Chương 1 bao gồm các phần trình bày lý do thực hiện đề tài, mục tiêu, phạm vi và ý nghĩa thực tiễn của đề tài nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết được trình bày ở Chương 2, các lý thuyết này sẽ là nền tảng cho việc phân tích và xây dựng mô hình nghiên cứu ở chương tiếp theo. Chương 3 trình bày về mô hình nghiên cứu được đề xuất và các nghiên cứu có liên quan. Chương 4 tiếp theo là phương pháp nghiên cứu.
Nội dung của chương này bao gồm quy trình nghiên cứu, cách thiết kế nghiên cứu, chọn mẫu, thang đo và phương pháp thu thập dữ liệu. Kết quả thu thập được ở các phần trên đây sẽ được phân tích và kiểm định trong Chương 5. Chương 6 là phần kết luận và kiến nghị, rút ra bài học kinh nghiệm, nêu các hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp để giải quyết vấn đề. 5 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 GIỚI THIỆU Nội dung Chương 2 tập trung vào giới thiệu cơ sở lý thuyết cũng như tổng quan các nghiên cứu liên quan đến chi phí trong xây dựng và các nghiên cứu về những yếu tố đánh giá thành công của một dự án xây dựng với mục đích tạo tiền đề cho việc hình thành mô hình nghiên cứu của đề tài.2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ CHI PHÍ TRONG XÂY DỰNG Stuart Anderson và cộng sự (2005) đã chia các yếu tố tác động làm tăng chi phí dự án xây dựng thành 3 nhóm chính với 10 yếu tố.
Nhóm 1 đề cập đến mức độ phức tạp của dự án, bao gồm sự phức tạp đến từ bản thân ngành xây dựng, từ thủ tục giấy tờ theo yêu cầu của cơ quan chức năng, từ việc thay đổi phạm vi công việc và tiến độ thi công. Nhóm 2 là các yếu tố kinh tế bao gồm sự leo thang của giá cả, của lạm phát và mức độ nghiên cứu thị trường của các bên liên quan dự án. Nhóm 3 liên quan đến năng lực Ban quản lý dự án, từ vấn đề sai sót trong lập dự toán ban đầu, yếu kém trong việc dự đoán tình hình biến động của dự án cho đến việc thiếu nhất quán đối với công tác tính toán chi phí dự phòng và phương thức vận chuyển thiết bị vật tư. Theo User’s Guide của The European Commission (2006) thì có 8 yếu tố mang tính quyết định đối với dự toán ban đầu là tiến độ thi công, hình thức Hợp đồng, lạm phát, thuế, loại công trình xây mới hay cải tạo, vị trí công trình thi công, các tiêu chuNn yêu cầu về kỹ thuật và thực trạng của công trường thi công.
Đồng thời nghiên cứu cũng đưa ra 10 yếu tố gây ra biến động chi phí dự án bao gồm thiếu sót trong 6 khảo sát địa chất ban đầu, các thay đổi thiết kế, năng lực hạn chế của Ban quản lý dự án, tình hình lạm phát và trượt giá, sự khan hiếm thiếu hụt vật tư thiết bị máy móc phục vụ thi công, thay đổi của tỉ giá tiền tệ, vấn đề chọn sai Nhà thầu, khó khăn thiếu hụt về tài chính, biến động về chi phí sử dụng đất và các trường hợp bất khả kháng (thiên tai, chiến tranh,…). Đối với Daniel Baloi và Andrew D.Price (2001) thì có 7 nhóm yếu tố với 37 yếu tố đại diện tác động làm tăng chi phí dự án bao gồm các nhóm yếu tố liên quan đến người lập dự toán, đến đặc trưng của dự án, tình hình kinh tế, chính trị, các nhóm yếu tố liên quan đến tính cạnh tranh, sự gian lận và công tác triển khai thi công.Schexnayder và cộng sự (2003) xác định 11 yếu tố làm tăng chi phí dự án là thay đổi quy mô, mở rộng phạm vi công việc, lạm phát, thời gian hoàn thành dự án, sai sót trong việc khảo sát và lập dự toán, thiếu kiến thức chuyên môn kỹ thuật, chậm trễ do tác động từ các yếu tố bên ngoài khác, sự phức tạp quan liêu của bộ máy hành chính, sự thiếu kinh nghiệm của cơ quan chức năng, biến động thời tiết không lường trước được và sai sót trong tiêu chuNn kỹ thuật. Tại Việt Nam cũng đã có một số nghiên cứu về đề tài này. Nguyễn Anh Tuấn (2007) nghiên cứu các yếu tố gây chậm trễ tiến độ và vượt chi phí ở các dự án xây dựng dưới góc nhìn khác nhau của các bên liên quan dự án như Chủ đầu tư, đơn vị Tư vấn và Nhà thầu.
Kết quả nghiên cứu phản ánh có 18 yếu tố ảnh hưởng quan trọng theo tất cả các bên liên quan, đồng thời cho thấy hầu hết các vấn đề xảy ra đều nằm ở con người hay công tác quản lý. Có cùng một mục tiêu nghiên cứu như trên, tuy nhiên Trần Việt Thành (2007) lại xác định các yếu tố gây vượt chi phí trong dự án theo nguồn gốc phát sinh vấn đề là Chủ đầu tư, đơn vị Tư vấn, Nhà thầu và nguồn khách quan, sau đó định lượng chúng bằng mô hình Bayes Belief Networks và hồi quy tuyến tính bội. Lưu Trường Văn và cộng sự (2004) chỉ ra rằng có 2 yếu tố tác động mạnh đến rủi ro chi phí của dự án xây dựng là thời gian hoàn thành từng công tác và giá vật tư, chủ 7 yếu là thép và xi măng. Bên cạnh đó, thông qua mô hình tính toán dựa trên phương pháp mô phỏng Monte Carlo với sự hỗ trợ của phần mềm Crystal Ball để phân tích dữ liệu thu thập được để thấy được khả năng và mức độ ảnh hưởng của các biến rủi ro đến chi phí của Nhà thầu.
