LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngân sách nhà nước (NSNN) là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. NSNN tác động trực tiếp đến việc tăng quy mô đầu tư, thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng và phát triển. Thông qua việc phân bổ NSNN, nhà nước thực hiện việc điều chỉnh cơ cấu kinh tế, thực hiện cơ cấu lại nền kinh tế nhằm phát triển bền vững và không ngừng nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội (KTXH).
Thực hiện điểm e, khoản 9, điều 30, Luật NSNN số 83/2015/QH13, Hội đồng nhân dân (HĐND) quyết định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách ở địa phương. Tuy nhiên, đến nay, chưa có quy định cụ thể về phương pháp, cách thức phân bổ để giúp HĐND tỉnh trong việc xây dựng định mức phân bổ ngân sách. Việc phân bổ NSNN chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, cách thức phân bổ của thời kỳ ổn định ngân sách trước, hoặc mô phỏng theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên NSNN, vì vậy, hiệu quả phân bổ còn bộc lộ nhiều điểm chưa phù hợp với thực tiễn. Thực hiện chủ trương cơ cấu lại thu - chi NSNN theo Nghị quyết số 07- NQ/TW ngày 18/11/2016 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 51/NQ-CP ngày 19/6/2017 của Chính phủ; sắp xếp bộ máy quản lý hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập, sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp huyện, xã, tinh giản biên chế theo Nghị quyết số 18-NQ/TW, Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban chấp hành Trung ương, thực hiện đề án cải cách tiền lương theo Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 21/5/2018 của Ban chấp hành Trung ương, cần thiết có 2 những điều chỉnh trong việc phân bổ nguồn lực NSNN, trong đó có chi thường xuyên cho các Sở, ngành, Ủy ban nhân dân (UBND) các huyện, thành phố.
Với chức năng, nhiệm vụ của Sở Tài chính là cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh, thực hiện chức năng tham mưu, giúp UBND cấp tỉnh quản lý nhà nước về tài chính, NSNN; nhận thấy một số bất cập, hạn chế trong quá trình phân bổ dự toán chi thường xuyên như phân bổ chủ yếu dựa trên các định mức đã quy định, chưa gắn với tình hình thực tiễn cũng như chưa gắn với tính hiệu quả của các hoạt động, chính sách của địa phương; tiêu chí xây dựng định mức chưa thật sự bao quát toàn diện các lĩnh vực của đời sống xã hội, nhiều khi vẫn còn mang tính bình quân; trong khi phân bổ chưa lường trước những biến động do đó còn xẩy ra tình trạng phải tiến hành bổ sung, điều chỉnh trong quá trình thực hiện. Trước những vấn đề nêu trên, việc nghiên cứu đề tài “Phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước của Sở Tài chính tỉnh Sơn La” là hết sức cần thiết, có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn nhằm đưa ra các giải pháp hiệu quả giúp Sở Tài chính hoàn thiện phân bổ dự toán chi thường xuyên NSNN tại địa phương. Tổng quan tình hình nghiên cứu Phân bổ dự toán chi thường xuyên NSNN là nội dung không mới nhưng luôn dành được sự quan tâm của các địa phương, bởi sự cần thiết của chi thường xuyên trong quá trình điều hành ngân sách. Với nhiều cách tiếp cận khác nhau, đã có một số công trình và đề tài nghiên cứu về phân bổ dự toán chi thường xuyên tại các địa phương, có thể kể đến một số công trình nghiên cứu như sau: - Lê Đình Nguyên (2007): “Hoàn thiện phân bổ ngân sách nhà nước tỉnh Thừa Thiên Huế giai đoạn 2007 - 2010”, luận văn thạc sỹ của Trường Đại học Kinh tế Huế.
Luận văn đưa ra một số vấn đề lý luận về NSNN và phân bổ 3 NSNN, đặc điểm địa bàn nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu, đánh giá thực trạng phân bổ NSNN, tác động của việc phân bổ NSNN tới tăng trưởng kinh tế của tỉnh Thừa Thiên Huế giai đoạn 2001 - 2006. Qua việc phân tích thực trạng, đưa ra những vấn đề cần giải quyết trong phân bổ NSNN, hiệu quả cũng như những tồn tại đó đối với việc phát triển kinh tế của tỉnh. Từ đó, tác giả đưa ra một số giải pháp hoàn thiện phân bổ NSNN nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ phát triển KTXH giai đoạn 2007 - 2010. - Phạm Thị Hồng Lê (2009): “Hoàn thiện công tác xây dựng hệ thống định mức phân bổ ngân sách nhà nước tỉnh Quảng Bình”, luận văn thạc sỹ của Trường Đại học Kinh tế Huế.
Luận văn đưa ra cơ sở lý luận về NSNN, phân bổ NSNN, cơ sở phương pháp luận về xây dựng định mức phân bổ NSNN; đánh giá thực trạng phân bổ NSNN, chọn ra các tiêu chí làm căn cứ để xây dựng hệ thống định mức phân bổ NSNN cho lĩnh vực chi thường xuyên và chi ĐTPT cho giai đoạn ổn định ngân sách tiếp theo. Từ đó, tác giả đưa ra một số định hướng và giải pháp trong phân bổ ngân sách và xây dựng định mức phân bổ ngân sách. - Bùi Mạnh Cường (2012): “Hoàn thiện phân bổ ngân sách nhà nước tại tỉnh Quảng Bình”, luận văn thạc sỹ của Trường Đại học Đà Nẵng. Luận văn đưa ra một số vấn đề lý luận về NSNN và phân bổ NSNN.
