Luận văn thạc sĩ về hoàn thiện pháp luật quyền tiếp cận công lý ở Việt Nam hiện đại

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý ở việt nam hiện đại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong

• Tác giả: Nguyễn Thùy Linh
• Người hướng dẫn: Gs.Tskh Đào Trí Úc
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Tính mới và những đóng góp của đề tài
• 0.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TIẾP CẬN CÔNG LÝ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. Khái niệm công lý và mối liên hệ giữa công lý và pháp luật
• 1.1.1. Khái niệm công lý
• 1.1.2. Mối quan hệ giữa công lý và pháp luật
• 1.2. Nội hàm và đặc điểm quyền tiếp cận công lý
• 1.2.1. Nội hàm quyền tiếp cận công lý
• 1.2.2. Đặc điểm quyền tiếp cận công lý
• 1.3. Những bảo đảm pháp lý cho quyền tiếp cận công lý
• 1.3.1. Hệ thống các quyền và nghĩa vụ công dân
• 1.3.2. Hệ thống các cơ quan tư pháp
• 1.3.3. Năng lực tiếp cận công lý của công dân
• 1.4. Khung pháp luật về quyền tiếp cận công lý
• 1.4.1. Nội dung pháp luật về quyền tiếp cận công lý
• 1.4.2. Cấu trúc của khung pháp luật về quyền tiếp cận công lý
• 1.5. Tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về quyền tiếp cận công lý
• 1.5.1. Tính toàn diện
• 1.5.2. Tính đồng bộ, thống nhất
• 1.5.3. Tính phù hợp và khả thi
• 1.5.4. Tính hiệu lực
• 1.5.5. Tính tương thích với các văn bản quốc tế về quyền tiếp cận công lý mà Việt Nam đã tham gia, ký kết và phê chuẩn
• 1.5.6. Tính hoàn thiện về mặt kỹ thuật
• 1.6. Kinh nghiệm đảm bảo quyền tiếp cận công lý ở một số quốc gia trên thế giới
• 1.6.1. Pháp luật một số quốc gia về bảo đảm quyền tiếp cận công lý
• 1.6.2. Hoạt động của một số cơ quan, tổ chức hỗ trợ pháp lý
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TIẾP CẬN CÔNG LÝ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Quá trình hình thành, phát triển pháp luật bảo đảm quyền tiếp cận công lý ở Việt Nam
• 2.2. Thực trạng quy định pháp luật và thực hiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý
• 2.2.1. Khả năng tiếp cận thông tin pháp luật của người dân
• 2.2.2. Công tác xét xử của Toà án
• 2.2.3. Tư vấn và trợ giúp pháp lý
• 2.3. Thực trạng pháp luật về quyền tiếp cận công lý đối với một số đối tượng đặc biệt
• 2.3.1. Người nghèo
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TIẾP CẬN CÔNG LÝ CHO NGƯỜI DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý cho người dân ở Việt Nam hiện nay
• 3.1.1. Bảo đảm quyền bình đẳng, phát huy vai trò và khả năng của người dân trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
• 3.1.2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế xây dựng và thực hiện pháp luật
• 3.1.3. Bảo đảm sự phù hợp của hệ thống pháp luật nước ta với các công ước quốc tế
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý cho người dân ở Việt Nam hiện nay
• 3.2.1. Hoàn thiện pháp luật bảo đảm quyền được xét xử công bằng
• 3.2.2. Hoàn thiện pháp luật về thủ tục hành chính tại Toà án
• 3.2.3. Hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của hệ thống Toà án các cấp
• 3.2.4. Hoàn thiện pháp luật về đảm bảo nguyên tắc xét xử độc lập của Thẩm phán
• 3.2.5. Hoàn thiện pháp luật về trợ giúp pháp lý và tư vấn pháp luật
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý ở Việt Nam

Việt Nam đang trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, trong đó quyền tiếp cận công lý là một trong những quyền cơ bản của công dân. Quyền này không chỉ đảm bảo sự công bằng trong xã hội mà còn là nền tảng cho việc bảo vệ các quyền con người khác. Tuy nhiên, thực trạng pháp luật hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

1.1. Khái niệm quyền tiếp cận công lý và vai trò của nó

Quyền tiếp cận công lý được hiểu là quyền của công dân được tham gia vào các quy trình pháp lý một cách công bằng và minh bạch. Quyền này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và duy trì trật tự xã hội.

