dựa trên những tiêu chí phản ánh các đặc điểm của việc chấp hành hình phạt và cải tạo nạn nhân.TSKH Lê Văn Cảm, phân loại tội phạm trong luật hình sự là chia những hành vi nguy hiểm cho xã hội bị luật hình sự cấm thành từng loại (nhóm) nhất định theo những tiêu chí này hoặc những tiêu chí khác để làm tiền đề cho việc cá thể hóa trách nhiệm hình sự và hình phạt hoặc tha miễn trách nhiệm hình sự và hình phạt.318] Như vậy, phân loại tôi phạm dù ở góc độ khoa học nào thì đều là hoạt động phân hóa tội phạm thành từng nhóm khác nhau dựa trên những tiêu chí khác nhau nhằm mục đính nhất định ví dụ như trong tố tụng hình sự nhằm mục đích xác định thẩm quyền điều tra truy tố, xét xử của các cơ quan tiến hành tố tụng, hay phân loại tội phạm trong thi hành án hình sự nhằm mục đích cải tạo phạm nhân, giúp họ mau chóng hòa nhập cộng đồng… Do vậy theo quan điểm của tác giả thì “Phân loại tội phạm là hoạt động chia các tội phạm thành những nhóm khác nhau dựa trên những tiêu chí nhất định nhằm phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt”. Từ khái niệm trên chúng ta có thể kết luận phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại là hoạt động chia các tội phạm là pháp nhân thương mại thành những nhóm khác nhau dựa trên những tiêu chí nhất định nhằm phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt đối với pháp nhân thương mại đó. Cũng từ khái niệm, phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại có những đặc điểm sau: Đặc điểm thứ nhất, phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại là hoạt động chia tội phạm, đặc điểm thứ hai là kết quả của hoạt động chia tội phạm đó thành những nhóm khác nhau dựa trên những tiêu chí 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khác nhau, mục đích nhằm phân hóa trách nhiệm hình sự và quyết định hình phạt đối với pháp nhân thương mại là đặc điểm cuối cùng của việc phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại. Đặc điểm phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại là hoạt động chia các tội phạm.

Những hành vi phạm tội cụ thể có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội là khác nhau, tội phạm bao gồm những hành vi có tính chất đặc biệt nguy hiểm cho xã hội, đến những hành vi có tính nguy hiểm cho xã hội không lớn. Mỗi loại tội phạm lại có sự khác nhau ở tính chất và mức độ nguy hiểm của hậu quả do hành vi phạm tội gây ra hoặc đe dọa gây ra cũng như ở nhiều tình tiết khách quan và chủ quan khác. Do vậy đỏi hỏi phải phân loại tội phạm từ đó phân hóa trách nhiệm hình sự và quyết định hình phạt đối với pháp nhân thương mại trong những trường hợp cụ thể nhằm đảm bảo nguyên tắc mọi pháp nhân thương mại đều bình đẳng trước pháp luật được quy định tại khoản 2 điều 3 quy định trong bộ luật hình sự 2015. Mọi hành vi nguy hiểm cho xã hội nếu như không được phân loại, mà truy cứu trách nhiệm hình sự như nhau, áp dụng hình phạt như nhau sẽ dẫn đến không đảm bảo tính công bằng đối với chủ thể thực hiện hành vi, bởi lẽ mỗi hành vi nguy hiểm cho xã hội sẽ thể hiện tính chất, mức độ nguy hiểm khác nhau, hậu quả của mỗi loại tội phạm khác nhau.

Đòi hỏi việc áp dụng hình phạt đối với mỗi loại tội phạm cũng khác nhau. Ngoài ra, trong bộ luật hình sự có một số chế định liên quan đến kết quả của việc phân loại tội phạm, cụ thể như chế định thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự của mỗi loại tội phạm là khác nhau, chẳng hạn 05 năm đối với tội phạm ít nghiêm trọng, 10 năm đối với tội phạm nghiêm trọng, 15 năm với tội phạm rất nghiêm trọng và 20 năm với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Một trong những điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhân thương mại đó là còn thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, do vậy khi phát hiện hành vi phạm tội của chủ thể là pháp nhân thương mại, thì các cơ quan tiến hành tố tụng cần xác định được hành vi đó còn thời hạn truy cứu trách nhiệm hình sự hay không? Từ những lý do trên cần phải phân loại tội phạm để phân hóa trách nhiệm hình sự từ đó phân hóa hình phạt phù hợp với từng loại tội phạm.

Trong bộ luật hình sự hiện hành, quy định chia tội phạm thành bốn loại tội đó là tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng, tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi và khung hình phạt để phân loại tội phạm thành bốn loại tội được nêu ở trên, mỗi loại tội phạm sẽ có căn cứ vào khung hình phạt khác nhau. Những tội có tính chất, mức độ nguy hiểm càng lớn thì khung hình phạt tương ứng với loại tội phạm đó càng cao. Hiện nay, việc quy đinh khung hình phạt để phân loại tội phạm đối với pháp nhân thương mại được áp dụng căn cứu vào khung hình phạt của khoản 1 điều 9 là chưa thực sự hợp lý, khi khung hình phạt chủ yếu của khoan 1 điều 9 là hình phạt tù, trong khi đó pháp nhân thương mại có hình phạt chính là hình phạt tiền, do đó mà quy định này đang gây ra nhiều tranh luận trái chiều giữa các nhà luật học.

Đặc điểm thứ hai, kết quả của hoạt động chia tội phạm đó thành những nhóm khác nhau dựa trên những tiêu chí khác nhau.