CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI 1. Lý do chọn đề tài: Trong ngành quản lý xây dựng hiện nay, đã có rất nhiều nghiên cứu xác định các vấn đề liên quan đến hoạt động thi công xây dựng, theo Sweis et al. (2008), 2 nguyên nhân chính gây ra chậm trễ trong các dự án xây dựng ở Jordan là: nhà thầu phải đối mặt với khó khăn về tài chính và chủ đầu tư thay đổi yêu cầu quá nhiều. Ở Ấn Độ, ảnh hưởng của chủ đầu tư đến việc chậm trễ trong dự án được xác định là lớn nhất, bao gồm: các quá trình phê chuẩn chậm chạp, việc thay đổi phạm vi thiết kế, thiếu các quy trình tổ chức nghiêm ngặt và việc thay đổi các nhà thầu phụ trong dự án (Doloi et al.
Bên cạnh việc chậm trễ trong thời gian thực hiện dự án, tình trạng vượt chi phí vẫn thường xảy ra trong rất nhiều dự án ở các nước. Olawale & Sun (2010) đã xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc kiểm soát chi phí và thời gian trong dự án xây dựng gồm các yếu tố như: Thay đổi thiết kế, sự thiếu chắc chắn của các bên, ước lượng thời gian của dự án thiếu chính xác, sự phức tạp của dự án và nhà thầu phụ hoạt động không hiệu quả. Sự thiếu hiệu quả của các bên liên quan chính trong dự án (Chủ đầu tư, tư vấn, nhà thầu) cũng đã được xác định là thách thức lớn mà dự án xây dựng cần phải vượt qua để có thể đạt hiệu quả cao. Theo Masrom et al.
(2013), sai sót của thiết kế chiếm 50% trong tổng số lượng các hư hỏng chất lượng của các dự án xây dựng ở Malaysia năm 2006, sai sót của nhà thầu trong thi công là 40%, và 10% còn lại do vật liệu không đạt chất lượng. Thêm vào đó, việc chậm trễ trong các dự án của chính phủ ở Malaysia không chỉ do nhà thầu kém hiệu quả, mà còn do sự thiếu liên lạc của các bên tham gia, tài chính của chủ đầu tư không đảm bảo và đơn vị tư vấn chậm phát hành bản vẽ (Masrom et al. Thông thường, để đánh giá việc thực hiện dự án, chúng ta thường đánh giá theo 3 thước đo khách quan thường được biết đến với tên gọi “tam giác sắt” là thời gian, chi phí và chất lượng. Bên cạnh “tam giác sắt”, theo Điều 66, Luật Xây Dựng 1 HVTH: Lê Phúc Thịnh Luận văn thạc sĩ 2014, công tác quản lý dự án cũng cần bao gồm các mục như: quản lý về phạm vi, kế hoạch, khối lượng, an toàn, bảo vệ môi trường trong thi công, quản lý rủi ro, quản lý hệ thống thông tin công trình… Thông thường, việc đánh giá này ít chú ý đến các vấn đề liên quan đến các bên (stakeholder issues).
Vì vậy, hiện nay có một chỉ số đánh giá sự thực hiện khác, đó là chỉ số về sự thỏa mãn (satisfaction) đang được quan tâm và nó càng trở nên có ý nghĩa trong việc cải thiện các thang đo về sự thực hiện dự án hiện hữu. Các nghiên cứu về sự thỏa mãn cũng đã được thực hiện khá nhiều trong lĩnh vực công nghiệp xây dựng trong vài năm trở lại đây. Đã có các nghiên cứu về sự thỏa mãn của chủ đầu tư đối với chất lượng thi công của công trình (Hòa, 2012; Yang & Peng, 2008), nghiên cứu về sự thỏa mãn của chủ đầu tư đối với dịch vụ tư vấn (Thành, 2014; Cheng et al. Những sự quan tâm này đã chỉ ra rằng nghiên cứu về sự thỏa mãn đã càng ngày càng nhận được sự chú ý trong lĩnh vực xây dựng, bởi vì nó hứa hẹn lợi ích không chỉ đối với dự án mà còn đối với các bên liên quan trong dự án.
