Chương 1: Những vấ n đề lý luâ ̣n về nguyên tắ c bảo đảm tranh tu ̣ng trong xét xử vu ̣ án hin ̀ h sự. Chương 2: Quy đinh ̣ của Pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về nguyên tắ c bảo đảm tranh tu ̣ng trong xét xử vuáṇ hình sự và thực tiễnáp dụng thực hiện. Chương 3: Các giải pháp tăng cường nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vu ̣ án hình sự ở Việt Nam hiện nay. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 NHƢ̃ NG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM TRANH TỤNG TRONG XÉT XƢ̉ VỤ ÁN HÌNH SƢ̣ 1.
Khái niệm, đă ̣c điể m nguyên tắ c bảo đảm tranh tu ̣ng trong xét xƣ̉ vu ̣ án hin ̀ h sƣ̣ 1. Khái niệm nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án hình sự (i) Khái niệm nguyên tắc tranh tụng Theo từ điển tiếng Việt “nguyên tắc” là “Điều cơ bản định ra, nhất thiết phải tuân theo trong một loại việc làm”. Giáo trình Luật TTHS, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 2001 cũng xác định nguyên tắc là “tư tưởng chỉ đạo, quy tắc cơ bản của một hoạt động nào đó” [15, tr. Trong khoa học pháp lý, theo nghĩa chung nhất thì nguyên tắc của pháp luật là những nguyên lý, tư tưởng chỉ đạo cơ bản có tính chất xuất phát điểm, thể hiện tính toàn diện, linh hoạt và có ý nghĩa bao trùm, quyết định nội dung và hiệu lực của pháp luật [58, tr.
Nguyên tắc TTHS là những phương châm, định hướng chi phối và giải quyết toàn bộ hoặc một số giai đoạn TTHS và mang tính chất định hướng cho mọi hoạt động và hành vi tố tụng [25, tr. Tranh tụng trong TTHS tồn tại một cách khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của nhà làm luật. Dù là trong mô hình TTHS nào, cũng luôn tồn tại các chức năng buộc tội, chức năng gỡ tội và chức năng tài phán. Sự tồn tại khách quan của chức năng buộc tội làm xuất hiện chức năng gỡ tội và nhu cầu đối chất, tranh tụng giữa hai nhóm chủ thể có quyền và lợi ích đối lập nhau nhằm bảo vệ lý lẽ của mình, phủ định, phản bác lý lẽ của chủ thể đối lập.
Nhà làm luật dù có ghi nhận hay không ghi nhận theo ý muốn chủ quan của mình thì tranh tụng vẫn tồn tại như một thuộc tính khách quan của TTHS. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đây cũng chính là một trong những phương châm có tính định hướng của hoạt động TTHS, bởi tranh tụng được coi là một trong những phương tiện để tìm ra sự thật khách quan của vụ án, tái hiện sự thật vụ án thông qua tranh tụng. Do tranh tụng tồn tại khách quan và là một trong những tư tưởng chủ đạo, định hướng, chi phối đến quá trình giải quyết vụ án hình sự nên hệ quả tất yếu là nó tồn tại với tính ổn định cao. Theo các nước thuộc hệ thống pháp luật Anh-Mỹ thì tranh tụng được coi là cơ sở của TTHS; theo hệ thống thẩm vấn thì tranh tụng là nguyên tắc tổ chức và là nguyên tắc cơ bản của TTHS [24, tr.
Tranh tụng, mặc dù được thừa nhận ở nhiều góc độ khác nhau, nhưng tựu chung lại được xem là phương tiện để đạt được mục đích và nhiệm vụ đặt ra của TTHS là nhằm giải quyết vụ án hình sự khách quan, toàn diện, nhanh chóng, chính xác và đúng pháp luật. Tranh tụng không những thể hiện bản chất dân chủ và nhân đạo của TTHS mà còn là cơ sở để xác định địa vị tố tụng và chức năng của các chủ thể trong TTHS. Sự định hướng của nguyên tắc tranh tụng được thể hiện tùy thuộc vào từng giai đoạn tố tụng cụ thể, được tiến hành dưới hình thức tranh luận, phản bác công khai các quan điểm giữa bên buộc tội và bên bào chữa. Như vậy, nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong TTHS là tư tưởng chỉ đạo, xuyên suốt định hướng cho tất cả các chủ thể THTT và tham gia tố tụng trong mọi hoạt động và hành vi tố tụng theo luật định được tranh tụng trên cơ sở bình đẳng bằng lý lẽ dựa trên những chứng cứ, quy định pháp luật nhằm thực hiện chức năng buộc tội hoặc chức năng bào chữa, là cơ sở để TA giữ vai trò trung tâm, độc lập với chức năng tài phán ra phán quyết áp dụng pháp luật có hiệu lực thi hành, kết thúc quá trình giải quyết vụ án hình sự cụ thể.