Anna Klemetti (2006) cho rằng nhóm yếu tố sau đây có ảnh hưởng đến thành công của dự án xây dựng: mục tiêu của dự án, phạm vi công việc, người quản lý dự án, nhóm thực hiện dự án, công tác hoạch định, công tác kiểm tra giám sát, phân công công việc, quản trị thông tin liên lạc và giao tiếp, sự hỗ trợ của lãnh đạo, tác động của môi trường bên ngoài, an toàn lao động và y tế.1 trình bày tổng hợp nghiên cứu của Albert P. Chan (2001) về các yếu tố quyết định thành công của một dự án xây dựng cho thấy chi phí được đánh giá là một trong các tiêu chí hàng đầu khi đo lường sự thành công của dự án xây dựng và được chứng minh qua nhiều nghiên cứu khác nhau trước đây. Bên cạnh đó, cũng có rất nhiều nghiên cứu về các yếu tố quyết định đến thành công của một dự án. Westerveld (2002) (được trích bởi Cao Hào Thi, 2006) đã phát triển mô hình dự án thành công (Project Excellence Model) trên cơ sở mô hình của Quỹ quản lý chất lượng châu Âu EFQM (The European Foundation of Quality Management Model) để chứng minh mối quan hệ mật thiết giữa chúng.
Cao Hào Thi (2006) trong nghiên cứu của mình cũng đã khẳng định mối quan hệ nêu trên, đó là mối quan hệ giữa các tiêu chí đánh giá thành công của dự án và các yếu tố quyết định đến sự thành công của dự án xây dựng tại Việt Nam. Tóm lại, tổng hợp các yếu tố quyết định đến thành công của dự án kết hợp với các yếu tố tác động gây biến động chi phí là cơ sở để hình thành mô hình nghiên cứu của đề tài này.1 Tổng hợp các nghiên cứu về các yếu tố đánh giá thành công của một dự án xây dựng (Albert P. Chan, 2001) Sự hài lòng của các bên liên quan dự án Quản lý dự án/Thành viên nhóm Đáp ứng tiêu chuNn kỹ thuật Kỳ vọng của người sử dụng Không bị phạt/bồi thường Giảm thiểu sự điều chỉnh Thân thiện môi trường Công năng sử dụng An toàn lao động Hiệu quả/Giá trị Người sử dụng AUTHORS Kiến trúc sư Chất lượng Chủ đầu tư Lợi nhuận Nhà thầu Tiến độ Chi phí Mohsini & Davidson Construction Management X X X (1992) & Economics Walker (1995) X X X Hatush & Skitmore (1997) X X X Liu & Walker (1998) X X X X X X X X X X X Cheung et al. (2000) X X X X X X X Jaselkis & Asley (1991) X X Journal of Construction Engineering and Sanvido et al.
(1992) X X X X X X X X X Naoum (1994) X X X Management Pocock et al. (1996) X X X X Alarcon & Ashley (1996) X X Songer & Molenaar (1997) X X X X X X Pocock et al. (1997) X X X Chua et al. (1999) X X X Wuellner (1990) X X X X X Journal of Management in Parfitt & Sanvido (1993) X X X X X X X X X Engineering Albanese (1994) X X X X Kumarswamy & Thorp X X X X X X X X (1996) Pocock et al.
Kometa et al. Liu (1999) X X X X X X Dissanayaka & X X X X X X Kumaraswamy (1999) Construction Procurement Walker (1996) Journal of X X X Songer et al. (1996) X X X X Gray et al. (1990) X X X International Journal of Project Management Munns (1995) X X X X Wateridge (1995) X X X X X X X X X X X X Belassi & Tukel (1996) X X X Belout (1998) X X X X X X X X Jang & Lee (1998) X X X X X Atkinson (1999) X X X X X X X X X Lim & Mohamed (1999) X X X X X X X X X Brown & Adams (2000) X X X Gardiner & Steward (2000) X X X Navarre & Schaan (1990) X X X Pinto & Pinto (1991) X X X X X X Project Management Journal Freeman & Beale (1992) X X X Paek (1995) X X X Tan (1996) X X X X X X X X Shenhar et al.
(1997) X X X X X X X Chang & lbbs (1998) X X X X X X Hayes (2000) X X X X X Sadeh et al.3 KẾT LUẬN Những nghiên cứu được trình bày ở trên đây có các tiêu chí để đánh giá sự thành công của một dự án xây dựng khác nhau. Các tiêu chí đó có thể là chi phí, tiến độ, chất lượng, sự hài lòng của các bên liên quan, hay dự án không xảy ra tình trạng bị phạt hoặc bị bồi thường, thỏa mãn mục tiêu lợi nhuận, đáp ứng các tiêu chuNn về an toàn lao động hay thân thiện môi trường, … Mỗi nghiên cứu có thể bao gồm 1, 2 hay tất cả các tiêu chí ở trên, tuy nhiên tất cả các nghiên cứu này đều cho rằng chi phí là tiêu chí hàng đầu khi đánh giá thành công của dự án xây dựng.
