Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN NHẬN THỨC VỀ TỰ CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI CAO TUỔI 1. Tổng quan nghiên cứu về người cao tuổi và tự chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi 1. Nghiên cứu ngoài nước Nghiên cứu về người cao tuổi Những kiến thức khoa học về tâm lý NCT bắt nguồn từ thời Hy lạp cổ đại giới thiệu về lối sống, chế độ ăn uống, ngủ, nghỉ hợp lý như là những biện pháp phòng ngừa chống lại sự lão hoá sớm. Trong thời kỳ phát triển của tâm lý học (cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX) sự phát triển mạnh mẽ của khoa học tự nhiên tạo điều kiện cho các thực nghiệm khoa học và một số lý luận về tâm lý NCT được xây dựng.
Các nghiên cứu của các nhà khoa học và xác định nguyên nhân ban đầu của sự lão hoá nhằm tìm kiếm cách thức chủ yếu nhất để khắc phục sự lão hoá, xây dựng các lý luận mới về sự lão hoá trên các khía cạnh tâm lý, xã hội và các chức năng của cơ thể đang lão hoá. Những biến đổi nhân khẩu và xã hội cơ bản trong xã hội hiện đại sau chiến tranh thế giới thứ hai đã làm xuất hiện lĩnh vực nghiên cứu mới về tâm lý của người cao tuổi và ra đời bộ môn tâm lý học NCT ở một loạt các nước Tây Âu và Mỹ. Lĩnh vực này không chỉ chiếm vị trí quan trọng trong hệ thống các ngành khoa học xã hội, mà còn gắn liền với khía cạnh y - sinh học của sự lão hoá. Lý thuyết mới về lão hóa Chúng tôi có thể khái quát thành 4 nhóm sau đây: - Lý thuyết hoạt động: Lý thuyết này còn được gọi là lý thuyết ẩn của tuổi già, phát biểu rằng có một mối quan hệ tích cực giữa hoạt động và sự thỏa mãn cuộc sống.
Các quan điểm của lý thuyết này là trong khi các cá nhân cao tuổi đối mặt với những thay đổi không thể tránh khỏi có liên quan đến sinh lý, giải phẫu và tình trạng sức khỏe, thì những nhu cầu tâm lý và xã hội vẫn cơ bản giống nhau. Những người chấp nhận quan điểm này nhận ra rằng thế giới xã hội có thể rút khỏi các cá nhân cao tuổi, khiến nó khó khăn hơn với họ để đáp ứng những nhu cầu này. Tuy nhiên, người cao tuổi mà già trong tình trạng tối ưu là một trong những người vẫn đang hoạt động và xoay sở để chống 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lại sự rút khỏi thế giới xã hội (Havighurst, 1968). Theo lý thuyết này, cá nhân mà có thể duy trì các hoạt động của những năm trung niên càng lâu nhất có thể sẽ được điều chỉnh tốt và thỏa mãn với cuộc sống trong những năm tuổi già.
Như một cá nhân sẽ tìm thấy một thú vui tiêu khiển thay thế cho công việc và sẽ thay thế những người bạn cũ và những người thân yêu đã mất bằng những người mới.Bản chất của tiếp cận này là: mọi người bằng những hành động của mình thay đổi môi trường xung quanh của bản thân, phát triển khả năng đối phó với những tình huống khó khăn, khai phá con đường sống của mình. Cuộc sống hoạt động là điều kiện cho sự phát triển nhân cách, là cơ sở cho việc bảo vệ và duy trì sức khỏe thể chất và tinh thần của người cao tuổi. Thái độ tích cực có hiệu quả đối với cuộc sống có thể tạo ra những điều kiện thuận lợi cho sự phát huy tính năng động của bản thân mình để tạo ra sự cân bằng về tâm lý, ứng phó với những thay đổi của tuổi già. Một lý thuyết của tuổi già mà có liên quan đến lý thuyết vai trò đã xuất hiện ngầm trong nhiều nghiên cứu lão khoa.
Lý thuyết hoạt động thường được trình bày gần với lý thuyết buông bỏ của tuổi già. Trình bày như vậy dẫn đến sự so sánh của các lý thuyết và thường khiến các chúng ta dễ bỏ qua các vấn đề có thể là bản chất đối với lý thuyết. Đầu tiên, quan điểm hoạt động giả định rằng cá nhân có rất nhiều kiểm soát trong các tình huống xã hội của họ. Nó giả định rằng những người có khả năng tái tạo lại cuộc sống của họ bằng cách thay thế vai trò mới cho những cái đã mất.
Rõ ràng, điều này có thể là trường hợp của tầng lớp trung lưu mà vùng kiểm soát của họ luôn nội tại và nguồn lực kinh tế và xã hội của họ cho phép xây dựng lại như vậy. Tuy nhiên, cá nhân đã nghỉ hưu mà chịu một suy giảm đáng kể trong thu nhập, hoặc góa phụ mà phải đối mặt với một sự suy giảm đáng kể như thế trong mối quan hệ xã hội của cô ta, có thể thấy nó khó khăn, ngay cả với động lực thúc đẩy đầy đủ, để thay thế một thú tiêu khiển cho công việc hoặc để thay thế những người bạn cũ và những người thân yêu đã mất.Thứ hai, quan điểm hoạt động nhấn mạnh sự ổn định của nhu cầu tâm lý và xã hội qua giai đoạn trưởng thành của chu kỳ cuộc sống. Điều này tạo ý nghĩa đáng kể nếu người ta nghĩ về những nhu cầu đó như phát triển trong một môi trường xã hội và thể chất ổn định. Cuối cùng, một vấn đề quan trọng trong lý thuyết hoạt động là kỳ vọng rằng các hoạt động của bất cứ loại nào cũng có thể thay thế cho sự tham gia đã mất trong công việc, hôn nhân nuôi dạy con cái, 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Sự thay thế cho các mất mát khác nhau có thể bị chi phối bởi các đền bù khác nhau hoặc có thể là không thể ở tất cả. - Lý thuyết buông bỏ Lý thuyết buông bỏ, đưa ra bởi Cumming và Henry (1961), đại diện cho một số sự tương phản với lý thuyết vai trò và phương pháp tiếp cận lý thuyết hoạt động. Sử dụng dữ liệu dựa trên 275 người trả lời trong độ tuổi từ 50 đến 90, tất cả những người cư trú ở thành phố Kansas và có thể chất và tài chính độc lập, những tác giả này xem đặc điểm tương tác xã hội giảm sút mà họ quan sát đi kèm với tuổi già như là một rút khỏi nhau giữa cá nhân cao tuổi và những người khác trong một hệ thống xã hội mà họ thuộc về. Theo các điều kiện của lý thuyết buông bỏ, cá nhân cao tuổi được chấp nhận, có lẽ thậm chí là mơ ước, của sự tương tác giảm sút.
