Đặt vấn đề Ngày nay, cùng với sự phát triển của kinh tế – xã hội, nhu cầu sử dụng cây cảnh của con người càng ngày càng tăng nhanh. Trong đó có cây Alocasia longiloba – Ráy mũi tên lá dài được mọi người ưa thích và sưu tầm.Cây ráy mũi tên lá dài sở hữu tán lá lớn bắt mắt, là loại cây thích hợp trang trí nhà ở, cơ quan, các nhà hàng khách sạn khiến cho không gian trở nên sang trọng, tươi mát và trong lành hơn. Bên cạnh đó cây ráy mũi tên lá dài có tác dụng tiêu viêm, sát khuẩn. Do vậy, loài cây này còn được dùng làm thuốc để hỗ trợ điều trị bệnh, là nguyên liệu trong số bài thuốc chữa ho, giảm đau đầu, đau khớp (Nguyễn Văn Dư và cs.
Ở Ấn Độ, người ta dùng dịch từ thân cây để chữa bọ cạp cắn (https://www. Chính vì có nhiều công dụng nên loại cây này đang đang rất được ưa chuộng và làm tăng cao nhu cầu của thị trường. Các cây họ ráy được nhân giống chủ yếu bằng các phương pháp tách cây con (https://bancongxanh. Các phương pháp truyền thống này rất dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố ngoại cảnh như điều kiện môi trường, cây non dễ bị nhiễm bệnh và có thể mang các mầm bệnh từ cây mẹ hoặc cây con không giữ được những tính trạng tốt của cây mẹ.
Bên cạnh đó, việc thiếu nguồn nguyên liệu vô trùng sẽ gây khó khăn khi tiến hành các nghiên cứu sâu hơn trong các lĩnh vực khoa học ở loại cây này. Ở thế giới và Việt Nam nói riêng đã có những nghiên cứu về phương pháp nhân nhanh in vitro đối với một số cây họ ráy nhưng chưa có công bố chính thức nào về nghiên cứu nhân nhanh in vitro cây ráy mũi tên lá dài. Nhằm góp phần xây dựng quy trình nhân giống vớihệ số nhân giống cao, chất lượng tốt làm cơ sở cho việc cung cấp đủ nhu cầu thị trường hiện naycũng như tạo ra nguồn vật liệu sạch để tiến hành các nghiên cứu khoa học của cây ráy mũi tên lá dài, tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu xây dựng quy trình nhân nhanh in vitro cây ráy mũi tên lá dài (Alocasia longiloba)”.2 Mục đích và yêu cầu của đề tài 1.1 Mục đích đề tài Xây dựng quy trình nhân nhanh in vitro cho cây ráy mũi tên lá dài (Alocasia longiloba) làm cơ sở nhân giống cây chất lượng cao.2 Yêu cầu Xác định được môi trường thích hợp để nhân nhanh chồi in vitro cây Alocasia longiloba. Xác định được các yếu tố thích hợp ảnh hưởng đến khả năng thích nghi của cây ngoài điều kiện vườn ươm.
2 2 CHƯƠNG II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Giới thiệu về cây ráy mũi tên lá dài 2.1 Nguồn gốc và phân bố Ráy mũi tên lá dài là một loại cây nhiệt đới, có củ và hoa thường được dung trang trí nhà cửa được phân bố rộng rãi trên thế giới và đặc biệt là với giới chơi cây kiểng lá tại Việt Nam. Ráy mũi tên lá dài (tên khoa học: Alocasia longiloba) là một loài thực vật thuộc chi ráy (Alocasia) thuộc họ nhà ráy (Araceae) còn được gọi với tên gọi khác là ráy lá dài. Loài này được Miquel – nhà thực vật học mô tả khoa học đầu tiên năm 1856 (https://www. Loài cây này xuất phát từ Trung Quốc, Ấn Độ, Lào, Thái Lan, Việt Nam, Malaysia, Inđônêxia.