1.2. Tình hình pháp luật về quyền tiếp cận công lý ở Việt Nam

Pháp luật Việt Nam hiện nay chưa có quy định cụ thể về quyền tiếp cận công lý, mà chủ yếu được quy định gián tiếp trong các văn bản pháp luật khác. Điều này dẫn đến nhiều khó khăn trong việc thực hiện quyền này của công dân.

II. Những thách thức trong việc thực hiện quyền tiếp cận công lý

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật liên quan đến quyền tiếp cận công lý, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ hệ thống pháp luật mà còn từ nhận thức và hành vi của các cơ quan thực thi pháp luật.

2.1. Thiếu các quy định đặc thù cho nhóm người yếu thế

Nhiều nhóm người như phụ nữ, người nghèo, và người khuyết tật vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận công lý do thiếu các quy định pháp luật bảo vệ quyền lợi của họ.

2.2. Các yếu tố cản trở quyền tiếp cận công lý

Một số quy định pháp luật hiện hành vẫn có những yếu tố làm giảm tính độc lập của tòa án, gây khó khăn cho công dân trong việc thực hiện quyền tiếp cận công lý.

III. Phương pháp hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý

Để hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng hơn.

3.1. Hoàn thiện các quy định pháp luật hiện hành

Cần sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo quyền tiếp cận công lý cho mọi công dân, đặc biệt là các nhóm người yếu thế.

3.2. Tăng cường năng lực cho các cơ quan tư pháp

Cần nâng cao năng lực cho các cơ quan tư pháp để họ có thể thực hiện tốt hơn vai trò của mình trong việc bảo vệ quyền tiếp cận công lý cho công dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quyền tiếp cận công lý

Nghiên cứu về quyền tiếp cận công lý không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu sẽ giúp cải thiện hệ thống pháp luật và nâng cao nhận thức của xã hội về quyền này.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng việc nâng cao nhận thức về quyền tiếp cận công lý là rất cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho công dân.

4.2. Các mô hình thành công từ nước ngoài

Nghiên cứu các mô hình thành công từ các quốc gia khác có thể giúp Việt Nam rút ra bài học kinh nghiệm trong việc hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quyền tiếp cận công lý

Việc hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý là một nhiệm vụ cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Cần có những bước đi cụ thể để đảm bảo quyền này được thực hiện một cách hiệu quả và công bằng.

5.1. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện pháp luật

Hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

5.2. Định hướng cho tương lai

Cần có những chính sách cụ thể để đảm bảo quyền tiếp cận công lý được thực hiện một cách hiệu quả, đồng thời nâng cao nhận thức của xã hội về quyền này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền tiếp cận công lý giữ vị trí trung tâm trong việc hiện thực hóa các quyền con người và bảo đảm pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Thực tiễn hơn 20 năm đổi mới tại Việt Nam đã khẳng định yêu cầu bảo vệ quyền công dân là giá trị cốt lõi. Tuy nhiên, theo số liệu từ 04 cuộc khảo sát diện rộng do Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) phối hợp thực hiện trong các năm 2004, 2011 và 2013, khoảng cách giữa các quy định tố tụng trên văn bản và năng lực bảo vệ quyền lợi của người dân trong đời sống thực tế vẫn còn đáng kể. Quyền tiếp cận công lý chưa được ghi nhận thành một chế định tập trung mà nằm rải rác trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật, gây khó khăn cho hơn 50% nhóm đối tượng yếu thế khi tìm kiếm sự bảo vệ pháp lý.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ bản chất lý luận, đánh giá thực trạng thể chế và thực tiễn thực thi pháp luật về quyền tiếp cận công lý, từ đó khắc phục các rào cản tố tụng, sự thiếu đồng bộ của hệ thống tòa án và cơ chế trợ giúp pháp lý. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa các luận cứ khoa học, phân tích những bất cập trong các đạo luật tố tụng hiện hành và đề xuất giải pháp đồng bộ định hướng cho giai đoạn 2015–2020.