Ngoài ra, lý thuyết lập luận rằng buông bỏ dần dần là chức năng xã hội, trừ khi phải đối mặt với sự gián đoạn do sự rút khỏi đột ngột của các thành viên của nó. Trình bày ban đầu này của lý thuyết Cumming và Henry lập luận rằng quá trình buông bỏ đồng thời là không thể tránh khỏi và toàn thể. Tất cả các hệ thống xã hội, nếu chúng duy trì trạng thái cân bằng thành công, thì sự buông bỏ là cần thiết từ người cao tuổi. Sự buông bỏ được coi là một điều kiện tiên quyết để ổn định xã hội.
"Khi ở độ tuổi trung niên, người tham gia đầy đủ mất đi, ông ta để lại nhiều mối ràng buộc tan vỡ, và làm gián đoạn tình huống. Buông bỏ do đó giải phóng cái cũ đã chết mà không làm gián đoạn công việc quan trọng "(Cumming, 1963).Các lý thuyết triệt thoái đã tạo ra nhiều cuộc thảo luận quan trọng. Nhiều người đã tìm thấy ở lý thuyết sự thiếu sót và không thể biện hộ, nhưng những người khác bảo vệ nó khá kịch liệt. Qua các năm 1960 và 1970, hầu hết các nỗ lực nghiên cứu không thể cung cấp hỗ trợ thực nghiệm lý thuyết.
Youmans (1967) tìm thấy một mẫu của người già ở nông thôn mà nói chung đã không trải nghiệm ở buông bỏ. Palmore (1968) đã phỏng vấn 127 cá nhân mà độ tuổi trung bình là 78. Ông đã ít thấy ủng hộ khái niệm mà sự buông bỏ phải tăng tất yếu theo tuổi tác. Các nghiên cứu của những người khác đã đề nghị có thể sửa đổi chủ đề buông bỏ.
Ví dụ, Tallmer và Kutner (1970) đã chỉ ra rằng căng thẳng về thể chất và xã hội, hơn là sự lão hóa, thường tạo ra sự buông bỏ. Các nghiên cứu về sự yếu đuối, bản sắc và chất lượng của cuộc sống tuổi già. Trong xã hội phương Tây các định kiến tiêu cực về tuổi già là phổ biến. Những định kiến thường thấy là xem hầu hết những người cao tuổi là: rắc rối, cam chịu bệnh tật, mệt 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mỏi, chậm chạp, phụ thuộc (Unsworth và cs.
Các định kiến có xu hướng hạn chế và dẫn đường các quá trình tư duy của mọi người, và chính các nhà nghiên cứu cũng không thoát khỏi tư duy khuôn mẫu. Do đó, không ngạc nhiên rằng các luận thuyết nghiên cứu thống trị trong khoa bệnh tuổi già và ngành nghiên cứu tuổi già đã cố gắng vạch ra một sơ đồ về suy giảm trong cuộc sống tuổi già, và phân loại những người cao tuổi theo những vấn đề mà họ phải đối mặt. Những người già được mô tả bằng sự "suy giảm chức năng", "thực hiện chức năng” của họ, mức độ" phụ thuộc" hoặc "yếu đuối" của họ (Woodhouse và cs. 1988; Jarrett và cs.
Rockwood và cs. Đưa ra những điều này đã ảnh hưởng sâu sắc đến những hình dung về tuổi già, không ngạc nhiên rằng tuổi già, như một bản sắc, là điều gì đó mà người ta chống lại và nhận thức tiêu cực – thậm chí ngay ở chính những người cao tuổi. Nhận thức tuổi già như là một nguyên nhân gây ra khuyết tật thể chất có thể gây những hậu quả nghiêm trọng về tâm lý. "Tuổi già” là ổn định (nó không biến mất) và toàn thể (ảnh hưởng đến tất cả các khía cạnh của cuộc sống), và do đó đủ tiêu chuẩn cho một yếu tố nguyên nhân mà phù hợp với một cách giải thích tuyệt vọng (Abramson và cs.
Sự lão hóa liên quan đến một sự biến đổi của cá nhân từ một người tự coi chính anh ta hoặc cô ta là trẻ trung và có giá trị, thành một người mà thấy rằng bản thân mình yếu đuối và khuyết tật, một sự di chuyển từ cái tôi khao khát sang cái tôi không mong muốn (Markus và Nurius 1986). Như một đáp án trong một nghiên cứu của Fournier và Fine (1990: 340) phát biểu, "Già đi nghĩa là yếu hơn đi. Khi bạn già, bạn ghét để người ta nhìn thấy bạn trong một tình trạng suy yếu. Nó làm phiền lòng bạn".