Ở nước ta, cây ráy mũi tên lá dài mọc khá phổ biến ở rừng miền Trung (Quảng Nam–Ðà Nẵng, Khánh Hòa, Lâm Ðồng) và ở miền Nam (Ðồng Nai, Kiên Giang) (https://www. Cây thường mọc và phát triển tốt vùng khí hậu nhiệt đới, nhưng cũng có thể phát triển ở các khu vực ôn đới, nơi ấm áp như trong rừng đầm lầy, bụi tre, vách đá, đá vôi, trên các vách đá và khe núi lộ thiên, ở các bờ sông.2 Đặc điểm sinh học Cây ráy mũi tên lá dài là một loại cây thân thảo có thể cao tới 1,4 – 1,5 m. Các tán lá lớn, có hình mũi tên màu xanh lục nhạt rộng từ 10-14 cm, có hoặc không có gân trắng, thùy cuối thuôn tam giác và nhọn ở phần đầu (Hình 1). Hoa thường mọc thành một chồi dài từ 6 – 13 cm được bao bọc bởi một chiếc lá đã bị biến đổi màu từ xanh sang trắng dài 9 – 10 cm.Quả mọng, hình cầu, màu camvà có hạt.
Thường ra quả vào tháng 12. Cây ráy mũi tên lá dài là cây bóng râm và không chịu được lạnh nên thường được trồng trong nhà hoặc sân vườn có mái che. Khi trồng trong nhà cần có ánh sáng tốt và cần được phun sương để cây có thể sống tốt trong thời gian 3 dài. Chi alocasia phát triển thuận lợi vào đầu hè, vào thời điểm này lá phát triển nhanh hơn và có thể to gấp đôi kích thước lúc đầu.
Khi vào cuối thu, đầu đông, thời tiết trở lạnh cây sẽ tiến vào thời kỳ ngủ đông, phát triển chậm và gần như không có sự khác biệt. Cây cần độ ẩm để phát triển tốt. Cây cần trồng ở loại đất giàu dinh dưỡng, thoát nước tốt và tưới nước thường xuyên, đặc biệt là khi lớn hơn. Nhưng khi tưới quá nhiều nước có thể dẫn đến thối rễ.1: Cây ráy mũi tên lá dài (Alocasia longiloba) 2.3 Các giá trị sử dụng Hiện nay, cây ráy mũi tên lá dài đang được ưa chuộng bởi những người chơi cây kiểng lá vì mang lại cảm giác tươi mát, sang trọng cho khu vườn, sân, phòng khách hoặc một số sảnh tòa nhà, khách sạn bởi những tán lá lớn đẹp mắt.
Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy, cây ráy mũi tên lá dài còn có những tác dụng trong y học như tiêu viêm sát khuẩn, dịch cây còn được dùng nhỏ vào các vết thương mưng mủ của gia súc như một số nơi tại Trung Quốc (https://www. Theo y học cổ truyền, cây ráy có tính lạnh, ngứa và độc. Kinh nghiệm nhân dân thường dùng củ ráy xát vào chỗ bị ngứa do chạm phải lá han, nấu nước tắm hoặc chế cao chữa mề đay, mụn nhọt, vết thương. Ở Campuchia, người ta cũng dùng củ ráy để chữa ghẻ ngứa (Nguyễn Văn Dư và cs.2 Các phương pháp nhân giống các cây họ ráy - Nhân giống bằng tách cây con, cụm rễ: Họ ráy thường phát triển cây con ở gốc cây mẹ nên thường được nhân giống chủ yếu bằng các phương pháp tách cây con, cụm rễ.
Nên thực hiện vào cuố i xuân đầu hè, khi cây bắt đầu tiến vào thời kỳ sinh trưởng (https://bancongxanh. Khi tách cần tạo độ ẩm cho giá thể để dễ dàng tách cây ra khỏi chậu. Vì chi alocasia thường mọc rễ thành từng cụm nên cần cẩn thận tách cụm rễ con ra khỏi rễ chính bằng tay hoặc dao đã sát khuẩn, tránh gây tổn thương cho cây. Cuối cùng trồng cây con vào giá thể và chậu thích hợp, tưới nước bằng cách phun sương và chăm sóc cây như bình thường.