Phạm vi nghiên cứu được xác lập tại Việt Nam, đặt trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02 tháng 6 năm 2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược Cải cách tư pháp đến năm 2020 và triển khai thi hành Hiến pháp năm 2013. Ý nghĩa của luận văn thể hiện ở việc xây dựng hệ thống tiêu chí toàn diện đánh giá mức độ hoàn thiện pháp luật, tạo cơ sở thực tiễn để nâng cao năng lực bảo đảm công lý cho người dân, đặc biệt là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng các tư tưởng triết học và lý luận pháp lý kinh điển về công lý. Luận văn kế thừa quan điểm của Aristotle về công lý phân phối và công lý cải tạo, kết hợp với học thuyết "Công lý là công bằng" (Justice as fairness) năm 1971 của John Rawls nhằm khẳng định công lý là thước đo giá trị tối cao của mọi định chế xã hội. Tại Việt Nam, tư tưởng về một nền công lý phụng sự nhân dân được phát triển từ tác phẩm "Bản án chế độ thực dân Pháp" năm 1925 của Nguyễn Ái Quốc và được hiến định sâu sắc tại Khoản 3 Điều 102 Hiến pháp năm 2013 với nguyên tắc Tòa án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý.

Khung phân tích của luận văn làm rõ các khái niệm cốt lõi: quyền tiếp cận công lý theo chuẩn mực quốc tế, sự bảo đảm pháp lý tố tụng, năng lực tiếp cận công lý và trợ giúp pháp lý. Quyền tiếp cận công lý được bảo đảm dựa trên 3 nền tảng trụ cột:

• Hệ thống các quyền và nghĩa vụ công dân được luật hóa phù hợp với chuẩn mực quốc tế.
• Hệ thống các cơ quan tư pháp lấy Tòa án làm trung tâm cùng các thiết chế giám sát độc lập.
• Năng lực tiếp cận công lý của công dân thông qua hiểu biết pháp luật và dịch vụ trợ giúp pháp lý.

Mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật được đánh giá qua bộ 6 tiêu chí khoa học: tính toàn diện, tính đồng bộ và thống nhất, tính phù hợp và khả thi, tính hiệu lực thực thi, tính tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (như UDHR 1948, ICCPR 1966, CEDAW 1979, CRC 1989), và tính hoàn thiện về mặt kỹ thuật lập pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn vận dụng phương pháp luận của triết học Mác – Lênin, kết hợp phương pháp phân tích quy phạm, phương pháp so sánh luật học và phương pháp thống kê xã hội học pháp luật. Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm hơn 70 văn bản quy phạm pháp luật trong nước, các công ước quốc tế, cùng hệ thống báo cáo khảo sát thực tiễn của UNDP và Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường.

Về phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu kế thừa từ 04 cuộc khảo sát thực tiễn của UNDP với hơn 1.200 phiếu điều tra xã hội học đối với người dân và cán bộ tư pháp tại 10 tỉnh thành đại diện cho các vùng kinh tế – xã hội trên cả nước theo phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên. Đồng thời, tác giả tiến hành rà soát 100% các chế định liên quan đến quyền tiếp cận công lý trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 và Luật Tố tụng hành chính.

Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, kết hợp nhuần nhuyễn giữa phân tích lý luận quy chuẩn và kiểm chứng thực chứng xã hội học pháp lý, giúp luận văn đưa ra những đánh giá chính xác về các điểm nghẽn thể chế và đề xuất các giải pháp mang tính khả thi cao cho tiến trình cải cách tư pháp giai đoạn 2015–2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích thực chứng đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về thực trạng pháp luật bảo đảm quyền tiếp cận công lý tại Việt Nam:

Thứ nhất, khung khổ hiến định đã có bước phát triển vượt bậc khi Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên ghi nhận Tòa án nhân dân có sứ mệnh bảo vệ công lý và quyền con người. Trong tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 đã quy định quyền tiếp cận công lý của người tham gia tố tụng tại các Điều 48 đến 54, mở rộng quyền của người bào chữa tại Điều 58 và 59. Trong tố tụng dân sự, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 xác lập 22 nguyên tắc cơ bản nhằm bảo đảm bình đẳng quyền và nghĩa vụ của các đương sự trước Tòa án.

Thứ hai, nhóm đối tượng yếu thế (người nghèo, phụ nữ dân tộc thiểu số, người khuyết tật) chịu nhiều rào cản nghiêm trọng khi tiếp cận công lý. Theo các báo cáo thực tế, có đến hơn 60% đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng sâu vùng xa ưu tiên sử dụng luật tục để giải quyết tranh chấp thay vì tiếp cận Tòa án do thiếu thông tin pháp lý, rào cản ngôn ngữ và chi phí đi lại tốn kém.

Thứ ba, nguyên tắc xét xử độc lập của Thẩm phán bị ràng buộc bởi cơ chế nhiệm kỳ 5 năm, tạo ra áp lực tâm lý tái bổ nhiệm và làm giảm tính độc lập phán quyết. Pháp luật hiện hành thiếu các quy định bảo đảm tài chính độc lập cho cơ quan tư pháp, khác biệt hoàn toàn với các quốc gia phát triển.

Thứ tư, thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án các cấp còn rườm rà. Dù Điều 167 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 quy định thời hạn 5 ngày để Tòa án quyết định thụ lý đơn hoặc trả lại đơn, trong thực tế tỷ lệ trả lại đơn do thiếu thẩm quyền hoặc vướng mắc thủ tục hành chính chiếm khoảng 15-20% tổng số đơn tiếp nhận hàng năm, làm triệt tiêu cơ hội bảo vệ quyền lợi chính đáng của đương sự.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu được tổng hợp trực quan qua mô hình bảng ma trận so sánh 6 tiêu chí hoàn thiện pháp luật với 3 nhánh tố tụng (hình sự, dân sự, hành chính), kết hợp biểu đồ phân tích cơ cấu các vụ việc trợ giúp pháp lý miễn phí theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006. Dữ liệu phản ánh rõ sự bất cập giữa nhu cầu trợ giúp pháp lý thực tế và năng lực đáp ứng của các trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước.

Nguyên nhân sâu xa của những hạn chế trên xuất phát từ nhận thức mang tính hành chính hóa hoạt động tư pháp kéo dài nhiều năm, cơ sở vật chất và chế độ đãi ngộ cho đội ngũ Thẩm phán, Kiểm sát viên còn eo hẹp. Hoạt động tranh tụng tại phiên tòa theo tinh thần Nghị quyết số 08-NQ/TW năm 2002 nhiều nơi vẫn mang tính hình thức, bản án đôi khi chưa căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh luận công khai.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, nhiều quốc gia như New Zealand quy định nhiệm kỳ Thẩm phán kéo dài đến 70 tuổi, hay Điều 11 Luật về Hệ thống Tòa án Liên bang Nga năm 1996 quy định nguồn ngân sách tư pháp được bảo đảm riêng biệt từ ngân sách liên bang để duy trì tính độc lập. Đối chiếu với Điều 14 Công ước ICCPR năm 1966, pháp luật tố tụng Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện các bảo đảm tối thiểu về quyền suy đoán vô tội, quyền tiếp cận luật sư ngay từ thời điểm bị tạm giữ và chuẩn hóa quy trình hành chính tư pháp "một cửa liên thông".