Phân tích thực trạng phân bổ NSNN tỉnh Quảng Bình giai đoạn 2017 – 2010. Từ đó, tác giả đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện phân bổ NSNN tỉnh Quảng Bình. - Nguyễn Trọng Huân (2017): “Hoàn thiện công tác tổng hợp dự toán, quyết toán ngân sách nhà nước tại Sở Tài chính tỉnh Lào Cai”, luận văn thạc sỹ của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Luận văn đưa ra cơ sở lý luận về NSNN, đánh giá tiêu chí tổng hợp dự toán, quyết toán NSNN.
Phân tích thực trạng tổng hợp dự toán, quyết toán NSNN tại Sở Tài chính tỉnh Lào Cai giai 4 đoạn 2013 - 2016. Từ đó, tác giả đưa ra một số giải pháp hoàn thiện công tác tổng hợp dự toán, quyết toán NSNN tại Sở Tài chính tỉnh Lào Cai đến năm 2020. - Tạ Hoàng Thái Thịnh (2019): “Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La”, luận văn thạc sỹ của Trường Học viện Tài chính. Luận văn đưa ra cơ sở lý luận về chi thường xuyên và quản lý chi thường xuyên NSNN.
Phân tích thực trạng quản lý chi thường xuyên NSNN tại huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La, giai đoạn 2015 - 2018, nhằm rút ra tồn tại, hạn chế và nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý chi thường xuyên NSNN. Từ đó, tác giả đưa ra những giải pháp hoàn thiện quản lý chi thường xuyên NSNN tại huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La, trong đó có nội dung liên quan tới phân bổ dự toán chi thường xuyên NSNN. Mặc dù trong các công trình khoa học, luận văn được công bố liên quan tới phân bổ dự toán chi thường xuyên NSNN đã được nhiều tác giả nghiên cứu để cập. Tuy nhiên, mỗi tác giả có cách tiếp cận và nội dung nghiên cứu khác nhau, mục đích và đối tượng cũng như hoàn cảnh cụ thể của địa bàn nghiên cứu, về thời gian, không gian nghiên cứu là khác nhau, các ý kiến đánh giá và những đề xuất đưa ra chỉ áp dụng cho từng địa phương cụ thể không thể áp dụng đại trà cho toàn thể.
Vì vậy, luận văn “Phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước của Sở Tài chính tỉnh Sơn La” không trùng lặp với các luận văn đã nghiên cứu trước đây. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được khung nghiên cứu về phân bổ dự toán chi thường xuyên NSNN của Sở Tài chính. - Phân tích được thực trạng phân bổ dự toán chi thường xuyên NSNN của Sở Tài chính tỉnh Sơn La giai đoạn 2017-2020. 5 - Đề xuất giải pháp hoàn thiện phân bổ dự toán chi thường xuyên NSNN của Sở Tài chính tỉnh Sơn La đến năm 2025.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu: Chi thường xuyên NSNN, dự toán chi thường xuyên NSNN và phân bổ dự toán chi thường xuyên NSNN của Sở Tài chính. Phạm vi nghiên cứu: - Về nội dung: Nghiên cứu phân bổ dự toán chi thường xuyên NSNN của Sở Tài chính tỉnh Sơn La đối với ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp huyện bao gồm các Sở, ban, ngành, UBND các huyện, thành phố, các đơn vị dự toán thuộc tỉnh quản lý. - Về không gian: Tại tỉnh Sơn La.
- Về thời gian: Số liệu thứ cấp cho giai đoạn 2017-2020; Số liệu sơ cấp được thu thập vào tháng 10/2021; đề xuất giải pháp đến năm 2025. Phương pháp nghiên cứu 5. Khung nghiên cứu 6 Nhân tố ảnh T hưởng đến phân Mục tiêu phân bổ Nội dung phân bổ dự bổ dự toán chi dự toán chi thường toán chi thường xuyên thường xuyên xuyên NSNN của Sở NSNN của Sở Tài chính NSNN của Sở Tài Tài chính chính - Nhân tố thuộc về - Hướng dẫn các cơ quan - Đảm bảo ngân sách Sở Tài chính. hành chính, đơn vị sự cho các cơ quan, đơn - Nhân tố bên ngoài nghiệp thuộc tỉnh và cơ vị, UBND các huyện, quan tài chính cấp dưới xây thành phố thực hiện dựng dự toán chi thường nhiệm vụ được giao.
- Đảm bảo kinh phí - Kiểm tra, thẩm tra dự toán chi trả đúng, đủ các chi thường xuyên NSNN chế độ, chính sách do của cơ quan, đơn vị cùng trung ương và do tỉnh cấp và cấp dưới. - Tổng hợp, lập dự toán, - Góp phần giảm thiểu phương án phân bổ dự toán sự bất bình đẳng tài chi thường xuyên NSNN. chính giữa các cấp - Thực hiện phân bổ dự ngân sách, giữa đơn toán chi thường xuyên vị quản lý và sử dụng NSNN. ngân sách - Góp phần phát triển KTXH theo từng thời kỳ phát triển của tỉnh 7 5.
Quy trình và phương pháp nghiên cứu 5. Quy trình nghiên cứu - Bước 1: Xây dựng khung nghiên cứu về phân bổ dự toán chi thường xuyên NSNN của Sở Tài chính đối với ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp huyện (bao gồm các Sở, ban, ngành, các đơn vị dự toán thuộc tỉnh quản lý, UBND các huyện, thành phố) qua việc đọc và tổng hợp các tài liệu có liên quan. Phương pháp chủ yếu được sử dụng ở bước này là phương pháp tổng hợp, mô hình hóa.