Sự thỏa mãn của các bên được mô tả như một mức độ “sự hạnh phúc” của các thành phần tham gia dự án, và các quyết định chậm trễ của chủ đầu tư, năng suất lao động kém cỏi của nhà thầu, hay đơn vị tư vấn do dự trong việc đưa ra quyết định thay đổi cũng có thể làm giảm sự thỏa mãn (Doloi et al, 2012; Xiong et al, 2014). Việc nâng cao sự thỏa mãn sẽ không chỉ giúp cải thiện động cơ làm việc và sự hợp tác của các bên, mà còn làm tăng khả năng thành công của dự án (Xiong et al, 2014). Nghiên cứu về sự thỏa mãn của nhà thầu đã được đề cập từ khá sớm trong lĩnh vực xây dựng, khi Soetanto & Proverbs (2002) đánh giá sự thỏa mãn của nhà thầu với sự thực hiện của chủ đầu tư trong dự án. Tuy nhiên các nghiên cứu về vấn đề này vẫn còn rất hạn chế.
Việc phát triển một mô hình về sự thỏa mãn của nhà thầu có thể giúp phát triển mối quan hệ gần gũi hơn giữa nhà thầu và các bên liên quan trong dự án. Bên cạnh đó, cũng cần có một thang đo trong đó bao gồm sự thỏa mãn 2 HVTH: Lê Phúc Thịnh Luận văn thạc sĩ của từng bên liên quan trong việc thực hiện dự án để có thể cải thiện các phương pháp đánh giá hiện nay (Masrom et al, 2013). Trong một dự án, nhà thầu là đối tượng chịu trách nhiệm rất lớn về các công việc liên quan (quản lý chi phí, tiến độ, chất lượng, v. Vì vậy, năng suất của nhà thầu sẽ quyết định lớn đến thành công của dự án.
Bên cạnh đó, việc chủ đầu tư muốn thay thế nhà thầu khác cũng tốn kém chi phí và thời gian rất nhiều. Do đó, tầm quan trọng của việc nhận thức được các nhân tố ảnh hưởng đến việc thực hiện của nhà thầu là khá rõ ràng, và việc đo lường mức độ thỏa mãn của nhà thầu cũng cung cấp một cơ hội để cải thiện sự hợp tác giữa nhà thầu và chủ đầu tư, tư vấn trong dự án. Nói cách khác, sự thỏa mãn của nhà thầu sẽ giúp duy trì mối quan hệ bền chặt và mức độ làm việc nhóm cần thiết cho dự án (Xiong et al, 2014; Chan et al, 2002). Ngoài ra, hiểu biết về sự thỏa mãn của nhà thầu không chỉ giúp chủ đầu tư nhận thức rõ hơn về các nhu cầu của nhà thầu về mặt kỹ thuật, mà nó còn giúp chủ đầu tư nhận thức về các khía cạnh tâm lý, qua đó có thể giúp họ đưa ra các quyết định chính xác, có lợi cho bản thân và cho các bên.
Vì những lý do trên, cần thiết để có một mô hình đánh giá về sự thỏa mãn của nhà thầu trong dự án. Câu hỏi nghiên cứu: • Những thước đo và yếu tố nào có ảnh hưởng đến sự thỏa mãn của nhà thầu trong dự án xây dựng? • Liệu có mối quan hệ nào giữa các thước đo và yếu tố ảnh hưởng đến sự thỏa mãn của nhà thầu trong dự án không? 1. Mục tiêu nghiên cứu: • Xác định các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến sự thỏa mãn & các yếu tố đo lường sự thỏa mãn của các nhà thầu trong dự án xây dựng. 3 HVTH: Lê Phúc Thịnh Luận văn thạc sĩ • Phân loại và xếp hạng các yếu tố góp phần ảnh hưởng & các thước đo sự thỏa mãn của nhà thầu, cũng như kiểm định liệu có sự khác biệt nào trong nhận định của các nhà thầu đối với các yếu tố góp phần này trong các dự án khác nhau hay không.