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý tại Việt Nam:

• Hoàn thiện pháp luật bảo đảm quyền được xét xử công bằng và mở rộng tranh tụng dân chủ: Sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 theo hướng cho phép người bào chữa tham gia tố tụng ngay từ thời điểm có quyết định tạm giữ đối với mọi loại tội phạm, nâng tỷ lệ các vụ án hình sự có sự tham gia của luật sư từ giai đoạn điều tra đạt trên 80% vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Lộ trình thực hiện: Giai đoạn 2015–2017.

• Chuẩn hóa và hiện đại hóa thủ tục hành chính tư pháp tại Tòa án: Xây dựng quy chế tiếp dân, thụ lý đơn khởi kiện, tống đạt văn bản tố tụng thống nhất trên toàn quốc, rút ngắn thời gian xử lý đơn khởi kiện từ 5 ngày xuống tối đa 3 ngày làm việc, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý án tồn đọng. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân các cấp. Lộ trình thực hiện: Giai đoạn 2016–2018.

• Đổi mới chế định Thẩm phán và bảo đảm nguyên tắc xét xử độc lập: Sửa đổi Luật Tổ chức Tòa án nhân dân nhằm kéo dài nhiệm kỳ Thẩm phán lên 10 năm hoặc bổ nhiệm không xác định thời hạn đến tuổi nghỉ hưu, đồng thời tăng mức phụ cấp trách nhiệm nghề nghiệp thêm 30-50% từ ngân sách độc lập để phòng chống tiêu cực. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Hội đồng Tuyển chọn Thẩm phán quốc gia. Lộ trình thực hiện: Giai đoạn 2016–2020.

• Nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý và giáo dục pháp luật cho nhóm người yếu thế: Mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý miễn phí, ban hành cơ chế tài chính nâng mức thù lao vụ việc cho luật sư chỉ định, đẩy mạnh phổ biến pháp luật song ngữ theo Điều 17 đến 20 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 nhằm bảo đảm 100% người nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số khi có vướng mắc pháp lý đều nhận được sự trợ giúp kịp thời. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Lộ trình thực hiện: Giai đoạn 2015–2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Các cơ quan lập pháp và cơ quan tham mưu chính sách tư pháp: Ban Chỉ đạo Cải cách Tư pháp Trung ương, Ủy ban Pháp luật và Ủy ban Tư pháp của Quốc hội có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham chiếu trực tiếp để rà soát, thẩm tra các dự án luật sửa đổi các bộ luật tố tụng và thể chế hóa các quy định của Hiến pháp năm 2013 về quyền con người.

• Hệ thống Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân các cấp: Cán bộ lãnh đạo và Thẩm phán tại hơn 700 Tòa án cấp huyện và 63 Tòa án cấp tỉnh có thể áp dụng các tiêu chí và giải pháp về thủ tục hành chính tư pháp nhằm cải tiến quy trình tiếp nhận hồ sơ, nâng cao chất lượng điều hành tranh tụng tại phiên tòa.

• Đội ngũ Luật sư, Trợ giúp viên pháp lý và các Tổ chức xã hội: Các trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và văn phòng luật sư có thêm cơ sở khoa học để xây dựng chiến lược can thiệp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho khoảng 2.000 vụ việc của nhóm người yếu thế mỗi năm.

• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các cơ sở đào tạo luật: Các viện nghiên cứu, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội và Trường Đại học Luật Hà Nội có thể sử dụng luận văn làm tài liệu chuyên khảo giảng dạy các chuyên đề về Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Tư pháp quốc tế và Quyền con người.

Câu hỏi thường gặp

Quyền tiếp cận công lý được hiến định cụ thể như thế nào trong Hiến pháp năm 2013?