(ii) Nội dung của nguyên tắc tranh tụng Từ khái niệm về nguyên tắc tranh tụng chúng tôi đã đưa ra, có thể thấy nội dung của nguyên tắc tranh tụng trong TTHS gồm hai nội dung: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phân định rõ chức năng buộc tội, gỡ tội và tài phán, trong đó chức năng tài phán không thể bao gồm cả việc buộc tội hay bào chữa; bảo đảm sự bình đẳng giữa bên buộc tội và bên bào chữa trong địa vị tố tụng cũng như trong việc sử dụng các phương tiện mà pháp luật cho phép để thực hiện chức năng của mình trong TTHS. Cụ thể: - Phân định rõ các chức năng buộc tội, gỡ tội và tài phán: Chức năng buộc tội, gỡ tội và tài phán trong TTHS tương ứng thuộc về bên buộc tội, bào chữa và TA. Chức năng buộc tội và chức năng gỡ tội tự bản thân nó đã mang tính đối lập nhau. Chức năng tài phán của TA thì không thể bao gồm cả việc buộc tội hay bào chữa.
Nội dung này chính là sự khẳng định vị trí, vai trò của TA là người trọng tài, xác định chứng cứ, sự thật của vụ án để phán xét qua tranh luận của bên buộc tội và bên gỡ tội. - Bảo đảm sự bình đẳng giữa bên buộc tội và bên bào chữa trong tranh tụng. Việc quy định chính xác, đầy đủ quyền và nghĩa vụ tố tụng của từng chủ thể của các bên, các điều kiện bảo đảm cho chúng được thực hiện là một trong những cơ chế để bảo đảm cho nguyên tắc tranh tụng được thực hiện. Trong giai đoạn điều tra, đã có những yếu tố tranh tụng cùng với sự tham gia của bên buộc tội và bên bào chữa.
Tuy nhiên, những nội dung và đặc điểm của tranh tụng chỉ được thể hiện đầy đủ khi xuất hiện chức năng tài phán của phía trọng tài trong phiên tòa xét xử. Về hình thức, tranh tụng là tại phiên tòa là thủ tục để các bên buộc tội và bên bào chữa thể hiện địa vị tố tụng ngang bằng trước Tòa. Nhưng để có thể đảm bảo tranh tụng trong xét xử, tranh tụng đã có ngay khi xuất hiện sự buộc tội và theo đó là gỡ tội; tức ngay trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự. Về nội dung, tranh tụng là quá trình chứng minh hoặc phủ nhận tính hợp pháp tính khách quan, tính liên quan, của từng chứng cứ được đưa ra xem xét cũng như nội dung quyết định buộc tội.
Các hoạt động của các chủ thể ở phiên tòa đều nhằm kiểm tra tính xác thực và hợp pháp của từng nội dung trong cáo trạng truy tố. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (iii) Khái niệm xét xử vụ án hình sự Xét xử vụ án hình sự là giai đoạn trung tâm và quan trọng nhất của hoạt động tố tụng hình sự, mà trong đó cấp Tòa án có thẩm quyền căn cứ vào các quy định của pháp luật tố tụng hình sự tiến hành: 1) áp dụng các biện pháp chuẩn bị cho việc xét xử, 2) Đưa vụ án hình sự ra xét xử theo thủ tục sơ thẩm để xem xét về thực chất vụ án, đồng thời trên cơ sở kết quả tranh tụng công khai và dân chủ của hai bên (buộc tội và bào chữa) phán xét về vấn đề tính chất tội phạm (hay không) của hành vi, có tội (hay không) của bị cáo (hoặc xét xử vụ án theo thủ tục phúc thẩm - nếu bản án hay quyết định sơ thẩm đã được tuyên và chưa có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng cáo, kháng nghị hoặc kiểm tra tính hợp pháp và có căn cứ của bản án hay quyết định đã có hiệu lực pháp luật theo trình tự giám đốc thẩm hoặc tái thẩm - nếu bản án hay quyết định đó bị kháng nghị) và cuối cùng, tuyên bản án (quyết định) của Tòa án có hiệu lực pháp luật nhằm giải quyết vấn đề trách nhiệm hình sự một cách công minh và đúng pháp luật, có căn cứ và đảm bảo sức thuyết phục [9, tr. Thời điểm của giai đoạn này được bắt đầu từ khi Tòa án nhận được hồ sơ vụ án hình sự (với quyết định truy tố bị can trước Tòa án kèm theo bản cáo trạng) do Viện kiểm sát chuyển sang và kết thúc bằng một bản án (quyết định) có hiệu lực pháp luật của Tòa án. - Xét xử là chức năng quan trọng nhất của Tòa án nói riêng và của toàn bộ quá trình tố tụng hình sự nói chung nhằm áp dụng các biện pháp cần thiết do luật định để kiểm tra lại tính hợp pháp và có căn cứ của toàn bộ các quyết định mà cơ quan Điều tra và Viện kiểm sát đã thông qua trước khi chuyển vụ án hình sự sang Tòa án, nhằm loại trừ các những hậu quả tiêu cực của các sơ suất, sai lầm hoặc sự lạm dụng đã bị bỏ lọt trong các giai đoạn tố tụng hình sự trước đó (khởi tố, điều tra và truy tố), chuẩn bị đưa vụ án ra xét xử, hoặc trả lại hồ sơ để điều tra bổ sung hoặc đình chỉ (hay tạm đình chỉ) vụ án; 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.