Sau khoảng 2 tuần cây con sẽ mọc rễ và phát triển tốt (https://monster. Đây là một phương pháp nhân giống được sử dụng phổ biến và rộng rãi. Tuy nhiên cách nhân giống này lại dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố ngoại cảnh như điều kiện môi trường, cây con có thể dễ bị nhiễm bệnh, mang theo mầm bệnh từ cây mẹ hoặc không mang những tính trạng tốt của cây mẹ gây nên chất lượng cây con giảm. - Nhân giống in vitro: Tuy có yêu cầu về kỹ thuật, máy móc và chi phí cao nhưng với yêu cầu về số lượng và chất lượng cây giống hiện nay thì nhân giống in vitro là một lựa chọn vô cùng hợp lý khi có thể đáp ứng các yêu cầu của người tiêu dùng hiện nay.3 Tình hình nghiên cứu nhân giống in vitro cây họ ráy Hiện nay trên thế giới đã có những nghiên cứu về phương pháp nhân giống in vitro các giống cây họ ráy nhưng trên đối tượng cây ráy mũi tên lá dài (Alocasia longiloba) thì còn rất hạn chế.1 Tình hình nghiên cứu nhân giống in vitro cây họ ráy ngoài nước Trong số ít các nghiên cứu về quá trình nhân nhanh in vitro giống cây ráy mũi tên lá dài thì có nghiên cứu của Ahmed et al.
(2007) đã nghiên cứu quá trình nhân nhanh in vitro cây Acorus calamus L.Sử dụng thân rễ để làm mẫu cấy và 5 được nuôi trên môi trường MS được bổ sung các nồng độ khác nhau của cytokinin hoặc kết hợp cytokinin và auxin để nhân nhanh. Môi trường nhân nhanh phù hợp là MS + 2,0 mg/l kinetin + 0,05mg/l α-NAA với tỷ lệ nhân chồi là 98,99%. Đối với sự ra rễ của chồi môi trường MS bổ sung 1,0 mg/l IBA cho tỷ lệ ra rễ là 40,51%. Sau khi cho cây ra ngoài vườn ươm thì có đến 80% cây khỏe mạnh.
Han Bong-Hee và Park Byoung-Mo (2008) đã nghiên cứu nhân giống in vitro cây Philodendron cannifolium. Vật liệu chồi đỉnh sau khi khử trùng được nuôi cấy trên môi trường MS có bổ sung 0,5–10,0 mg/l BA hoặc 0,05–0,1 mg/l TDZ. Các cụm đa chồi được hình thành trên môi trường MS có chứa 2,0- 5,0 mg/l BA hoặc 0,05 – 0,1 mg/l TDZ. Tuy nhiên, các chồi hình thành trên môi trường MS có bổ sung TDZ có biểu hiện hoại tử do thiếu chất diệp lục.
Các chồi đơn sau đó được tách từ cụm chồi và nhân nhanh trên môi trường MS có chứa BA và TDZ. Hệ số nhân nhanh đạt được cao nhất trên môi trường MS + 1,0-3,0 mg/l BA. Nghiên cứu cũng đã xác định được môi trường ra rễ thích hợp cho chồi Philodendron cannifoliumlà MS + 0,5–2,0 mg/l IBA. Giá thể thích hợp để tiếp nhận cây in vitro là đất:đá trân châu:đá vermiculite (1:1:1) hoặc đá vermiculite 100%.
Để tăng khả năng thích nghi cây ngoài điều kiện tự nhiên, các chồi in vitro trước khi chuyển vào trồng trong giá thể được nhúng vào dung dịch IBA ở nồng độ 500–2000 mg/l trong 10 giây. Năm 2010 Lai-Keng và Yoke Theng đã có một nghiên cứu thiết lập hệ thống nhân giống in vitro cho cây cây Alocasia longiloba Miq. Trong nghiên cứu đã sử dụng thân rễ để làm mẫu cấy để nhân chồi và chọn được môi trường nhân nhanh tốt nhất là môi trường MS bổ sung 2,0 mg/l BA và 0,5mg/l IBA. Mẫu chồi được cắt dọc và cấy trên môi trường nhân nhanh lỏng trên hệ thống bình lắc có hệ số nhân chồi nhiều hơn so với mẫu không được cắt dọc.
Stanly và cs. (2012) đã tiến hành nhân giống loài cây thiên niên kiện (Homalomena pineodora Sulaiman & Boyce) (họ Ráy): một loài mới từ Malaysia. Các chồi in vitro được nuôi cấy trên môi trường MS. Điều kiện tốt nhất để nhân giống cây thiên niên kiện là môi trường MS + 3% sucrose + 0,5 mg/l BA 6 dưới ánh sáng huỳnh quang 24 giờ, tạo ra trung bình 3,8 chồi mỗi mẫu.