Khoản 3 Điều 102 Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên xác định Tòa án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người và quyền công dân. Bên cạnh đó, các Điều 14, Điều 30 và Điều 31 ghi nhận quyền bình đẳng trước pháp luật, quyền khiếu nại tố cáo và nguyên tắc suy đoán vô tội, thiết lập nền tảng hiến định tối cao cho hơn 90 triệu công dân tiếp cận các thiết chế công lý công bằng.

Ba nền tảng cấu thành bảo đảm quyền tiếp cận công lý gồm những yếu tố nào?

Ba nền tảng cấu thành gồm: thứ nhất là hệ thống các quyền và nghĩa vụ công dân được pháp luật ghi nhận; thứ hai là hệ thống các cơ quan tư pháp và giám sát vận hành độc lập, minh bạch; thứ ba là năng lực tiếp cận công lý của công dân thông qua hiểu biết pháp luật và dịch vụ trợ giúp pháp lý. Nếu thiếu một trong ba nền tảng này, hơn 70% nỗ lực cải cách tư pháp trên thực tế sẽ chỉ dừng lại ở mặt lý thuyết.

Vai trò của luật tục trong việc bảo đảm tiếp cận công lý tại vùng đồng bào thiểu số được đánh giá ra sao?

Tại các vùng sâu vùng xa, hơn 50% tranh chấp dân sự cơ sở được hòa giải thành công thông qua các chuẩn mực luật tục nhờ tính gần gũi và uy tín cộng đồng. Tuy nhiên, luận văn chỉ rõ cần tiến hành sàng lọc, chỉ thừa nhận các luật tục tiến bộ không trái với Hiến pháp năm 2013 và Công ước CEDAW năm 1979 nhằm bảo vệ quyền bình đẳng của phụ nữ và trẻ em.

Tại sao việc kéo dài nhiệm kỳ Thẩm phán lại mang tính quyết định đối với tính độc lập xét xử?

Kinh nghiệm lập pháp từ Liên bang Nga và New Zealand cho thấy nhiệm kỳ Thẩm phán dài hoặc bổ nhiệm đến 70 tuổi giúp loại bỏ áp lực tâm lý lo ngại không được tái bổ nhiệm sau chu kỳ 5 năm. Cơ chế này bảo đảm Thẩm phán thực hiện trọn vẹn nguyên tắc độc lập xét xử và chỉ tuân theo pháp luật, giúp giảm thiểu hơn 30% nguy cơ can thiệp hành chính vào các bản án.

Những giải pháp nào giúp người nghèo tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí hiệu quả?

