Chương 1. Một số vấn đề lý luận về nguyên tắc nhân đạo trong Luật hình sự Việt Nam. Sự thể hiện của nguyên tắc nhân đạo trong Bộ luật Hình sự Việt Nam 2015 Chương 3. Phương hướng và một số giải pháp nhằm bảo đảm tính thực thi nguyên tắc nhân đạo trong Luật hình sự Việt Nam.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC NHÂN ĐẠO TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm, nội dung và vai trò của nguyên tắc nhân đạo trong Luật hình sự Việt Nam 1. Khái niệm nguyên tắc nhân đạo trong Luật hình sự Việt Nam 1. Khái niệm nhân đạo Lịch sử loài người trải qua hàng nghìn năm phát triển và biến động, trong tiến trình thay đổi của xã hội, sự xuất hiện của nhà nước, công bằng bình đẳng dân chủ và nhân đạo là những giá trị xã hội có ý nghĩa quan trọng của thế giới nói chung và con người nói riêng.
Nhân đạo ngày càng được khẳng định đầy đủ hơn trong mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân, giữa cá nhân và xã hội, giữa tổ chức và các thành viên của tổ chức đó. Vấn đề nhân đạo là vấn đề về con người, của con người, nhân đạo được hiểu là đức tính yêu thương con người trên cơ sở tôn trọng phẩm giá, quyền và lợi ích của con người. Theo nghĩa hán việt nhân có nghĩa là con người, đạo là đường đi, là phương hướng, đường lối dẫn dắt con người đi đến mục tiêu hay lý tưởng nào đó, theo đó, nhân đạo là đường làm người là cách cư xử, yêu thương, tôn trọng, bảo vệ những giá trị cao quý của con người. Nhân đạo nhấn mạnh vào chiều sâu của xã hội, chiều dài của lịch sử loài người.
Kinh nghiệm lịch sử nhân loại chỉ ra rằng, thời đại nào cũng có những giá trị nhân đạo, tuy nhiên dựa vào phạm trù ý thức xã hội mà nhân đạo chỉ xuất hiện khi xuất hiện sự phân chia giai cấp trong xã hội, khi hình thành nhà nước và pháp luật. Trong các xã hội khác nhau, tồn tại những nhận thức quan niệm không đồng nhất về cái thiện, cái ác, sự bình đẳng, công bằng. Tư tưởng, tình cảm, thái độ đối xử của con người trong xã hội bao giờ cũng xuất phát từ lợi ích giai cấp, tầng lớp. Mỗi tầng lớp, mỗi giai cấp khác nhau có những quan niệm riêng về đạo làm người xuất phát từ lợi ich và nhu cầu riêng.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ những phân tích trên, chúng ta có thể hiểu “nhân đạo là cách cư xử giữa con người với nhau hoặc giữa Nhà nước với cá nhân nhằm mục đích bảo vệ những giá trị, phẩm chất vốn có của con người, thể hiện tình yêu thương, tôn trọng và bảo vệ lẫn nhau”. Trong bối cảnh toàn cấu hóa như ngày nay, giá trị nhân đạo đã mang tính bắt buộc chung. Điều này được thể hiện trong các điều ước quốc tế về nhân quyền. Những giá trị nhân đạo tác động sâu sắc đến pháp luật quốc gia, đặc biệt với những quốc gia có chuẩn mực nhân đạo thấp hơn chuẩn mực chung.Khái niệm nguyên tắc nhân đạo trong Luật hình sự Việt Nam Nhân đạo là phạm trù đạo đức thừa nhận tôn trọng danh dự nhân phẩm của con người, coi con người là giá trị cao nhất và sự phát triển của xã hội, tiến bộ xã hội vì lợi ích của con người.
Trong lĩnh vực pháp luật, tư tưởng nhân đạo là nền tảng cơ bản cho nội dung hệ thống pháp luật, chi phối phương pháp điều chỉnh, tính chất các quan hệ pháp lý. Với ý nghĩa đó, nhân đạo trở thành nguyên tắc của hệ thống pháp luật đối với bất cứ quốc gia nào. Là bộ phận hợp thành của hệ thống pháp luật Việt Nam, Luật hình sự không thể không hàm chứa nội dung và yêu cầu của nguyên tắc nhân đạo. Nhân đạo trong Luật hình sự tập trung đến người phạm tội, người bị hại và cả xã hội, nhà nước.
Xuất phát từ nội dung trừng trị vốn có của hình phạt, nguyên tắc nhân đạo đối với người phạm tội thể hiện ở việc xác định loại và mức hình phạt áp dụng đối với họ, xác định tính chất của mức độ phạm tội. Nguyên tắc nhân đạo có ý nghĩa hạn chế cưỡng chế hình sự thông qua việc xác định loại và mức hình phạt và các nguyên tắc quyết định hình phạt. Nguyên tắc nhân đạo trong xử phạt hình sự loại bỏ mục đích trả thù người phạm tội mà tạo điều kiện có thể để người phạm tội hoàn lương, hiểu được lỗi lầm của mình, cải tạo và trở thành một con người có ích cho xã hội. Hình phạt cũng như các biện pháp xử lý trong Luật hình sự không nhằm gây đau đớn về thể xác, không nhằm hạ thấp nhân phẩm, danh dự của con người và chỉ được áp dụng cần thiết.