• Phân tích nhân tố, xây dựng mô hình hồi quy thể hiện quan hệ giữa các nhân tố ảnh hưởng và thước đo sự thỏa mãn của nhà thầu. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu sẽ tập trung vào việc đánh giá sự thỏa mãn của nhà thầu trong các dự án xây dựng để giúp cải thiện việc thực hiện dự án lâu dài ở Việt Nam. Sự thỏa mãn của nhà thầu ở đây được định nghĩa là sự thỏa mãn cảm nhận của những người đại diện cho nhà thầu, những người này là các cá nhân công tác lâu năm và nắm giữ các vị trí quản lý cấp cao của nhà thầu như giám đốc, phó giám đốc, giám đốc dự án, trưởng phòng. Vì nguồn lực và thời gian bị hạn chế nên đề tài có những giới hạn sau đây: • Đề tài được thực hiện trên các nhà thầu xây dựng vừa và nhỏ đang hoạt động tại thành phố Hồ Chí Minh và các vùng lân cận.
Đối tượng khảo sát là những người đại diện cho nhà thầu trong tổ chức của mình. • Kết quả nghiên cứu chỉ có thể áp dụng trong điều kiện Việt Nam. Ý nghĩa của đề tài: Đề tài này hy vọng sẽ đóng góp một số lợi ích: • Khám phá các vấn đề liên quan đến sự thỏa mãn của nhà thầu, từ việc xem xét mối quan hệ giữa các yếu tố ảnh hưởng và các yếu tố đo lường sự thỏa mãn. • Phát triển các thước đo về sự thỏa mãn của nhà thầu, từ đó có thể hỗ trợ các bên trong dự án thúc đẩy mối liên hệ, cải thiện giao tiếp trong dự án, từ đó tăng cường hiệu suất của dự án.
4 HVTH: Lê Phúc Thịnh Luận văn thạc sĩ • Giúp đỡ các nhà thầu trong việc hiểu được các yếu tố để thỏa mãn trong công việc, từ đó giúp các nhà thầu tăng tính cạnh tranh, cải thiện lợi nhuận trong hoạt động xây dựng. 5 HVTH: Lê Phúc Thịnh Luận văn thạc sĩ CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN 2. Giới thiệu: Chương này nhằm đánh giá các tài liệu nghiên cứu phù hợp với mục tiêu nghiên cứu của phần 1.3, cũng như khái quát về các định nghĩa, các kiến thức trong lĩnh vực đo lường hoạt động xây dựng và đo lường sự thỏa mãn. Phần tổng quan tài liệu (literature review) sẽ giúp xác định các thang đo chính và các yếu tố ảnh hưởng đến sự thỏa mãn của nhà thầu trong việc phát triển của dự án.
Các tài liệu đã được sử dụng là nền tảng cho sự phát triển của khuôn khổ khái niệm về sự thỏa mãn của nhà thầu. Trong các phần tiếp theo đây, phần đầu tiên sẽ trình bày một cái nhìn tổng quan về đo lường sự hoạt động trong ngành công nghiệp xây dựng, tiếp theo đó sẽ là khái niệm của việc đo lường sự thỏa mãn được sử dụng trong đo lường hoạt động xây dựng. Phần kế tiếp sẽ giới thiệu về các nghiên cứu đo lường sự thỏa mãn trong dự án xây dựng đã được thực hiện, cùng với việc xem xét các hạn chế của các mô hình đo lường sự thỏa mãn hiện có với quan điểm về nhà thầu. Sau cùng, các nhân tố về sự thỏa mãn của nhà thầu sẽ được đề xuất sử dụng trong đề tài này.