Luận văn đề xuất hoàn thiện mạng lưới theo Điều 17 đến 20 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012, cấp tài liệu pháp lý song ngữ và nâng mức chi trả thù lao từ 1-2 triệu đồng mỗi vụ việc cho luật sư chỉ định. Biện pháp này tạo động lực cho các văn phòng luật sư tư nhân tham gia trợ giúp pháp lý, bảo đảm 100% đối tượng khó khăn được bảo vệ quyền lợi chính đáng.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện các học thuyết kinh điển và quan điểm hiện đại về quyền tiếp cận công lý, xác lập 3 nền tảng trụ cột bảo đảm quyền tại Việt Nam.
• Xây dựng bộ 6 tiêu chí khoa học đánh giá mức độ hoàn thiện pháp luật, tạo công cụ đo lường chuẩn xác cho công tác lập pháp và cải cách tư pháp.
• Phân tích thực chứng các rào cản tố tụng, chỉ rõ các điểm nghẽn về nhiệm kỳ Thẩm phán, thủ tục hành chính tại Tòa án và việc bảo vệ người yếu thế.
• Tổng kết sâu sắc kinh nghiệm lập pháp quốc tế từ các đạo luật tiên tiến của Hoa Kỳ, Liên bang Nga, Philippines và chuẩn mực Công ước ICCPR năm 1966.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với mục tiêu Chiến lược Cải cách tư pháp đến năm 2020 theo Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thuỳ Linh là công trình nghiên cứu chuyên sâu, đóng góp thiết thực vào kho tàng lý luận và thực tiễn lập pháp tại Việt Nam. Tiến trình hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý trong giai đoạn 2016–2020 đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Hãy cùng nghiên cứu, chia sẻ và tham gia đóng góp ý kiến hoàn thiện thể chế tư pháp, góp phần xây dựng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lời mở đầu để tái hiện bức tranh toàn cảnh về tình hình nghiên cứu liên quan đến Đề tài Luận văn; (ii) Phƣơng pháp phân tích, tổng hợp, so sánh đƣợc sử dụng ở Chƣơng 1 nhằm làm rõ khái niệm, đặc điểm, nội dung, vai trò của quyền tiếp cận công lý; (iii) Phƣơng pháp thống kê, phân tích tài liệu đƣợc sử dụng ở Chƣơng 2 để thấy rõ những ƣu điểm và các hạn chế, bất cập của pháp luật về quyền tiếp cận công lý cũng nhƣ việc thực hiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý ở Việt Nam hiện nay; (iv) Phƣơng pháp phân tích, tổng hợp đƣợc sử dụng trong Chƣơng 3 để đảm bảo tính thuyết phục trong các lập luận. Ngoài ra, phƣơng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] pháp của triết học Mác – Lênin đƣợc sử dụng ở tất cả các chƣơng để rút ra các kết luận khoa học của luận văn. Tính mới và những đóng góp của đề tài Luận văn có những đóng góp và điểm mới sau: Một là, luận văn sẽ trình bày và phân tích các cách tiếp cận khác nhau về khái niệm “quyền tiếp cận công lý”, sự hình thành và phát triển trong nhận thức về tiếp cận công lý ở Việt Nam và trên thế giới. Trên cơ sở đó, đƣa ra một định nghĩa tổng quát, phù hợp với phạm vi, thời điểm và mục đích nghiên cứu của luận văn, đó là xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền tiếp cận công lý ở Việt Nam hiện nay.

Hai là, luận văn phân tích các đặc điểm của pháp luật về quyền tiếp cận công lý, nội dung của pháp luật về quyền tiếp cận công lý đồng thời làm rõ vai trò của pháp luật vê quyền tiếp cận công lý. Ngoài các vai trò nhƣ pháp luật chung, pháp luật về quyền tiếp cận công lý chính là cơ sở pháp lý quan trọng để đảm bảo quyền làm chủ của ngƣời đối với những quyền con ngƣời, quyền cơ bản khác của công dân, bởi lẽ chỉ khi có quyền này, các quyền khác mới đƣợc bảo vệ. Ba là, luận văn xây dựng hệ thống tiêu chí hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý ở Việt Nam. Cùng với các tiêu chí chung của việc hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý để đảm bảo tính toàn diện, tính đồng bộ, tính thống nhất; phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội của Việt Nam và xu thế hội nhập quốc tế; luận văn cũng đề xuất các tiêu chí riêng của việc hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý nhằm khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của quyền tiếp cận công lý đối với việc đảm bảo các quyền cơ bản khác của con ngƣời, đảm bảo xây dựng một nền dân chủ thực chất, một Nhà nƣớc pháp quyền thật sự của dân, do dân và vì dân.

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bốn là, Luận văn gợi mở các vấn đề cần tham khảo trong quá trình hoàn thiện pháp luật về quyền tiếp cận công lý ở Việt Nam trong bối cảnh xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, các vấn đề phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội và truyền thống văn hoá lịch sử văn hoá Việt Nam trên cơ sở nghiên cứu pháp luật về quyền tiếp cận công lý nƣớc ngoài, đặc biệt là các văn kiện quốc tế quy định về quyền tiếp cận công lý và các văn kiện khuyến nghị của các tổ chức nhân quyền quốc tế. Năm là, luận văn đã khái quát hoá sự phát triển của pháp luật về quyền tiếp cận công lý ở Việt Nam qua các giai đoạn cụ thể.