Luật hình sự Việt Nam khoan hồng đối với những người 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhất thời phạm tội ít nghiêm trọng,đối với người tự thú, thật thà khai báo, ăn năn hối lỗi, tự nguyện sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại. Luật hình sự cũng đưa ra những quy định tạo điều kiện cho người phạm tội tự cải tạo và tích cực cải tạo: giảm thời hạn chấp hành hình phạt, quyết định hình phạt nhẹ hơn, miễn hình phạt, miễn trách nhiệm hình sự…Các hình phạt tù chung thân và hình phạt tử hình được áp dụng trong những trường hợp phạm tội đặc biệt nghiêm trọng hoặc phạm tội nghiêm trọng có nhiều tình tiết tăng nặng và không áp dụng đối với phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng hoặc đang mang thai. Cũng có quan điểm nhìn nhận rộng hơn về nội dung của nguyên tắc nhân đạo trong Luật hình sự, theo đó: Thứ nhất, hình phạt, các biện pháp tư pháp và các chế định pháp lý hình sự khác được áp dụng được áp dụng đối với người phạm tội không nhằm mục đích gây nên những đau đớn về thể xác và hạ thấp nhân phẩm con người. Thứ hai, nếu trong việc gây thiệt hại về mặt pháp lý hình sự mà thiếu dù chỉ một trong năm dấu hiệu của chủ thể phạm tội thì người thực hiện hành vi đó không phải là chủ thể của tội phạm, do đó trách nhiệm hình sự bị loại trừ.
Thứ ba, mức độ trách nhiệm hình sự của người có năng lực hành vi bị hạn chế, người chưa thành niên, phụ nữ có thai hoặc người già yếu sẽ nhẹ hơn so với người bình thường.69] Khác với quan điểm nêu trên, cũng có những nhận định về nguyên tắc nhân đạo trên bình diện nhân đạo với người phạm tội và nhân đạo với xã hội, Nhà nước và công dân khác. Cụ thể, quan điểm này cho rằng nguyên tắc nhân đạo trước hết là phải đảm bảo an ninh xã hội và nhà nước, bảo đảm lợi ích hợp pháp của cộng đồng, của đông đảo người dân. Hai là việc áp dụng các hình phạt không có tính chất gây đau đớn về thể xác hoặc hạ thấp nhân phẩm con người, các hình phạt chỉ nhằm mục đích răn đe và cải tạo người phạm tội. Ba là hệ thống hình phạt được xây dựng theo sơ đồ đi từ hình phạt nhẹ đến hình phạt nặng kèm theo đó là các chế tài cụ thể của điều luật tương ứng.
Theo quan điểm này, nguyên tắc nhân đạo còn được thể hiện trong việc quy định thẩm quyền của Chủ tịch nước về việc kiểm tra tính có cơ sở 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của hình phạt tử hình. Việc quy định và áp dụng trách nhiệm hình sự đối với một số trường hợp cần thiết nhất định phải bảo đảm tính nghiêm khắc ở mức phù hợp, nhằm ngăn ngừa phạm tội xảy ra nhiều. Bên cạnh đó, nguyên tắc nhân đạo còn là sự đảm bảo quyền con người của tội phạm: “Nguyên tắc nhân đạo trong Luật hình sự thể hiện ở chỗ trước hết và cần phải bằng các phương tiện tác động của Luật hình sự để bảo vệ nhân thân con người và công dân, bảo vệ tài sản của họ khỏi sự xâm phạm của tội phạm. Sẽ là có sơ sở, công bằng và nhân đạo nếu áp dụng các chế tài hình phạt nghiêm khắc nhất đối với những người thực hiện những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, những người tổ chức và thực hiện tội phạm một cách quyết liệt đến cùng bởi hơn ai hết những người đó đã gây hoang mang lo sợ cho mọi người trong xã hội về an toàn tính mạng của mình, về việc không được bảo vệ một cách vững chắc khỏi sự xâm hại của tội phạm.
Nguyên tắc nhân đạo còn thể hiện ở chỗ nếu có thể thì áp dụng những hình phạt nhẹ hơn đối với những người lần đầu tiên thực hiện tội phạm ít nghiêm trọng, gây nguy hại không lớn cho xã hội, ăn năn hối cải, mong muốn khắc phục hậu quả gây ra” [11; tr. Cùng chia sẻ với quan điểm này, có quan điểm cho rằng: “Mặc dù từ hình là hình phạt nghiêm khắc tước đoạt quyền sống của người phạm tội, là hình phạt chỉ có tác dụng trừng trị và phòng ngừa mà không có tác dụng giáo dục cải tạo, nhưng điều đó không có nghĩa là loại bỏ hình phạt này sẽ mâu thuẫn với nguyên tắc nhân đạo của Luật hình sự. Tính nhân đạo được tập trung thể hiện một cách triệt để ở khía cạnh xã hội, tức là ở việc phòng ngừa, răn đe tội phạm, bảo đảm an toàn xã hội, chất lượng cuộc sống. Cần nhấn mạnh rằng khi nói đến nhân đạo chúng ta thường xem xét từ phía người phạm tội mà đôi khi đánh gia chưa hết lợi ích của người khác và xã hội”.
Luật hình sự trước hết phải bảo vệ con người, công dân về tính mạng, sức khỏe, thân thể, tài sản… khỏi sự xâm phạm của tội phạm. Nhân đạo hoàn toàn xa lạ với tình trạng áp dụng hình phạt nhe một cách tùy tiện, không có căn cứ, sự tùy tiện này làm cho nhan đạo trờ thành vô nhân đạo đối với người bị hại - nạn nhân của tội phạm. Mặc dù đối xử nhân đạo trong Luật hình sự đối với người phạm tội xuất phát trừ nội dung quan hệ trách nhiệm hình sự cụ thể và được thể hiện trong bản án của 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.